اعتراضات هواداران اکرم اماماوغلو، شهردار زندانی استانبول، با پیوستن دانشجویان به این اعتراضات، ابعاد تازهای پیدا کرده است. همزمان، یونان در همسایگی ترکیه از ناآرامیها در این کشور ابراز نگرانی کرد.
هزاران دانشجو شامگاه دوشنبه چهارم فروردین ابتدا در منطقه بشیکتاش، در بخش اروپایی استانبول، گرد هم آمدند و سپس به سمت ساختمان شهرداری استانبول حرکت کردند.
این دانشجویان به تجمع هواداران اماماوغلو پیوستند که از زمان بازداشت او هر شب مقابل شهرداری استانبول تجمع میکند.
خبرگزاری فرانسه دوشنبه نوشت که اعتراضات به بازداشت این چهره برجسته مخالف و رقیب اصلی رجب طیب اردوغان همچنان در حال گسترش است.
بر اساس گزارش این خبرگزاری، این تظاهرات در حداقل ۵۵ استان از مجموع ۸۱ استان ترکیه برگزار شده است.
این موج اعتراضات، که بزرگترین جنبش اعتراضی ترکیه از زمان اعتراضات گسترده پارک گزی در ۲۰۱۳ به شمار میرود، واکنش سخت مقامات ترکیه را در پی داشته است.
مقامات ترکیه برگزاری تظاهرات را در سه شهر بزرگ کشور شامل استانبول، آنکارا و ازمیر ممنوع کردهاند و طبق اعلام وزیر کشور، در طول شش روز گذشته بیش از هزار و ۱۳۰ نفر بازداشت شدهاند.
دستکم ۱۰ روزنامهنگار، از جمله یک عکاس خبرگزاری فرانسه، بامداد دوشنبه در خانههایشان در استانبول و ازمیر بازداشت شدند.
انجمن حقوق بشر ترکیه اعلام کرد که این بازداشتها بخشی از تلاش دولت برای سرکوب رسانهها است.
واکنشهای بینالمللی
سازمان گزارشگران بدون مرزسرکوب رسانهها را محکوم کرده و خواستار آزادی فوری روزنامهنگاران بازداشتشده است.
عفو بینالملل نیز در بیانیهای اعلام کرد: «مقامات ترکیه باید به استفاده غیرضروری و بیرویه از زور علیه معترضان مسالمتآمیز پایان دهند و درباره خشونتهای غیرقانونی پلیس تحقیق کنند.»
یونان دوشنبه اعلام کرد که از وضعیت «بیثبات و نگرانکننده» در ترکیه نگران است، و اتحادیه اروپا از آنکارا خواست «به ارزشهای دموکراتیک احترام بگذارد.»
وزارت خارجه فرانسه شامگاه یکشنبه در بیانیهای بازداشت اماماوغلو و سایر چهرههای اپوزیسیون را «ضربهای شدید به دموکراسی» توصیف کرد و خواستار آزادی آنها شد.
آلمان بازداشت و برکناری اماماوغلو را «کاملا غیرقابلقبول» دانست و آن را «نشانهای نگرانکننده برای دموکراسی ترکیه» توصیف کرد.
رسانههای محلی آلمان گزارش دادند که یکشنبه بیش از هزار نفر در برلین در حمایت از اماماوغلو تظاهرات کردند.
تأثیر اقتصادی و بحران مالی ترکیه
بازداشت اماماوغلو تاثیر منفی بر اقتصاد ترکیه گذاشته است، بهویژه در شرایطی که کشور با بحران شدید تورم مواجه است.
ارزش لیر ترکیه در برابر دلار آمریکا کاهش یافته و بازار بورس استانبول نیز دچار افت شدید شده است.
رییسجمهوری ترکیه، دوشنبه تاکید کرد که نوسانات اخیر اقتصادی «ساختگی و بیاساس» هستند و اطمینان داد که دولت «با استفاده موثر از ابزارهای موجود» بازار را کنترل خواهد کرد.
بیشتر بخوانید: اردوغان: اعتراضات اخیر به یک جنبش خشونتآمیز تبدیل شده است
ملانی فیلیپس، تحلیلگر این نشریه، در این مطلب با اشاره به دادگاه عاملان برنامهریزی برای ربایش یا قتل مسیح علینژاد در نیویورک نوشته جمهوری اسلامی سابقهای طولانی در این اقدامات دارد.
