هند بامداد چهارشنبه ۱۷ اردیبهشت در قالب عملیاتی با نام رمز «سیندور» حملات موشکی گستردهای را به ۹ منطقه در خاک پاکستان، از جمله کشمیر، انجام داد. این عملیات در پاسخ به حملات دوم اردیبهشت، در کشمیر هند صورت گرفت که منجر به کشته شدن ۲۶ نفر که اغلب گردشگر بودند، شد.
مقامات دهلینو میگویند هدف از حملات اخیرش، مراکزی بوده که «زیرساختهای تروریستی» داشته و در حال طراحی حملاتی علیه این کشور بودهاند. سخنگوی ارتش هند گفت این مراکز کاملا نابود شدهاند.
پاکستان در واکنش به این حملات، اعلام کرد که هند شش منطقه در خاک پاکستان را هدف قرار دادهاست. به گفته مقامات اسلامآباد، این اهداف شامل سدها و پروژههای برقآبی بودهاند.
پاکستان این اقدام هند را «اقدام آشکار جنگی» توصیف کرده و تهدید کرده پاسخ قاطعی به این تجاوز خواهدداد.
ریشههای تاریخی اختلافات
تنش میان هند و پاکستان ریشه در تقسیم شبهقاره هند در سال ۱۹۴۷ دارد. پس از پایان استعمار بریتانیا، منطقه براساس خطوط مذهبی به دو کشور تقسیم شد، پاکستان با اکثریت مسلمان و هند با جمعیت عمدتا هندو.
این تقسیمبندی حدود ۱۴ میلیون نفر را آواره کرد و خشونتهای فرقهای به مرگ نزدیک به یک میلیون نفر انجامید.
بیشتر بخوانید: تنش میان هند و پاکستان؛ دهلی تعلیق معاهده آب را کلید زد، اسلامآباد هشدار «جنگ آبی» داد
منطقه کشمیر با مناظر کوهستانی چشمنواز هیمالیا، محور اصلی مناقشه میان دو کشور است.
پس از استقلال دو کشور، حاکم هندوی کشمیر که بر منطقهای با جمعیت عمدتا مسلمان حکومت میکرد، در پیوستن به هند یا پاکستان تردید داشت. با ادعای هند مبنی بر الحاق کشمیر و دخالت نظامی پاکستان، نخستین جنگ میان دو کشور آغاز شد.
در حال حاضر، نیروهای دو کشور در طول خط ۷۴۰ کیلومتری موسوم به «خط کنترل» که یکی از نظامیترین مناطق جهان است، با یکدیگر رو در رو هستند. این منطقه همچنین شامل مناطقی است که تحت کنترل چین قرار دارد و مورد ادعای هند است.
تاریخچه درگیریهای نظامی
از زمان استقلال دو کشور در ۱۹۴۷، هند و پاکستان چندین درگیری نظامی عمده داشتهاند:
جنگ اول کشمیر (۱۹۴۷-۱۹۴۹): تنها چند ماه پس از استقلال، جنگ بر سر کنترل کشمیر آغاز شد که با مداخله سازمان ملل و ایجاد خط آتشبس پایان یافت.
جنگ دوم کشمیر (۱۹۶۵): نیروهای پاکستان برای تسلط بر کشمیر وارد بخش هندی این منطقه شدند و درگیریها به مناطق مرزی دیگر نیز گسترش یافت.
جنگ ۱۹۷۱: دو کشور بر سر بخش شرقی پاکستان جنگیدند که به استقلال بنگلادش منجر شد.
جنگ کارگل (۱۹۹۹): نخستین درگیری پس از دستیابی رسمی هر دو کشور به سلاح هستهای، که با فشار بینالمللی متوقف شد.
حمله اوری (۲۰۱۶): هند مدعی انجام «حملات دقیق نظامی» به پایگاههای شبهنظامی در پاکستان شد، اما اسلامآباد این ادعا را رد کرد.
حمله پولواما (۲۰۱۹): هند در پاسخ به یک حمله انتحاری در کشمیر، حملات هوایی به اردوگاه آموزشی شبهنظامیان در پاکستان انجام داد که به درگیری هوایی و اسارت یک خلبان هندی منجر شد.
تشدید تنشها پس از حمله دوم اردیبهشت
در پی حمله دوم اردیبهشت، هند روابط دیپلماتیک با پاکستان را کاهش داد و پاکستان نیز حریم هوایی خود را به روی هواپیماهای هندی بست و تجارت مرزی را متوقف کرد.
بسته شدن حریم هوایی پاکستان، شرکتهای هواپیمایی هند را مجبور به طی مسیرهای طولانیتر کردهاست.
اقدام نگرانکنندهتر، تعلیق پیمان تقسیم آب رودخانه سند توسط هند است که توزیع آب شش رودخانه جاری از هیمالیا را تنظیم میکند. پس از اعلام تعلیق این پیمان، جریان آب به پاکستان تقریبا ۹۰ درصد کمتر از حجم معمول شده که میتواند تاثیر جدی بر کشاورزی پاکستان بگذارد.
