اورزولا فن در لاین، رییس کمیسیون اروپا، تعرفههای آمریکا را «ضربهای شدید» به اقتصاد جهان خواند و گفت که تصمیم دونالد ترامپ در این زمینه، پیامدهایی فاجعهبار برای میلیونها نفر در سراسر جهان خواهد داشت. همزمان رهبران کشورهای مختلف از تلاش برای مقابله با یک «جنگ تجاری» خبر دادند.
فون در لاین با تاکید بر ضرورت اتحاد در مقابله با تعرفهها گفت: «اروپا در کنار کسانی خواهد ایستاد که بهطور مستقیم تحت تاثیر تعرفههای آمریکا قرار گرفتهاند.»
رییس کمیسیون اروپا افزود گفتوگوهایی راهبردی با بخش فولاد، خودروسازی و بهداشت برگزار خواهد شد و بخشهای دیگر نیز در ادامه اضافه خواهند شد.
مخالفت شدید چین
وزارت بازرگانی چین در واکنش به تعرفههای جدید ترامپ اعلام کرد پکن بهشدت با این اقدام مخالف است و برای دفاع از حقوق و منافع خود، تدابیر متقابل اتخاذ خواهد کرد.
وزارت خارجه چین نیز با تاکید بر این که «در جنگهای تجاری برندهای وجود ندارد»، از آمریکا خواست بلافاصله تعرفههای یکجانبه را لغو کرده و از طریق گفتوگو و بر پایه احترام متقابل، اختلافها را حل کند.
هشدار ژاپن درباره احتمال بروز بحران در اقتصاد جهانی
شیگرو ایشیبا، نخستوزیر ژاپن، با تاکید بر اینکه محدودیتهای گسترده تجاری دولت آمریکا بر روابط اقتصادی توکیو و واشینگتن تاثیر میگذارد، گفت که این تعرفهها بر اقتصاد جهانی و نظام تجارت چندجانبه نیز اثر خواهد داشت.
ایشیبا تاکید کرد که دولت او بهشدت نگران مغایرت این اقدامات با توافقات سازمان تجارت جهانی و توافق تجاری دوجانبه ژاپن و آمریکاست.
او گفت: «ما به شدت از آمریکا میخواهیم در این تصمیم بازنگری کند.»
کانادا از اقدام متقابل خبر داد
مارک کارنی، نخستوزیر کانادا، با اشاره به این که رییسجمهوری آمریکا برخی از عناصر مهم روابط تجاری کانادا و آمریکا را حفظ کرده است، تاکید کرد تعرفههای مربوط به ماجراهای فنتانیل و همچنین تعرفههای فولاد و آلومینیوم، همچنان برقرار هستند.
کارنی گفت: «ما با اقدامات متقابل با این تعرفهها مقابله میکنیم، از کارگرانمان محافظت میکنیم و قویترین اقتصاد گروه هفت را میسازیم.»
برزیل: از منافع ملی خود دفاع میکنیم
وزارت خارجه برزیل در واکنش به تصمیم دولت آمریکا برای وضع تعرفهای تا سقف ۱۰ درصد بر تمام صادرات این کشور یه ایالات متحده، ضمن ابراز تاسف از این اقدام، اعلام کرد که این کشور در حال بررسی تمام گزینههای ممکن برای تضمین اصل عمل متقابل در تجارت دوجانبه «از جمله طرح موضوع در سازمان تجارت جهانی بهمنظور دفاع از منافع ملی» خود است.
استرالیا: تعرفههای ترامپ منطق ندارند
آنتونی آلبانیزی، نخستوزیر استرالیا، گفت که تعرفههای دولت ترامپ «منطق ندارند» و با اصول شراکت میان دو کشور در تضاد هستند.
او در ادامه گفت: «این اقدام، رفتاری دوستانه نیست. تصمیم امروز باعث افزایش بیثباتی در اقتصاد جهانی میشود و هزینهها را برای خانوادههای آمریکایی بالا میبرد.»
کره جنوبی: جنگ تجاری آغاز شده
هان دوکسو، رییسجمهوری موقت کرهجنوبی، در پی فرمان تعرفههای ترامپ در روز ۱۳ فروردین اعلام کرد از آنجا که «جنگ تجاری جهانی اکنون به واقعیت تبدیل شده»، دولت او باید تمام توان خود را برای عبور از این بحران تجاری بهکار گیرد.