فیلیپس، با اشاره به جزئیات دادگاه این فعال سیاسی نوشته مقامهای اطلاعاتی جمهوری اسلامی و عوامل وابسته به آن در سال ۲۰۲۰ قصد داشتند این فعال منتقد را از خاک آمریکا بربایند و به ایران بازگردانند و برای این کار سپاه دو عضو یک باند تبهکاری اروپای شرقی را استخدام کرد تا این فرد را در نیویورک ترور کنند.
نویسنده تایمز در ادامه به سابقهای از تلاشهای جمهوریاسلامی برای ترور در خارج از کشور پرداخته است و از ان جمله به تلاش تهران در سال ۲۰۱۱، برای ترور عادل الجبیر، سفیر وقت عربستان در آمریکا و نقشههایی برای ترور جان بولتون، مشاور امنیت ملی پیشین ایالات متحده، و مایک پمپئو، وزیر خارجه پیشین اشاره کرده است.
در این گزارش یادآوری شده که این تهدیدها محدود به آمریکا نبوده و جمهوریاسلامی سالهاست که در اروپا نیز برنامهای برای ترور مخالفان اجرا میکند و برای انجام آن، اعضای باندهای محلی و قاچاقچیان مواد مخدر را به خدمت میگیرد.
بیشتر بخوانید: هشدار بریتانیا درباره جاسوسی هکرهای جمهوری اسلامی از سیاسیون و خبرنگاران
از جمله گزارشی که گروه دفاعی یهودیان «شومریم» و سازمان «همکاریهای تحقیقی اروپا» در اواخر تابستان سال گذشته به صورت مشترک منتشر کردند، نشان داد که گروههای تبهکار اجیرشده از سوی سلولهای تروریستی وابسته به جمهوریاسلامی، بهطور فزایندهای دیپلماتهای اسرائیلی و افراد یهودی را هدف قرار دادهاند.
در ابتدای پائیز ۱۰۴۳ هم سر کن مککالوم، رئیس امآی۵، سازمان اطلاعات داخلی بریتانیا هشدار داد که تروریسم داخلی در آستانه بدترشدن است و شاهد «افزایشی خیرهکننده» در تلاشهای ترور از سوی جمهوریاسلامی و روسیه خواهیم بود.
مککالوم در آن زمان اعلام کرد سازمان متبوع او و پلیس از سال ۲۰۲۲ تاکنون، ۲۰ نقشه «بالقوه مرگبار» مورد حمایت تهران را خنثی کردهاند و هشدار داد که با عمیقترشدن درگیریها در خاورمیانه، حکومت ایران ممکن است دامنه اهدافش در بریتانیا را گسترش دهد.
فیلیپس در گزارش خود اضافه کرده برخی از نقشههای جمهوریاسلامی به پیگرد قانونی انجامیدهاند و برای نمونه اواخر تابستان ۱۴۰۳، یک مرد چچنیتبار به جاسوسی علیه تلویزیون ایران اینترنشنال، شبکهای فارسیزبان در غرب لندن، محکوم شد.
در گزارش با اشاره به حمله با چاقو به پوریا زراعتی، مجری ایران اینترننشال در لندن، گفته شده پیش از این حمله، شبکه ایران اینترنشنال بارها از سوی ایران تهدید شده بود و سرویسهای اطلاعاتی بریتانیا دستکم ۱۵ طرح برای ربایش یا قتل کارکنان این شبکه را خنثی کرده بودند.
در همین حال، دهها روزنامهنگار ایرانی در تبعید که در بریتانیا زندگی میکنند، از آزار، تهدید یا حملات هدفمند به خود و خانوادههایشان برای ساکتکردنشان خبر دادهاند.
۱۵ اسفند ۱۴۰۳، دن جارویس، معاون امنیتی وزیر کشور بریتانیا، با اشاره به اینکه در یک بازه سه ساله، از ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵، ۲۰ توطئه جمهوری اسلامی برای کشتن شهروندان بریتانیایی یا ساکنان این کشور خنثی شده است، از مجموعه اقداماتی برای مقابله با «تهدید فزاینده» حکومت ایران خبر داد.
به گفته جارویس، دولت بریتانیا قصد دارد حکومت ایران از جمله سرویسهای اطلاعاتی و سپاه پاسداران، را در سطح نظارتی پیشرفته در طرح ثبت نفوذ خارجی قرار دهد.
این بدان معناست که هر فردی ساکن بریتانیا که از طرف ایران فعالیت میکند، طبق قانون موظف خواهد بود که این موضوع را اعلام کند، در غیر این صورت، با پیگرد قانونی مواجه خواهند شد که میتواند تا پنج سال حبس باشد.
