خانواده رابرت لوینسون، شهروند آمریکایی مفقود شده در ایران، در نامهای به مناسبت پانزدهمین سالگرد ناپدید شدن او تاکید کردند هر گونه توافق هستهای با ایران باید شامل آزادی همه گروگانهای آمریکایی و پاسخگویی تهران درباره سرنوشت لوینسون باشد.
خانواده رابرت لوینسون با اشاره به اینکه در ۱۵ سال اخیر از ایران درباره او هیچ پاسخی دریافت نکردهاند گفتند: «ما نمیتوانیم از رژیمی که شهروندان آمریکا را ربوده و به گروگان میگیرد و برای امتیازگیری به صورت انتخابی آنها را آزاد میکند یا اینکه آنها را در زندان رها میکند تا بمیرند و به محض اینکه جهان بیتوجهی میکند باز هم همین کار را تکرار میکند، بگذریم.»
این نامه خاطرنشان کرد رژیم ایران لوینسون را برای بیش از یک دهه گروگان گرفت و آنقدر درباره او دروغ گفت تا نهایتا در زندان درگذشت.
پیشتر در روز چهارشنبه نیز رابرت مالی، نماینده ویژه آمریکا در امور ایران، در توییتی با اشاره به پانزدهمین سالگرد مفقود شدن رابرت لوینسون و رنج خانواده او، از دولت ایران خواست به طور کامل درباره ربودن رابرت لوینسون پاسخگو باشد.
اسحاق هرتزوگ، رییس جمهوری اسرائیل، در سفری رسمی به ترکیه روز چهارشنبه وارد آنکارا شد. این نخستین سفر یک مقام ارشد اسرائیلی به ترکیه از سال ۲۰۰۸ بدین سو است.
هرتزوگ پیش از این سفر گفت سفرش به دعوت رجب طیب اردوغان «که از ابتدای ریاست جمهوری خود با او در دیالوگ بودهام» انجام میشود.
او همچنین با تاکید بر اهمیت روابط اسرائیل و ترکیه گفت که روابط بین دو کشور در سالهای اخیر فراز و نشیبهایی داشته «اما میکوشیم روابطمان را از نو آغاز کنیم و آن را بر پایه روشی حسابشده و همراه با احتیاط و همچنین با احترامی متقابل بنا سازیم».
رجب طیب اردوغان، رییس جمهوری ترکیه، ژانویه امسال با اعلام اینکه رییس جمهوری اسرائیل به زودی به این کشور سفر میکند، این سفر را «منادی دورهای جدید» در روابط دو کشور خوانده بود.
سفر قبلی یک رییس جمهور اسرائیل به ترکیه در سال ۲۰۰۷ انجام شد و از سال ۲۰۰۸ نیز هیچ مقام ارشد اسرائیلی به این کشور نرفت.
روابط دو کشور پس از حمله اسرائیل به کشتی گروهی از فعالان ترک هوادار فلسطین و کشته شدن ۱۰ نفر از آنها در ماه مه ۲۰۱۰ دچار تنش شد و پس از آن نیز مقامات دو کشور چندین بار درگیری لفظی شدید داشتهاند.
با این حال از چند سال پیش اقدامات دو کشور برای بهبود روابط آغاز شد و در جنگ اخیر بین جمهوری آذربایجان و ارمنستان، هر دو کشور از حامیان اصلی جمهوری آذربایجان بودند.
یک ماه پیش نیز رسانههای ترکیه و اسرائیل خبر دادند که سازمانهای اطلاعاتی دو کشور در همکاری مشترک موفق شدهاند طرح جمهوری اسلامی برای ترور یک تاجر اسرائیلی ساکن استانبول به نام یائیر گِلر را خنثی کنند و هشت نفر در رابطه با این نقشه در ترکیه بازداشت شدند.
رجب طیب اردوغان چندی پیش که خبر دعوت از اسحاق هرتزوگ را اعلام کرد گفت دو طرف میتوانند بر روی انتقال گاز اسرائیل به اروپا و احیای ایدهای که نخستین بار ۲۰ سال پیش درباره آن بحث شد گفتوگو کنند.