نیوزلند: با ترامپ گفتوگو میکنیم
تاد مککلی، وزیر تجارت نیوزیلند با اشاره به این که منافع این کشور در جهانی تامین میشود که تجارت در آن آزادانه جریان دارد، تاکید کرد روابط دوجانبه نیوزلند با آمریکا همچنان قوی است.
مککلی افزود دولت نیوزلند با آمریکا گفتوگو خواهد کرد تا اطلاعات بیشتری به دست آورده و همزمان با صادرکنندگان نیوزلندی صحبت میکند تا تاثیر این تصمیم را بهتر ارزیابی کند.
واکنش اسپانیا
نخستوزیر اسپانیا درباره اعمال تعرفههای ترامپ گفت: «اسپانیا از شرکتها و کارگران خود محافظت خواهد کرد و همچنان به جهانی باز و آزاد متعهد خواهد ماند.»
نخستوزیر سوئد: خواهان افزایش موانع تجاری نیستیم
اولف کریسترسون درباره تعرفههای ترامپ گفت: «ما خواهان افزایش موانع تجاری نیستیم. ما جنگ تجاری نمیخواهیم. ما میخواهیم دوباره به مسیر تجارت و همکاری با آمریکا برگردیم تا مردم در کشورهایمان زندگی بهتری داشته باشند.»
سوئیس: ارزش ما در پایبندی به قوانین است
کارین کلر-زوتر، رییسجمهوری سوئیس، اعلام کرد که شورای فدرال این کشور بهزودی درباره گامهای بعدی در مقابل تعرفههای ترامپ تصمیم خواهد گرفت.
کلر-زوتر با تاکید بر این که منافع بلندمدت اقتصادی سوئیس در اولویت هستند، گفت: «پایبندی به قانون بینالمللی و تجارت آزاد از ارزشهای اصلی ماست.»
ایرلند: اولویت ما محافظت از مشاغل و اقتصاد است
مایکل مارتین، نخستوزیر ایرلند، تصمیم آمریکا را برای اعمال تعرفه ۲۰ درصدی بر واردات از سراسر اتحادیه اروپا، بسیار «ناامیدکننده» توصیف کرد.
او گفت: «من قویا معتقدم که تعرفهها برای هیچکس سودی ندارند. اولویت من و دولت، محافظت از مشاغل و اقتصاد ایرلند است.»
ایتالیا: جنگ تجاری، غرب را ضعیف میکند
جورجیا ملونی، نخستوزیر ایتالیا که نسبت به همتایان اروپایی خود روابط نزدیکتری با دولت ترامپ دارد، از تلاش همه جانبه برای توافق با آمریکا خبر داد.
ملونی گفت: «باید از وقوع یک جنگ تجاری جلوگیری کنیم. جنگی که بدون شک باعث تضعیف غرب و تقویت رقبای جهانی میشود.»
روز آزادی یا روز کینه؟
مانفرد وبر، رییس حزب مردم اروپا در پارلمان اروپا با اشاره به نامگذاری دوم آوریل (۱۳ فروردین) به نام «روز آزادی آمریکا» از سوی ترامپ، گفت: «به دوستان آمریکاییمان میگویم امروز روز آزادی نیست، روز کینه است.»
وبر تاکید کرد تعرفههای ترامپ از تجارت عادلانه دفاع نمیکنند بلکه «از روی ترس به آن حمله میکنند و به دو سوی آتلانتیک آسیب میزنند».
رییس حزب مردم اروپا تاکید کرد این اتحادیه، متحد و آماده دفاع از منافع خود است و برای گفتوگوهای عادلانه و سخت، آمادگی دارد.
کلمبیا: ما هم کالاهای آمریکایی را گران میکنیم
گوستاوو پترو، رییسجمهوری کلمبیا، در واکنشی تلافیجویانه به تعرفههای ترامپ گفت: «اگر واردات آمریکا شغلهای ما را از بین ببرد، ما هم کالاهای آمریکایی را گران میکنیم. اما اگر کالاهای آنها باعث ایجاد شغلهای بهتر در کشور ما شود، تعرفهای اعمال نخواهیم کرد.»
فرمان تعرفههای ترامپ چیست؟
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، چهارشنبه ۱۳ فروردین اعلام کرد با امضای یک فرمان اجرایی، دستور اعمال تعرفههای متقابل بر شرکای تجاری ایالات متحده را صادر میکند.