بیشتر بخوانید: در سه سال اخیر، ۲۰ توطئه جمهوری اسلامی برای قتل در بریتانیا خنثی شده است
فیلیپس در گزارش خود هشدار داده با توجه به ابعاد تهدید تروریسم ایرانی و حمایت حکومت ایران از روحانیون شیعه تندرو در بریتانیا، این تدابیر بهشدت ناکافی به نظر میرسند.
ریچارد دیرلاو، رییس پیشین امآی۶، سرویس اطلاعات مخفی برونمرزی بریتانیا، هفته گذشته در گفتکو با نشریه بریتانیایی جویش کرونیکل هشدار داد عوامل جمهوری اسلامی تهدیدی برای یهودیان بریتانیا و مخالفان جمهوری اسلامی ساکن این کشورند و از این که بریتانیا هنوز سپاه پاسداران را در لیست سازمان تروریستی شناخته شده قرار نداده است، انتقاد کرد و گفت ایران از سپاه برای «جنگ نیابتی» و «برهمزدن ثبات دیگر کشورها» استفاده میکند.
از زمان رویکارآمدن جمهوری اسلامی در سال ۱۹۷۹، این رژیم جنگی همهجانبه علیه غرب را آغاز کرده تا طبق وظیفهای که در قانون اساسیاش دارد، جهان را به زیر سلطه اسلام درآورد. با اینحال، غرب همواره رویکردی مماشاتگرانه در پیش گرفته است.
نویسنده تایمز لندن در ادامه مطلب خود با اشاره به توافق برجام در سال ۲۰۱۵، نوشته «توافقی که آمریکا با ایران امضا کرد و بریتانیا نیز بهشدت از آن حمایت کرد، تنها ساخت بمب اتمی ایران را برای چند سال به تعویق انداخت، اما در عوض، میلیاردها دلار از محل رفع تحریمها را در اختیار رژیم گذاشت تا صرف برنامههای تروریستی و توسعهطلبانهاش کند.» او در ادامه نوشته گزارشها حاکی از آن است که ایران تقریب به آستانه ساخت بمب اتمی رسیده است.
او نوشته این نگاه ناشی از این است که غرب هرگز تهدید ایران را جدی نگرفته است و «گمان میکند که ایران فقط و فقط اسرائیل را هدف گرفته است و درک درستی از ذهنیت آخرالزمانی و افراطی اسلامگرایان حاکم بر تهران ندارد.»
استفاده از یک اپلیکیشن عمومی برای بحث درباره موضوعی به حساسیت حمله نیروهای نظامی آمریکا به حوثیها بازتاب بسیار گستردهای یافته و سیاستمداران و رسانههای آمریکا آن را اقدامی بیسابقه خواندهاند که امنیت ملی ایالات متحده را به چالش کشیده است.
جفری گلدبرگ، سردبیر مجله آتلانتیک که به اشتباه به این گروه چت اضافه شده بود، خبر این اشتباه و نیز گفتوگوی ارشدترین مقامات دولت ترامپ درباره بمباران حوثیها را فاش کرد.
با فاش شدن این موضوع، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، هرگونه اطلاع از این ماجرا را رد کرد.
طبق گزارش جفری گلدبرگ، پیت هگست وزیر دفاع، مایکل والتز مشاور امنیت ملی و جیدی ونس معاون رییسجمهوری از جمله حاضران در این چت بودند.
برایان هیوز، سخنگوی شورای امنیت ملی، دوشنبه چهارم فروردین در بیانیهای گفت: «در حال حاضر، بهنظر میرسد که مکالمات منتشرشده معتبر هستند و ما در حال بررسی این موضوع هستیم که چگونه یک شماره بهطور ناخواسته به این زنجیره اضافه شده است.»
او افزود: «این مکالمه نشاندهنده هماهنگی عمیق و دقیق سیاستگذاری بین مقامات ارشد است. موفقیت ادامهدار عملیات علیه حوثیها نشان میدهد که هیچ تهدیدی علیه نیروهای ما یا امنیت ملی ما وجود نداشته است.»
اشتباه عجیب امنیتی
براساس گزارشها، مایکل والتز، مشاور امنیت ملی ترامپ بهطور تصادفی سردبیر مجله آتلانتیک را به یک گروه چت در پلتفرم سیگنال اضافه کرد. در این گروه جیدی ونس معاون رییسجمهوری، مایکل والتز مشاور امنیت ملی، استفان میلر معاون رییس کارکنان کاخ سفید، مارکو روبیو وزیر امور خارجه و جان رتکلیف مدیر سیا، حضور داشتند و درباره برنامههای فوقحساس بمباران یمن بحث میکردند.
