در حالی که اوکراین بهدنبال توسعه معادن ارزشمند لیتیوم و جلب سرمایههای خارجی برای بازسازی اقتصاد جنگزده خود است، اختلافات سیاسی با ایالات متحده و نبود تضمینهای امنیتی غربی، آینده توافق پیشنهادی برای بهرهبرداری از ذخایر معدنی این کشور را در هالهای از ابهام قرار داده است.
در اراضی پوشیده از برف در مرکز اوکراین، جایی که برخی از بزرگترین ذخایر معدنی ثابتشده لیتیوم این کشور قرار دارد، گروه کوچکی از مشاوران زیستمحیطی حسگرهایی را در حفرههای زمین قرار میدهند تا سطح آب را اندازهگیری کنند.
این بررسی زیستمحیطی، که به سفارش یک شرکت کوچک معدنکاری اوکراینیِ دارنده مجوز انجام میشود، سالها پیش از هرگونه فعالیت معدنی در این میدانِ توسعهنیافته صورت میگیرد.
مسیر طولانی تا تحقق درآمدهای معدنی
این موضوع نشان میدهد که هنوز مسیری طولانی در پیش است تا توافق پیشنهادیِ مواد معدنی میان اوکراین و ایالات متحده، بتواند درآمد قابلتوجهی برای هر دو طرف به ارمغان بیاورد.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، و ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، جمعه ۱۰ اسفند در واشینگتن دیدار کردند تا بر امضای این توافق نظارت کنند، اما در جریان گفتوگویی تند مقابل دوربینهای جهانی، توافق را بدون امضا رها کردند.
ترامپ گفته بود که این توافق میتواند راهی باشد تا آمریکا بخشی از پولی را که بهصورت کمک مالی و تسلیحاتی به اوکراین در جریان جنگ سهساله با روسیه داده، جبران کند. اما درگیری در دفتر بیضی کاخ سفید، آینده این قرارداد را در هالهای از ابهام فرو برد.
یک مقام ارشد آمریکایی پس از این ماجرا به رویترز گفت ترامپ احتمال این توافق را بهطور کامل منتفی ندانسته، اما این منوط به آن است که اوکراین آمادگی گفتوگویی سازنده را داشته باشد.
تردیدهای امنیتی؛ مانع جذب سرمایهگذار
به گفته دنیس آلیوشین، مدیر ارشد استراتژی در شرکت معادن لیتیوم اوکراین، دستیابی به توافق گامی در مسیر درست خواهد بود، زیرا حضور آمریکا در اوکراین در درازمدت آسیبپذیری این کشور را در برابر تهاجم روسیه کمتر میکند.
بااینحال، او افزود که بدون نوعی تضمین امنیتی از سوی غرب، توسعه معدن لیتیوم «پولخیفسکه»، دشوار خواهد بود. این ذخیره معدنی، که یکی از بزرگترین منابع لیتیوم در اروپا محسوب میشود—تنها ۲۴۰ کیلومتر در شمال غرب خط مقدم با روسیه قرار دارد.
آلیوشین به رویترز گفت: «پیش از آغاز جنگ، مذاکرات تجاری زیادی با سرمایهگذارانی داشتم که به پروژه علاقهمند بودند. اما با شروع جنگ، یک مدیرعامل منطقی وارد کشوری نمیشود که در آن جنگ است؛ آنها ترجیح میدهند به زیمبابوه، کانادا یا آفریقا بروند، جایی که جنگی در کار نباشد.»
با وجود درخواستهای مکرر زلنسکی، دولت ترامپ هیچ تضمین امنیتی به کییف نداده است.
ابهام درباره توجیه اقتصادی و آینده صنعت لیتیوم
همین امر، بهویژه با توجه به خطر ازسرگیری جنگ حتی در صورت دستیابی به یک توافق آتشبس با روسیه در سال جاری، تردیدهایی درباره توجیه اقتصادیِ اکتشاف ذخایر کمیاب مواد معدنی، که در دستگاههای فناورانه پیشرفته و باتریها کاربرد دارند، ایجاد کرده است.
متن پیشنویس توافق مواد معدنی که رویترز آن را بررسی کرده، اگرچه حاوی عبارات اطمینانبخش است، اما هیچ تضمین امنیتی در آن وجود ندارد.
