اسرائیل آماده عملیات نظامی علیه ایران؛ آمریکا کارکنانش را از عراق خارج میکند
در حالی که تنشهای منطقهای بهطور بیسابقهای افزایش یافته، شبکه خبری «سیبیاس» به نقل از چند منبع مطلع گزارش داده است که اسرائیل آمادگی کامل برای آغاز عملیات نظامی علیه ایران دارد.
در پی این تحولات، دولت آمریکا روز چهارشنبه، ۲۱ خرداد، به شهروندان آمریکایی در منطقه هشدار داده و از کارکنان غیرضروری دولت فدرال خواسته است خاک عراق را ترک کنند. وزارت خارجه ایالات متحده با صدور بیانیهای دلیل این تصمیم را «افزایش تنشها در منطقه» اعلام کرده است.
به گفته منابع آگاه، ایالات متحده پیشبینی میکند که جمهوری اسلامی ایران در صورت وقوع حمله، ممکن است برخی مراکز آمریکایی در عراق را هدف قرار دهد. این نگرانیها بخشی از دلایل توصیه واشینگتن برای خروج اتباعش از عراق عنوان شده است.
در این میان، استیو ویتکاف، نماینده ویژه رئیسجمهوری آمریکا در امور خاورمیانه، همچنان قصد دارد دور ششم گفتوگوها با مقامات ایرانی درباره پرونده هستهای را برگزار کند. این گفتوگوها از هفتهها پیش با هدف کاهش تنش و یافتن راهی برای بازگشت به مسیر دیپلماتیک آغاز شده است.
عصر چهارشنبه نیز دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، در سخنانی در مرکز کندی ضمن اشاره به این وضعیت، گفت: «به آمریکاییها توصیه شد منطقه را ترک کنند، چون ممکن است آن منطقه به محل خطرناکی تبدیل شود. باید ببینیم چه پیش میآید.» او بار دیگر تأکید کرد: «ما اجازه نمیدهیم ایران به سلاح هستهای دست پیدا کند.»
در همین حال، مقامات رسمی اسرائیل و سخنگویان کاخ سفید از اظهار نظر رسمی درباره خبری که شبکه سیبیاس منتشر کرد خودداری کردهاند.
افزایش تحرکات نظامی و هشدارهای امنیتی، در کنار ابهام در سرنوشت مذاکرات هستهای و تشدید لفاظیها، نگرانیها را درباره ورود بحران ایران و آمریکا به مرحلهای جدید از تنش و درگیری آشکار افزایش داده است.
همه این تحولات در حالی است که شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی چهارشنبه به بررسی پرونده هستهای ایران پرداخت و پیشبینی میشود که قطعنامه پیشنهادی سهکشور اروپایی به همراه آمریکا روز پنجشنبه به رای گذاشته شود. قطعنامهای که بار دیگر جمهوری اسلامی را به دلیل فعالیتهای هستهای غیر شفاف محکوم میکند.
در حالی که مقامهای آمریکایی از آمادگی برای خروج کارکنان غیرضروری در عراق خبر دادهاند، وزیر دفاع آمریکا نیز اجازه خروج داوطلبانه خانواده نظامیان این کشور در منطقه را صادر کرده است. انتشار این گزارشها باعث شد قیمت جهانی نفت بیش از چهار درصد افزایش یابد.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، نیز عصر چهارشنبه ۲۱ خرداد در پاسخ به پرسش خبرنگاران درباره اینکه چرا به وابستگان پرسنل نظامی آمریکا اجازه داده شده خاورمیانه را ترک کنند، گفت: «خواهید دید، ممنون.»
او افزود: «آنها در حال خروجاند چون آنجا خطرناک است.میبینیم چه اتفاقی میافتد.»
ترامپ همچنین در پاسخ به ترامپ در پاسخ به پرسشی درباره اینکه چگونه میتوان تنشها را در منطقه کاهش داد، گفت: «آنان نمیتوانند سلاح هستهای داشته باشند.»