ترامپ این فرمان را «تاریخی» خواند و گفت: «دوم آوریل ۲۰۲۵ برای همیشه بهعنوان روزی در یادها خواهد ماند که صنعت آمریکا دوباره متولد شد، روزی که سرنوشت این کشور باز پس گرفته شد و آغازی بود بر مسیر ثروتمند ساختن دوباره آمریکا.»
او با دفاع از تصمیم خود برای وضع تعرفههای متقابل افزود: «طی دههها، کشور ما از سوی کشورهای دور و نزدیک، چه دوست و چه دشمن، غارت، چپاول، تحقیر و تاراج شده است .... تعرفههای متقابل یعنی اگر آنها با ما چنین کنند، ما هم با آنها همان خواهیم کرد. خیلی ساده است. از این سادهتر نمیشود.»
رییسجمهوری آمریکا وعده داد این تعرفهها به تولید بیشتر در داخل کشور و در نتیجه، «رقابتی سالمتر و قیمتهایی پایینتر برای مصرفکنندگان» خواهد انجامید.
ترامپ تاکید کرد: «کارخانهها و مشاغل با شتابی چشمگیر به کشور بازمیگردند، روندی که همین حالا هم در جریان است. ما توان صنعتی داخلی خود را بهطور بیسابقهای تقویت خواهیم کرد، بازارهای خارجی را خواهیم گشود و موانع تجاری را درهم خواهیم شکست ... این واقعا دوران طلایی آمریکا خواهد بود.»
او پیشتر نیز دوم آوریل را «روز رهایی» خوانده بود.
ترامپ ۲۵ بهمن ۱۴۰۳ با صدور فرمانی اجرایی، تیم اقتصادی خود را موظف کرده بود تا طرحی را برای وضع تعرفههای متقابل بر هر کشوری که بر واردات محصولات آمریکا تعرفه اعمال میکند، تهیه کند.
زلزله ویرانگر جمعه هشتم فروردین با بزرگی ۷/۷، یکی از قویترین زلزلههای این کشور جنوب شرق آسیا در یک قرن اخیر بود که در جنگهای داخلی تکهتکه شده است.
منطقهای با جمعیت ۲۸ میلیون نفر که این زلزله، حجم بالایی از خرابی در آن به جا گذاشته و بسیاری از ساکنان را در وضعیت بدون غذا، آب و سرپناه قرار داده است.
تا چهارشنبه ۱۳ فروردین، تعداد مرگ و میرها سه هزار و سه نفر و تعداد مجروحان، چهار هزار و ۵۱۵ نفر گزارش شده است؛ به علاوه ۳۵۱ نفر مفقود.
اکنون با گذشت یک هفته، علاوه بر وضعیت ناگوار زلزلهزدگان، احتمال میرود شرایط جوی سختتر شود چرا که مقامات هواشناسی هشدار دادهاند باران غیر فصلی از یکشنبه ۱۷ فروردین تا جمعه ۲۲ فروردین، میتواند مناطق به شدت آسیبدیده از زلزله، مانند ماندالای، ساگاینگ و پایتخت، نایپیداو را تهدید کند.
یکی از نیروهای امدادی با بیان اینکه هنوز افراد زیادی در زیر آوار مدفون هستند، درباره بارش احتمالی باران به خبرگزاری رویترز گفت: «به ویژه در منطقه ماندالای، اگر باران شروع به باریدن کند، افرادی که گرفتار شدهاند حتی اگر تا این لحظه زنده مانده باشند، غرق خواهند شد.»
سفارت میانمار در ژاپن در پستی که در فیسبوک منتشر کرده است، نوشت تاکنون ۵۳ محموله هوایی کمک به میانمار ارسال شده است، در حالی که بیش از یکهزار و ۹۰۰ نیروی امدادی از ۱۵ کشور، از جمله همسایگان جنوب شرقی آسیا، چین، هند و روسیه برای کمک به میانمار وارد شدند.
با وجود ویرانیهای گسترده، تلویزیون دولتی میانمار اعلام کرد مین آنگ هلاینگ، رییس حکومت نظامی، امروز ۱۴ فروردین، کشور بحرانزده خود را برای یک سفر نادر به اجلاس منطقهای در بانکوک ترک خواهد کرد.