تمرکز اصلی این پیشنویس بر ایجاد یک «صندوق سرمایهگذاری بازسازی» با مدیریت مشترک ایالات متحده و اوکراین است که کییف متعهد شود ۵۰ درصد درآمد حاصل از منابع طبیعی دولتی را به آن اختصاص دهد.
علاوه بر این، مفاد این توافق کلی است و برای تعیین جزییات، مذاکرات بیشتری لازم خواهد بود. این موضوع را چهار کارشناس در گفتوگو با رویترز تایید کردند.
آلیوشین میگوید حتی اگر صلحی پایدار به اوکراین بازگردد، شرکت معادن لیتیوم اوکراین باید ۳۵۰ میلیون دلار جذب کند و دستکم برای یک سال و نیم مطالعه امکانسنجی انجام دهد تا بتواند ساخت معدن و کارخانه فرآوری را آغاز کند. او گفت: «این یعنی ما شاید تا سال ۲۰۲۹ بتوانیم به مرحله تولید پایدار برسیم.»
دور بعدی انتخابات ریاستجمهوری ایالات متحده در سال ۲۰۲۸ برگزار میشود و ترامپ که بر همکاری معدنی بهعنوان راهی برای تامین صلح تاکید دارد با توجه به دوره نخست خود، طبق قانون اساسی، نمیتواند بار دیگر نامزد ریاست جمهوری آمریکا شود.
بااین همه، هفت مدیر اجرایی معدن و تحلیلگر صنعتی به رویترز گفتند که برآورد زمانی آلیوشین خوشبینانه است.
دورههای اکتشاف معمولا چهار سال طول میکشد و پس از آن یک سال دیگر هم برای مطالعه امکانسنجی نیاز است تا ساخت کارخانه فرآوری اصلا شروع شود.
برنامه تولید؛ از استخراج تا کربنات لیتیوم
با این حال، آلیوشین گفت شرکتش در نهایت برنامه دارد سالانه حدود ۱.۵ میلیون تن سنگ معدن خام استخراج کند و آن را به ۳۰۰ هزار تن کنسانتره پتالایت، مادهای با غلظت بالاتر لیتیوم، تبدیل کند.
او افزود که با سرمایهگذاری بیشتر، میتوان این کنسانتره را باز هم تصفیه کرد تا ۲۲ هزار تن کربنات لیتیوم بادرجه کاربرد در باتری تولید شود. این نخستین بار است که جزییات مربوط به برنامه تولید و زمانبندی فرآوری در ذخایر پولخیفسکه گزارش میشود.
تقاضا برای این مواد معدنی بالاست. لیتیوم در باتریهای خودروهای برقی بهکار میرود و عناصر خاکی کمیاب در ساخت همهچیز از موتور خودرو و توربین بادی گرفته تا سلاحهای نظامی پیشرفته استفاده میشوند.
اما طبق نظر بیش از ۱۰ تحلیلگر و کارشناس صنعت معدن به رویترز، تبدیل ذخایر لیتیوم و عناصر خاکی کمیاب اوکراین به معادن فعال و ساخت تاسیسات فرآوری آن، کاری بسیار بزرگ است.
رقابت با چین؛ مسئله زمان
به این ترتیب، هر توافقی از سوی ترامپ برای دسترسی به مواد معدنی حیاتی اوکراین نمیتواند ایالات متحده را در دوران ریاستجمهوری او به چالشی جدی در برابر مزیت چشمگیر چین در این عرصه تبدیل کند.
جولین کتل، نایب رییس بخش فلزات و معدن در شرکت مشاوره منابع طبیعی وود مکنزی، گفت: «درست است که این حرکتی علیه چین بهشمار میرود، اما مشکل اصلی همچنان این است که این مواد معدنی کجا فرآوری میشوند و رسیدن به آن مرحله چقدر زمان میبرد.»
او افزود: «اوکراین تیتانیوم تولید میکند و ذخایر گرافیت و لیتیوم گستردهای دارد. میتوان تولید در معادن فعلی را افزایش داد. اما وقتی صحبت از توسعه حوزههای جدید معدنی میشود، فاصله کشف تا تحویل ماده ممکن است تا ۱۰ سال زمان ببرد.»
