با اعلام تصمیم دونالد ترامپ برای خروج دوباره آمریکا از توافقنامه پاریس، نگرانیهای جدی درباره تاثیر این اقدام بر مبارزه جهانی علیه تغییرات اقلیمی ایجاد شده است. کنفرانس کاپ-۲۹ در باکو، که با هدف تمرکز بر مسائل مالی اقلیمی برگزار شده، اکنون با بحران و ابهام روبرو است.
این اقدام ترامپ موجی از نگرانی و تردید را در میان ۵۰ هزار نماینده، سیاستگذار و فعال اقلیمی که در این نشست حضور دارند، برانگیخته است.
ترامپ همچنین احتمال خروج آمریکا از «چارچوب کنوانسیون تغییرات اقلیمی سازمان ملل» را مطرح کرده است.
اما با خروج از این کنوانسیون، بازگشت به آن برای آمریکا بسیار دشوار میشود، چرا که چنین تصمیمی نیاز به تایید دو سوم اعضای سنا دارد.
ترامپ پیشتر نیز بارها به فنآوریهای پاک مانند خودروهای الکتریکی و توربینهای بادی حمله کرده بود و در سخنان اخیرش وعده داده است که قانون «کاهش تورم» (IRA) را که از سوی جو بایدن، رییسجمهوری فعلی آمریکا برای تقویت زیرساختهای انرژی پاک تصویب شده، لغو کند.
ترامپ همچنین با تشویق شرکتهای نفت و گاز برای افزایش حفاریها و تولید انرژی از سوختهای فسیلی، هدف خود برای حمایت از این صنایع و کاهش محدودیتهای زیستمحیطی را آشکارا اعلام کرده است.
به گفته روزنامه نیویورک تایمز، تیم انتقالی ترامپ حتی در حال برنامهریزی برای تعطیلی دفاتر مرتبط با کاهش آلودگی در تمامی نهادهای دولتی است.
پیامدهای جهانی خروج آمریکا از توافقنامه پاریس
آدا یرماک، رییس کمیسیون گذار انرژی، این تصمیم ترامپ را «عقبگردی بزرگ» برای تلاشهای جهانی در مقابله با تغییرات اقلیمی توصیف کرد و گفت: «بدون مشارکت آمریکا، جامعه جهانی در کاهش تغییرات اقلیمی با چالشهای بیشتری روبرو خواهد شد.»
هورنس بیوی، رییس بخش تحقیقات پایداری در «مورنینگاستار ساستینبلتی» بر این باور است که عدم حضور آمریکا در میز مذاکرات اقلیمی به معنای کاهش همبستگی و همکاری بینالمللی است و میتواند توافقات مالی مهم برای کاهش و سازگاری با تغییرات اقلیمی را به خطر بیندازد.
برنامههای اقلیمی چین و بریتانیا برای پر کردن جای خالی آمریکا
در این میان، برخی کشورها همچنان به تعهدات اقلیمی خود پایبند هستند.
کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، اعلام کرد که دولت او قصد دارد تا سال ۲۰۳۵ انتشار گازهای گلخانهای خود را نسبت به سال ۱۹۹۰ به میزان ۸۱ درصد کاهش دهد. او این اقدام را فرصتی بزرگ برای اقتصاد بریتانیا و پیشتازی جهانی در صنعت سبز دانست.
«صنعت سبز» به صنعتی اشاره دارد که با هدف کاهش اثرات منفی زیستمحیطی فعالیت و به توسعه پایدار کمک میکند. این صنعت از فنآوریها و روشهای تولیدی استفاده میکند که کمترین آسیب را به محیطزیست وارد میکنند و به کاهش مصرف منابع طبیعی، کاهش آلودگی و تولید انرژیهای تجدیدپذیر توجه ویژهای دارند.
چین نیز با اجرای پروژههای سبز در چارچوب «طرح کمربند و جاده» و تعهدات اقلیمی خود، قصد دارد نقش رهبری در مبارزه با تغییرات اقلیمی را حفظ کند.
