رای‌گیری برای جانشین رئیسی زیر سایه چین و روسیه

سپیده رشنو، نویسنده و فعال مدنی مخالف حجاب اجباری، هم‌ز‌مان با نزدیک شدن زمان رای‌گیری انتخابات ریاست‌جمهوری، در اینستاگرام خود نوشت: «برای ایران و مردمانش هیچ فردایی با جمهوری اسلامی وجود ندارد. با هر مترسکی همچنان گلوله‌ها در تفنگ است. تغییر همیشه با اراده و مقاومت مردم همراه بوده و هست.»

گل‌جهان اشرف‌پور، مادر اکبر محمدی فعال دانشجویی جان‌باخته در زندان نیز در پیامی از بیمارستان ضمن اشاره به اختیار نداشتن ریاست‌جمهوری از شهروندان خواست که در انتخابات شرکت نکرده و «در تمامی روز انتخابات در خانه‌های خود بنشینند» و «در شعبده بازی‌های انتخاباتی خامنه‌ای حضور پیدا نکنند.»

آتش شاکرمی، خاله نیکا شاکرمی، نوجوان معترض کشته‌شده توسط ماموران جمهوری اسلامی، با انتشار پستی در صفحه اینستاگرام خود با تاکید بر اینکه تنور انتخابات نمایشی با تبلیغات گرم نمی‌شود، نوشت: «ملت هیزم این تنور نیستند. دست تک‌تک عوامل حکومت تا آرنج در خون بچه‌های ملت است.

مولوی عبدالله کُرد، امام جمعه اهل سنت شهرستان مهرستان در استان سیستان و بلوچستان هم با اشاره به تبعیض‌های موجود علیه مردم بلوچ و جامعه اهل سنت اعلام کرد: «ما برای ثواب رای نمی‌دهیم و خواسته‌هایی داریم که برطرف نشده و بنابراین در انتخابات چهاردهمین دوره ریاست دولت شرکت نخواهیم کرد.»

او با بیان اینکه ما جامعه اهل سنت در مرزهای ایران کشته داده‌ایم در کدام دولت وزیر و استاندار اهل سنت داشته‌ایم که بخواهیم در انتخابات شرکت کنیم، گفت: «ما وظیفه داریم از تریبونی که مردم به ما داده‌اند مطالبات آنها را بیان کنیم و حرف و خواسته مردم را مطرح کنیم.»

فواد چوبین، از اعضای خانواده‌های دادخواه در حساب ایکس خود نوشت: «فراموش نمی‌کنیم آبان ۱۴۰۱ مامورهای جمهوری اسلامی ما را به گلوله بستند، آرتین رحمانی دست‌خالی را با تیر جنگی کشتند. با دیدن این جنایات ما در سیرک انتخابات شرکت نمی‌کنیم و به هیچ‌کدام از شش خونشور خامنه‌ای رای نمی‌دهیم..»

در روزهای گذشته بسیاری از دانشجویان، فرهنگیان، فعالان سیاسی و مدنی و زندانیان سیاسی در ایران با نوشتن نامه و امضای بیانیه‌های مختلف از مردم خواسته‌اند از شرکت در انتخابات نظام پرهیز کنند.

روز شنبه دوم تیرماه ۵۲۰ نفر از فرهنگیان ایران در بیانیه‌ای مشترک با اعلام اینکه شرکت در انتخابات ریاست جمهوری را در حل مشکلات بی‌نتیجه و «از همه بدتر»، عامل افزایش مشروعیت و انگیزه سرکوب بیشتر مطالبه‌گران و معترضان می‌دانند، اعلام کردند در این انتخابات شرکت نخواهند کرد.

نرگس محمدی، فعال حقوق بشر زندانی نیز روز شنبه دوم تیر در نامه‌ای از زندان اوین اعلام کرد «در انتخابات غیر‌قانونی حکومت سرگوب‌گر و نامشروع» شرکت نخواهد کرد.

پیش از این و در روز ۲۷ خرداد، گلرخ ایرایی، زندانی سیاسی، در نامه‌ای از زندان اوین، اصلاح‌طلبان را برای تشویق مردم به شرکت در انتخابات شماتت کرد و این رویکرد را خیانت نامید.

او در متنی که در حساب‌هایش در رسانه‌های اجتماعی منتشر شد، نوشت: «اصلاح‌طلبان بدانند ما مردم ایران خیانتشان را از روز نخست به خاطر داریم و از یاد نمی‌بریم.»

پس از آن محبوبه رضائی، زندانی سیاسی،‌ در نامه‌ای از زندان اوین با بیان اینکه اگر در حکومت‌های دیکتاتوری و توتالیتر انتخابات تاثیرگذار بود، قطعا حق انتخاب به مردم داده نمی‌شد، تاکید کرد جمهوری اسلامی هیچ مشروعیتی ندارد و انتخابات شرط‌بندی بر اسب بازنده‌ حکومت و تکرار اشتباهات پیشین است.