خط لوله انتقال گاز اسرائیل به اردن از حدود دو سال پیش راهاندازی شده و ادامه آن از مسیر عراق به ترکیه میتواند گاز را به اروپا برساند. با این حال چندی پیش برخی رسانهها گزارش دادند که آمریکا به سه کشور یونان، اسرائیل و قبرس خبر داده که دیگر حاضر نیست از طرح انتقال گاز اسرائیل به اروپا از طریق یونان و قبرس حمایت کند.
بر اساس این گزارشها، دولت جو بایدن دلیل لغو حمایت خود را مخالفت ترکیه و احتمال به وجود آمدن تنش میان ترکیه و دیگر کشورهای منطقه عنوان کرده است.
همزمان با بازگشت علی باقری کنی به وین، روز چهارشنبه نشست شورای حکام آژانس درباره موارد پادمانی مرتبط با ایران برگزار شد و آمریکا، اتحادیه اروپا و همچنین سه کشور اروپایی در سه بیانیه جداگانه، از پاسخ ندادن ایران به سوالات آژانس درباره سایتهای مشکوک ابراز تاسف کردند.
نشست روز سهشنبه ۱۷ اسفند شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی به تعهدات برجامی ایران اختصاص داشت و نشست این شورا در روز چهارشنبه ۱۸ اسفند به موضوعات پادمانی مرتبط با ایران میپرداخت.
آمریکا در بیانیهای که روز چهارشنبه به شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی ارائه شد، ضمن استقبال از توافق اخیر بین ایران و آژانس، از عدم دسترسی بازرسان به سایتهای مشکوک ایران ابراز نگرانی کرد.
بر اساس این بیانیه که توسط معاون سفیر آمریکا در آژانس قرائت شد، «با وجود قطعنامه قبلی آژانس در ژوئن ۲۰۲۰ که از ایران خواسته بود دسترسی بازرسان به دو محل مورد تردید فراهم شود، متاسفانه نگرانیهای چشمگیر درباره وظایف پادمانی ایران پابرجاست.»
در همین حال اتحادیه اروپا و همچنین کشورهای اروپایی طرف برجام نیز در دو بیانیه جداگانه خطاب به شورای حکام از اینکه ایران به سوالات آژانس درباره سرنوشت یک صفحه فلزی در یک سایت مشکوک در ۱۹ سال پیش را نداده و سوالات آژانس اکنون به سه سایت رسیده ابراز تاسف کردند.
در بیانیه مشترک فرانسه، آلمان و بریتانیا تاکید شده که بسته شدن پرونده فعالیتهای اعلام نشده ایران «راه حل سیاسی» ندارد و آژانس بینالمللی انرژی اتمی باید بتواند به وظایف فنی خود بدون فشار سیاسی ادامه دهد.
ایران اینترنشنال روز ۱۱ اسفند خبر داده بود که مقامات جمهوری اسلامی خواستار مداخله کشورهای غربی برای مختومه شدن پرونده سایتهایی شدند که ذرات اورانیوم در آنها یافت شده است. یک روز بعد نیز سعید خطیبزاده، سخنگوی وزارت خارجه ایران، گفت که برای حصول توافق باید پرونده فعالیتهای مشکوک سابق ایران در آژانس بین المللی انرژی اتمی بسته شود.
وضعیت مبهم دیسک فلزی پس از ۱۹ سال
اتحادیه اروپا نیز در بیانیه خود از اینکه ایران پس از گذشت یک سال از قطعنامه سابق شورای حکام آژانس به ابهامات درباره فعالیت در چهار سایت اتمی خود پاسخ نداده ابراز تاسف کرده است.
در بیانیه این اتحادیه اعلام شده که یکی از فعالیتهای اعلام نشده ایران مربوط به یک دیسک فلزی اورانیوم در سال ۲۰۰۳ میلادی بوده است.
بر اساس این بیانیه، فعالیتهای راستیآزمایی آژانس انرژی اتمی در سال میلادی گذشته «نمیتواند ذوب و ریختهگری مجدد دیسک فلزی اورانیوم را رد کند و ممکن است اورانیوم غنی شده اکنون بخشی از موجودی مواد هستهای اعلامشده در آزمایشگاههای جابربن حیان باشد».