به گفته کارشناسان، دولت چین با رویکرد علمی و فنآوریمحور خود به اهمیت مقابله با تغییرات اقلیمی باور دارد و علاوه بر حفظ محیطزیست، این اقدامات را فرصتی برای بهبود جایگاه جهانی خود میداند.
به گفته آدا یرماک سبز کردن طرح کمربند و جاده چین به اندازه هر اقدامی که در غرب انجام میشود، اهمیت دارد.
پیامدهای داخلی در آمریکا و چالش برای شرکتها
تصمیم ترامپ برای خروج از توافقنامه پاریس پیامدهایی نیز در داخل آمریکا دارد. بسیاری از شرکتهای بزرگ آمریکایی، از جمله شرکتهای فعال در حوزه فنآوری و انرژی پاک، برنامههای گذار اقلیمی خود را بر اساس اهداف توافقنامه پاریس تنظیم کردهاند.
اندرو بهر، مدیر اجرایی گروه حمایت از سهامداران «از یو ساو»، هشدار داد که خروج از این توافق میتواند به این شرکتها دلیلی بدهد که از تعهدات اقلیمی خود صرفنظر کنند.
به گفته بهر، دولت جدید ترامپ قصد دارد سیاستهای ضد اقلیمی را با شدت بیشتری نسبت به دوره اول او اجرا کند و ممکن است تلاش کند تمامی ابعاد دولتی را علیه شرکتهایی که به دنبال کاهش تغییرات اقلیمی هستند، بسیج کند.
مقابله با سیاستهای اقلیمی ترامپ از سوی گروههای غیر دولتی
انتظار میرود که در صورت خروج آمریکا از توافقنامه پاریس، موجی از مقاومت از سوی گروههای غیر دولتی، ایالتها و شرکتها علیه این سیاستها شکل بگیرد.
آن کلی، نایبرییس انجمن سرمایهگذاری پایدار کِرِس، گفت: همانند آنچه در سال ۲۰۱۷ رخ داد احتمالا شاهد بازگشت جنبش «ما همچنان در توافقنامه هستیم» خواهیم بود.
این بار اما جنبش گستردهتر و قویتر خواهد بود و نه تنها شرکتها، بلکه شهرها و ایالتها نیز به آن ملحق خواهند شد.
افزایش بحرانهای زیستمحیطی و واکنش بازار به سیاستهای اقلیمی
با وجود تصمیم ترامپ، فشارهای ناشی از بحرانهای زیستمحیطی و تقاضای بازار برای انرژیهای پاک، همچنان باعث ادامه سرمایهگذاری در فنآوریهای سبز خواهد شد.
افزایش بلایای طبیعی همچون طوفانها و آتشسوزیها، به مردم و سیاستمداران یادآوری میکند که تغییرات اقلیمی موضوعی است که باید جدی گرفته شود.
به گفته لیسا ونهالا، استاد علوم سیاسی دانشگاه کالج لندن، با خروج آمریکا از توافقهای جهانی مثل کنوانسیون تغییرات اقلیمی سازمان ملل، کشور در حالی که با اقتصاد جهانی پیوند خورده است، عملا از یک گفتمان جهانی خارج میشود.
موضع شرکتهای بزرگ نفتی آمریکا
برخی شرکتهای بزرگ نفتی مانند «اکسونموبیل» خواستار باقیماندن آمریکا در توافقنامه پاریس شدهاند.
به گفته دارن وودز، مدیرعامل این شرکت، حضور در این توافقنامه به آمریکا اجازه میدهد تا سیاستهای منطقی برای کاهش کربن را در سطح جهانی دنبال کند. او گفت: «راه تاثیرگذاری، مشارکت است نه خروج.»
مایکل جورج گلن والتز معروف به مایک والتز ۳۱ ژانویه ۱۹۷۴ در بوینتون بیچ در ایالت فلوریدا به دنیا آمده و سرهنگ بازنشسته نیروهای کلاه سبز و ویژه ارتش ایالات متحده است.