دامینیک راب، رییس امور جهانی در شرکت خصوصی فعال در حوزه معدن، توافق میان ایالات متحده و اوکراین را گامی مثبت برای تامین مالی بازسازی اوکراین میداند.
راب که پیشتر وزیر امور خارجه بریتانیا بود، گفت: «بررسیهای فراوان و مذاکرات بیشتری مورد نیاز است.»
بر اساس دادههای موجود، اوکراین دارای ذخایری از ۲۲ مورد از ۵۰ ماده معدنیِ است که آمریکا بهعنوان مواد معدنی حیاتی اعلام کرده است و در حوزههای لیتیوم، گرافیت، تیتانیوم، اورانیوم مورد استفاده در تولید انرژی هستهای و همچنین عناصر خاکی کمیاب، ذخایر قابلتوجهی دارد.
چین در حال حاضر سومین تولیدکننده بزرگ لیتیوم در جهان، پس از استرالیا و شیلی است. این کشور همچنین بزرگترین تولیدکننده عناصر خاکی کمیاب از جمله نئودیمیوم بهشمار میرود که از آن برای ساخت آهنرباهای دائمی قوی، سبک و پرقدرت در تجهیزات دفاعی استفاده میشود.
عون که پیش از انتخاب به ریاستجمهوری در ۹ ژانویه، فرمانده ارتش لبنان بود، قرار است دوشنبه در نخستین سفر خارجی خود به عربستان سعودی برود و با محمد بن سلمان، ولیعهد این کشور دیدار کند.
او در گفتوگو با شبکه الشرق که جمعه ۱۰ اسفند منتشر شد، گفت از ریاض خواهد پرسید «آیا امکان دارد این کمک که در سال ۲۰۱۶ متوقف شد، دوباره فعال شود؟»
این کمک پس از آن قطع شد که لبنان از محکوم کردن حملات به اماکن دیپلماتیک سعودی در ایران خودداری کرد.
عربستان سعودی زمانی میلیاردها دلار در لبنان هزینه کرد. این هزینهها از جمله صرف سپردهگذاری در بانک مرکزی لبنان، کمک به بازسازی جنوب این کشور پس از جنگ سال ۲۰۰۶ حزبالله و اسرائیل و حمایت از شماری از سیاستمداران لبنانی شد، اما در نهایت تنها شاهد این بود که حزبالله با پشتیبانی ایران قدرتمندتر شده و نفوذش در سراسر خاورمیانه گسترش یافت.
اما تحولات سیاسی ماههای اخیر در منطقه، از جمله حملات اسرائیل به حزبالله در سال گذشته میلادی و سرنگونی بشار اسد، متحد سوری آن در ماه دسامبر بسیار چشمگیر بود و وضعیت تغییر کرده است.
عون در گفتگو با الشرق گفت: «امید و انتظار دارم که عربستان سعودی، بهویژه ولیعهد، روابط فیمابین را به سود دو کشور تصحیح کند» و ابراز امیدواری کرد که این اقدام به تقویت روابط سیاسی و اقتصادی منجر شود.
لبنان به هزینه هنگفتی برای بازسازی نیازمند است، چرا که در طول یک سال گذشته، هدف حملات گسترده اسرائیل قرار گرفته است.
با این حال، مقامات و دیپلماتهای لبنانی میگویند حمایت خارجی، از جمله کمک کشورهای حوزهی خلیج فارس، به اجرای اصلاحات مالی طولانیمدت و موردانتظار در بیروت منوط شده است.
عون در گفتگوی خود تاکید کرد لبنان به این اصلاحات متعهد است، اما امیدوار است که کمکهای بازسازی نیز «بهتدریج» ارائه شود تا امکان بازسازی فراهم گردد و آوارگان لبنانی که از روستاهای ویرانشده در جنوب کشور رانده شدهاند، بتوانند به خانههای خود بازگردند.
عربستان سعودی، در ماههای اخیر از رویکرد دولت لبنان برای کاهش نفوذ حزبالله حمایت کرده است.