چشمانداز روابط دو کشور
تحلیلگران معتقدند با وجود تنشهای اخیر، احتمال وقوع جنگ تمامعیار میان دو قدرت هستهای اندک است. قدرتهای جهانی همواره در بزنگاههای حساس وارد عمل شده و از گسترش خصومتها جلوگیری کردهاند.
با این حال، آشتی اساسی میان دهلینو و اسلامآباد دور از انتظار است. موضع هند تحت رهبری نارندرا مودی، نخستوزیر ملیگرای هندو، سختگیرانهتر شده و دهلینو تاکید کرده تنها در صورتی مذاکرات صلح را آغاز خواهدکرد که پاکستان علیه گروههای شبهنظامی در خاک خود اقدام جدی انجام دهد.
روابط میان دو کشور همچنین تحت تاثیر رقابت استراتژیک میان آمریکا و چین قرار گرفته است. هند در سالهای اخیر به واشینگتن نزدیکتر شده، در حالی که پاکستان به سمت پکن گرایش پیدا کرده که میلیاردها دلار در زیرساختهای این کشور در قالب طرح «کمربند و جاده» سرمایهگذاری کرده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ۱۶ اردیبهشت ماه اعلام کرد ایالات متحده بمباران مواضع حوثیهای مورد حمایت جمهوری اسلامی در یمن را متوقف میکند. به گفته او، این تصمیم در پی موافقت حوثیها با توقف حملات به کشتیهای آمریکایی گرفته شده است.
پس از اعلام این خبر از سوی ترامپ، دولت عمان نیز تایید کرد که نقش میانجیگری را در این توافق آتشبس ایفا کرده است.
با این حال، محمد عبدالسلام، مذاکرهکننده ارشد حوثی ۱۷ اردیبهشت، در گفتوگو با رویترز تاکید کرد: «این توافق به هیچ وجه شامل اسرائیل نمیشود؛ نه در محتوا و نه در شکل.»
او افزود: «تا زمانی که آنها (آمریکا) واقعا به توقف حملات پایبند باشند، ما نیز چون در موضع دفاعی بودیم، حملات خود را متوقف خواهیم کرد.»
هرچند تنشها میان آمریکا و حوثیها که سالها در برابر بمبارانهای سنگین ائتلاف به رهبری عربستان سعودی مقاومت کردهاند، کاهش یافته، این توافق مانعی برای ادامه حملات احتمالی علیه اهداف مرتبط با اسرائیل به شمار نمیرود.
ترامپ در دیدار با نخستوزیر کانادا در کاخ سفید درباره توافق با حوثیها گفت: «آنها گفتند لطفا دیگر ما را بمباران نکنید و ما هم کشتیهای شما را هدف قرار نمیدهیم. من هم حرفشان را پذیرفتم و بمباران مواضع حوثیها از همین حالا متوقف میشود.»
تشدید درگیریها
حوثیها از زمان آغاز عملیات نظامی اسرائیل علیه حماس در غزه –که پس از حمله مرگبار این گروه فلسطینی به اسرائیل در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ رخ داد– به سوی اسرائیل و همچنین کشتیهای عبوری از دریای سرخ شلیک کردهاند.
فرماندهی ارتش آمریکا اعلام کرده که از زمان آغاز عملیات علیه حوثیها در ۲۵ اسفندماه ۱۴۰۳، بیش از هزار هدف را در یمن مورد حمله قرار داده است. به گفته این فرماندهی، این حملات باعث کشته شدن «صدها نیروی حوثی و شمار زیادی از فرماندهان آنها» شده است.
با شروع جنگ غزه، سطح تنش در منطقه بالا رفت و این تنشها در روزهای اخیر بهدلیل اصابت یک موشک حوثی در نزدیکی فرودگاه بنگوریون اسرائیل افزایش یافت؛ این اتفاق منجر به حمله هوایی ۱۵ اردیبهشت ماه اسرائیل به بندر الحدیده یمن در شد.
نیروی هوایی اسرائیل ۱۶ اردیبهشت ماه برای دومین روز پیاپی، فرودگاه اصلی صنعا، پایتخت یمن، را هدف قرار داد. این حملات در پی افزایش تنشها میان حوثیهای مورد حمایت ایران و اسرائیل صورت گرفت.
در دوران ریاستجمهوری جو بایدن، آمریکا و بریتانیا با حملات هوایی به مواضع حوثیها تلاش کردند مسیر حیاتی تجارت جهانی از طریق دریای سرخ که حدود ۱۵ درصد تجارت جهانی از آن عبور میکند را باز نگه دارند.
اما از بهمن ماه ۱۴۰۳ و با آغاز ریاستجمهوری ترامپ، واشینگتن شدت حملات هوایی علیه حوثیها را به شکل قابلتوجهی افزایش داد.