این تحولات همزمان با افزایش ناامیدیها از به نتیجه رسیدن مذاکرات تهران و واشینگتن و در آستانه صدور قطعنامهای تازه علیه برنامه هستهای ایران در آژانس بینالمللی انرژی اتمی رخ میدهد.
خبرگزاری رویترز چهارشنبه ۲۱ خرداد به نقل از چهار منبع آمریکایی و دو منبع عراقی که نام آنها را اعلام نکرد، گزارش داد که بخشی از سفارت آمریکا در بغداد تخلیه و کارکنان این سفارت از عراق خارج میشوند.
آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، در پاسخ به پرسش رویترز درباره آنچه تخلیههای جزیی توصیف شده، بدون اشاره به جزییات گفت: «وزارت امور خارجه بهطور منظم وضعیت کارکنان آمریکایی در خارج از کشور را بازبینی میکند و این تصمیم در پی بررسی اخیر اتخاذ شده است.»
یک مقام آمریکایی گفت: «وزارت امور خارجه آماده است تا دستور خروج منظم کارکنان را از سفارت آمریکا در بغداد صادر کند. قصد داریم این کار را از طریق پروازهای تجاری انجام دهیم، اما در صورت لزوم ارتش آمریکا آماده کمک است.»
یک مقام دیگر در کاخ سفید نیز تأیید کرده است که دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، در جریان این تصمیم و اقدامات در حال اجرا قرار دارد.
مقامهای آمریکایی درباره علت اتخاذ این تصمیم توضیحی ارائه ندادهاند.
دن شاپیرو، معاون وزیر دفاع در امور خاورمیانه و سفیر سابق آمریکا در اسرائیل در پستی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «دولت ترامپ بهوضوح در حال انجام تدارکات گسترده برای احتمال اقدامی نظامی علیه ایران است؛ چه از سوی ایالات متحده، چه از سوی اسرائیل.»
او افزود: «صدور دستور خروج از سفارت آمریکا در بغداد، و مجوز خروج از بحرین و کویت سیگنالهایی مفید پیش از دور ششم مذاکرات هستهای هستند. لازم است برای پشتیبانی از آن آمادگی وجود داشته باشد.»
شاپیرو گفت: «این اقدامات لزوماً به این معنا نیست که حمله نظامی در شُرف وقوع است. هنوز فرصت برای مذاکره وجود دارد و انتقال نیروها نیز زمانبر است. با این حال، این اقدامات بخشی طبیعی از فرآیند آمادگی بهشمار میروند و برای نشان دادن جدیت طرف مقابل در مذاکرات اهمیت دارند. چنین اقداماتی میتوانند بهعنوان یک اهرم مهم در گفتوگوهای هستهای عمل کنند.»
سفارت آمریکا در بغداد
سفارت آمریکا در بغداد بزرگترین سفارتخانه جهان است و مساحتش به اندازه مساحت شهر واتیکان در رم، پایتخت ایتالیاست.
سفارت آمریکا در بغداد در زمینی به مساحت بیش از ۹۰ هزار متر مربع در منطقه سبز (الخضرا) پایتخت عراق ساخته شده و بزرگتر از مجتمع سازمان ملل متحد در نیویورک است.
این سفارتخانه در ژانویه ۲۰۰۹ با هزینه بیش از ۷۵۰ میلیون دلار برای اسکان و فعالیت حدود ۱۶ هزار کارمند و پیمانکار افتتاح شد.
ساختمان سفارت آمریکادر غرب پل معلق بغداد و مشرف بر رودخانه دجله واقع شده است و ۲۱ ساختمان بسیار بزرگ دارد.
مجموعه ساختمانهای سفارت آمریکا از پنج بخش اصلی شامل شش مجتمع مسکونی، تاسیسات آب و زباله، یک نیروگاه، دو ساختمان دیپلماتیک و یک بخش تفریحی تشکیل شده است. این سفارتخانه همچنین دارای تئاتر، رستوران، مرکز خرید، استخر، سالن بدنسازی و زمین بسکتبال و فوتبال است.
