سازمان عفو بینالملل با اشاره به تلاش فعالان حقوق زنان در افغانستان و ایران، اعلام کرد که آپارتاید جنسیتی باید طبق قوانین بینالمللی به عنوان یک جنایت شناخته شود تا تلاشها برای مبارزه با رژیمهایی که به طور سیستماتیک تبعیضهایی را بر اساس جنسیت اعمال میکنند، تقویت شود.
اردیبهشت امسال، مسیح علینژاد در گفتوگو با فاکس نیوز با اشاره به اینکه جمهوری اسلامی علیه زنان ایران «جنگ» به راه انداخته، از چهرههایی همچون میشل اوباما، آپرا وینفری و الهان عمر و زنان آمریکا خواست تا برای پایان دادن به «رژیم آپارتاید جنسیتی» با زنان ایرانی متحد شوند.
انیس کالامار، دبیرکل عفو بینالملل در بیانیهای که روز دوشنبه منتشر شد، اعلام کرد: «جامعه بینالمللی نتوانسته است به اندازه کافی سلطه و ستم نهادینه شده و سیستماتیک بر زنان، دختران و دگرباشان جنسی را به رسمیت بشناسد و به آن رسیدگی کند.»
او افزود: «ما خواهان به رسمیت شناختن آپارتاید جنسیتی تحت قوانین بینالمللی هستیم تا این شکاف بزرگ در نظام حقوقی جهانی ما پر شود. هیچ کس نباید هرگز اجازه داشته باشد که افراد را به دلیل جنسیتشان مورد تجاوز و جداسازی قرار دهد یا آنان را ساکت یا طرد کند.»
عفو بینالملل گفته است که در حال حاضر در سازمان ملل بحث درباره پیشنویس کنوانسیون جنایت علیه بشریت جریان دارد و از کشورها خواسته که از این فرصت استفاده کرده و آپارتاید جنستی را در این کنوانسیون بگنجانند.
این سازمان حقوق بشری در بیانیه خود تاکید کرده که با این درخواست خود «به فراخوانهای پیشگامان شجاع از جمله زنان افغانستان و ایران» میپیوندد که «در تلاشها برای به رسمیت شناختن آپارتاید جنسیتی در حقوق بینالملل پیشتاز بودهاند.»
در فروردین ماه، فدراسیون بینالمللی حقوق بشر، نهادی متشکل از مدافعان حقوق بشر از سراسر جهان، نیز با تصویب قطعنامهای به کارزار به رسمیت شناختن «آپارتاید جنسیتی» پیوست.
این فدراسیون در بیانیهای نوشت که تعریف «آپارتاید» باید شامل ظلم و ستم در موقعیتهایی نیز باشد که علیه یک گروه جنسیتی خاص اعمال میشود. در این بیانیه از وضعیت دختران و زنان افغانستان به عنوان مثالی از آپارتاید جنسیتی نام برده شد.
همچنین در بیانیه عفو بینالملل آمده که مفهوم آپارتاید بر اساس جنسیت اولین بار توسط زنان مدافع حقوق بشر افغان و همفکران آنان در پاسخ به سرکوب زنان و دختران و حملات سیستماتیک به حقوق آنها در دوران حکومت طالبان در دهه نود میلادی بیان شد.
از حدود سه سال پیش که گروه طالبان کنترل افغانستان را دوباره به دست گرفت، این تبعیض به طور گستردهتری اعمال شد.
زنان و دختران افغان به علت جنسیت خود از بسیاری از حقوق و آزادیهای اساسی خود از جمله حق تحصیل و کار محروم شده و به چاردیواری خانه رانده شدهاند.
همچنین عفو بینالملل به تلاش فعالان حقوق زنان ایرانی و کارشناسان سازمان ملل نیز اشاره کرده که استدلال کردهاند تبعیض یا ستم نهادینه شده بر زنان در جمهوری اسلامی ایران میتواند معادل آپارتاید جنسیتی باشد.
