قتل محمد میرموسوی در بازداشت؛ در بازداشتگاه‌های جمهوری اسلامی چه می‌گذرد

بلومبرگ روز جمعه، ۹ شهریور، نوشت وقتی دو سال پیش گروه میلاووس یک طبقه را در یک برج مجلل دبی اجاره کرد، کمتر کسی نام این شرکت را شنیده بود. با این حال، ظرف چند ماه، این شرکت نفوذ زیادی در بازارهای جهانی انرژی به دست آورد و از آن به عنوان یکی از سلطان‌های فروش نفت ایران در سراسر جهان یاد می‌شود.

بر اساس این گزارش که از اظهارات بیش از ۱۲ منبع مطلع تهیه شده، پسر شمخانی در بالاترین سطوح مدیریتی این شرکت قرار دارد، ولی تعداد کمی از تاجران هویت واقعی حسین شمخانی اطلاع دارند و او را فقط با نام «هکتور» می شناسند.

همچنین حتی تعداد کمی از تاجران به‌طور کامل ابعاد گسترده شبکه بین‌المللی او را درک می‌کنند.

به گفته افرادی که به‌طور مستقیم از فعالیت‌های حسین شمخانی اطلاع دارند، امپراتوری شمخانی مقادیر قابل توجهی از صادرات جهانی نفت خام ایران و روسیه را در دست دارد.

بر اساس اظهارات منابع مطلع، شرکت‌های موجود در شبکه او همچنین نفت و محصولات پتروشیمی‌ کشورهای غیر تحریمی را می‌فروشند و گاهی اوقات نفت خام از حوزه‌های مختلف را مخلوط می‌کنند و بنابراین حتی خریدارانی که بشکه‌ها را آزمایش می‌کنند، ممکن است نتوانند کشور مبدا را شناسایی کنند.

گزارش بلومبرگ بر اساس مصاحبه با بیش از ۳۶ نفر که با عملیات شبکه شرکت‌های شمخانی – چه در داخل و چه در خارج از ایران – آشنایی دارند و همچنین بر پایه اسنادی که به رویت بلومبرگ رسیده، تهیه شده است.

بلومبرگ نوشت که فعالیت‌های پسر شمخانی همچنین نشان‌دهنده افزایش همکاری بین تهران و مسکو است؛ آن هم در شرایطی که قدرت‌های جهانی، تحریم‌ها علیه هر دو کشور را تشدید کرده‌اند.

قدرت یافتن شمخانی همچنین نشان‌دهنده پدید آمدن اقتصاد در سایه و ناوگان نفتی «سیاه» پس از آغاز مناقشه اوکراین است.

این خبرگزاری افزود که واشینگتن برای محدود کردن این تجارت با چالش‌هایی مواجه است. حسین شمخانی تحت تحریم‌های آمریکا نیست و قانون امارات متحده عربی شرکت‌ها را از خرید نفت خام ایران یا روسیه منع نمی‌کند.

همچنین برخی از افراد مطلع به بلومبرگ گفتند که نهادهای موجود در شبکه شمخانی تجارت قابل توجهی با خریداران چینی انجام می‌دهند و بسیاری از این معاملات به یوان و فراتر از محدوده تحریم‌های آمریکا است.

افراد مطلع گفتند که با این حال، ایالات متحده قبلا کشتی‌هایی را که گمان می‌رود تحت کنترل شمخانی هستند، تحریم کرده و دفتر تحقیقات فدرال و وزارت خزانه‌داری آمریکا در حال بررسی بخش‌هایی از شبکه تجاری او از جمله میلاووس هستند که در داخل سیستم دلاری تجارت می‌کنند.

محمد الهاشمی، مدیر عامل میلاووس، در پاسخ به بلومبرگ گفت که این شرکت هیچ ارتباطی با شمخانی ندارد.

حسین شمخانی نیز در بیانیه‌ای که از سوی وکیلش صادر شده، با اشاره به اینکه او عمدتا در زمینه لجستیک فعالیت می‌کند، گفت: «من آن طور که بلومبرگ گزارش داده در صنعت کالا دخالتی ندارم. در مورد تجارت، من در کشورهایی فعالیت می‌کنم که تحت تحریم نیستند.»