شعله پاکروان، مادر ریحانه جباری که در ایران اعدام‌ شد نیز در پاسخ به ایران‌اینترنشنال درباره دلیل شرکت نکردن در انتخابات، با برشمردن جنایات جمهوری اسلامی همچون کشتن معترضان و زندانی کردن و اعدام مخالفان گفت: «من رای نمی‌دهم چون جنایات این رژیم را فراموش نکرده‌ام.»

چهاردهمین دوره انتخابات ریاست‌جمهوری با وجود کارزارهای تحریم و تاکید شهروندان و کاربران رسانه‌های اجتماعی بر مشارکت نکردن در آن، روز هشتم تیر برگزار می‌شود.

این موسسه مستقر در هلند، روز یکشنبه نتایج نظرسنجی خود درباره انتخابات پیش‌رو در ایران را که قرار است روز جمعه هشتم تیر برگزار شود، منتشر کرد.

بر اساس این نظرسنجی، فقط حدود ۲۲ درصد شرکت‌کنندگان اعلام کردند که در انتخابات ریاست جمهوری شرکت خواهند کرد و رای‌ خواهند داد.

در مقابل، بیش از ۶۵ درصد اعلام کرده‌اند در انتخابات رای نمی‌دهند و ۱۲ درصد نیز گفته‌اند هنوز تصمیمی در این زمینه نگرفته‌اند.

بیش از ۷۷ هزار نفر از داخل ایران در نظرسنجی موسسه گمان شرکت کرده‌اند و به نوشته این موسسه، این نظرسنجی دیدگاه افراد باسواد بالای ۱۹ سال ساکن ایران را که برابر با ۹۰ درصد جمعیت بزرگسال این کشور است، بازتاب می‌دهد.

در بهمن ماه سال گذشته نیز نتایج نظرسنجی این موسسه درباره انتخابات مجلس شورای اسلامی نشان می‌داد بیش از سه چهارم مردم ایران قصد شرکت در این انتخابات را نداشتند و حدود ۷۵ درصد پاسخ‌دهندگان خواستار سرنگونی جمهوری اسلامی شده بودند.

پس از برگزاری انتخابات مجلس، حکومت اعلام کرد که حدود ۴۱ درصد در انتخابات شرکت کردند که این رقم از سوی نهادها و رسانه‌های مستقل قابل تایید نبود.

با این حال، این رقم پایین‌ترین رقم رسمی میزان مشارکت در انتخابات در دوران جمهوری اسلامی را نشان می‌دهد.

موسسه گمان از پاسخ‌دهندگان نظرسنجی پرسیده که اگر در انتخابات رای نمی‌دهند، دلیل اصلی‌شان برای این تصمیم چیست؟

بیش از ۶۷ درصد پاسخ‌دهندگان گزینه «مخالفت با کلیت جمهوری اسلامی» را انتخاب کرده‌اند و بیش از ۱۸ درصد نیز به «کم اختیار بودن مقام ریاست جمهوری اسلامی» معتقدند.

رد صلاحیت شدن کاندیدای مورد نظر مردم در انتخابات از دیگر دلایل تحریم انتخابات است.

نکته مهم دیگر این نظرسنجی، بی‌اطلاعی بخشی از مردم از زمان برگزاری انتخابات است؛ به طوری که ۳۴ درصد مردم هنوز نمی‌دانند که اساسا انتخابات ریاست جمهوری در چه زمانی برگزار می‌شود.

در جریان انتخابات مجلس نیز نظرسنجی گمان نشان می‌داد حدود ۳۸ درصد جامعه ایران از زمان برگزاری انتخابات مجلس شورای اسلامی در ماه اسفند اطلاعی نداشتند.

موسسه گمان از پاسخ‌دهندگان درباره گمانه‌زنی‌های مختلف در مورد سقوط بالگرد رئیسی پرسیده که بیش از نیمی از پاسخ‌دهندگان گفته‌اند که این حادثه به «جنگ قدرت درون حکومت» مربوط است.

در روزهای اخیر بسیاری از چهره‌های سیاسی و مدنی و فعالان زن و همچنین تشکل‌های مدنی خواستار تحریم انتخابات شدند.

۱۰ تشکل دانشجویی، دو تشکل دانش‌آموزی و گروهی از دانشجویان و فعالان مدنی، صنفی و سیاسی در بیانیه‌ای مشترک، خواستار تحریم انتخابات ریاست‌جمهوری شدند.

ده‌ها شهروند نیز در پیام‌هایی به ایران‌اینترنشنال گفتند در انتخابات شرکت نمی‌کنند.