در سال ۱۴۰۱، جمعی از فعالان زن سرشناس ایرانی و افغان، شامل وکلای دادگستری، فعالان حقوق بشر و فعالان مدنی، با انتشار نامهای سرگشاده به یک کارزار علیه تبعیض جنسیتی در ایران و افغانستان پیوستند و از کشورهای جهان خواستند برای مقابله با این تبعیض و پایان دادن به آن، جنایاتش را به رسمیت بشناسند.
در این نامه سرگشاده که همزمان با روز جهانی زن منتشر شد، آمده بود: «ما از دولتها میخواهیم که جنایات تبعیض جنسیتی را که اکنون در جمهوری اسلامی و ایران و افغانستان تحت حکومت طالبان وجود دارد، برای مقابله و در نهایت پایان دادن به نظامهای آپارتاید جنسیتی این دو کشور، به رسمیت بشناسند.»
شیرین عبادی، فوزیه کوفی، شادی صدر، وحیده امیری، آتنا دائمی، آذر نفیسی، نیره کوهستانی، رویا برومند، آزاده پورزند، مسیح علینژاد و نیلوفر ایوبی از جمله دهها فعال زنی بودند که این نامه را امضا کردند.
امضاکنندگان این نامه اضافه کردند: «جمهوری اسلامی و طالبان اغلب به عنوان رژیمهای آپارتاید جنسیتی به دلیل رفتارشان با زنان و به عنوان شهروندان درجه دوم در قوانین و سیاست شناخته میشوند، اما استانداردهای آپارتاید در حقوق بینالملل که عمدتا در قرن بیستم توسعه یافتند، برای پرداختن به آپارتاید نژادی طراحی شدهاند.»
این نامه چند ماه پس از آغاز اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» در ایران منتشر شد؛ خیزشی سراسری علیه جمهوری اسلامی، که به دلیل اعمال تبعیض از جمله اعمال حجاب اجباری بر زنان شکل گرفت.
امضاکنندگان نامه با اشاره به خیزش سراسری علیه جمهوری اسلامی افزودند: «به منظور تحقق کامل اهداف انقلاب تحت رهبری زنان در ایران و حمایت از سرپیچی شجاعانه زنان افغان که حقوقشان به طور وحشیانه سلب شده، جامعه جهانی باید به درستی آسیبهای یک نظام قانونی را که در آن با زنان به عنوان شهروندان درجه دوم رفتار میشود، نه تنها از طریق محکوم کردن، بلکه از طریق اقدام موثر و هماهنگ به رسمیت بشناسد.»
وزارت امور خارجه آمریکا در بیانیهای، این گروه شبهنظامی را وابسته به جمهوری اسلامی و مستقر در عراق نامید و آن را بخشی از «مقاومت اسلامی در عراق» دانست که ائتلافی از چند «گروه تروریستی و شبهنظامی همسو با جمهوری اسلامی» است.
این گروه که از پیروان مقتدا صدر منشعب و به یکی از گروههای نیابتی شاخص مورد حمایت نیروی قدس سپاه پاسداران در عراق تبدیل شد، مدتها است که در مرز سوریه مستقر است.
در بیانیه وزارت امور خارجه آمریکا از سازمان کتائب، حزبالله، نجبا و کتائب سیدالشهدا در عراق بهعنوان سازمانهای تروریستی یاد و گفته شده این نیروها بارها به ائتلاف جهانی برای مبارزه با داعش در عراق و سرویه حمله کردهاند.
از گروه انصارالله الاوفیاء (حامیان وفادار الله) بهعوان تیپ ۱۹ حشدالشعبی نیز یاد میشود.
به گفته وزارت امور خارجه آمریکا، گروه انصارالله الاوفیاء در حمله پهپادی به یک پایگاه نظامیان آمریکا در هشتم بهمن ۱۴۰۲ در اردن دست داشت. در جریان آن حمله، سه نظامی آمریکایی کشته شدند.
در پی آن حمله، آمریکا حملاتی به اهداف گروههای نیابتی جمهوری اسلامی در عراق انجام داد و در پی آن، این گروهها به حملات خود به اهداف آمریکا در منطقه پایان دادند.
در بیانیه وزارت امور خارجه ایالات متحده گفته شده که گروه انصارالله الاوفیاء بهطور علنی تهدید کرده است که به حملات خود به منافع آمریکا در منطقه ادامه خواهد داد.