به گفته افراد آشنا و بروشور میلاووس که بلومبرگ آن را بررسی کرده، نفوذ شمخانی به حدی گسترده است که محصولات عرضه شده از سوی نهادهای موجود در شبکه او به شرکت‌های بزرگ جهانی مستقر در ایالات متحده و بریتانیا نیز رسیده است.

سعید آگنجی، محقق ایرانی به بلومبرگ گفت: «شبکه شمخانی را می‌توان یکی از سه شرکت بزرگ نفتی در ایران دانست. آنها یک ناوگان دریایی با ده‌ها نفتکش و تجارت پنهان با شرکت‌های بزرگ نفتی دارند. اگر هر یک از نهادهای آنها تحریم شود، کل بازار نفت مختل می‌شود.»

افرادی که با فعالیت‌های شمخانی آشنا هستند، گفتند که او به‌طور موثر شبکه‌ای به‌هم‌پیوسته از شرکت‌ها را مدیریت می‌کند و شرکت میلاووس در این مجموعه یکی از شرکت‌های مادر محسوب می‌شود.

این افراد آگاه افزودند اطلاعات مربوط به مالکیت تجاری، سهام‌داری و کنترل اطلاعات به‌راحتی قابل پنهان کردن است و سایر مدیران به‌صورت رسمی به عنوان صاحبان و مدیران شرکت‌ها ثبت شده‌اند.

حسین شمخانی که در تهران به دنیا آمده، اکنون دهه پنجم زندگی خود را سپری می‌کند.

بر اساس اطلاعات پروفایل آرشیو شده لینکدین شمخانی، او تحصیلات دانشگاهی خود را در مسکو و بیروت به انجام رساند و پس از بازگشت به تهران، مدرک کارشناسی ارشد خود را در رشته مدیریت کسب‌ و کار اخذ کرد.

حسین شمخانی گفته است: «پدرم هرگز هیچ ارتباطی با فعالیت‌های تجاری من نداشته و ندارد.»

سال گذشته، ایران اینترنشنال گزارش داد که حسین شمخانی با استفاده از رانت پدر، سالانه بیش از یک میلیارد دلار از تجارت نفت، گاز و پتروشیمی ایران سود می‌برد.

بعد از فاجعه انفجار کلینیک سینا اطهر، رسانه‌ها و مسوولان جمهوری اسلامی نسبت به عدم ایمنی مناسب بیمارستان‌های کشور به خصوص پایتخت هشدار می‌دهند.

کلینیک سینا اطهر واقع در میدان تجریش تهران،۱۱ تیرماه سال ۱۳۹۹ آتش گرفت و ۱۹ نفر از کادر درمان کلینیک سینا اطهر در طبقه چهارم محبوس شدند و جان خود را از دست دادند. پس از این فاجعه، موضوع ایمنی بیمارستان‌ها بیشتر مورد توجه قرار گرفت.

با این حال سال ۱۴۰۲ سانحه‌ای مشابه تکرار شد. بهمن‌ماه ۱۴۰۳، بیمارستان خصوصی گاندی در حوالی میدان ونک تهران دچار سانحه شد. بیمارستانی که سال ۱۳۹۲ افتتاح شده بود و به دلیل اتصال برق در پشت نمای ساختمان، آتش گرفت.

جلال ملکی، سخنگوی سازمان آتش نشانی پنجم بهمن ۱۴۰۳ با تاکید بر اینکه بیمارستان گاندی پنج بار از آتش‌نشانی درباره ناایمن بودن ساختمان اخطار دریافت کرده، گفت: «آبان ماه ۱۴۰۲ آخرین باری بود که به این بیمارستان در جلسه کمیته ایمنی منطقه هشدار و اخطار دادیم و قول رفع ایرادات را داده بودند اما ترتیب اثر نداده اند.»

