بر اساس گزارشها و اعلام جو بایدن، اسرائیل و حماس با میانجیگری آمریکا، قطر و مصر موفق شدند در ساعات پایانی روز چهارشنبه به یک توافق برای آتشبس در جنگ غزه برسند. اعلام این توافق، موجب شد در نوار غزه، کرانه باختری و برخی مناطق اسرائیل، مردم با شادیکردن به خیابانها بیایند.
این توافق، قرار است به ۱۵ ماه جنگ که طی آن دهها هزار فلسطینی کشته شدند و تقریبا تمام جمعیت باریکه غزه آوراه شدند، پایان دهد.
جنگ کنونی غزه با حمله بیسابقه و ناگهانی حماس در هفتم اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد که در جریان آن ۱۲۰۰ اسرائیلی کشته شدند.
بر اساس گزارش رویترز، این توافق پیچیده که هنوز به طور رسمی اعلام نشده، یک مرحله آتشبس اولیه شش هفتهای را تعیین میکند و شامل خروج تدریجی نیروهای اسرائیلی از نوار غزه و آزادی گروگانهای اسیرشده از سوی حماس در ازای آزادی زندانیان فلسطینی در اسرائیل است.
بر اساس گفتههای نخستوزیر قطر، یکی از میانجیهای کلیدی، آتشبس از یکشنبه پیشرو اجرایی میشود.
یک منبع آگاه در ارتش اسرائیل به خبرنگاران گفت فاز نخست این آتشبس که شش هفته خواهد بود شامل خروج تدریجی نیروهای ارتش اسرائیل از نوار غزه، آزادی ۳۳ گروگان از اسارت حماس، از جمله زنان، کودکان و مردان بالای ۵۰ سال و ورود روزانه ۶۰۰ کامیون کمکهای بشردوستانه به نوار غزه است.
این منبع آگاه گفت طبق این توافق، اسرائیل در ازای آزادی هر گروگان، ۳۰ زندانی فلسطینی را آزاد خواهد کرد و در ازای هر سرباز زن ربودهشده، اسرائیل ۵۰ زندانی را آزاد خواهد کرد.
موضع جو بایدن، رییسجمهور آمریکا
جو بایدن در بیانیهای با استقبال از توافق آتشبس غزه، عوامل مختلف از جمله تضعیف جمهوری اسلامی را زمینهساز دستیابی به این توافق خواند.
بایدن گفت توافق آتشبس غزه در نتیجه فشار شدید بر حماس، تغییر معادلات منطقه در پی آتشبس لبنان، تضعیف جمهوری اسلامی و دیپلماسی فشرده آمریکا، قطر و مصر حاصل شد.
او گفت در روزهای گذشته نمایندگان کاخ سفید و ترامپ در قالب یک تیم برای دستیابی به آتشبس غزه کار میکردند. او افزود: «این توافق در دولت من محقق شد و تیم ترامپ آن را اجرا خواهد کرد.»
موضع دونالد ترامپ، رییسجمهور منتخب آمریکا
دونالد ترامپ در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت توافق آتشبس غزه و آزادی گروگانها تنها با پیروزی او در انتخابات ریاستجمهوری آمریکا محقق شد و تاکید کرد که آمریکا هرگز اجازه نخواهد داد که غزه به مکانی امن برای تروریستها تبدیل شود.
ترامپ گفت: «این توافق بسیار بزرگ تنها به دلیل پیروزی تاریخی ما در انتخابات نوامبر آمریکا محقق شد و نشان میدهد دولت آینده من برای امنیت همه آمریکاییها و متحدان آنها به دنبال صلح و دستیابی به توافقهای مختلف است.»
ترامپ افزود: «با اسرائیل و متحدانمان از نزدیک همکاری خواهیم کرد تا اطمینان حاصل کنیم غزه دیگر هرگز به مامنی برای تروریستها تبدیل نخواهد شد. با استفاده از توافق آتشبس کنونی، پیمان تاریخی ابراهیم را گسترش خواهیم داد و با تکیه بر قدرت خودمان به پیشبرد صلح در خاورمیانه ادامه میدهیم . این تازه شروع اتفاقهای بزرگ برای آمریکا و جهان است.»
