مصائب خرید یک گوشی در ایران؛ آیفون هم به سرنوشت خودروی خارجی دچار می‌شود؟

انجمن اقتصاد ایران در سومین نشست با عنوان «دولت چهاردهم، چالش‌ها و افق‌ پیش‌ رو» میزبان محسن رنانی، اقتصاددان و عضو هیات علمی دانشگاه اقتصاد بود.

روزنامه هم‌میهن گزارشی از سخنان این اقتصاددان نهادگرا در تشریح اوضاع اقتصادی جمهوری اسلامی منتشر کرد.

رنانی در این نشست اوضاع کشور را به «هواپیمای انقلاب» تشبیه کرد که ۴۰ سال پس از نشستن و پایان سفر، خلبان همچنان اجازه نمی‌دهد مسافران کمربندها را باز کنند.

او گفت: «اگر دولت مسعود پزشکیان می‌خواهد موفق شود، باید وفاق خود را به افق تبدیل کند.»

به گفته رنانی، جمهوری اسلامی برای عبور از بحران‌های متعددی که گرفتار آن است، تنها یک مسیر دارد و آن تبدیل وفاق «همه با من» به وفاق «همه با هم» است.

رنانی گفت: «اگر توسعه را تبدیل به شش طبقه کنیم، ما در طبقه دوم و در زمان هشدار هستیم.»

به گفته او، از ۳۷۶ شاخص توسعه، حدود ۱۹۰ شاخص در ایران قرمز شده است: «حدود ۱۰۰ شاخص سفید و تنها بقیه شاخص‌ها سبز هستند.»

رنانی با اشاره به این که اقتصاد ایران در مرحله «نااطمینانی پیچیده» قرار گرفته است، گفت: «اگر یک مرور سریع کنیم، در دوره ریاست‌جمهوری اکبر هاشمی رفسنجانی، سرمایه‌گذاران از اقتصاددانان و مشاوران اقتصادی می‌پرسیدند اگر در استان سیستان و بلوچستان کارخانه بزنیم، می‌توانیم وام با بهره پایین بگیریم یا خیر؟»

به گفته این اقتصاددان، در دوران ریاست جمهوری محمد خاتمی سوال این بود که می‌خواهم در استان‌های دارای کلان‌شهر سرمایه‌گذاری کنم اما وام استان‌های کم‌برخوردارتر، بهتر است. چه کاری انجام دهم مناسب‌تر است؟

رنانی در ادامه گفت: «در دوران ریاست‌جمهوری محمود احمد‌ی‌نژاد سوال این بود که می‌خواهم سرمایه‌گذاری کنم، دلار بخرم یا سکه و طلا؟ در دولت حسن روحانی هم سوال این بود که پول‌های خود را به کدام کشور ببرم که بهتر باشد؟ ارمنستان یا ترکیه و امارات؟ در دولت ابراهیم رئیسی سوال تبدیل به این شد که من کجا مهاجرت کنم و پول‌های خود را سرمایه‌گذاری کنم؟»

به گفته او، دولت چهاردهم وارث چنین مسیر تاریخی‌ای است.

رنانی ادامه داد که شرایط جدید با اسرائیل هم‌اکنون در کشور مشکل‌ساز شده است: «به همین دلیل این معجزه است که تا این لحظه دلار ۲۰۰ هزار تومان نشده است. این نشان می‌دهد که همچنان مردم اطمینان دارند و عدم تمایلشان به جنگ را نشان می‌دهند.»

روندهای نزولی

رنانی با بررسی وضعیت اقتصاد کشور در دوره‌ها و نقاط عطف تاریخ جمهوری اسلامی تاکید کرد که اقتصاد ایران از زمانی که برجام شکست خورد، وارد فاز «عدم اطمینانی پیچیده» شد.

او گفت بخش اعظم روندهای بهبود که از ۳۰ سال قبل آغاز شده بودند، از سال ۱۳۹۶ به بعد نزولی شدند: «از سال ۱۳۹۶، در دوران ریاست‌جمهوری روحانی و رئیسی، روندهای بهبود، همه نزولی شدند.»

استاد اقتصاد دانشگاه اصفهان با تشریح شرایط ناپایدار اقتصادی افزود زمانی که اقتصاد به سمت عدم اطمینان پیچیده می‌رود، بازیگران هم به سمت استفاده از «عقل معنایی» می‌روند.