پیش از این نیز جمهوری اسلامی متهم به اقدامات مشکوک در آزمایشگاه «جابربن حیان» شده بود و شورای امنیت سازمان ملل در سال ۸۶ این آزمایشگاه را تحریم کرد.
در بیانیه اتحادیه اروپا توضیحی درباره چهار سایت مشکوک اتمی ایران داده نشده است.
پیش از این مقامهای جمهوری اسلامی اعلام کرده بودند آژانس بینالمللی انرژی اتمی خواستار بازدید از یک مکان در اطراف شهرضای اصفهان و یک مکان در نزدیکی تهران شده است.
بنابر گمانیزنیها، یکی از این دو محل منطقهای در تورقوزآباد در جنوب تهران است که بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر پیشین اسرائیل، در نشست سازمان ملل در سال ۹۷ از آن سخن گفت.
همزمان با برگزاری نشست شورای حکام، روز چهارشنبه علی باقری رییس هیات مذاکره ایران که پس از سخنان وزیر خارجه روسیه به تهران رفته بود، به وین بازگشت.
سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، روز شنبه ۱۴ اسفند تحریمهای غرب علیه مسکو به دلیل حملهاش به اوکراین را سدی مقابل توافق اتمی ایران خواند و شرط و شروط جدیدی برای احیای برجام گذاشت.
لوان جاگاریان، سفیر روسیه در تهران، اتهام ها درباره تلاش این کشور برای نابودی برجام را رد کرد و گفت: «میخواهیم برجام به نتیجه برسد اما منافع خودمان هم برایمان مهم است.»
جاگاریان روز چهارشنبه ۱۸ اسفند در نشست خبری با چند خبرنگار در تهران تاکید کرد که روسیه در شکل گرفتن برجام «نقش قابل توجهی داشت» و «حالا ما منافع خودمان را هم در نظر میگیریم و باید مبادلات ما با ایران تضمین شود».
سفیر روسیه همچنین با اشاره به شعار «جنگ جنگ تا پیروزی» در ایران، گفت روسیه هم «در عملیات ویژه نظامی در اوکراین» همین شعار را دارد.
او دو روز پیشتر و در واکنش به انتقادها از شرط و شروط جدید روسیه در مذاکرات احیای برجام گفته بود که در این باره «سوء تفاهم شده است».
مقامهای جمهوری اسلامی، از جمله سعید خطیبزاده سخنگوی وزارت خارجه، گفتهاند منتظر شفافسازی روسیه در این باره هستند.
پس از انتشار سخنان وزیر خارجه روسیه درباره شرط و شروط جدید روسیه، علی باقری کنی شامگاه دوشنبه به طور غیرمنتظرهای وین را ترک کرد و به تهران رفت. باقری صبح چهارشنبه به وین بازگشت.
سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، روز شنبه تحریمهای غرب علیه مسکو به دلیل حملهاش به اوکراین را سدی مقابل توافق اتمی ایران خوانده و شرط و شروط جدیدی برای احیای برجام گذاشته بود.
از سوی دیگر میخائیل اولیانوف، نماینده روسیه در وین، روز چهارشنبه در توییتی نوشت: مخالفان برجام در آمریکا و در ایران به طور هماهنگ ادعا میکنند روسیه بر مذاکرات تسلط دارد و «اطلاعات غلط منتشر میکنند».
شماری از مقامها و رسانهها در هفتههای اخیر به مواردی از مداخلات گسترده روسیه در مذاکرات وین اشاره کردهاند؛ از جمله گاربریل نورونها، مشاور ارشد پیشین وزارت خارجه آمریکا در امور ایران، روز ۱۱ اسفند توافق احتمالی با ایران را فاجعه خواند و گفت مذاکرات در اصل توسط نماینده روسیه اداره شده است.
محمد جواد ظریف، وزیر خارجه ایران، نیز در فایل صوتی افشا شده روسیه را به تلاش برای شکل نگرفتن برجام و به هم خوردن این توافق متهم کرده بود.
در ادامه واکنشها به موضوع سفر کاترین پرز شکدم به ایران، برخی مقامهای جمهوری اسلامی از «شکست دومین سناریوسازی علیه سپاه پاسداران» سخن گفته و معاون سپاه نیز مصاحبه او با بیبیسی فارسی را مسدودکننده راه «نقشهای شیطانی» توصیف کرد.