صدیقه وسمقی، نویسنده و اسلام‌پژوه، خواستار تحریم انتخابات پیش‌رو در جمهوری اسلامی شد و اعلام کرد که شرکت در انتخابات یعنی «آب به آسیاب حکومت ریختن».

گلرخ ایرایی، زندانی سیاسی در نامه‌ای از زندان اوین و با استفاده از هشتگ رای بی رای، اصلاح‌طلبان را برای تشویق مردم به شرکت در انتخابات شماتت کرد و این رویکرد را خیانت نامید.

محبوبه رضائی، زندانی سیاسی هم در نامه‌ای از اوین گفت اگر در حکومت‌های دیکتاتوری و توتالیتر انتخابات تاثیرگذار بود، قطعا حق انتخاب به مردم داده نمی‌شد.

ابوالفضل قدیانی، زندانی سیاسی پیشین و فعال سیاسی مخالف جمهوری اسلامی، نیز با انتشار تحلیلی در سایت زیتون، با اشاره به این‌که ادعای «بهبود تدریجی امور بدون تغییر نظام حاکم» ادعایی رسوا است، گفته تحریم این انتخابات نمایشی-فرمایشی، کنشی مدنی و موثر است و بسترساز کنشگری‌های آینده است.

در آستانه برگزاری انتخابات زودهنگام ریاست‌جمهوری با مرگ ابراهیم رئیسی، نگاهی به دیدگاه نامزدهای منتخب شورای نگهبان روشن می‌کند که نشستن هریک از این چهره‌ها بر مسند ریاست دولت تفاوتی ملموس در احقاق حق و آزادی پوشش برای زنان ایجاد نخواهد کرد.

قالیباف؛ اصرار بر قانون حجاب اجباری

تا قبل از آغاز برنامه‌های تبلیغات انتخابات دست‌کم دو نامزد یعنی محمدباقر قالیباف و علیرضا زاکانی مواضع آشکاری در حمایت از حجاب اجباری داشتند و از جایگاه خود در نهادهای سیاستگذاری و حکومتی تلاشی گسترده برای اعمال آن در سطح جامعه انجام دادند.

قالیباف در بهمن ۱۴۰۲ از اصرار مجلس تحت ریاست خود برای برای نهایی‌سازی لایحه «عفاف و حجاب» در اسرع وقت خبر داد. این سرتیپ سپاه پیش‌ از این نیز موضعی سرسختانه در برابر حق پوشش زنان داشت. او تیر سال گذشته در نشست مشترک مقام‌های عالی قضایی و نمایندگان مجلس اعلام کرد «با کسانی که با هدف مبارزه با حکم خدا به صحنه آمده و پرده‌دری می‌کنند باید محکم و قاطع برخورد کنیم تا نقش بازدارندگی نیز داشته باشد و با قانون ادب شوند.»

اشاره قالیباف به محدود کردن زنان، جرم‌انگاری و انزوای اجتماعی آن‌ها از طریق تقنین است. او در سومین مناظره نامزدها نیز با «آفت» نامیدن آنچه که بدپوشی خواند بار دیگر بر برخورد با زنان صحه گذاشت.

زاکانی؛ از همکاری با پلیس تا انکار حجاب‌بانان

شهردار تهران هم یکی از عوامل اعمال خشونت علیه زنان در پایتخت است. استخدام و استقرار نیروهای «حجاب‌بان» از سوی شهرداری با هدف تحمیل حجاب اجباری از طرح‌هایی بود که کرامت انسانی زنان و حقوق شهروندی زنان را پایمال و برای آن‌ها ایجاد رعب‌ و وحشت می‌کرد.

اما مساله آنجاست که او در سومین مناظره نامزدها به صراحت وجود حجاب‌بان‌ها را منکر شد و آن را «دروغ» خواند.

در ابتدا هیچ نهاد یا ارگانی مسئولیت این گروه از زنان را که با روبان‌های سبز یک‌دست روی چادرشان در راه‌روهای مترو می‌ایستادند و شهروندان آن‌ها را «تونل وحشت» می‌نامیدند، برعهده نمی‌گرفت.

سایت جماران اما ۱۰ اردیبهشت سال گذشته در خبری به نقل از زاکانی تذکر حجاب‌بان‌ها و ممانعت آن‌ها از ورود زنان بدون حجاب تحمیلی به ایستگاه‌های مترو را تایید کرد. شهردار تهران از «کار ایجابی سنگین» در ۷۰ ایستگاه مترو خبر داده بود.

چندی پیش نیز تصویری از یک بنر در شهر تهران در رسانه‌های داخل ایران و شبکه‌های اجتماعی منتشر شد که جمله‌ زاکانی مبنی بر مشروط شدن خدمات عمومی شهرداری به حجاب را نمایش می‌داد. زاکانی همچنین از حامیان طرح انتظامی «نور» است که گفت برای کمک به پلیس «کاملا آماده‌یم.»