به گفته او، اقتصاد برای «عقل ابزاری» نوشته شده است نه عقل معنایی: «زمانی که یک جامعه به سطح نااطمینانی بسیار می‌رسد، عقل ابزاری دیگر وجود ندارد. به همین دلیل در نظرخواهی انجام شده از کارآفرینان، ۹۰ درصد آنان گفته‌اند به اقتصاد ایران امید ندارند. این افراد به دلیل نااطمینانی در عقل ابزاریشان اختلال به وجود آمده است. عقل ابزاری، مختل شده چرا که عقل ابزاری، نیاز به چشم‌انداز دارد.»

رنانی که یکی از ۱۴۰ اقتصاددان حامی پزشکیان در انتخابات تیر ۱۴۰۳ بود، گفت تا زمانی که مردم باور کنند همه می‌خواهند مردم و سیستم با هم وفاق داشته باشند، مشکلات اقتصادی حل نمی‌شوند.

او گفت: «اکنون در مسائلی مانند بنزین، آب، تصادفات جاده‌ای و بسیاری مشکلات دیگر، دچار فاجعه شده‌ایم.»

به گفته رنانی، حکومت به تنهایی نمی‌تواند «این فاجعه» را مدیریت کند:‌ «الان حکومت باید فراخوان دهد و از مردم کمک بگیرد. بنابراین اگر اکنون که اعتمادی به دولت چهاردهم هست راهی نیابیم، دیگر زمان می‌گذرد.»

ربیعی روز ۹ آبان با انتشار ویدیویی از مورد آزار و خشونت قرار گرفتن زنان مهاجر افغانستان در ایران، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «کارهای زشت نژادپرستانه در قبال مهاجرین غیرقابل توجیه بوده و با فرهنگ و روحیه ایرانی نیز سازگار نیست.»

دستیار اجتماعی پزشکیان با بیان این که «اگر یک دختر ایرانی در اثر ظلم، متحمل رنج شود، قلبمان می‌لرزد»، خاطرنشان کرد: «دیدن سیلی خوردن دختران افغانستانی هم باید موجب درد و تاسف شود.»

او با تاکید بر این که مساله پناهجویان صرفا در چارچوب منطقی و از طریق برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری قابل بررسی و تصمیم‌گیری است، نوشت: «انسان در هر جای دنیا که باشد باید کرامت انسانی‌اش حفظ شود.»

در ماه‌های گذشته و به دنبال افزایش سیاست‌های مهاجرستیزانه جمهوری اسلامی علیه شهروندان اهل افغانستان در ایران، گزارش‌های زیادی از برخوردهای توهین‌آموز با مهاجران اهل افغانستان منتشر شده است.

هم‌زمان با افزایش این خشونت‌ها، کارزارهایی افغان‌ستیزانه و با خواست اخراج مهاجران از ایران در شبکه‌های اجتماعی به راه افتاده‌اند.

اخراج مهاجران اهل افغانستان از ایران

در ماه‌های اخیر فشار نیروهای امنیتی و انتظامی به مهاجران اهل افغانستان در ایران افزایش یافته و گزارش‌ها از افزایش رد مرزهای غیر‌قانونی، همراه با برخوردهای شدید با این شهروندان حکایت دارند.

احمدرضا رادان، فرمانده کل انتظامی کشور، روز هفتم آبان از رد مرز شدن ۸۵۰ هزار نفر از مهاجران از ایران خبر داد و آن‌ها را «اتباع غیرمجاز» نامید.

پیش از آن، محمدصادق معتمدیان، استاندار تهران در روز اول آبان با اعلام این‌که از دو و نیم میلیون تبعه ساکن این استان بیش از ۴۰ درصد (یک میلیون نفر) به‌صورت غیرمجاز حضور دارند، بر لزوم اخراج این افراد تاکید کرد.

اسکندر مومنی، وزیر کشور دولت چهاردهم نیز تهران را مهاجرپذیر‌ترین استان کشور اعلام کرد و گفت ساماندهی و «طرد اتباع بیگانه غیرمجاز» باید در اولویت قرار بگیرد.

خبرگزاری باختر، رسانه تحت کنترل طالبان، روز اول آبان گزارش داد که دست‌کم ۲۲۷ خانواده مهاجر افغان در یک روز از ایران اخراج شدند.

ولی‌الله بیاتی، سخنگوی کمیسیون امور داخلی مجلس، ۱۴ مهر گفت که بر اساس طرح ساماندهی اتباع خارجی، دیگر چیزی به عنوان اقامت دائم اتباع در ایران وجود ندارد و تنها سه نوع اقامت موقت شامل یک ساله، سه ساله و احتمالا هفت ساله پیش‌بینی شده است.

بیاتی خبر داد که طرح ساماندهی اتباع خارجی و اساسنامه سازمان ملی مهاجرت در دستور کار کمیسیون امور داخلی مجلس است.