کاترین پرز شکدم، تحلیلگر یهودی فرانسوی-بریتانیایی، آذر ماه امسال در یادداشتی در بخش وبلاگهای روزنامه تایمز اسرائیل به نحوه ایجاد اعتماد به او در بین مقامهای جمهوری اسلامی پرداخت.
او در مصاحبهای که روز دوشنبه از برنامه ۶۰ دقیقه بیبیسی فارسی پخش شد هم گفت جاسوس و مامور هیچ کشوری نیست و ارتباط جنسی با مقامهای جمهوری اسلامی نداشته است.
برخی مقامها و رسانههای جمهوری اسلامی با استناد به مصاحبه او با بیبیسی گفتند که «سناریوسازی» علیه سپاه شکست خورده است.
از جمله روزنامه کیهان روز چهارشنبه ۱۸ اسفند نوشت مخالفان «پس از شکست در ماجرای فایل صوتی (فساد در سپاه)»، تخریب علیه سپاه را با ماجرای شکدم پی گرفتند «اما با مصاحبه این شخص و رد ادعاهای پمپاژ شده بار دیگر رسوا شدند و دروغگویی آنها برملا شد».
یک روز پیشتر نیز یدالله جوانی، معاون سیاسی سپاه پاسداران در بیانیهای نوشت مصاحبه بیبیسی فارسی با شکدم «به صورت خواسته یا ناخواسته راه را برای نمایش پردههای دیگر این نقشه شیطانی مسدود ساخت».
از جوانی به عنوان فردی نام برده شده بود که زمینه فعالیت شکدم را در ایران فراهم کرد؛ با این حال او این موضوع را تکذیب کرد و در بیانیهاش نوشت: «تا آنجا که به این جانب برمیگردد… همه را بخشیده و حلال میکنم.»
در همین حال، برخی از کاربران رسانههای اجتماعی با اشاره به استاندارد دوگانه جمهوری اسلامی این پرسش را مطرح کردند که چگونه وقتی تمامی خبرهای رسانههای فارسیزبان خارج از ایران دروغ خوانده میشود، یک مصاحبه در یکی از این رسانهها مورد استناد و استقبال قرار میگیرد.
از سوی دیگر، در مطالب و یادداشتهایی که رسانههای جمهوری اسلامی درباره شکدم منتشر کردهاند همچنان تناقضهایی دیده میشود؛ از جمله در حالی که رسانهها به نقل از یک مقام قضایی گفتهاند او فقط ۱۸ روز در ایران بود، نادر طالبزاده مستندساز نزدیک به نهادهای حکومتی گفت این زن مدتی نیز «آزادانه» در ایران زندگی میکرد.
طالبزاده با اشاره به اینکه او بود که امکان مصاحبه شکدم با ابراهیم رئیسی را در انتخابات ریاست جمهوری برای شبکه راشا تودی فراهم کرد، به وبسایت ایسکا نیوز گفته بود: «بعد از آن، خانم شکدم آزادانه در ایران برای خود زندگی میکرد و من نیز از او خبری نداشتم؛ تنها در راهپیمایی اربعین یکی دو باری که سخنرانی داشتم و برای شبکه افق و پرستیوی برای مصاحبه دعوت شده بودم میدیدم که او نیز حضور دارد».
طالب زاده روز چهارشنبه نیز درباره مصاحبه شکدم با رئیسی گفت: «انجام مصاحبه را مشروط به این کردیم که سوالات از طرف خود ما باشد.»
او شکدم را متهم کرد که «خیلی آدم عمیقی نیست که بگوییم دشمن روی او سرمایهگذاری کرده است، بلکه بیشتر به دنبال شهرت و منافع مالی است».
یدالله گنجی، مدیرمسئول روزنامه همشهری نیز انتشار برخی شایعات مبنی بر اینکه شکدم برای جلب اعتماد با برخی مقامهای جمهوری اسلامی رابطه جنسی داشته را در راستای «تخریب مسئولان» دانست و در نوشتههای خود به مصاحبه پخششده از بیبیسی فارسی استناد کرد.