او اما حالا در قامت نامزد انتخابات مقابل چشم شهروندان، به خصوص زنانی که در متروی تهران با توهین، تحقیر و تصویربرداری غیرقانونی از خود و همچنین ممانعت از استفاده از خدمات شهری روبه‌رو شدند، گفت: «ما حجاب‌بان نداریم.»

زاکانی ۳۰ خرداد هم بر «شرعی و قانونی بودن حجاب» و «جرم» بودن پوشش اختیاری تاکید کرد. در حالی که جامعه جان باختن آرمیتا گراوند در مترو به دلیل نپوشاندن موهایش را فراموش نکرده، شهردار تهران از برخورد با زنان «در نهایت احترام» سخن می‌گوید.

پورمحمدی؛ بوی مرگ و سخن از «خانه پدری»

مصطفی پورمحمدی سال‌ها در بالاترین سمت‌های امنیتی و قضایی نشسته، از وزارت کشور و دادگستری تا رییس اطلاعات خارجی و قائم‌مقام وزیر اطلاعات. او را اما بیشتر با عضویتش در «هیات مرگ» برای اعدام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷ می‌شناسند، فردی که حالا اما در تبلیغات انتخابات گفته «با پیام عشق و محبت» برای برپایی «دولت قرار» آمده است.

این عضو هیات مرگ دختران ایران را بهترین‌های دنیا و امنیت را یک مساله همه‌جانبه خوانده و گفته است اگر آن‌ها «با اضطراب در خیابان‌ها هر لحظه منتظر رفتاری غیر قابل پیش‌بینی باشند، در امنیت‌اند؟»

او همچنین با نگاهی که ریشه‌ از مردسالاری نهفته در او و سیستم جمهوری اسلامی دارد، ایران را «خانه پدری» برای دختران و پسران خواند. پورمحمدی با این حال با انتشار یک ویدیو از نپسندیدن «نگاه مردسالار» گفت. در این ویدیو زنان در حال دوچرخه‌سواری یا با پوششی نمایش داده می‌شوند که به خاطر آن روزانه به دست نیروهای گشت‌ ارشاد، لباس‌شخصی و سایر نهادهای امنیتی ضرب‌وشتم و «پتو پیچ شده» در خیابان‌ها دستگیر می‌شوند.

این چهره مطرح قضایی و اطلاعاتی در برنامه میز‌گرد فرهنگی صداوسیما هم درحالی مدعی شد «کف خیابان جای احترام و انضباط و حرمت‌گذاری اجتماعی است» که در دوران تصدی‌اش بر وزارت کشور تعداد اعدام در ملاء‌عام افزایش چشمگیری یافته بود.

پورمحمدی در سومین مناظره نامزدها به شکست سیاست حکومت اشاره کرد و گفت: «بیش از ۴۰ سال است همه تلاش می‌کنیم برای این پوشش رسمی و اسلامی سبک مناسبی را ترویج کنیم و خیلی هم هزینه کردیم، آنچه مطلوب بوده است به دست نیاوردیم.»

او جملاتی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که فرسنگ‌ها با شالوده تفکرات او در تضاد است: «تمام تجربه، توان و آبرویم در ۴۵ سال اخیر را برای تامین امنیت زنان به کار خواهم گرفت.»

پزشکیان؛ حامی سابق قانون حجاب، مدافع امروز حق پوشش

جریان اصلاح‌طلب علاوه‌بر حساب باز کردن روی مسعود پزشکیان در انتخابات، گویی روی احتمال فراموشی برخی شهروندان نیز حساب ویژه‌ای باز کرده است؛ چیزی که حالا می‌توان گفت بعد از به سرکوب معترضان به قتل مهسا (ژینا) امینی، دست این جریان سیاسی را در «پوست گردو» گذاشته است.

پزشکیان که این روزها با تکیه بر آرایه‌های ادبی طرح نور را «سیاهی» می‌خواند، پا روی پا می‌اندازد و در مقابل دوربین با جمله «مشکل من حجاب نیست، مشکل من بی‌عدالتی و ظلم و عدم‌حق است» عبارات آشنای محمود احمدی‌نژاد درباره موی جوانان را در اذهان زنده می‌کند.

او از حامیان قدیمی حجاب اجباری و طرح «عفاف و حجاب» است که در سال ۱۳۹۰ به‌عنوان نماینده مجلس، یکی از امضا‌کنندگان طرح سوال از احمدی‌نژاد به دلیل «عدم اجرای عفاف و حجاب» بود.