این اقدام پس از آن صورت گرفت که حوثیها اعلام کردند حملات خود به کشتیهای اسرائیلی در دریای سرخ، دریای عرب، تنگه بابالمندب و خلیج عدن را از سر خواهند گرفت.
کارنی سهشنبه ۱۶ اردیبهشت در جریان دیدار با ترامپ در کاخ سفید، در گفتوگو با خبرنگاران گفت: «همانطور که در دنیای املاک میدانید، بعضی مکانها اصلا برای فروش نیستند، مانند کاخ سفید و کاخ باکینگهام. کانادا هم فروشی نیست، نخواهد بود و هرگز نخواهد شد.»
ترامپ در پاسخ با لحنی شوخطبعانه گفت: «هیچوقت نگو هیچوقت ...»
کارنی هم در واکنشی معنادار با لبخند تکرار کرد: «هرگز، هرگز، هرگز.»
رییسجمهوری آمریکا که سیاستهای تجاریاش بازارهای جهانی را به لرزه و تکاپو انداخته، گفت که او و کارنی قرار است درباره «نکات سخت» گفتوگو کنند. اشارهای به این باور ترامپ که آمریکا نیازی به محصولات کانادایی ندارد.
او تاکید کرد: «با وجود هر چیزی، ما با کانادا دوست خواهیم بود.»
مارک کارنی، رهبر حزب لیبرال کانادا، در انتخابات ۲۸ آوریل با وعده مقابله با ترامپ و بازتعریف روابط اقتصادی و امنیتی با ایالات متحده به پیروزی رسید.
کمی پیش از آغاز دیدار کارنی و ترامپ، رییسجمهوری آمریکا پیامی در شبکههای اجتماعی منتشر کرد و نوشت: «من واقعا میخواهم با او (کارنی) کار کنم اما نمیتوانم یک حقیقت ساده را درک کنم: چرا آمریکا باید سالانه ۲۰۰ میلیارد دلار به کانادا یارانه بدهد؛ آن هم علاوه بر حفاظت نظامی رایگان و بسیاری چیزهای دیگر؟ ما به ماشینهایشان نیازی نداریم، به انرژیشان نیازی نداریم، به چوبشان نیازی نداریم، به هیچ چیزشان نیازی نداریم؛ جز دوستیشان - که امیدوارم همیشه باقی بماند. اما آنها به همه چیز ما نیاز دارند!»
به نوشته خبرگزاری رویترز، ظاهرا ترامپ به کسری تراز تجاری آمریکا با کانادا اشاره دارد. کسریای که عمدتا ناشی از واردات نفت از کاناداست، هرچند مازاد تجاری کالاهای کانادا در سال ۲۰۲۴ معادل ۱۰۲٫۳ میلیارد دلار کانادا (معادل ۷۴٫۲۵ میلیارد دلار آمریکا) بوده است.
کارنی ۶۰ ساله، بانکدار مرکزی سابق که پیشتر هیچ تجربه سیاسی نداشت، در ماه مارس جایگزین جاستین ترودو در رهبری حزب لیبرال شد؛ نخستوزیری که رابطهای پرتنش با ترامپ داشت.
کانادا پس از مکزیک دومین شریک تجاری بزرگ ایالات متحده و همچنین بزرگترین بازار صادراتی کالاهای آمریکایی است. در سال گذشته، بیش از ۷۶۰ میلیارد دلار کالا بین دو کشور مبادله شده است.
وزارت بازرگانی آمریکا سهشنبه اعلام کرد مازاد تجارت کالای کانادا با آمریکا در ماه مارس، همزمان با اعمال تعرفههای سنگین ترامپ بر واردات فولاد و آلومینیوم، به پایینترین سطح در پنج ماه اخیر رسیده است.
صادرات کانادا به آمریکا با کاهش ۳٫۷ میلیارد دلاری روبهرو شد که دومین افت بزرگ ثبتشده در تاریخ بوده است.
طبق آمار کانادا، این کاهش صادرات به ایالات متحده تقریبا با افزایش صادرات به سایر کشورها جبران شده، چرا که شرکتهای کانادایی بهدنبال بازارهای جایگزین رفتهاند.
ترامپ در ماه مارس ۲۵ درصد تعرفه بر تمام واردات فولاد و آلومینیوم اعمال کرد و سپس تعرفهای مشابه بر خودروها و قطعاتی وضع کرد که با مفاد توافقنامه تجارت آزاد آمریکای شمالی همخوانی نداشتند.
او روز یکشنبه همچنین اعلام کرد قصد دارد بر تمام فیلمهای تولیدشده در خارج از آمریکا تعرفه ۱۰۰ درصدی اعمال کند اما جزییاتی ارائه نداد.
این ایده در صورت اجرا میتواند ضربهای شدید به صنعت فیلمسازی کانادا وارد کند.