در این بیانیه تاکید شده است که ایالات متحده همچنان متعهد به استفاده از تمام ابزارهای موجود برای مقابله با حمایت جمهوری اسلامی از تروریسم و مختل کردن توانایی گروههای تحت حمایت حکومت ایران برای انجام حملات تروریستی است.
گروسی در مصاحبه با روزنامه روسی ایزوستیا که روز دوشنبه ۲۸ خرداد منتشر شد، تاکید کرد جمهوری اسلامی در عرصه بینالمللی به عنوان بازیگری «کاملا قابل اعتماد» شناخته نمیشود و جهان به فعالیتهای هستهای تهران «شک دارد».
اظهارات او چند روز پس از آن مطرح میشوند که شورای حکام قطعنامه پیشنهادی بریتانیا، فرانسه و آلمان، موسوم به تروئیکا، را درباره برنامه هستهای تهران با ۲۰ رای موافق، ۱۲ رای ممتنع و دو رای مخالف به تصویب رساند.
در این قطعنامه از حکومت ایران خواسته شده تا همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی را بهبود بخشد و ممنوعیت ورود «بازرسان مجرب» آژانس را لغو کند.
جمهوری اسلامی روز ۲۶ شهریور ۱۴۰۲ مجوز فعالیت گروهی از بازرسان آژانس در ایران را باطل کرد.
گروسی در ادامه مصاحبه خود با ایزوستیا، ضمن پذیرفتن اظهارات مقامهای حکومت ایران در خصوص تعداد زیاد بازرسیهای آژانس بینالمللی از تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی گفت دلایل قانعکنندهای برای این کار وجود دارد.
او افزود: «آژانس بینالمللی انرژی اتمی از یک سیاست ضد ایران پیروی نمیکند. ما نمیگوییم ایران نباید از مهارتها و توانمندیهای فنآورانه خود استفاده کند. به هیچ وجه. ما صرفا میگوییم دسترسی لازم [بازرسان آژانس] به تاسیسات [هستهای جمهوری اسلامی] به نفع هر دو طرف خواهد بود.»
پیشتر خبرگزاری رویترز با استناد به گزارش محرمانه آژانس بینالمللی نوشت جمهوری اسلامی در روزهای ۲۰ و ۲۱ خرداد به آژانس اطلاع داده هشت آبشار را که هر کدام شامل ۱۷۴ سانتریفیوژ آیآر-۶ هستند، در عرض سه تا چهار هفته در تاسیسات فردو نصب خواهد کرد.
این اقدام تهران در پاسخ به قطعنامه اخیر شورای حکام انجام گرفته است.
گروسی: برجام معنای خود را از دست داده است
گروسی در گفتوگو با ایزوستیا بر ضرورت «بازگشت به دیپلماسی» برای حل پرونده هستهای جمهوری اسلامی تاکید کرد و همزمان هشدار داد: «برجام اکنون تنها روی کاغذ وجود دارد و معنایی ندارد. هیچکس آن را مورد استفاده قرار نمیدهد و هیچکس از آن پیروی نمیکند.»
به گفته دبیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، «تلاشهایی برای احیای برجام در وین انجام گرفت اما متاسفانه با وجود اینکه [این تلاشها] به موفقیت نسبتا نزدیک بودند، به دلایلی که برای من نامعلوم است، شکست خوردند.»
اتحادیه اروپا روز ۱۵ خرداد در بیانیهای نوشت حصول اطمینان از دست نیافتن جمهوری اسلامی به سلاح هستهای، یکی از اولویتهای امنیتی اصلی این اتحادیه به شمار میرود.
در این بیانیه آمده است: «از اینکه ایران تصمیمات لازم را برای بازگشت به تعهدات هستهای خود در چارچوب برجام اتخاذ نکرده، متاسفیم.»
علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، روز پنجم اردیبهشت بر ادامه برنامه هستهای حکومت ایران تاکید کرد و تحریمها را زمینهساز «شکوفایی استعدادها» و بروز «ظرفیتهای داخل کشور» دانست.