اخطار آتش‌نشانی داریم، اما نمی‌توانیم تعطیل کنیم

در زمان آتش‌سوزی بیمارستان گاندی، روزنامه هم‌میهن در گزارشی به وضعیت ایمنی این بیمارستان و مراکز مشابه پرداخت و نوشت: «گاندی در کنار شماری دیگر از بیمارستان‌های تهران مانند رسول‌اکرم، امام‌خمینی، لولاگر، طرفه، سینا، بوعلی، فجر، شهدای یافت‌آباد و فیاض‌ بخش،‌ با وجود ناایمن بودن همچنان فعال بوده است.»

خرداد ماه ۱۴۰۱، حسین قناعتی، رییس دانشگاه علوم پزشکی تهران، با اشاره به اینکه بسیاری از بیمارستان‌های تهران اخطار آتش‌نشانی دارند، گفت: «اگر بخواهیم آنها را تعطیل کنیم درمان مختل می‌شود.»

قناعتی درباره فرسودگی بیمارستان‌های پایتخت هم گفت: «تهران در نوار زلزله قرار دارد و بالقوه تهدید بزرگی به نام زلزله برای پایتخت وجود دارد که اگر رخ دهد آن وقت بی‌ثباتی‌های پنهان، آشکار خواهد شد و باید اقدامات مقتضی در این زمینه صورت گیرد.»

با اینکه مقامات دانشگاه علوم پزشکی، نبود بودجه کافی را عامل عدم رسیدگی به وضعیت ایمنی بیمارستان‌های کشور و پایتخت می‌دانند، اما درباره جمهوری اسلامی در مخارج خارجی خود دست و دلبازانه عمل می‌کند. خرداد ۱۴۰۳، یک سال پس از اظهارات قناعتی، ابراهیم رئیسی، رییس‌جمهوری سابق ایران، پس از بازگشت از اندونزی در نشستی خبری اقتصاد ایران و اندونزی را «مکمل» یکدیگر خواند و با اشاره به تفاهم‌نامه‌های امضا شده در جریان سفرش، گفت که ۱۲ بیمارستان در اندونزی به تجهیزات پزشکی ساخت ایران مجهز خواهند شد.

حال، بیش از یک‌سال پس از این گفته‌های رییسی، مدیرعامل آتش‌نشانی تهران در برنامه تهران ۲۰ که شب گذشته از شبکه پنج صدا و سیما پخش شد، گفت: «در حال حاضر بیمارستان‌های امام خمینی، سینا، بوعلی، شهدای یافت آباد، فیاض بخش و رسول اکرم در فهرست ساختمان‌های بحرانی از لحاظ ایمنی حریق قرار دارند.

مولوی عبدالحمید پیگیری «ریاست جمهوری، نیروی انتظامی و قوه قضاییه» درباره قتل میرموسوی را مثبت خواند و تاکید کرد که باید با ماموران و افراد متخلف دیگر، از جمله فرزندان مقامات برخورد شود.

او همچنین بار دیگر خواستار آزادی زندانیان سیاسی از زندان‌های سراسر ایران شد.

محمد میرموسوی،‌ جوان ۳۶ ساله اهل روستای سیدمحله از بخش رودبنه شهرستان لاهیجان بود که در جریان یک نزاع محلی به دست ماموران یگان ویژه فرماندهی انتظامی این شهرستان بازداشت و بر اثر شکنجه در بازداشتگاه جان باخت.

بیشتر بخوانید: قتل جوان گیلانی در بازداشت؛ فراجا «عدم کنترل خشم و احساسات» عواملش را تایید کرد

جمعه‌های اعتراضی زاهدانی‌ها از هشتم مهر سال ۱۴۰۱ و پس از وقایع جمعه خونین این شهر آغاز شد.

در جریان جمعه خونین زاهدان، ماموران نظامی و امنیتی با گلوله‌های جنگی به سمت شهروندان و نمازگزاران شلیک کردند و بیش از ۱۰۰ نفر را کشته و ده‌ها تن دیگر را نابینا، قطع نخاع و مجروح کردند.