از جمله وزارت امور خارجه عربستان سعودی در بیانیهای از برخورد دولت لبنان با حامیان حزبالله که خودرو معاون فرمانده صلحبانان سازمان ملل (یونیفل) در بیروت را در اعتراض به لغو پروازهای ایران به آتش کشیده بودند حمایت کرد.
عربستان سعودی در بیانیه یکشنبه ۲۸ بهمن خود نوشت که از اقدامات لبنان علیه «تلاشها برای آسیب رساندن به امنیت شهروندان لبنانی» حمایت میکند.
بیانیه عربستان سعودی پس از آن صادر شد که تنشهایی بر سر تصمیم لبنان برای جلوگیری از فرود پروازهای ایرانی در فرودگاه بیروت در پی تهدیدهای اسرائیل به وجود آمد.
پیشتر هم در چهارم بهمن سال جاری، وزیر امور خارجه عربستان به بیروت سفر و با رییسجمهوری لبنان دیدار کرد. سفر فیصل بن فرحان به بیروت، نخستین دیدار یک مقام بلندپایه سعودی از لبنان در حدود ۱۵ سال گذشته بود.
فرحان در این سفر با ژوزف عون، رییسجمهوری و نواف سلام، نخستوزیر جدید لبنان و نبیه بری، رییس پارلمان لبنان نیز دیدار و گفتوگو کرد.
وزیر امور خارجه عربستان سعودی پیش از سفر به بیروت، انتخاب عون به عنوان رییسجمهوری لبنان را «یک گام بسیار مثبت» خواند و خواستار اصلاحات واقعی در این کشور شد.
لبنان به دلیل حملات اسرائیل به جنوب این کشور و همچنین بحران مالی از سال ۲۰۱۹، به میلیاردها دلار برای بازسازی و اصلاحات اقتصادی نیاز دارد و امیدوار به سرمایهگذاری کشورهای عربی است.
به گزارش رویترز، بعدازظهر جمعه ۱۰ اسفند، در فاصله زمانی کوتاهی پس از این درگیری غیرمنتظره، نخستوزیران و روسای جمهوری از شمال، جنوب، شرق و غرب اروپا در شبکههای اجتماعی از زلنسکی و اوکراین در جنگ علیه تهاجم روسیه حمایت کردند.
با اینکه آنان به طور مستقیم از رییسجمهوری آمریکا انتقاد نکردند، اظهاراتشان نشان داد که در کنار کییف ایستادهاند. این امر گسستی بزرگ را بر سر جنگ اوکراین پس از بازگشت ترامو به قدرت میان ایالات متحده و اروپا که متحدانی سنتی هستند،برجسته میکند.
حمایت رهبران اروپایی از زلنسکی
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، که پیشتر نخستوزیر استونی بود، بهصراحت گفت واشینگتن دیگر نمیتواند رهبری جهان آزاد را بر عهده داشته باشد: «امروز روشن شد که جهان آزاد به رهبری جدید نیاز دارد. ما اروپاییها باید این چالش را بپذیریم.
ما حمایت خود از اوکراین را افزایش خواهیم داد تا آنها بتوانند به مقابله با متجاوز ادامه دهند.»
اورسولا فن در لاین، رییس کمیسیون اروپا و آنتونیو کوستا، رییس شورای اروپا، دو مقام ارشد اتحادیه اروپا، در پستی مشترک خطاب به زلنسکی نوشتند: «عزت شما بازتابدهنده شجاعت مردم اوکراین است. قوی باشید، شجاع باشید، بیباک باشید. هرگز تنها نیستید. ما به کار با شما برای دستیابی به صلحی عادلانه و پایدار ادامه خواهیم داد.»
فرانسه: کنار مبارزان میایستیم
کاخ الیزه از گفتوگوی تلفنی امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه و ولودیمیر زلنسکی پس از دیدار پرتنش او با ترامپ در کاخ سفید، خبر داد.
مکرون در جریان سفر به پرتغال به خبرنگاران گفت: «ما باید به کسانی که از ابتدا جنگیدهاند احترام بگذاریم. سه سال پیش در حمایتمان از اوکراین و تحریم روسیه حق داشتیم و باید به این کار ادامه دهیم.»