این نقص امنیتی فوقالعاده، که اطلاعات طبقهبندیشده و بحثهای خصوصی بین عالیترین مقامات دولت ایالات متحده را افشا کرد، سؤالاتی جدی در مورد سهلانگاری کابینه ترامپ در حفظ اسرار ملی را پیش کشیده است.
افشاگریهای کلیدی از این چت
واکنش کنگره و احتمال تحقیقات
با افشای این چت، کنگره آمریکا بهشدت به این موضوع واکنش نشان داد. دموکراتها خواستار تحقیقات و مجازات مقامات امنیتی درگیر در این مسئله شدهاند.
کریس کونز، نماینده دموکرات از دلاویر در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «همه مقامات دولتی حاضر در این چت مرتکب جرم شدهاند، حتی اگر این اتفاق بهصورت تصادفی رخ داده باشد.»
او افزود: «در این دولت خطرناک ما نمیتوانیم به کسی اعتماد کنیم تا امنیت آمریکاییها را حفظ کند.»
برخی از دموکراتها خواستار تحقیقات فوری و احتمالا مجازات مقامات امنیت ملی درگیر در این اتفاق شدهاند.
مارک وارنر، نماینده دموکرات از ویرجینیا و رییس کمیته اطلاعات سنا در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «این دولت در حال بازی با اطلاعات فوقمحرمانه کشورمان است و این موضوع همه آمریکاییها را کمتر ایمن میکند.»
کریس دلوژیو، نماینده دموکرات از پنسیلوانیا و عضو کمیته نیروهای مسلح مجلس نمایندگان با ارسال بیانیهای به وبسیت آکسیوس گفت: «این یک نقض امنیت ملی غیرقابلقبول است و باید افرادی که در آن نقش داشتهاند اخراج شوند.»
او اضافه کرد: «ما نیاز به یک تحقیقات کامل و جلسه استماع در کمیته نیروهای مسلح مجلس داریم. این کار باید در اسرع وقت انجام گیرد.»
سارا جیکوبز، نماینده دموکرات از کالیفرنیا نیز گفت: «ما نمیتوانیم این رویداد را بهعنوان یک اشتباه ساده تلقی کنیم. کسانی که این کار را انجام دادهاند باید اخراج شوند.»
دن بیکن، نماینده جمهوریخواه از نبراسکا و عضو کمیته نیروهای مسلح مجلس نمایندگان، که خود یک ژنرال بازنشسته نیروی هوایی است، به آکسیوس گفت: «همه ما یک بار پیامی را به اشتباه ارسال کردهایم. اما این موضوع متفاوت است و مسئله دیگری است.»
او افزود: «آنچه غیرقابلبخشش است این است که چنین اطلاعاتی از طریق شبکههای ناامن ارسال شده است. هیچیک از این موارد نباید در سیستمهای غیرامن ارسال میشد. روسیه و چین قطعا تلفن غیرطبقهبندیشده او را زیر نظر دارند.»
ترامپ دوشنبه چهارم فروردین در جریان دیدار با اعضای کابینه خود به خبرنگاران گفت: «فکر میکنم گرینلند ممکن است بخشی از آینده ما باشد.»
او بار دیگر تصریح کرد که این جزیره برای امنیت ملی ایالات متحده اهمیت دارد.
ترامپ گفت که دولتش در حال همکاری با «افرادی در گرینلند» است که خواهان تحولات جدیدی هستند، اما توضیحات بیشتری در این زمینه ارائه نکرد.
او افزود: «آنها با ما تماس میگیرند، نه ما با آنها.»
واکنش تند نخستوزیر گرینلند
موته اگده، نخستوزیر در حال کنارهگیری گرینلند، سفر هیئت آمریکایی به این جزیره، بهویژه بازدید آنها از یک پایگاه نظامی ایالات متحده و شرکت در یک مسابقه سورتمهسواری با سگها را «تحریکآمیز» خواند و اعلام کرد که دولت موقت او حاضر به دیدار با این گروه نیست.
هیئت آمریکایی که از پنجشنبه تا شنبه در گرینلند حضور خواهد داشت، به رهبری اوشا ونس، همسر جیدی ونس معاون رییسجمهور، و با همراهی مایک والتز، مشاور امنیت ملی کاخ سفید، و کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، انجام خواهد شد.