ترامپ که بارها تهدید کرده بود که اگر گروگانها قبل از مراسم تحلیف او آزاد نشوند، هزینه سنگینی پرداخت خواهد شد، گفت که «خوشحال است گروگانهای آمریکایی و اسرائیلی به خانه باز میگردند.»
شادی مردم به خاطر توافق آتشبس
همزمان با ادامه انفجارهای ناشی از حملات هوایی جدید اسرائیل، شماری فلسطینیان در خیابانهای غزه جشن گرفتند.
غاده، مادر پنج فرزند که همگی آواره شدهاند، به رویترز گفت: «خوشحالم، بله، گریه میکنم، اما این اشک شوق است.»
در آن سو، خانوادههای گروگانهای اسرائیلی و دوستانشان رسیدن به این توافق را در خیابانهای تلآویو جشن گرفتند.
پدر یکی از گروگانها به رسانههای اسرائیل گفت: «دولت اسرائیل باید بر اهداف خود برای بازگرداندن همه گروگانها و اطمینان از اینکه از غزه دیگر تهدیدی برای دولت اسرائیل نیست، بایستد تا دیگر پدر و مادری مانند من در یکی دو سال دیگر اینجا نایستند.»
در اسرائیل، بازگشت گروگانها ممکن است خشم عمومی علیه بنیامین نتانیاهو نخستوزیر و دولت راستگرای او را کاهش دهد.
دفتر نتانیاهو گزارشها درباره عقبنشینی اسرائیل از گذرگاه فیلادلفی در مرز نوار غزه و مصر را رد کرد و گفت اسرائیل به کنترل خود بر این گذرگاه ادامه خواهد داد.
در بیانیه این دفتر گفته شده حماس درخواست لحظه آخری خود را کنار گذاشته و هنوز تعدادی از موارد حل نشده در این توافق وجود دارد. در بیانیهای که از سوی این دفتر منتشر شد، آمده است: «امیدواریم جزئیات امشب قطعی شود.»
حماس، گروه مسلح فلسطینی که بر نوار غزه مسلط است، به رویترز گفت که رهبرانش موافقت خود را برای توافق آتشبس و بازگرداندن گروگانها به میانجیگران اعلام کردهاند.
مراحل تکمیلی مذاکرات آتشبس
مذاکرات برای اجرای مرحله دوم تا روز شانزدهم مرحله اول آغاز خواهد شد و انتظار میرود که شامل آزادی تمامی گروگانهای باقیمانده، آتشبس دائمی و خروج کامل نیروهای اسرائیلی از غزه باشد.
انتظار میرود مرحله سوم به موضوعات بازگرداندن تمام اجساد باقیمانده و شروع بازسازی غزه با نظارت مصر، قطر و سازمان ملل بپردازد.
این پیمان به دنبال ماهها مذاکرات پرپیچوخم و غیرمنتظرهای به دست آمده که مصر و قطر با حمایت ایالات متحده انجام دادند و درست چند روز پیش از مراسم تحلیف دونالد ترامپ، رئیسجمهور منتخب ایالات متحده اعلام شد.
اگر این توافق موفقیتآمیز باشد، آتشبس مرحلهای برنامهریزیشده، حملاتی را متوقف میکند که بخش زیادی از شهرهای نوار غزه را به ویرانه تبدیل کرده و بیشتر جمعیت دو میلیون و سیصد هزار نفری این منطقه کوچک را آواره کرده است.
اگر همه چیز به خوبی پیش برود، فلسطینیها، کشورهای عربی و اسرائیل همچنان باید در مورد چشمانداز غزه پس از جنگ به توافق برسند. این موضوع چالشی بزرگ است که شامل تضمینهای امنیتی برای اسرائیل و میلیاردها دلار سرمایهگذاری برای بازسازی نوار غزه است.
بر اساس این گزارش که یکشنبه ۲۳ دی منتشر شد، از جمله موارد اختلافی در این مذاکرات میتوان به زمانبندی و میزان عقبنشینی ارتش اسرائیل از نوار غزه اشاره کرد.