حالا اما به‌ نظر می‌رسد این نماینده مجلس نیز مانند تندروترین نمایندگان اصلاح‌طلب از میزان نارضایتی شهروندان از این طرح‌ها باخبر است و مسئولیت اعتقادات و گفته‌های پیشین خود درباره گشت ارشاد را بر عهده نمی‌‌گیرد.

پزشکیان در سومین مناظره همراهی اعتقادی خود با تحمیل حجاب را اظهار و بر تغییر روش‌‌ها برای گسترش حجاب تاکید کرد.

این وزیر دولت خاتمی اما قدمی فراتر از سایر رقبای انتخاباتی خود برداشته و به‌ صراحت، درباره بی‌عملی و نقش تشریفاتی رییس‌جمهور در موضوع آزادی‌های اجتماعی و سیاسی سخن گفته است. او در جمع دانشجویان دانشگاه تهران علاوه‌بر ابراز سرسپردگی به علی خامنه‌ای، گفت گشت ارشاد و طرح نور به جایی نمی‌رسد. او با نفی اعمال زور گفت: «تا جایی که بتوانم، جلوی گشت ارشاد را خواهم گرفت.» پزشکیان اما در نهایت با وعده صحبت و قانع کردن عاملان و آمران تحمیل حجاب گفت که وعده‌ای در این زمینه به حامیان خود نمی‌دهد.

فاطمه راکعی، معاون زنان در ستاد پزشکیان نیز که امروز منتقد محدودیت‌ها علیه زنان است، در آبان ۱۳۹۶ اعتراض به حجاب اجباری از سوی «دختران خیابان انقلاب» را یک آزادی غیرواقعی خوانده بود که در شان زن ایرانی نیست.

جلیلی؛ عمق راهبردی و تاکید بر قانونی بودن اجبار حجاب

سعید جلیلی با جمله «حجاب مادامی که قانون است باید رعایت شود» قانون را «فصل الخطاب» در این حوزه خواند. او اما جسارت بیان اینکه قانونی که از آن دفاع می‌کند تا چه اندازه درست یا اشتباه است، چه‌طور محدودکننده زندگی میلیون‌ها زن در ایران شده و تا چه حد اقبال عمومی به بازنگری آن وجود دارد، را نداشت.

رییس دولت سایه ابراهیم رئیسی که به‌صورت علنی نقشش در دولت سیزدهم را تایید کره است، لایحه عفاف و حجاب را به‌صورت تلویحی در صداوسیما زیر سوال برد و مدعی شد «هرچه جاری است صد درصد درست نیست. نقاط قوت باید تقویت شود و ضعف ها اصلاح شود.»

جلیلی در برنامه تلویزیونی دیگری درباره اینکه آیا از حامیان طرح نور و گشت ارشاد است، پاسخ روشنی به مجری برنامه نداد.

او با پریشان‌گویی و استفاده از جمله‌ای نامفهوم در پاسخ به سوالی درباره تعطیلی اصناف و اماکنی از جمله رستوران‌ها به دلیل حجاب اجباری گفت «اگر عمق راهبردی را درک نکنیم سطح را هم درک نمی‌کنیم. نمی‌توانیم بدانیم این چه معنایی با آن دارد.»

فرار از تایید، اجتناب از اعتراض

تایید تمام‌قد و مفتخرانه تحمیل حجاب اجباری، افزایش برخوردها، لگدمال گردن کرامت انسانی زنان در خیابان‌ها، دستگیری‌های وحشیانه، احضار، تهدید، پلمب کسب‌‌وکارها، تعلیق دانشجویان، محروم کردن زنان از خدمات شهری، پرونده‌سازی، توقیف مدارک هویتی و ده‌ها مجازات دیگر به جرم حق آزادی، این روزها حتی برای سرسپردگان نظام هم آسان نیست.

اگر آن‌چنان که مقامات جمهوری اسلامی و کاندیداهای ریاست‌جمهوری چندی پیش مدعی بودند گشت ارشاد و طرح نور «مطالبه مردمی» است، باید پاسخ به این سوال ساده باشد که چرا هیچ‌ یک از آن‌ها توانایی ایستادن در مقابل چشمان زنانی که این رنج را در خیابان‌ها زیسته‌اند و شهروندانی که هر روز نظاره‌گر توحش بی‌پایان «ماموران و معذوران» هستند را ندارند.

سومین مناظره تلویزیونی نامزدهای انتخابات ریاست‌جمهوری با موضوع «فرهنگ» شامگاه جمعه یک تیر برگزار شد.

مسعود پزشکیان، نماینده اصلاح‌طلبان، در این مناظره به دفاع از حجاب اجباری پرداخت و از ضرورت «اصلاح» روندی گفت که منجر به نافرمانی مدنی گسترده زنان طی دو سال اخیر شده است.