روزنامه شرق ۲۰ مرداد امسال در گزارشی از بازداشت شماری نوجوان‌ افغانستانی بین ۱۰ تا ۱۷ سال با وجود داشتن مدارک خبر داد و نوشت گرچه رد مرز کودکان زیر ۱۸ سال و زنان به تنهایی غیر‌قانونی است اما این اتفاقات در‌ حال رخ‌ دادن است.

علاوه بر جمهوری اسلامی، پاکستان هم در ماه‌های گذشته فشارها بر اتباع خارجی را در خاک خود افزایش داده و بر اساس اعلام سازمان ملل، در یک سال گذشته ۷۳۳ هزار افغان را اخراج کرده و به افغانستان باز گردانده است.

به گزارش افغانستان‌اینترنشنال، تعداد قابل ملاحظه‌ای از افغان‌ها پس از به قدرت رسیدن دوباره طالبان در افغانستان، به ایران مهاجرت کردند.

تعداد زیادی از این مهاجران، زنان و دخترانی‌ هستند که از حق آموزش و کار در افغانستان محروم مانده‌اند.

بخشی دیگر از مهاجران، نظامیان و کارمندان حکومت پیشین‌ هستند که از ترس انتقام‌جویی طالبان به ایران فرار کرده‌اند.

شماری از مهاجران نیز به دنبال بحران اقتصادی و بیکاری گسترده در افغانستان تحت کنترل طالبان، برای کار کردن راهی ایران شده‌اند.

روزنامه هم‌میهن در شماره روز ۱۰ آبان خود در گزارشی با عنوان «چله‏‌نشینان ناهوشیار» به آخرین وضعیت بازماندگان معدن معدنجوی طبس، ۴۰ روز پس از انفجار در این معدن پرداخت.

طبق این گزارش، شماری از کارگرانی که زنده از بلوک‌های «بی» و «سی» بیرون کشیده شده و ساعت‌ها، گاز متان و مونوکسیدکربن را نفس کشیده‌اند، زندگی را بدون هوشیاری، با آسیب‌های جدی به مغز، ریه‌های خسته، سردردهای مزمن و حافظه‌های کوتاه‌مدت از دست‌رفته می‌گذرانند.

هم‌میهن درباره وضعیت شماری از کارگران مصدوم شده نوشت: «مهدی علی‌زاده هوشیاری ندارد، امید سلطانیان حافظه کوتاه‌مدت ندارد، علیرضا کده‌ای با هیپوکسی مغزی روبه‌رو شده، مجتبی حسین‌پور دچار سردردهای مزمن و آسیب ریه شده و مهدی راوندی، هنوز با عوارض شدید استنشاق طولانی‌مدت گاز درگیر است.»

شامگاه ۳۱ شهریور‌ رسانه‌ها از انفجار در یکی از کارگاه‌های شرکت زغال‌سنگ معدنجو در طبس بر اثر «نشت گاز» خبر دادند.

مدیرکل مدیریت بحران خراسان‌ جنوبی سوم مهر ماه گفت مجموع کارگران شرکت معدنجو در زمان حادثه ۶۵ نفر بوده‌اند.

طبق آخرین گزارش‌ها در جریان این رخداد ۵۳ نفر از کارگران جان باخته و شمار دیگری همچنان در بیمارستان‌های بیرجند، مشهد و یزد بستری هستند.

با وجود این آمار، جواد قناعت، استاندار خراسان جنوبی، ۴۰ روز پس از این فاجعه گفت: «حادثه معدن طبس به خوبی مدیریت شد.»

محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی نیز در مراسم یادبود چهلمین روز جان‌باختگان انفجار در معدنجو گفت: «در دنیا از هر معدن دارند چند میلیون تن برداشت می‌کنند ولی ما فقط ۳۵ هزار تن برداشت داریم.»

وضعیت کارگران مصدوم شده

علیرضا کده‌ای یکی از کارگرانی است که شهریور ماه امسال کار خود را در معدن معدنجوی طبس آغاز کرد و با گذشت کمتر از دو هفته، با انفجار معدن مواجه و مصدوم شد.

این کارگر که هشت ساعت بعد از انفجار پیدا شد، حافظه‌اش را از دست داده و تشخیص پزشکان برای او، هیپوکسی مغز (کمبود اکسیژن) است.

همسر این کارگر درباره وضعیت او به هم‌میهن گفت: «شرایطش تغییری نکرده و حتی از نظر روانی بدتر شده. حالا مثل یک بچه کوچک است. شب‌ها به پایم نخ می‌بندم که وقتی بیدار می‌شود، بتوانم او را به سرویس بهداشتی ببرم.»