نیویورکتایمز با اشاره به چالشهای پیشروی مذاکرهکنندگان افزود موضع اسرائیل درباره پایان دائمی مناقشه غزه هنوز مشخص نیست.
این در حالی است که دفتر نخستوزیری اسرائیل ۲۲ دی اعلام کرد در پی موافقت بنیامین نتانیاهو، یک هیات بلندپایه از این کشور برای ادامه مذاکرات آتشبس راهی دوحه، پایتخت قطر، میشود.
دیوید بارنیا، رییس موساد، رونن بار، رییس آژانس امنیت (شین بت)، اُفیر فالک، مشاور سیاسی نخستوزیر و نیتزان آلون، نماینده ارتش اسرائیل در امور گروگانها، از جمله مقامهای حاضر در این هیات هستند.
نیویورکتایمز در ادامه گزارش خود به نقل از یک منبع فلسطینی و دو مقام اسرائیلی نوشت اسرائیل در مذاکرات آتشبس بر یک «فرمول مبهم» تاکید دارد که راه را برای ارائه تفسیرهای گوناگون باز میگذارد.
این رسانه افزود آمریکا قرار بود به میانجیگران تضمین دهد که برای پایان مناقشه کنونی در غزه تلاش خواهد کرد اما اسرائیل تاکنون با «هیچ عبارت دقیقی» که این موضوع را بهطور واضح مشخص کند، موافقت نکرده است.
بدین ترتیب، اختلاف میان اسرائیل و حماس بر سر مساله اساسی «دائمی بودن آتشبس» همچنان ادامه دارد و نتانیاهو تاکنون از پذیرش پایان دائمی مناقشه کنونی خودداری کرده است.
اعضای حماس ۱۵ مهر سال گذشته (هفتم اکتبر ۲۰۲۳) با حمله به جنوب اسرائیل حدود هزار و ۲۰۰ نفر را کُشتند و بیش از ۲۵۰ تن را به گروگان گرفتند.
اسرائیل در واکنش به این تهاجم، عملیات نظامی گستردهای را در نوار غزه آغاز کرد که بنا بر اعلام وزارت بهداشت حماس، تاکنون بیش از ۴۶ هزار کشته و ۱۰۹ هزار زخمی بر جای گذاشته است.
در روزهای اخیر، تلاشها و رایزنیهای بینالمللی برای پایان دادن به درگیریها در غزه شدت گرفته است. قطر و مصر نقش میانجی را در مذاکرات حماس و اسرائیل ایفا میکنند.
نیویورک تایمز نوشت نمایندگان دولت کنونی و آتی آمریکا در حال همکاری برای پیشبرد مذاکرات آتشبس غزه هستند.
جیک سالیوان، مشاور امنیت ملی کاخ سفید، ۲۳ دی اعلام کرد برت مکگرک، مشاور ارشد دولت جو بایدن در امور خاورمیانه، برای نهایی کردن جزییات توافق آتشبس در دوحه به سر میبرد.
سالیون افزود: «ما [به توافق] بسیار بسیار نزدیک هستیم، اما نزدیک بودن هنوز به معنای دستیابی به آن نیست، زیرا تا زمانی که واقعا از خط پایان عبور نکنیم، به مقصد نرسیدهایم.»
بایدن و نتانیاهو نیز شامگاه ۲۳ دی در تماسی تلفنی در خصوص آخرین تحولات مربوط به مذاکرات آتشبس گفتوگو کردند.
بنا بر اعلام کاخ سفید، بایدن در این تماس بر لزوم برقراری فوری آتشبس در غزه و آزادی گروگانهای در بند حماس تاکید کرد.
بایدن همچنین درباره تغییرات اساسی اوضاع خاورمیانه پس از توافق آتشبس در لبنان، سقوط حکومت بشار اسد در سوریه و تضعیف قدرت جمهوری اسلامی در منطقه با نتانیاهو به بحث و تبادل نظر پرداخت.
جنبش فتح در این بیانیه که شنبه ۲۲ دی منتشر شد، تاکید کرد اجازه نخواهد داد حماس «ماجراجوییهای خود را در کرانه باختری تکرار کند».