او بعدتر در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «یک متجاوز وجود دارد: روسیه. یک ملت زیر حمله است: اوکراین. احترام به کسانی که از آغاز در حال مبارزه بودهاند. زیرا آنان برای کرامت، استقلال، فرزندان خود و امنیت اروپا میجنگند.»
واکنش آلمان؛ حمایت رهبران فعلی و آینده
اولاف شولتس، صدراعظم آلمان، گفت: «هیچکس بیش از خود اوکراینیها خواهان صلح نیست.»
فریدریش مرتس، رهبر محافظهکاران آلمان و جانشین احتمالی شولتس پس از پیروزی حزبش در انتخابات سراسری یکشنبه گذشته، در ایکس نوشت: «ما در روزهای خوب و در آزمونهای سخت در کنار اوکراین هستیم. در این جنگ وحشتناک هرگز نباید متجاوز و قربانی را اشتباه بگیریم.»
آنالنا بائربوک، وزیر امور خارجه آلمان در شبکههای اجتماعی نوشت: «اوکراین تنها نیست. آلمان، همراه با متحدان اروپایی خود، در کنار اوکراین و در برابر تجاوز روسیه متحد است.»
او افزود: «اوکراین میتواند روی حمایت بیدریغ آلمان، اروپا و فراتر از آن حساب کند. دفاع اوکراین از دموکراسی و تلاش این کشور برای صلح و امنیت از آن ماست.»
واکنش بریتانیا؛ تماس مستقیم
سخنگوی دفتر کییر استارمر، نخست وزیر بریتانیا، هم بدون اشاره به جزییات گفتوگوی استارمر با ترامپ و زلنسکی، گفت: «نخست وزیر امشب هم با رییسجمهوری آمریکا و هم رییسجمهوری اوکراین صحبت کرد.»
استارمر پنجشنبه ۹ اسفند در کاخ سفید با ترامپ دیدار کرده بود و قرار است روز یکشنبه ۱۲ اسفند میزبان نشستی درباره صلح اوکراین با حضور رهبران ۱۸ کشور از جمله ولودیمیر زلسنکی باشد.
دونالد توسک، نخستوزیر لهستان، از نخستین افرادی بود که در شبکههای اجتماعی از زلنسکی و اوکراین حمایت کرد و خطاب به آنها نوشت: «شما تنها نیستید.»
رهبران بلژیک، کرواسی، جمهوری چک، استونی، فنلاند، ایرلند، لتونی، لیتوانی، لوکزامبورگ، هلند، پرتغال، اسلوونی، اسپانیا و سوئد نیز جزو کسانی بودند که حمایت خود را از اوکراین اعلام کردند.
موضع متفاوت ایتالیا
جورجا ملونی، نخستوزیر ایتالیا، که هم از اوکراین حمایت کرده و هم رابطه نزدیکی با ترامپ دارد، تلاش کرد در واکنش خود تعادلی برقرار کند.
او پیشنهاد داد نشستی با حضور ایالات متحده، کشورهای اروپایی و سایر متحدان برگزار شود تا درباره «چگونگی مواجهه با چالشهای بزرگ امروز، بهویژه مسئله اوکراین» گفتوگو شود.
ملونی در بیانیهای گفت: «هر گونه دودستگی در غرب ما را ضعیفتر میکند و به نفع کسانی است که خواهان افول تمدن ما هستند.»
ماتئو سالوینی، معاون ملونی هم در پیامی در شبکه ایکس از ترامپ حمایت کرد. سالوینی نوشت: «هدف صلح است، این جنگ را متوقف کنید!»
حمایت مجارستان و روسیه از ترامپ
ویکتور اوربان، نخستوزیر ملیگرای مجارستان که از متحدان ترامپ محسوب میشود، همچون معاون نخستوزیر ایتالیا، از رییسجمهوری آمریکا حمایت کرد. او در پلتفرم ایکس نوشت: «مردان قوی صلح میآورند، مردان ضعیف جنگ را. امروز رییسجمهوری ترامپ شجاعانه از صلح حمایت کرد، حتی اگر پذیرش آن برای بسیاری دشوار بود. متشکریم، آقای رئیسجمهوری!»