وزیر دفاع جمهوری اسلامی: به پایگاههای آمریکا در منطقه حمله میکنیم
عزیز نصیرزاده، وزیر دفاع جمهوری اسلامی، چهارشنبه ۲۱ خرداد هشدار داد که در صورت حمله به ایران، تهران پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه را هدف قرار خواهد داد.
آمریکا در سراسر منطقه نفتخیز خاورمیانه پایگاههای نظامی دارد؛ از جمله در عراق، کویت، قطر، بحرین و امارات متحده عربی.
تنشها در منطقه، بهویژه پس از ۱۸ ماه جنگ در غزه و نبودن چشماندازی برای حل و فصل دیپلماتیک پرونده هستهای ایران، بهطور چشمگیری افزایش یافته و بیم آن میرود که دامنه درگیری به یک رویارویی گسترده میان آمریکا و اسرائیل از یک سو و جمهوری اسلامی و متحدانش از سوی دیگر گسترش یابد.
ترامپ بارها تهدید کرده که در صورت شکست مذاکرات متزلزل بر سر برنامه هستهای ایران، به این کشور حمله خواهد کرد. او روز چهارشنبه ۲۱ خرداد گفت که روزبهروز اطمینان خود را نسبت به پذیرش توقف غنیسازی اورانیوم از سوی تهران از دست میدهد؛ توقفی که یکی از مطالبات اصلی واشینگتن است و جمهوری اسلامی نیز آن را خط قرمز خود خوانده و تاکیده که از حق خود برای غنیسازی اورانیوم صرف نظر نخواهد کرد.
همزمان، گزارشها از نهایی شدن مراحل آمادگی ارتش اسرائیل برای حمله به تاسیسات هستهای ایران حکایت دارد.
مقامهای اسرائیلی اعلام کردهاند که ارتش این کشور طی روزهای اخیر در وضعیت آمادهباش کامل قرار گرفته، زیرا احتمال تشدید درگیری با جمهوری اسلامی افزایش یافته است.
اعلام تخلیه سفارتخانهها و نیز بستگان نیروهای نظامی آمریکا در منطقه تنها سه روز پس از آن صورت میگیرد که دونالد ترامپ در کمپ دیوید، نشستی با اعضای ارشد تیم امنیت ملی خود درباره ایران برگزار کرد.
به گفته یک مقام وزارت دفاع آمریکا، پیت هگست، وزیر دفاع، مجوز خروج داوطلبانه خانوادههای نظامیان از چند پایگاه نظامی آمریکا در خاورمیانه را بهدلیل وضعیت امنیتی صادر کرده است.
این مقام پنتاگون تاکید کرد: «ایمنی و امنیت نیروهای نظامی ما و خانوادههایشان اولویت مطلق ماست و فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) بهطور مستمر در حال رصد تنشهای رو به گسترش در خاورمیانه است.»
در این میان، خبرگزاری رسمی عراق به نقل از یک مقام دولتی اعلام کرد که بغداد تاکنون هیچ نشانه امنیتی مشاهده نکرده است که نیازمند تخلیه سفارت آمریکا باشد.
سفارت آمریکا در کویت نیز در بیانیهای اعلام کرد که تغییری در سطح کارکنان آن ایجاد نشده و این سفارتخانه همچنان بهطور کامل در حال فعالیت است.
یک مقام آمریکایی دیگر نیز گفت که در پایگاه هوایی العدید در قطر که بزرگترین پایگاه نظامی آمریکا در خاورمیانه است، هیچ تغییری در عملیات یا دستوری برای تخلیه صادر نشده و سفارت آمریکا در دوحه نیز طبق روال گذشته به فعالیت خود ادامه میدهد.
افزایش تنشها
انتشار گزارشهای مربوط به احتمال تخلیه در بغداد، قیمت نفت را سه دلار افزایش داد و بهای هر بشکه نفت خام برنت به ۶۹.۱۸ دلار رسید.
پیشتر در روز چهارشنبه، آژانس دریایی بریتانیا هشدار داده بود که افزایش تنشها در خاورمیانه ممکن است به تشدید فعالیتهای نظامی در آبراههای حیاتی منجر شود.