این سفر خارجی اقدامی غیرمعمول برای این ژنرال محسوب میشود که بسیاری از کشورها او را منفور میدانند و تحت تحریمهای غرب و تحقیقات دادگاه کیفری بینالمللی قرار دارد.
باران غیرموسمی
میانمار در حالی دچار زلزله شده است که با وجود سالها جنگ داخلی در این کشور، دسترسی امدادگران به همه مناطق دشوار است و از سوی دیگر، باران هم به مشکلات اضافه شده است.
ارتش از زمان بازگشت به قدرت در کودتای سال ۲۰۲۱ میلادی که دولت غیرنظامی منتخب به رهبری آنگ سان سوچی، برنده جایزه نوبل صلح را سرنگون کرد، برای اداره میانمار با مشکلات فراوانی روبهرو بوده است.
ژنرالها پس از کودتا در انزوای بینالمللی قرار گرفتهاند و اقتصاد میانمار و خدمات اساسی آن، از جمله بهداشت و درمان، به شدت آسیب دیده است.
چهارشنبه ۱۳ فروردین، تلویزیون دولتی میانمار اعلام کرد آتشبس یکجانبه دولت برای حمایت از تلاشهای امدادرسانی پس از زلزله، فورا و به مدت ۲۰ روز اجرا خواهد شد اما هشدار داد که در صورت حمله شورشیان، مقامات «به طور متناسب» پاسخ خواهند داد.
این اقدام پس از آن صورت گرفت که یک ائتلاف بزرگ مخالفان، سهشنبه ۱۲ فروردین، برای کمک به تلاشهای بشردوستانه، آتشبس اعلام کرد.
همزمان و تقریبا یک هفته پس از زلزله، تیمهای جستوجو در تایلند، در حال یافتن بازماندگان میان انبوهی از آوارهای یک آسمانخراش در حال ساخت در بانکوک، پایتخت این کشور هستند.
خامنهای در آن زمان به نخستوزیر ژاپن گفت ترامپ را «شایسته مبادله» هیچ پیامی نمیداند و هیچ پاسخی هم به او ندارد و نخواهد داد.
اما شرایط در حال حاضر متفاوت است. ترامپ با تجربه یک دور ریاستجمهوری پر تنش بازگشته است. در سال ۱۳۹۸، یک سال پس از خروج ترامپ از برجام، جمهوری اسلامی هنوز متحدان اروپایی را در کنار خود میدید.
در آمریکا ترامپ زیر فشار شدید کنگره و سنا قرار داشت تا مسائل با تهران را از طریق دیپلماتیک حل کند.
سناتور دیک دیربین در آن زمان ترامپ را متهم کرد که در حال آمادهسازی صحنه برای یک «جنگ فاجعهبار» است.
سناتور الیزابت وارن اعلام کرد مطابق قانون اساسی، ترامپ باید مجوز کنگره را برای ورود به جنگ بگیرد و این مجوز به او داده نشده است.
سناتور برنی سندرز هم گفت نمایندگان کنگره باید هر آنچه در توان دارند را انجام دهند تا جلوی تلاشهای دولت ترامپ «برای سوق دادن آمریکا به لبه پرتگاه جنگی فاجعهبار و غیرقانونی با ایران» را بگیرند.
و در نهایت، نانسی پلوسی، رییس وقت مجلس نمایندگان تاکید کرد: «باید جلوی جنگ با ایران را بگیریم.» اینها تنها بخشی از مواضع مخالفان ترامپ در دور نخست حضورش در کاخ سفید است.
کار به جایی کشید که بهمنماه ۱۳۹۸، دو طرح پیشنهادی در ارتباط با اختیارات نظامی رییسجمهوری آمریکا برای رایگیری در دستور کار مجلس نمایندگان قرار گرفت. یکی از این دو طرح، اختصاص بودجه برای اقدامات نظامی علیه ایران را منوط به رای مثبت کنگره میکرد.
رویکرد دولت جو بایدن در قبال تهران متفاوت بود و جمهوری اسلامی در یک سال اخیر، دو بار مستقیما خاک اسرائیل را هدف قرار داد.
با این حال، جمهوری اسلامی دیگر مانند سال ۱۳۹۸، نیروهای نیابتی پرقدرتی نظیر حزبالله لبنان، جهاد اسلامی و حماس در اختیار ندارد.