او که در سال ۲۰۱۸ بهعنوان نماینده فلوریدا به مجلس نمایندگان آمریکا راه یافت، سابقهای طولانی در محافل سیاسی واشینگتن دارد و در مجلس نمایندگان از جمله چهرههای مخالف سیاست خارجی بایدن در قبال جمهوری اسلامی بود.
طرفدار فشار حداکثری بر جمهوری اسلامی
مایک والتز که مخالف توافق هستهای با قدرتهای جهانی موسوم به برجام است، بر این باور است که برجام با ارائه امتیازات مالی قابلتوجه به جمهوری اسلامی، نتوانست جاهطلبیهای هستهای بلندمدت تهران را متوقف کند.
او سال گذشته به ایران اینترنشنال گفت: «رژیم ایران معنای فشار، قدرت و هر نوع تهدید علیه قدرت و پول خود را میفهمد.ما نمیتوانیم دلجویی کنیم، امتیاز بدهیم و امیدوار باشیم که آنها بهتر عمل کنند.»
او همچون ترامپ خواستار توافق احتمالی جامعتر با جمهوری اسلامی است که علاوه بر برنامه هستهای جمهوری اسلامی، شامل برنامه توسعه موشکهای بالستیک این کشور و حمایت تهران از تروریسم نیز باشد.
برای وادار کردن جمهوری اسلامی به چنین توافقی، او معتقد است که تحریمها، ابزار مهمی هستند و انزوای اقتصادی، همراه با بازدارندگی دیپلماتیک و نظامی، برای مقابله با تهدیدهای جمهوری اسلامی ضروری است.
این عضو جمهوریخواه مجلس نمایندگان در مصاحبهای گفته تنها چیزی که رهبر جمهوری اسلامی را از بلندپروازیهای هستهای خود بازمیدارد «تهدید و استفاده بسیار معتبر از نیروی نظامی است».
او افزود: «هیچ کس خواهان جنگ نیست، هیچ کس خواهان درگیری نیست، اما این موضوع بازدارندگی است. و در این مرحله، با توجه به این که ایران فکر میکند به این هدف نزدیک است، این تنها چیزی است که او را متوقف خواهد کرد.»
والتز علاوه بر تمرکز بر رفتار خارجی جمهوری اسلامی، نگرانی خود را در مورد سیاست داخلی آن، به ویژه نقض حقوق بشر ابراز کرده است.
او سرکوب مخالفان سیاسی، محدودیتهای آزادی بیان و اجتماع و رفتار با اقلیتهای مذهبی و قومی را محکوم کرده و از حامیان طرحهایی مانند قانون مهسا برای افزایش فشار بر جمهوری اسلامی و حمایت از مردم ایران نیز بوده است.
والتز همچنین با شاهزاده رضا پهلوی نیز دیدار داشته و او را «مدافع قوی دموکراسی» خوانده است.
مواضع درباره گروههای نیابتی
این عضو جمهوریخواه مجلس نمایندگان آمریکا، یکی از حامیان سیاست فشار بر گروههای نیابتی جمهوری اسلامی در منطقه خاورمیانه مانند حزبالله در لبنان، حوثیها در یمن و گروههای شبهنظامی در عراق و سوریه است.
او برای مدتی طولانی تلاشهای اعضای دو حزب آمریکا در کنگره برای تحت فشار قرار دادن دولت بایدن به منظور معرفی مجدد حوثیها به عنوان یک سازمان تروریستی خارجی را رهبری کرد.
او بارها نظراتش را درباره این گروهها ابراز کرده و به عنوان نمونه در واکنش به کشته شدن اسماعیل هنیه رییس پیشین دفتر سیاسی حماس نوشت: «هنیه در حالی که مردم از فقر رنج میبردند، میلیونها دلار از کالاهای قاچاق به غزه پول به دست آورد. حتی سپاه هم نتوانست از او محافظت کند.»