او حین مناظره این بخش از سخنانش را در ایکس منتشر کرد: «اگر اشکالی هست، دختران و زنان ایران را ما تربیت کردیم. به‌جای نقد خودمان به آن‌ها می‌تازیم.»

این پست با کامنت و پست انتقادی ده‌ها کاربر خشمگین مواجه شد.

بسیاری از کاربران در پاسخ به او نوشتند که انتخاب پوششی مخالف آنچه جمهوری اسلامی به زنان تحمیل می‌کند و نافرمانی مدنی مقابل آن «اشکال» و مصداق «بی‌تربیتی» نیست.

ده‌ها شهروند با مطلع «تو و امثال تو کی هستید که بخواهید زنان ایران را تربیت کنید؟» به حرف‌های پزشکیان پرداختند.

ابوذر زمان، وکیل و فرزند حسین زمان، خواننده موسیقی در ادامه همین جمله در ایکس نوشت: «اصلا تربیت زنان چه اشکالی دارد که حرف از اشکال می‌زنی؟ فعلا که زنان ایران خوب ادبتان کرده‌اند.»

محور مشترک بسیاری از کامنت‌هایی که زیر پست پزشکیان منتشر شد، نادیده گرفتن «عاملیت زنان»،‌ «نگاه از بالا به پایین و مردسالارانه» او به زنان جامعه بود.

کاربران نوشتند که این نگاه، از ایدئولوژی جمهوری اسلامی و نگاه زن‌ستیزانه‌اش سرچشمه می‌گیرد.

شهروندی خطاب به پزشکیان نوشت: «تو خودت را کجای دنیا می‌دانی که زن و دخترها را تربیت کنی؟ تا وقتی زن و دخترها را صغیر و محتاج تربیتِ یک کج‌وکولی مثل خودت می‌دانی خیلی عقب‌تر از چیزی هستی که تصور می‌کردم.»

او در ادامه به تلاش تبلیغاتی پزشکیان برای جلب رای اشاره کرد و گفت: «حتی بلد نیستیند ادای عدالت و برابری را دربیاورید.»

برخی زنان نوشتند که آن‌ها حاصل تربیت مادران و مادربزرگ‌هایشان هستند.

زنی در همین راستا اضافه کرد طوری تربیت شده تا مانند دختران دیگر هم‌نسل خود، «استخوانی در گلوی مردسالاری» باشد.

کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل روز هفتم اردیبهشت از افزایش تلاش جمهوری اسلامی برای سرکوب زنان به دلیل پوشش آنان ابراز نگرانی کرد و نسبت به تصویب لایحه موسوم به «حجاب و عفاف» هشدار داد.

پیش از آن و در روز پنجم اردیبهشت، ۹۶ زندانی سیاسی و فعال مدنی در ایران در واکنش به طرح خشونت‌بار «گشت نور» بیانیه‌ای منتشر کردند و گفتند: «کوچه و خیابان‌های ایران بار دیگر عرصه لشکرکشی حکومت علیه زنان بی‌پناه، آگاه و دلیر این سرزمین شده است.»

شکل گسترده نافرمانی مدنی زنان پس از خیزش انقلابی ایرانیان از مهر سال ۱۴۰۱ آغاز شد.

باوجود تلاش مقامات جمهوری اسلامی برای پیشبرد طرح‌های مرتبط با تحمیل حجاب اجباری مانند راه‌اندازی گشت موسوم به «نور»، حضور زنان با پوشش آزادانه در عرصه عمومی ادامه دارد.

پیش‌تر برخی مقامات جمهوری اسلامی از شیوه برخورد با مخالفان حجاب اجباری انتقاد کرده اما خواهان اتخاذ روش‌هایی دیگر برای تحمیل پوشش مدنظر حکومت به زنان شده بودند.

سپیده جندقی، خواننده و نوازنده خطاب به پزشکیان که در مناظره انتخاباتی بر ضرورت اصلاح زنان مخالف حجاب اجباری تاکید کرده بود، در ایکس نوشت: «اما زنان و دختران، شما را خوب تربیت کردند.»

ده‌ها شهروند نیز طرز فکر مسعود پزشکیان را «وقیحانه»، «خجالت‌آور» و «نیازمند تربیت» خواندند.

کاربری با تاکید بر همین موضوع نوشت انتخاب نوع پوشش انحراف و بی‌تربیتی نیست و شهروندی دیگر تاکید کرد بر سر نداشتن حجاب اجباری نه مشکل تربیتی، که انتخاب زنان است.

شهروندی هم نوشت اینکه زنان دیگر نمی‌خواهند در برابر تبعیض سکوت کنند مصداق «اشکال» نیست.