بشار اسد، متحد اصلی خامنهای در منطقه، نیز سقوط کرده است و تنها نیروی نیابتی باقیمانده جمهوری اسلامی، یعنی حوثیهای یمن، زیر آتش جنگندههای آمریکایی هستند.
پیش از ترامپ، باراک اوباما در اردیبهشتماه ۱۳۸۸ به تهران نامه نوشت و خواستار بهبود روابط شد.
اوباما در دی ۱۳۹۰ نامه دیگری ارسال کرد که بخشی تهدیدآمیز و بخشی دوستانه بود. در مهر ۱۳۹۳، رسانههای آمریکایی از نامه چهارم اوباما به خامنهای خبر دادند که هدفش همکاری علیه داعش و پیشبرد مذاکرات هستهای بود. این نامه به مذاکرات برجام کمک کرد و در تیر ۱۳۹۴ به توافق منجر شد.
نامه تازه ترامپ به خامنهای
ترامپ حدود یک ماه و نیم پس از آغاز رسمی دور دوم ریاستجمهوری خود، در گفتوگو با شبکه فاکس بیزنس اعلام کرد ۱۵ اسفند ۱۴۰۳، نامهای به رهبر جمهوری اسلامی ارسال کرده و در آن، ترجیح خود را برای مذاکره بر سر یک توافق بهجای اقدام نظامی ابراز کرده است.
این جمله ترامپ که «ما میتوانیم توافقی انجام دهیم که به همان اندازه خوب باشد که گویی شما از نظر نظامی پیروز شدهاید»، نشان میداد لحن نامه و درخواستهای ایالات متحده چندان مشابه موارد دیگر در دولتهای قبلی نبوده است.
ساعاتی پس از پخش این بخش از گفتوگوی ترامپ، او ۱۷ اسفند در مصاحبه با خبرنگاران در کاخ سفید، با بیان اینکه برخورد با مسئله جمهوری اسلامی به مراحل آخر رسیده و با مذاکره یا اقدام نظامی این مشکل حل خواهد شد، گفت: «خیلی زود اتفاقی رخ خواهد داد.»
رهبر جمهوری اسلامی: مذاکره نیست، تحکم و تحمیل است
با آنکه هیچ متنی از نامه منتشر نشده بود، واکنش تند علی خامنهای تا حدی وضعیت را روشن کرد.
او ۱۸ اسفند ۱۴۰۳ در دیدار با مسئولان جمهوری اسلامی گفت: «اصرار برخی از دولتهای قلدر برای مذاکره بهمنظور حل مسائل نیست، بلکه برای تحکم و تحمیل توقعات خودشان است. جمهوری اسلامی قطعا توقعات آنها را نخواهد پذیرفت.»
او افزود «مذاکره برای آنها مسیری برای طرح توقعات جدید است» که از برنامه هستهای جمهوری اسلامی فراتر میرود و «امکانهای دفاعی»، «برد موشکها» و «تواناییهای بینالمللی» حکومت ایران را هم شامل میشود.
رهبر جمهوری اسلامی تاکید کرد: «اسم مذاکره را تکرار میکنند برای اینکه در افکار عمومی فشار ایجاد کنند... این مذاکره نیست، تحکم است، تحمیل است.»
جمهوری اسلامی و آمریکا در عمان در حال مذاکره هستند
همزمان با این اظهارات، کانال ۱۱ تلویزیون اسرائیل به نقل از منابع اسرائیلی گزارش داد جمهوری اسلامی در حال مذاکره غیر مستقیم با آمریکا از طریق عمان است.
این گزارش شکل گفتوگوها در عمان را مشابه مذاکراتی ارزیابی کرد که به توافق هستهای سال ۲۰۱۵ موسوم به برجام ختم شد.
با این حال تاکید شد در مذاکرات آن سال، اسرائیل در جریان قرار نگرفته بود، اما در گفتوگوهای فعلی، اسرائیل بهطور مستقیم در جریان مذاکرات قرار دارد.
کارشناس کانال ۱۱ تلویزیون اسرائیل مذاکرات فعلی در عمان را مشابه مذاکرات عمان در دوره اوباما دانسته است. با این وجود، تغییر گسترده شرایط، هم در ایران، هم در آمریکا و هم در منطقه، بهویژه در اسرائیل، شرایط را بهکلی دگرگون کرده است.