امید سلطانیان، کارگر اهل ماهدشت کرج است که از سه سال پیش با لیسانس کامپیوتر، پیکور (ابزاری برای تخریب کردن)‌کار معدن شد و روی دستش تتو کرد: «عشق است معدن زغال‌سنگ طبس.»

سلطانیان هنوز نمی‌داند خیلی از دوستانش را در انفجار معدنجو از دست داده و حافظه کوتاه‌مدتش را به دست نیاورده است.

مهدی راوندی، کارگر چوب‌‌رسان معدن، یکی دیگر از مصدومان در معدن طبس است که سه روز در هفته در داخل معدن کار می‌کرد.

او به‌دلیل مسمومیت شدید، ۱۰ روز در بیمارستان طبس بستری بوده است که از این ۱۰ روز، سه روز اول در کما بود.

همسر راوندی در گفت‌وگو با هم‌میهن گفته که او از روز حادثه تاکنون حواس درستی ندارد و همه‌چیز از یادش می‌رود و تنها کسانی که می‌شناسد، خانواده‌اش هستند.

برای مردانی که رفتند و بازنگشتند

روزنامه اعتماد در شماره روز ۱۰ آبان خود در گزارشی نوشت که از سال ۱۳۸۹، صدها حادثه در معادن زغال‌سنگ ایران اتفاق افتاد و در این حوادث، جان صدها کارگر معدن از دست رفت.

این گزارش از فرو ریختن تونل معدن هجدک کرمان در ۲۳ آذر ۱۳۸۹، انفجار معدن زمستان یورت آزادشهر در ۱۳ اردیبهشت ۱۳۹۶ و انفجار معدن طبس در ۳۱ شهریور ۱۴۰۳ به‌عنوان سه حادثه‌ای که از سایر حوادث معدن در ایران تلخ‌تر بوده‌اند، یاد کرد و نوشت: «دلیل هر سه حادثه، رعایت نشدن استانداردهای ایمنی و استفاده از تجهیزات فرسوده بود.»

این گزارش با اشاره به این که تا ۳۱ شهریور امسال، انفجار معدن زمستان یورت، تنها فاجعه‌ای بود که جامعه کارگری کشور از عدد جان‌باخته‌هایش به عنوان یک شرمساری بزرگ برای دولت‌های ایران یاد می‌کرد، نوشت که مرگ ۵۳ کارگر در حادثه‌ای که نباید رخ می‌داد، «رکورد جدیدی برای اثبات مظلومیت کارگران معادن زغال‌سنگ ایران» ثبت کرد.

ابوالفضل، یکی از کارگران معدن طبس در گفت‌وگو با اعتماد اشاره به تحویل وسایل ۵۳ کارگر جان‌باخته معدن به خانوادهایشان گفت: «بغض کارگرها موقع جمع کردن این وسایل ترکید. زمان پیدا کردن جسدها و کاور کردن جسدها و بیرون فرستادنشان با واگن‌های زغال‌کشی، هیچ کسی گریه نمی‌کرد.»

انفجار معدن زغال‌سنگ طبس، پر‌تلفات‌ترین حادثه مربوط به معادن در ایران بود که در یکی از کارگاه‌های شرکت زغال‌سنگ معدنجوی طبس رخ داد.

وقوع حوادث مرگبار در معدن‌های ایران در سال‌های اخیر افزایش یافته است.

پیش از حادثه معدن معدنجو، پرتلفات‌ترین حادثه انفجار از نشت گاز متان در معدن زغال‌سنگ یورت آزادشهر در استان گلستان در اردیبهشت ۱۳۹۶ اتفاق افتاده بود که در نتیجه آن ۴۳ نفر از کارگران این معدن جان باختند.

بر اساس اطلاعات مرکز آمار ایران، در سال ۱۴۰۰ تعداد معادن در حال بهره‌برداری کشور شش هزار و ۲۵ معدن بوده که نسبت به سال قبل از آن، ۴/۲ درصد (۲۴۳ معدن) افزایش داشته است.

همچنین در سال ۱۴۰۰ تعداد افراد شاغل در معادن در حال بهره‌برداری، ۱۳۰ هزار و ۳۵۸ نفر بوده است که نسبت به سال ۱۳۹۹، برابر با ۸/۳ درصد (معادل ۱۰ هزار و ۳۱ نفر) افزایش یافته است.