در پایان مناظره فرهنگی یک تیر، محمدعلی ابطحی، معاون خاتمی در دولت اصلاحات در ایکس نوشت که موج مخالفت با «رفتار ناشایست با زنان» در حدی بالا است که هیچ‌یک از نامزدهای ریاست‌جمهوری در مناظره خود جرات نکردند از این روند دفاع کنند و «از کمربندی رد شدند».

محمدجواد اکبرین، دین‌پژوه و روزنامه‌نگار با اشاره به اظهارات پزشکیان و دیگر نامزدها درباره زنان، نوشت: «وجه مشترک اصول‌گرا و اصلاح‌طلب این است که حجاب نداشتن، محصولِ تربیت غلط است؛ فقط در چگونگیِ رفتار با زنان بی‌تربیت اختلاف دارند که آنجا هم دولت تصمیم‌گیرنده نیست.»

در جریان بررسی صلاحیت‌ داوطلبان نامزدی در انتخابات زودهنگام ۱۴۰۳، نور نیوز، وب‌سایت نزدیک به علی شمخانی، دبیر سابق شورای امنیت ملی و از نزدیکان علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، نسبت به تکرار سومین دوره از انتخاباتی با مشارکت زیر ۵۰ درصد هشدار داد.

اکنون تمامی جناح‌های کشور بر نقش تعیین کننده بخشی از جامعه که آن را «قشر خاکستری» می‌نامند در افزایش مشارکت در انتخابات اتفاق نظر دارند.

اصلاح‌طلبان در دوره‌های پیشین معمولا قشر خاکستری را با وعده تغییر در سیاست‌های جمهوری اسلامی، به میدان کشیده‌اند.

در انتخابات ۱۴۰۳ ماجرا کمی فرق کرده است. کمتر از چهار سال از دولت تدبیر و امید اصلاح‌طلبان نگذشته و مردم هنوز خاطره عملکرد آن‌ها را فراموش نکرده‌اند.

نتایج نظرسنجی اخیر جهاد دانشگاهی-ایسپا نشان داد بیش از ۷۳ درصد مردم حتی مناظره اول نامزدهای ریاست‌جمهوری را تماشا نکرده‌اند.

آیا آن قشر خاکستری باز هم جذب تبلیغات و وعده‌های اصلاح‌طلبان می‌شوند؟

بخش بزرگی از ناامیدی قشر خاکستری جامعه از اصلاح‌طلبان به عملکرد آنان بازمی‌گردد و رفتارهای دولت حسن روحانی.

آن‌ها به ویژه زمانی که برای بار دوم به ریاست‌جمهوری رسیدند اظهارات و واکنش‌هایی داشتند که هوادارانشان را ناامید کرد.

قاضی‌زاده هاشمی: رای دادید باید تحمل کنید

شهریور سال ۱۳۹۷، حسن قاضی‌زاده هاشمی، پسر عموی امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی، نامزد فعلی ریاست‌جمهوری زودهنگام، در یک مراسم افتتاح سخنرانی کرد.

کمی پس از خروج دونالد ترامپ از برجام، حسن قاضی‌زاده هاشمی گفت: «دولت مشکلات و تنگناهای خاص و زیادی دارد، فعلا مدیریت همین و وضعیت همین است، شما مردم رای داده‌اید و باید تحمل کنید. پس بی‌خود اعصاب همدیگر را آزار ندهیم.»

عباس عبدی و قدردانی از ورود خامنه‌ای به موضوع بنزین

عباس عبدی، از تئوریسین‌های جریان اصلاحات، پس از اعتراضات آبان ۱۳۹۸ در نشستی با عنوان «شورش حاشیه بر متن» شرکت و تلویحا از به میدان نیامدن جریان رقیب اصلاحات در سرکوب‌ها گلایه کرد.

عبدی در واکنشی دیگر از دفاع خامنه‌ای از افزایش قیمت بنزین در آبان ۹۸ دفاع کرد.

او به مجلس که طرح کاهش دوباره قیمت بنزین را تصویب کرده بود، حمله کرد.

نتیجه پاسخ به تکرار محمد خاتمی

برای انتخابات مجلس دهم شورای اسلامی و پنجمین دوره مجلس خبرگان، محمد خاتمی با کلید‌واژه «تکرار می‌کنم» مردم را به شرکت در انتخابات دعوت کرد. بخش بزرگی از هواداران اصلاحات نیز در این دو انتخابات شرکت کردند. با وجود این در مجلس خبرگان تقریبا هیچ تغییری به وجود نیامد.

اما در مجلس شورای اسلامی بود که اکثریت اصلاح‌طلب در واکنش به تروریستی اعلام شدن سپاه پاسداران از سوی آمریکا، لباس‌ کادر سپاه پاسداران را به تن کردند.

عقب‌نشینی با یک یادداشت

با فاصله کمی از حوادث آبان خونین ۹۸، نمایندگان مجلس دهم طرحی برای توقف افزایش قیمت بنزین ارائه دادند اما روند بررسی این طرح دو فوریتی متوقف شد.