مدتی پس از آنکه یادداشت شکدم آذر ماه امسال در تایمز اسرائیل منتشر شد، برخی رسانهها گزارش دادند که او ۱۸ مقاله در وبسایت علی خامنهای نوشته و همچنین به عنوان تحلیلگر با پرستیوی، خبرگزاری تسنیم و تهرانتایمز همکاری داشته است.
با این حال دفتر خامنهای نوشت که او در سال های ۹۴ تا ۹۶ «از طریق برخی فعالان رسانهای علاقهمند به انقلاب اسلامی، مطالب و یادداشتهایی را در موضوعات مرتبط با ارزشهای اسلام و انقلاب اسلامی ارسال کرده که برخی از آنها در این رسانه منتشر شده و پس از سال ۹۶ نیز هیچگونه ارتباطی با این رسانه نداشته است.»
خود شکدم گفت که از طرف وبسایت دفتر خامنهای با او تماس گرفته و خواسته شد که برای این وبسایت مقاله بنویسد.
او در یادداشت خود در تایمز اسرائیل نوشته بود ایران قصد دارد اسرائیل را از روی زمین محو کند و مقامات جمهوری اسلامی از یهودیان نفرت دارند. با این حال، این نوشته او با نوشتههای پیشیناش که در وبسایت خامنهای منتشر شده تناقض دارد.
مقامهای اسرائیل هنوز به این موضوع واکنش نشان ندادهاند.
روزنامه کیهان و برخی دیگر از رسانههای جمهوری اسلامی خواستار «برخورد قضایی» با کسانی شدهاند که مطالب مربوط به شکدم را بازنشر کردهاند.
همزمان با تایید کشته شدن دو سرهنگ سپاه پاسداران در سوریه و تهدید ایران علیه اسرائیل، علی مطهری نایب رییس پیشین مجلس گفت که روسیه دست اسرائیل را در حمله به مواضع ایران «باز گذاشته است».
خبرگزاری دولتی سوریه بامداد دوشنبه از «حمله هوایی اسرائیل» به حومه دمشق خبر داد و سپاه پاسداران شامگاه سهشنبه تایید کرد که در جریان این حمله دو عضو سپاه به نامهای «احسان کربلاییپور» و «مرتضی سعیدنژاد» کشته شدهاند.
سعید خطیبزاده، سخنگوی وزارت خارجه ایران، روز چهارشنبه ۱۸ اسفند گفت اقدام اسرائیل «بی مکافات» نخواهد ماند و یکی از «اهداف محور مقاومت در منطقه» پاسخگو کردن اسرائیل در قبال این گونه حملات است.
روابط عمومی سپاه پاسداران نیز در بیانیه خود تهدید کرده بود اسرائیل «تاوان این جنایت را خواهد داد».
شبکه خبری کان شامگاه سهشنبه گزارش داد که ارتش اسرائیل برای مقابله با حمله انتقامجویانه احتمالی ایران در شمال اسرائیل در حال آمادهباش است.
حمله هوایی به حومه دمشق بامداد دوشنبه صورت گرفت و به گفته وبسایتهای خبری نزدیک به مخالفان رژیم بشار اسد، در جریان این حمله یک انبار مهمات متعلق به ایران در منطقه «القطیفه» در نزدیکی دمشق و همچنین مواضعی در نزدیکی فرودگاه دمشق هدف قرار گرفت.
در همین حال علی مطهری، نایب رییس پیشین مجلس شورای اسلامی، از هماهنگی اسرائیل با روسیه در حمله به مواضع وابسته به ایران گفته است.
او در مصاحبه با وبسایت «ساعد نیوز» با اشاره به اینکه روسیه دست اسرائیل را در سوریه برای حمله به نیروهای هوادار ایران باز گذاشته و با اسرائیل هماهنگ است گفت: «احساسم این است که روسیه تا حدی در حکومت ما نفوذ کرده است و متاسفانه ما در بدنه حاکمیت افراد روسگرا داریم.»
پیش از این محمدجواد ظریف، وزیر خارجه پیشین ایران، در فایل صوتی افشاشده گفته بود که جان کری وزیر خارجه وقت آمریکا بیش از ۲۰۰ حمله اسرائیل به اهداف ایران را به او اطلاع داد اما نیروی قدس سپاه پاسداران در این باره اطلاعی به او نداده است.