امام جمعه اهل سنت زاهدان بارها خواستار پیگیری پرونده کشتارها در زاهدان و همچنین خاش و محاکمه آمران و عاملانشان شده است.

اسماعیل‌زهی در بخش دیگری از خطبه‌های امروز خود از رفع تبعیض به عنوان «اصلی‌ترین رسالت دولت» نام برد و تاکید کرد: «بسیاری از دولت‌ها وعده دادند اما اجرا نکردند.»

مولوی عبدالحمید از حضور چهار زن در کابینه ابراز خوشحالی کرد و گفت: «این کل کار نیست و هنوز اول کار است.»

او تاکید کرد زنان باید در سمت‌های دیگر نیز به نقش و حضور داشته باشند.

امام جمعه اهل سنت زاهدان در بخش دیگری از صحبت‌هایش خواستار آن شد که تعداد بیشتری از اهل سنت در دولت حضور داشته باشند و اهل سنت در سطوح پایین‌تر نیز به کار گرفته شوند.

اسماعیل‌زهی در پایان گفت که نفوذ تندروها در هر نظامی باعث زوال آن می‌شود.

عبدالحمید اسماعیل‌زهی در خطبه‌های نماز جمعه ۲۶ مرداد خود گفت که مردم پس از انتخاب وزرا نگران شدند که مسعود پزشکیان با این ترکیب کابینه نمی‌تواند کار کند.

او ضمن تاکید بر این که در معرفی کابینه «وفاق ملی رعایت نشد»، گفت: «معنای وفاق ملی این بود که هم زنان، هم اهل سنت و هم شایستگان در کابینه حضور داشته باشند.»

از نظر جغرافیایی، جمهوری آذربایجان شرایط خاصی دارد. نخجوان، بخشی از خاک این کشور، با بخشی از خاک ارمنستان از آن جدا شده است. دو کشور سال‌هاست بر سر مسایل مرزی، از جمله مساله قره‌باغ با هم در نزاع هستند. در این نزاع، جمهوری اسلامی به دلیل هم مرز بودن با دو کشور و منطقه نخجوان، طبیعتا درگیر است.

در چالش موجود، جمهوری اسلامی همواره ترجیح داده است همراه با ارمنستان باشد و با احداث دالان زنگزور که نخجوان و سایر مناطق جمهوری آذربایجان را به هم پیوند می‌دهد، مخالفت کند.

احداث این دالان برای جمهوری آذربایجان دسترسی دائمی به نخجوان، بدون پست‌های بازرسی ارمنی را فراهم خواهد کرد اما از سوی دیگر، مرز مشترک ایران و ارمنستان را قطع می‌کند و مرزهای ارمنستان را محدود‌تر خواهد کرد.

به این ترتیب جمهوری آذربایجان موافق احداث آن است و آمریکا هم از آن پشتیبانی می‌کند.

ارمنستان مخالف احداث این دالان است و در این مخالفت، از حمایت جمهوری اسلامی برخوردار است.

اکنون آن‌چه وزن این رویارویی را عوض کرده، تغییر موضع روس‌ها درباره این دالان است. آن‌ها که در گذشته، همراه با تهران و ایروان با احداث آن مخالف بودند، حالا به طرز بی‌سابقه‌ای موافق آن شده‌اند.

دو دیدار در سه ماه

در یک دوره سه ماهه و از زمان مرگ ابراهیم رئیسی تاکنون، نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان، دو بار با علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی دیدار کرده است.

نهم مرداد ۱۴۰۳، در دومین دیدار، خامنه‌ای بر حفظ تمامیت ارضی ارمنستان تاکید کرد و گفت: «جمهوری اسلامی ایران مسیر زنگزور را به ضرر ارمنستان می‌داند و همچنان بر این موضع خود ایستادگی دارد.»