ترامپ از زمان بازدید خصوصی پسر ارشدش، دونالد ترامپ جونیور، از این جزیره در ماه ژانویه، موضوع الحاق گرینلند را به یکی از مباحث کلیدی خود تبدیل کرده است.
موته اگده در مصاحبهای با یک روزنامه محلی گفت: «تا همین اواخر، ما میتوانستیم به آمریکاییها بهعنوان متحدان و دوستانی که همکاری نزدیکی با آنها داشتیم، اعتماد کنیم، اما آن دوران به پایان رسیده است.»
بحران سیاسی در گرینلند و واکنش رهبران محلی
دولت گرینلند پس از برگزاری انتخابات پارلمانی در ۱۱ مارس که به پیروزی حزب دموکراتها، یک حزب طرفدار کسب استقلال تدریجی از دانمارک، منجر شد، در وضعیت موقت قرار دارد.
ینس-فردریک نیلسن، رهبر حزب دموکراتها، خواستار وحدت سیاسی شد و از زمانبندی سفر هیئت آمریکایی در بحبوحه مذاکرات ائتلافی و انتخابات شهرداریها انتقاد کرد. او دوشنبه گفت: «ما نباید به اجبار وارد یک بازی قدرت شویم که خودمان انتخابی در آن نداشتهایم.»
در همین حال، برایان هیوز، سخنگوی شورای امنیت ملی کاخ سفید، تاکید کرد که این سفر با هدف «تقویت همکاریهای اقتصادی و احترام به حق تعیین سرنوشت گرینلند» انجام میشود.
او افزود: «این بازدید صرفا بهمنظور شناخت بیشتر گرینلند، فرهنگ، تاریخ و مردم آن و همچنین حضور در مسابقه ملی سورتمهسواری با سگها است که ایالات متحده افتخار دارد آن را حمایت کند.»
افزایش تدابیر امنیتی در گرینلند
طبق گزارش رسانههای محلی، دو فروند هواپیمای نظامی هرکولس آمریکا، حامل تجهیزات امنیتی و خودروهای ضدگلوله، روز یکشنبه در پایتخت گرینلند، نووک، فرود آمدند.
شبکه تلویزیونی دولتی KNR نیز گزارش داد که حدود ۶۰ افسر پلیس از دانمارک برای تامین امنیت این سفر به نووک اعزام شدهاند.
والتز و رایت قصد دارند از پایگاه فضایی پیتوفیک (Pituffik)، پایگاه نظامی ایالات متحده که در مسیر کوتاهترین خط ارتباطی اروپا و آمریکای شمالی قرار دارد و برای سیستم هشدار موشکی بالستیک حیاتی است، بازدید کنند. آنها سپس به ونس خواهند پیوست تا از مکانهای تاریخی دیدن کنند و در مسابقه ملی سورتمهسواری حضور یابند.
او شا ونس در ویدئویی که از سوی کنسولگری آمریکا در گرینلند منتشر شد، اعلام کرد که این سفر «برای تجلیل از تاریخ طولانی احترام و همکاری متقابل بین دو ملت» انجام میشود.
تشدید فشارهای ترامپ برای الحاق گرینلند
ترامپ که اولین بار در سال ۲۰۱۹ ایده خرید گرینلند را مطرح کرد، از زمان بازگشت به کاخ سفید در ژانویه بار دیگر این موضوع را در دستور کار خود قرار داده و احتمال استفاده از نیروی نظامی برای تحقق این هدف را رد نکرده است.
گرینلند دارای منابع معدنی غنی، از جمله مواد اولیه حیاتی برای فناوریهای نوین است که اهمیت اقتصادی و استراتژیک آن را افزایش داده است.
واکنش دانمارک و گرینلند به اقدامات آمریکا
دولتهای دانمارک و گرینلند هرگونه تصرف این جزیره از سوی ایالات متحده را رد کردهاند.
مته فردریکسن، نخستوزیر دانمارک، در واکنش به خبر سفر هیئت آمریکایی اعلام کرد: «این موضوع را بسیار جدی میگیریم.»
وی تاکید کرد که دانمارک مایل به همکاری با ایالات متحده بهعنوان یک متحد ناتو است، اما این همکاری باید «بر اساس اصول بنیادین حاکمیت ملی» صورت گیرد.
او افزود که هرگونه مذاکره با آمریکا درباره گرینلند باید با مشارکت کامل دولتهای دانمارک و گرینلند انجام شود.