استیو ویتکاف، نماینده ویژه ترامپ در امور خاورمیانه اعلام کرد که تلاش میکند دور چهارم مذاکرات هستهای شنبه، ۲۰ اردیبهشت برگزار شود، با اینحال اگر مذاکرات در تاریخ مورد نظر از سر گرفته نشود، تنها دلیل تعویق، سفر ترامپ به خاورمیانه خواهد بود.
باراک راوید، خبرنگار اکسیوس با انتشار مجموعه پستی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که ویتکاف مسیر طی شده در مذاکرات را مثبت ارزیابی میکند: «ما در حال پیشرفت هستیم و امیدوارم این روند در مسیر درستی پیش برود.»
افزون بر این، ویتکاف اظهار امیدواری کرده است که گروگانهای اسرائیلی در غزه پیش از سفر ترامپ به منطقه یا حین این سفر آزاد شوند و توافق آتشبس در غزه پیشرفتهایی داشته باشد.
بر اساس اعلام رسمی کاخ سفید، دونالد ترامپ قرار است از ۲۳ تا ۲۶ اردیبهشت در سفر به خاورمیانه، از عربستان سعودی، قطر و امارات متحده عربی بازدید کند. هدف اصلی این سفر شرکت در نشست با رهبران کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس است.
ترامپ روز یکشنبه، ۱۴ اردیبهشت در مصاحبه خود با شبکه انبیسی روی برچیدن کامل برنامه هستهای جمهوری اسلامی تاکید کرد. پیش از آن، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی با نوشتن پستی در شبکه اجتماعی ایکس بر «حق کامل» جمهوری اسلامی برای برخورداری از چرخه کامل سوخت هستهای تاکید کرده بود.
مذاکراتی با دهها بازیگر آشکار و نهان
اظهار نظرهای طرفین مذاکرات، گمانهزنیهای پیرامون این موضوع و مقالهها و تحلیلهایی که در رسانههای آمریکا و نشریات نزدیک یا وابسته به حکومت ایران منتشر میشود، از گره خوردن مذاکرات هستهای با موضوعات متعددی حکایت دارد که هر کدام میتواند موضوع مذاکراتی دامنهدار و مجزا باشد.
عباس عراقچی در آخرین ساعات روز پانزدهم اردیبهشت در پستی در شبکه اجتماعی ایکس «حمایت مرگبار آمریکا از نسلکُشی نتانیاهو در غزه و جنگافروز در یمن» را به مذاکرات هستهای گره زد و نوشت که نتانیاهو برای ترامپ «خط و نشان میکشد» و با دخالت در ساختار دولت آمریکا میخواهد این کشور را به سوی فاجعهای دیگر در خاورمیانه بکشاند.
او در ادامه این پست به هدف مورد نظر ترامپ در گفتوگوی یکشنبه، ۱۴ اردیبهشت با شبکه انبیسی اشاره کرد و نوشت: «اگر هدف این است که به گفته رییسجمهوری ترامپ تنها چیزی که ایران نمیتواند داشته باشد سلاح هستهای است، پس رسیدن به توافق ممکن است، اما فقط یک راه وجود دارد: دیپلماسی مبتنی بر احترام متقابل و منافع مشترک.»
از سوی دیگر، روزنامه کیهان که زیر نظر نماینده رهبر جمهوری اسلامی اداره میشود، در یادداشت روز پانزدهم اردیبهشت مذاکره با آمریکا را به مساله یمن و محور مقاومت گره زده و نوشته است: «واقعیت منطقه، واقعیت مقاومت است. آبهای منطقه از دریای سرخ تا اقیانوس هند و از خلیجفارس تا دریای مدیترانه و تا زمینهای حدفاصل آنان در کنترل مقاومت است و طی یک سال گذشته هیچ تغییری در این معادله ایجاد نشده است. این چیزی نیست که آمریکا بتواند آن را نادیده بگیرد.»
مذاکرات: کنترل جمهوری اسلامی یا وقت دادن به آن
یکی از نقدهایی که در روزهای اخیر از سوی ناظران آمریکایی به نتایج حاصل از روند کنونی مذاکرات هستهای وارد شده، افزایش ارزش ریال ایران در برابر دلار و بهبود اقتصادی برای جمهوری اسلامی نسبت به پیش از آغاز مذاکرات است.
بخش دیدگاهها و سرمقالههای روزنامه والاستریت ژورنال که بهطور سنتی به مواضع محافظهکاران و حزب جمهوریخواه گرایش دارد، در سرمقاله تازهاش به همین نکته اشاره کرده است: «روند مذاکرات فرصتهایی به ایران داده است. از زمان آغاز مذاکرات، ارزش ریال ایران ۲۰ درصد افزایش یافته و براساس اطلاعاتی که نیویورکتایمز به دست آورده، تهدید حمله اسرائیل را در میانه گفتوگوها کاهش داده است. به گفته ترامپ، اتخاذ یک سیاست قاطع از سوی آمریکا میتواند این روند را معکوس کند.»