جبنش فتح با اشاره به حمله هفتم اکتبر حماس، این گروه را مسئول «شرایط فاجعهبار» کنونی در نوار غزه دانست و افزود ساکنان این باریکه به دلیل اقدامات حماس، از تامین «ابتداییترین نیازهای انسانی» محروم شدهاند و با فقر، گرسنگی و فروپاشی سیستم آموزش، بهداشت و درمان دست و پنجه نرم میکنند.
اعضای حماس ۱۵ مهر سال گذشته (هفتم اکتبر ۲۰۲۳) با حمله به جنوب اسرائیل حدود هزار و ۲۰۰ نفر را کُشتند و بیش از ۲۵۰ تن را به گروگان گرفتند.
اسرائیل در واکنش به این تهاجم، عملیات نظامی گستردهای را در نوار غزه آغاز کرد که بنا بر اعلام وزارت بهداشت حماس، تاکنون بیش از ۴۶ هزار کشته و ۱۰۹ هزار زخمی بر جای گذاشته است.
با کاهش قدرت حماس در نوار غزه، بیم آن میرود که این گروه مورد حمایت جمهوری اسلامی اکنون به دنبال افزایش نفوذ خود در کرانه باختری باشد.
جنبش فتح در ادامه بیانیه خود حماس را به تلاش برای «راه انداختن بینظمیهای امنیتی و هرج و مرج از طریق حمایت علنی از گروههای قانونشکن» متهم کرد و هشدار داد این گروه همچنان به سیاستهای خود که «جز فاجعه، مرگ و ویرانی برای مردم فلسطین چیزی به همراه نداشته است»، ادامه میدهد.
فتح اضافه کرد حماس طی این سالها در «اعدامهای میدانی، آدمربایی، سیاست شکستن استخوانها، تهدید به نام دین و مقاومت، و حتی سرقت کمکهای بشردوستانه و مشروعیت بخشیدن به جرایم سازمانیافته» دست داشته است.
در بیانیه این سازمان آمده است: «نهادهای امنیتی فلسطین با فداکاری، از پروژه ملی فلسطین حفاظت میکنند و مانع تسلط گروههای وابسته به ایران خواهند شد که در پی بهرهبرداری از مساله فلسطین برای منافع خود هستند.»
نیروهای امنیتی تشکیلات خودگردان در هفتههای اخیر کوشیدهاند با افزایش حضور خود در کرانه باختری، نفوذ خود را در این منطقه، بهویژه شهر جنین، تثبیت کنند. جنین از دیرباز یکی از مراکز اصلی گروههای مسلح فلسطینی در کرانه باختری بوده است.
مقامهای تشکیلات خودگردان میگویند نمیخواهند حماس و جهاد اسلامی فلسطین دست بالا را در کرانه باختری داشته باشند و حکومتی مانند حکومت حماس در غزه، در این منطقه به وجود آورند، زیرا چنین رویدادی میتواند بار دیگر به رویارویی با اسرائیل منجر شود.
انور رجب، سخنگوی نیروهای امنیتی تشکیلات خودگردان، ۲۰ دی در یک نشست خبری اعلام کرد از زمان آغاز عملیات این نهاد در جنین، ۲۴۷ نفر بازداشت شدهاند که از این تعداد، هشت تن به تامین مالی گروههای مسلح فلسطینی در شمال کرانه باختری متهم هستند.
یک مقام اسرائیلی شهریورماه در گفتوگو با ایراناینترنشنال اعلام کرد «تروریستها» با حمایت جمهوری اسلامی، در شهرها و اردوگاههای پناهندگان در کرانه باختری پایگاههای نظامی ساختهاند.
پیشتر در مردادماه نیز یسرائیل کاتز، وزیر امور خارجه وقت اسرائیل، هشدار داد جمهوری اسلامی میکوشد جبهه شرقی جدیدی در جنگ نیابتی خود علیه اسرائیل ایجاد کند.
به گفته او، این جبهه با حمایت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی علیه کرانه باختری و اردن هدفگذاری شده است.