رهبر جمهوری اسلامی با اشاره به اینکه «بیگانگان» نباید برای روابط کشور‌ها با همسایگان خود محدودیت ایجاد کنند، افزود: «آن چیزی که امنیت و صلاح کشور‌ها را تامین می‌کند، اتکا به خود و نزدیکان خود است و اقدامات برخی‌ها که از راه دور می‌آیند و در امور دیگر کشور‌ها دخالت می‌کنند، به ضرر آن‌ها تمام می‌شود.»

علاوه بر موضوع احداث گذرگاه، در ماجرای مرگ رئیسی، برخی تحلیل‌گران جمهوری اسلامی، تلویحا جمهوری آذربایجان را به دست داشتن در ساقط شدن بالگرد رئیسی متهم کردند.

این کشور با اسرائیل روابط گسترده‌ای دارد که جمهوری اسلامی از آن خشنود نیست.

بین جمهوری اسلامی و آذربایجان، در ماجرای حمله زمستان ۱۴۰۱ به سفارت این کشور در تهران نیز تنش‌هایی ایجاد شد.

سفر صمیمانه پوتین و شفاف‌سازی برای پذیرش ایران

پوتین، اواخر مرداد ۱۴۰۳ به باکو، پایتخت آذربایجان سفر کرد.

در این سفر کم‌سابقه، الهام علی‌اف در خانه شخصی خود از پوتین پذیرایی کرد.

هر چند شخص پوتین در این سفر اظهارات مشخصی درباره تاسیس دالان زنگزور نداشت، اما پس از این سفر، سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه در روز هفتم شهریور، صراحتا به این موضوع پرداخت.

ماریا زاخارووا با اشاره به گفت‌وگوهای صلح سه‌جانبه، گفت: «ما نگرانی طرف ایرانی را در مورد کریدور زنگزور دیده‌ایم که باید برای شفاف‌سازی با تهران تماس بگیریم اما موضع مسکو در این مورد کاملا قطعی است. ما بر اساس این واقعیت پیش می‌رویم که راه حل باید برای ارمنستان، آذربایجان و همسایگان منطقه قابل قبول باشد.»

سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه تاکید کرد: «برای ایران شفاف‌سازی می‌کنیم تا آن را بپذیرد.»

وب‌سایت اصلاح‌طلب خبرآنلاین به تازگی تحلیلی درباره این شرایط نوشته است.

در این تحلیل، نکته‌ قابل تامل در فهم سیاست‌ورزی مسکو و واشینگتن در برابر جمهوری اسلامی -که تصمیم‌سازان در ایران را غافلگیر می‌کند- فهم شبکه‌ای منافع سیاسی و ژئوپلتیکی دانسته شده است. به این ترتیب که نمی‌توان مساله زنگزور را جدا از چالش غرب با روسیه بر سر اوکراین ارزیابی کرد، همان گونه که نمی‌توان آن را بی‌ارتباط با نظر روسیه در شورای امنیت بر سر مساله جنگ غزه دانست.

بر پایه این دیدگاه، در چنین شرایط پیچیده‌ای در صورتی که فهم سیاستگذاران ایرانی، «فهمی سنتی و صرفا مبتنی بر رویکرد واقع‌گرایی کلاسیک و نه مبتنی بر رویکرد سازه‌انگارانه باشد»، آنان قادر به تحلیل شرایط بازی نخواهند بود.

گزارش شرکت امنیت سایبری «ماندیانت» نشان می‌دهد این گروه هکری با استفاده از هویت‌های ساختگی در شبکه‌های اجتماعی و ایجاد سایت‌های کاریابی جعلی، قربانیان بالقوه را که مایل به همکاری با اسرائیل بوده‌اند شناسایی کرده است.

محتوای پست‌های مربوط به این کارزار ضدجاسوسی در پلتفرم‌هایی مانند ایکس و شبکه اجتماعی ویراستی منتشر شدند.

در یک نمونه از این پست‌ها که با تصویری از پرچم اسرائیل همراه بوده، آمده است: «در سال گذشته توانستیم صدها نیروی اطلاعاتی و سایبری حرفه‌ای جذب کنیم و به موفقیت‌هایی کم‌نظیر در سطح جهانی دست یابیم. اگر سابقه کاری اطلاعاتی و سایبری دارید به ما بپیوندید.»