باید دید آمریکا با از سرگیری مذاکرات چنین سیاست قاطعی را در پیش خواهد گرفت یا نه. هرچند به نظر سردبیران والاستریتژورنال آمریکا و شخص ترامپ به توافق فوری نیازی ندارند، بلکه باید به تحریمها فرصت داد تا با توقف صادرات نفت ایران تاثیرشان به نفع آمریکا را بهمرور زمان آشکار کنند.
این وضعیت ارتقای چشمگیری برای کسی است که در رقابتهای مقدماتی ریاستجمهوری ۲۰۱۶، بر سر آینده حزب جمهوریخواه، حملات شخصی متقابلی به یکدیگر انجام دادند.
پلیتیکوبه نقل از سه مقام ارشد کاخ سفید نوشت که انتظار میرود مارکو روبیو دستکم برای شش ماه بهطور همزمان بهعنوان وزیر امور خارجه و مشاور امنیت ملی خدمت کند. این در حالی است که شماری از مشاوران ارشد ترامپ خواهان دائمی شدن این وضعیت هستند.
یکی از این مقامات گفت که این نقش دوگانه فراتر از یک راهحل موقتی تلقی میشود.
به گفته این مقامات، روبیو خود بهدنبال این سمت نبود، اما ترامپ و رییس دفترش، سوزی وایلس، از او خواستند تا قدم پیش گذارد و «کنترل کاملتری» بر ساختار کلی سیاست خارجی دولت داشته باشد.
این مقامات به شرط ناشناس ماندن درباره این جابجاییها صحبت کردند.
یکی از این مقامات گفت: «او نمونه کامل یک بازیکن تیمی است که آماده است هر ماموریتی را که برای موفقیت رییسجمهوری لازم باشد، حتی ماموریتهای دشوار یا پرخطر را بپذیرد.»
ماموریت روبیو، به گفته مقام دیگری، ایجاد ثبات و چینش دوباره شورای امنیت ملی است تا اطمینان یابد آنچه از شورا بیرون میآید، «کاملا منعکسکننده دیدگاه رییسجمهوری» است.
این مقام افزود: «روبیو فردی استثنایی برای این نقش است، چون هم فرآیندها را میشناسد، هم به سیاست خارجی مسلط است، و هم تعامل خوبی با تیم دارد که نکته بسیار مهمی است.»
مقامات کاخ سفید تاکید کردند که وفاداری روبیو یکی از بزرگترین سرمایههای اوست. روبیو از زمان پیوستن به دولت بهعنوان دیپلمات ارشد ترامپ، بسیاری از مواضع پیشین خود، از جمله حمایت تندش از اوکراین، را کنار گذاشته است. او با وجود آنکه والدینش از کوبا به آمریکا مهاجرت کردهاند، به مدافع سرسخت سیاستهای جنجالی ترامپ در زمینه اخراج مهاجران نیز تبدیل شده است. این تغییر مواضع انتقاداتی را از سوی جمهوریخواهان سنتی و کارشناسان سیاست خارجی که پیشتر او را متحد خود میدانستند، برانگیخته است.
با این حال یک مقام ارشد کاخ سفید گفت: «شما به یک بازیکن در تیم نیاز دارید که با رییسجمهوری و تیم ارشد او کاملا صادق باشد؛ نه کسی که بخواهد امپراتوری خود را بسازد، یا از پشت خنجر بزند، یا دستورکار شخصی خودش را پیش ببرد. روبیو کاملا متمرکز بر تحقق دستورکار رییسجمهوری است.»
در این میان نگرانیهایی درباره حجم و گستره مسئولیتهای همزمان بهعنوان وزیر امور خارجه و مشاور امنیت ملی وجود دارد. تنها هنری کیسینجر، در دولتهای نیکسون و فورد، این دو سمت را همزمان در اختیار داشت. او بهدلیل استفاده از این موقعیت دوگانه برای اعمال نفوذ شخصی و تبدیلشدن به یکی از قدرتمندترین مشاوران ریاستجمهوری در تاریخ شناخته میشود.
اما به گفته مقامات ارشد ترامپ، پس از بررسیهای اخیر، آنها به این نتیجه رسیدند که همافزایی این دو نقش یک مزیت است:
یک مقام دیگر کاخ سفید نیز در این مورد گفت: «یکی نقش هماهنگکننده، جمعآورنده اطلاعات و بیانکننده سیاستها را دارد. دیگری نقش پیشبرنده دیپلماسی را. این دو ممکن است بیش از آنچه فکر میکنیم مکمل یکدیگر باشند.»
این مقام درباره دیگر افرادی که همچنان به دنبال سمت مشاور امنیت ملی هستند، افزود: «همه باید از این کار دست بکشند. ما یک فرد فوقالعاده داریم که حاضر است این کار را انجام دهد.»