محمود صادقی، از نمایندگان اصلاح‌طلب مجلس دهم بعدها گفت از سوی خامنه‌ای یادداشتی برای مجلس ارسال شده بود و نمایندگان از دخالت در موضوع افزایش قیمت بنزین منع شده بودند.

دستور تیر فرماندار زن اصلاح‌طلبان

لیلا واثقی، زنی بود که با پیگیری‌های معصومه ابتکار، از چهره‌های اصلاح‌طلب و معاون امور زنان روحانی، به عنوان فرماندار شهر قدس انتخاب شد.

انتخاب او با هدف افزایش تعداد زنان فرماندار در دولت روحانی انجام شد.

منطقه قلعه حسن خان یا همان شهر قدس از جمله مناطق فقیر تهران است که در اعتراضات آبان ۹۸ از مهم‌ترین کانون‌های اعتراض بود.

واثقی در گفت‌وگویی با روزنامه ایران تایید کرد دستور شلیک به معترضان را داده و با فرماندهان سپاه پاسداران برای سرکوب اعتراضات هماهنگ بوده است.

ابتکار واکنش واثقی را ستود و او را «زنی توانمند و باشخصیت» خواند.

ظریف و افتخار به تحت فشار بودن

شهریور سال ۱۳۹۷، محمدجواد ظریف در پاسخ به سوال رضا رشیدپور، مجری برنامه تلویزیونی که پرسید چرا مردم ایران باید برخلاف بسیاری از مردم جهان بابت دشمنی با آمریکا هزینه بدهند، پاسخ داد: «ما خودمان انتخاب کردیم جور دیگر زندگی کنیم.»

وزیر امور خارجه دولت روحانی بهمن سال ۱۳۹۷ هم در نشست بررسی سیاست خارجی ۴۰ ساله جمهوری اسلامی گفت: «ما افتخار می‌کنیم که به خاطر فلسطین تحت فشاریم.»

ظریف و انکار سرکوب

در حالی که در جریان اعتراضات زمستان سال ۱۳۹۶، ده‌ها نفر کشته، هزاران نفر بازداشت و چندین نفر به اعدام محکوم شده بودند، ظریف در مرداد سال ۱۳۹۸ در نشستی در سوئد در پاسخ به انتقاد از سرکوب معترضان در ایران آن را تکذیب کرد.

او استدلال کرد که اگر جمهوری اسلامی مردمش را سرکوب کند، بیش از ۷۰ درصد از آن‌ها در انتخابات مشارکت نمی‌کنند.

ظریف و علاج شلیک به هواپیمای اوکراینی

دی ماه سال ۱۳۹۸، سپاه پاسداران به هواپیمای اوکراینی شلیک کرد که بر اثر آن ۱۷۶ نفر کشته شدند.

ظریف در مصاحبه‌ای درز کرده با سعید لیلاز، دیگر چهره اصلاح‌طلب، درباره آن واقعه گفت: «در شورای عالی امنیت ملی عرض کردم دنیا می‌گوید به هواپیما موشک خورده‌ است. اگر واقعا موشک خورده‌ است بگویید ببینیم ما چطور می‌توانیم آن را علاج کنیم.»

ظریف و سفید‌شویی چهره خامنه‌ای

دی‌ ماه سال ۱۳۹۹ ظریف در جریان مصاحبه با شبکه تلویزیونی طلوع در پاسخ به سوال مجری درباره ساز و کار انتخاب و عملکرد رهبر جمهوری اسلامی گفت: «ما هیچ سمتی غیر انتخابی و هیچ‌ سمتی دائمی در جمهوری اسلامی نداریم. رهبر هم طبق قانون اساسی از سوی مجلس خبرگان انتخاب می‌شود.»

ظریف در بهمن‌ ماه سال ۱۳۹۹ و اواخر دوره مسئولیتش، وقتی خبرنگاری پرسید چند درصد سیاست خارجی کشور را در مدت تصدی‌اش در پست وزارت امور خارجه در دست داشته است، گفت: «صفر!»

مسعود پزشکیان، نامزد این دوره اصلاح‌طلبان، می‌گوید هر کس را که به ستادش بیاید برای گرفتن رای می‌پذیرد اما اگر رییس‌جمهوری شود، سیاست‌های خامنه‌ای را اجرا می‌کند.

او در مناظرات انتخاباتی نیز می‌گوید در «شرایطی» باید هم اینترنت قطع شود.

با این وضعیت جریان اصلاحات و آن سابقه عملکرد، به نظر می‌رسد اصلاح‌طلبان راه سختی برای کشاندن مردم پای صندوق‌های رای در پیش داشته باشند.