در این عملیات که از سال ۲۰۱۷ آغاز شده و تا ماه مارس ۲۰۲۴ ادامه داشته است، برخی افراد «در ظاهر کارگزار یا کارمند منابع انسانی اسرائیلی»، کاربران را به سمت سایت‌های کاریابی به زبان فارسی هدایت می‌کرده‌اند.

در سایت‌هایی که برای این منظور طراحی شده بودند از کاربران خواسته می‌شده تا اطلاعات شخصی خود را در فرم‌های مربوط وارد کنند.

این اطلاعات که شامل مواردی مانند نام و نام خانوادگی، تاریخ تولد، نشانی منزل و اطلاعاتی درباره سوابق حرفه‌ای یا تحصیلی می‌شد، بلافاصله پس از تکمیل به دست مهاجمان می‌رسید.

به گفته کارشناسان سایبری، کارزار یاد شده به دستگاه‌های اطلاعاتی جمهوری اسلامی در شناسایی شهروندانی که ممکن بوده به همکاری با کشورهای خارجی به‌خصوص اسرائیل علاقه داشته باشند، کمک کرده است.

خروجی اطلاعات جمع‌آوری شده همچنین ممکن است برای کشف عملیات جاسوسی علیه حکومت و پیگرد افراد مظنون به دخالت در آن‌ها مورد استفاده قرار گرفته باشد.

در اغلب آگهی‌های منتشر شده بر جذب افراد با‌تجربه در حوزه‌های فن‌آوری اطلاعات، امنیت سایبری و همچنین نیروهای سرویس‌های اطلاعاتی و امنیتی ایران تاکید شده بود.

محتوای این آگهی‌ها ضمن اشاره به پرداخت دستمزد مناسب، به افراد وعده می‌داد حریم خصوصی آن‌ها حفظ شود.

عوامل این کارزار علاوه بر هدف قرار دادن شهروندان ایرانی، با ایجاد سایت‌های کاریابی عربی و تولید محتوا با این زبان، به دنبال شناسایی عوامل نفوذی در لبنان و سوریه نیز بوده‌اند.

بن رید، مدیر واحد تحلیل جاسوسی سایبری شرکت ماندیانت گفت با وجود این که اطلاعات دقیقی درباره تعداد قربانیان این عملیات هفت ساله وجود ندارد اما جمهوری اسلامی احتمالا خروجی‌های موفقی از این طریق داشته است.

گزارش منتشر شده از سوی ماندیانت به احتمال ارتباط این کارزار با گروه هکری ای‌پی‌تی‌-۴۲ اشاره کرده است.

این گروه سایبری وابسته به جمهوری اسلامی در هفته‌های گذشته حملات سایبری متعددی علیه ستادهای انتخاباتی آمریکا ترتیب داد.

تمرکز تهران بر شناسایی عوامل اسرائیلی ناشی از یک دهه موفقیت اطلاعاتی اسرائیل در داخل و خارج از مرزهای ایران است.

ترور فرماندهان سپاه پاسداران و نیروهای نزدیک به حکومت و نیز سرقت اسناد برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی در سال ۲۰۱۸ از جمله موفقیت‌های موساد در این زمینه به حساب می‌آیند.

اسماعیل هنیه، رییس دفتر سیاسی حماس، روز ۱۰ مرداد ۱۴۰۳ پس از شرکت در مراسم تحلیف مسعود پزشکیان، در حمله‌ای در شهر تهران کشته شد.

بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، دخالت این کشور را در این حادثه تایید یا تکذیب نکرد.

حسینعلی حاجی دلیگانی، نماینده مجلس شورای اسلامی، در واکنش به این موضوع گفت که اسرائیل ممکن است با پرداخت «دلارهای آمریکایی به برخی افراد نادان یا خودفروخته»، آن‌ها را برای جمع‌آوری و ارائه اطلاعات اجیر کرده باشد.