همچنین والتز معتقد است که جمهوری اسلامی حمایت از این گروهها به بیثباتی در خاورمیانه دامن میزند و از این نظر نیز تهدیدی برای منافع آمریکاست.
این نماینده جمهوریخواه بارها از اقدامات جمهوری اسلامی برای گسترش نفوذ خود در منطقه انتقاد کرده و همواره بر اهمیت حمایت از متحدان آمریکا در خاورمیانه، بهویژه اسرائیل و کشورهای حاشیه خلیج فارس، تاکید کرده است.
او اتحاد آمریکا با این کشورها را برای حفظ ثبات در منطقه و سیاست بازدارندگی در برابر تهدیدات جمهوری اسلامی حیاتی میداند.
والتز همچنین از حضور قوی نظامی آمریکا در خاورمیانه برای بازدارندگی در برابر «تجاوزات جمهوری اسلامی» و اطمینان دادن به متحدان منطقهای آمریکا حمایت کرده است.
حتی قبل از جنگ در غزه، والتز در بهار سال گذشته گفت که ایالات متحده باید روشن کند که اسرائیل را از حمله به برنامه هستهای ایران باز نمیدارد و ایالات متحده باید به ایران «از طرق مختلف نشان دهد که تواناییهای نظامی ما به گونهای است که ما واقعا میتوانیم به برنامه آنها آسیب جدی وارد کنیم.»
او خواستار «انتقال معتبر نیروهای آمریکا به منطقه و فروش و دادن تجهیزات نظامی پیشرفته و فنی به اسرائیل» شده است.
والتز از این که اسرائیل خواستار چنین تسلیحاتی از آمریکا شد اما دولت بایدن آنها را ارائه نکرد، انتقاد کرده است.
منتقد سرسخت طالبان
والتز از مخالفان سرسخت حکومت طالبان در افغانستان است و از منتقدان خروج شتابزده آمریکا از افغانستان از سوی بایدن بود.
در اوت ۲۰۲۱ در پی سقوط دولت افغانستان و بازگشت طالبان به قدرت، او خواهان استعفای زلمی خلیلزاد، نماینده ویژه ایالات متحده در این کشور شده بود که توافقنامه دوحه با طالبان را امضا کرد.
در آن زمان، والتز در شبکه اجتماعی ایکس نوشته: «خلیلزاد نماینده ویژه ایالات متحده برای افغانستان باید استعفا دهد.»
او یادداشتهای خبرنگار لانگوار جورنال درباره خلیلزاد و نقش او در امضای توافقنامه دوحه را بازنشر کرده بود که در آن آمده بود خلیلزاد «در مورد پاکستان و اتحاد طالبان و القاعده به کنگره دروغ گفت.»
موضع سخت در برابر چین و کره شمالی
والتز خواستار موضع سرسختانهتر آمریکا در برابر چین و کره شمالی است و معتقد است که ارتش آمریکا برای مواجهه با بحرانهای احتمالی در شرق دور و اقیانوس آرام از آمادگی کافی برخوردار نیست.
والتز در ۲۷ تیر امسال در گردهمایی ملی جمهوریخواهان گفت: «در زمان جو بایدن، جهان در آشفتهترین وضع بوده است. ترامپ داعش را شکست داد، جمهوری اسلامی را ورشکسته کرد، چین را وادار کرد هزینه بدهد و جلوی روسیه را گرفت.»
این نماینده جمهوریخواه از ترامپ به دلیل فشار آوردن به متحدان آمریکا در ناتو برای صرف هزینههای دفاعی بیشتر تمجید کرده است، اما برخلاف رییسجمهوری منتخب، به ایالات متحده پیشنهاد خروج از این ائتلاف را نداده است.
او ماه گذشته گفت: «ببینید ما میتوانیم متحد و دوست باشیم و گفتوگوهای سختی داشته باشیم.»