تنش لفظی بین ترامپ و زلنسکی، طبق انتظار، در روسیه هم با استقبال مواجه شد. دیمیتری مدودف، رییسجمهوری پیشین روسیه و نائب رییس شورای امنیت این کشور، در کانال تلگرامیاش گفت ترامپ «حقیقت را گفته است.»
ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه هم گفت که دونالد ترامپ و معاونش، در جریان مشاجره شدید خود در کاخ سفید در برابر ولودیمیر زلنسکی از خود «خویشتنداری» نشان دادند و این یک معجزه بود که او را نزدند.»
او گفت: «فکر میکنم بزرگترین دروغ زلنسکی، در میان همه دروغهایش، اظهارات او در کاخ سفید است که رژیم کییف در سال ۲۰۲۲ تنها بود، بدون حمایت.»
واکنشهای فراتر از اروپا
آنتونی آلبانیزی، نخستوزیر استرالیا، در واکنش به تنش لفظی در دیدار روسای جمهوری آمریکا و اوکراین در کاخ سفید گفت: «ما تا هر زمان که لازم باشد در کنار اوکراین خواهیم ایستاد، زیرا این نبرد یک ملت دموکراتیک در برابر یک رژیم اقتدارگرا به رهبری ولادیمیر پوتین است که به وضوح جاهطلبیهای امپریالیستی نهتنها نسبت به اوکراین، بلکه در سراسر آن منطقه دارد.»
او افزود:« ما البته خواهان صلح در اوکراین هستیم و این همان چیزی است که مردم اوکراین نیز میخواهند.»
نخستوزیر استرالیا گفت:«به شما میگویم که چگونه میتوان بهسرعت به صلح در اوکراین دست یافت. با متوقف شدن تجاوز غیرقانونی و غیراخلاقی روسیه، با توقف حملات روسیه به غیرنظامیان و زیرساختهای مدنی، و با پایان دادن به این اقدام تجاوزکارانهای که روسیه برای سه سال است ادامه داده است.»
جاستین ترودو، نخستوزیر کانادا، در واکنش به مشاجره ترامپ و زلنسکی در پستی در ایکس نوشت کانادا به حمایت از اوکراین ادامه خواهد داد.
ترودو گفت: «روسیه بهطور غیرقانونی و بدون توجیه به اوکراین حمله کرد. اوکراینیها اکنون سه سال است که با شجاعت و استقامت مبارزه میکنند. نبرد آنها برای دموکراسی، آزادی و حاکمیت ملی، نبردی است که برای همه ما اهمیت دارد.»
او افزود: «کانادا همچنان در کنار اوکراین و مردم این کشور خواهد ایستاد تا صلحی عادلانه و پایدار محقق شود.»
ملانی جولی، وزیر امور خارجه کانادا هم در تماس با همتای اوکراینی خود بر حمایت قاطع کشورش از کییف تاکید کرد.
جولی در پستی در ایکس نوشت: «کانادا همچنان متعهد به ارائه کمکهای لازم برای تضمین امنیت، یکپارچگی سرزمینی و مقاومت اوکراین است.»
جولی که روابط کشورش با ترامپ به دلیل تهدیدات مکرر رییسجمهوری آمریکا برای الحاق کانادا و همچنین طرح اعمال تعرفهها، دچار تنش شده است، بر اهمیت حفظ اتحاد غرب در جنگ اوکراین تأکید کرد. او گفت روسها هم این وضعیت را زیر نظر دارند.
واکنش زلنسکی
زلنسکی در شبکههای اجتماعی به تکتک رهبران اروپایی پاسخ داد و نوشت: «از حمایت شما متشکرم.»
اما زلنسکی طولانیترین پیام قدردانی را برای ترامپ ارسال کرد، کسی که ساعاتی پیش در دفتر بیضی گفته بود زلنسکی «اصلا بابت کمکهای آمریکا ابراز قدردانی نمیکند.»
زلنسکی در پیامش نوشت: «از تو سپاس، آمریکا، بابت حمایتت، بابت این دیدار، از تو سپاس، آقای ترامپ.»
او افزود: «اوکراین نیازمند صلحی عادلانه و پایدار است و دقیقا برای همین تلاش میکنیم.»