براساس ارزیابی جدید دولت کانادا، «تلاش‌های مستمر جمهوری اسلامی برای ردیابی و نظارت بر مخالفان رژیم از طریق فضای سایبری، چالشی روزافزون در زمینه امنیت سایبری برای کانادا و متحدان ما ایجاد کرده است.»

در ارزیابی ملی تهدیدات سایبری کانادا گفته شده است: « بازیگران وابسته به جمهوری اسلامی از رویدادهای پرمخاطب، مانند سرنگونی پرواز ۷۵۲ در تهران، به عنوان موضوعاتی در کارزارهای فیشینگ علیه جامعه ایرانیان مهاجر و مقامات کانادایی استفاده کرده‌اند. این کارزارها بخش‌های کلیدی مانند هوافضا، دفاعی و مخابرات را برای دستیابی به اهداف اطلاعاتی هدف قرار داده‌اند.»

در سال‌های اخیر، جمهوری اسلامی به یک بازیگر اصلی در جنگ سایبری جهانی تبدیل شده است و حملات پیچیده‌تری را علیه دشمنان منطقه‌ای و بین‌المللی خود انجام می‌دهد. توانمندی‌ سایبری جمهوری اسلامی طی دهه گذشته توسعه یافته‌ و گروه‌های تحت حمایت این حکومت بخش‌های مختلفی از جمله دولتی، مالی، انرژی و رسانه‌ای را در منطقه و غرب هدف قرار داده‌اند.

بر اساس ارزیابی ملی تهدیدات سایبری کانادا برای سال ۲۰۲۵، جمهوری اسلامی از درگیری‌های سایبری مداوم خود با اسرائیل برای تقویت تاکتیک‌های جاسوسی و حملات سایبری تهاجمی خود استفاده کرده است و اکنون همین روش‌ها را علیه اهداف غربی به کار می‌برد.

مقامات اطلاعاتی کانادا می‌گویند که اگرچه کانادا ممکن است نقطه تمرکز اصلی فعالیت‌های سایبری جمهوری اسلامی نباشد، اما بازیگران وابسته به این حکومت «احتمالا به شبکه‌های رایانه‌ای در کانادا، از جمله زیرساخت‌های حیاتی دسترسی دارند.»

در چند هفته اخیر، شرکت‌های بزرگ فناوری مانند گوگل، مایکروسافت و متا از فعالیت‌های سایبری مخرب مرتبط با جمهوری اسلامی گزارش و هشدار داده‌اند که این تلاش‌ها ممکن است تشدید شود و حتی ممکن است به تحریک خشونت علیه چهره‌های سیاسی برای ایجاد آشوب و تحت تاثیر قرارداد انتخابات آتی در ایالات متحده منجر شود.

مرکز تحلیل تهدیدات مایکروسافت (MTAC) در پژوهشی مرتبط با انتخابات آمریکا که هفته گذشته منتشر شد، اعلام کرد که جمهوری اسلامی برای انجام عملیات‌ تاثیرگذاری اضافی آماده می‌شود.

گزارش مذکور بیان می‌کند: «گروه‌های ایرانی که مامور هدف قرار دادن انتخابات آمریکا هستند، ممکن است - همانطور که در گذشته نیز انجام داده‌اند - تلاش کنند تا عملیات‌های تأثیرگذاری را در دوره‌های قبل و بعد از انتخابات از طریق نفوذ سایبری که از چند هفته تا چند ماه پیش انجام شده، اجرا کنند.»

در پاسخ به این اتهامات، سخنگوی نمایندگی جمهوری اسلامی در سازمان ملل هرگونه دخالت حکومت ایران در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا را رد کرد و اظهار داشت: «این اتهامات کاملا بی‌اساس و کاملا غیرقابل قبول هستند.»

غزاله شارمهد در ایکس خطاب به دولت آمریکا گفت: «شما پدرم را به تروریست‌ها فروختید و خانواده و جامعه مرا به حال خود رها کردید، شما نتوانستید شهروندتان را که گروگان گرفته شده بود نجات دهید. آیا اکنون می‌توانید جسد او را به خانه برگردانید؟»

او گفت: جو بایدن وقتی در سپتامبر گذشته برای «آدم‌ربایان» جمهوری اسلامی شش میلیارد دلار پول فرستاد، جمشید شارمهد را پشت میله‌های زندان رها کرد.

شارمهد در واکنش به اظهارات سخنگوی وزارت خارجه آمریکا که پدرش را شهروند ایرانی-آلمانی خوانده بود، گفت: «حذف حقایق با دروغ فرقی نمی‌کند. پدر من آلمانی-آمریکایی بود، چرا سخنگوی وزارت خارجه به آمریکایی بودن او اشاره نکرد؟»