در این هشدار آمده است: «سرویسهای کشتیرانی هنگام عبور از خلیج فارس، خلیج عمان و تنگه هرمز باید با احتیاط عمل کرده و هرگونه حادثه یا فعالیت مشکوک را گزارش دهند.»
چند ساعت بعد از صدور این هشدار، سفارت آمریکا در بغداد روند آمادگی برای تخلیه کارکنان غیرضروری را آغاز کرد.
عراق که از معدود شرکای منطقهای ایالات متحده و در عین حال رقیب دیرینهاش ایران محسوب میشود، میزبان حدود ۲۵۰۰ نیروی آمریکایی است؛ با این حال، گروههای مسلح وابسته به تهران در ساختار امنیتی این کشور نیز حضور دارند.
از زمان آغاز جنگ غزه در اکتبر ۲۰۲۳، تنشها در داخل عراق افزایش یافته و گروههای مسلح نزدیک به جمهوری اسلامی بارها نیروهای آمریکایی را هدف قرار دادهاند؛ هرچند این حملات در ماههای اخیر کاهش یافته است.
در سال گذشته، اسرائیل و جمهوری اسلامی دو بار بهطور مستقیم با یکدیگر درگیر شدند؛ در این درگیریها که نخستین مستقیم بین این دو دشمن سرسخت منطقهای بود، موشکها و پهپادهای جنگی از فراز حریم هوایی عراق عبور کردند.
متحد اصلی آمریکا در منطقه، یعنی اسرائیل، نیز اهداف مرتبط با جمهوری اسلامی را در نقاط مختلفی در داخل عراق و سوریه، هدف حملات خود قرار داده است.
دور بعدی مذاکرات هستهای میان ایران و آمریکا قرار است طی روزهای آینده برگزار شود. ایران قرار است پس از رد پیشنهاد واشنگتن، یک پیشنهاد متقابل ارائه دهد.
نمایندگی جمهوری اسلامی در سازمان ملل متحد چهارشنبه در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «تهدید به استفاده از نیروی قاطع واقعیتها را تغییر نمیدهد: ایران بهدنبال سلاح هستهای نیست و نظامیگری آمریکا تنها بیثباتی را در منطقه تشدید میکند.»
این اظهارات در واکنش به سخنان ژنرال مایکل کوریلا، رییس ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام)، در کنگره مطرح شد.
او در جریان نشستی در کنگره گفت که فهرستی از «گزینههای گسترده» برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای را در اختیار رئیسجمهوری قرار داده است.
پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، در نشست استماع کمیته تخصیص بودجه سنا، در پاسخ به پرسشی در مورد تلاش جمهوری اسلامی برای ساخت سلاح هستهای، گفت شواهد زیادی وجود دارد که نشان میدهد ایرانیها در مسیری حرکت کردهاند که به ساخت چیزی شبیه به یک سلاح هستهای منتهی میشود.
لیندزی گراهام، سناتور جمهوریخواه، در این نشست که چهارشنبه ۲۱ خرداد برگزار شد، با اشاره به اینکه وقتی هیتلر درباره لزوم نابودی یهودیان کتاب نوشت، جهان تهدید او را جدی نگرفته بود، به تهدید هستهای جمهوری اسلامی علیه اسرائیل اشاره کرد و گفت اگر تهران سلاح هستهای داشته باشد، از آن استفاده خواهد کرد.
هگست نیز در پاسخ به او گفت که فکر میکند مقامهای جمهوری اسلامی در شعارهایی که درباره نابودی تمام یهودیان سر میدهند، جدی هستند.
دن کین، رییس ستاد مشترک ارتش آمریکا هم در پاسخ به پرسش سناتور گراهام درباره احتمال استفاده جمهوری اسلامی از سلاح هستهای علیه اسرائیل، گفت فکر میکند تهران از آن برای اعمال فشار بر اسرائیل استفاده کند اما مطمئن نیست که واقعا از سلاح اتمی استفاده خواهد کرد یا نه.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ساعاتی پیش از این در مصاحبهای با پادکست روزنامه نیویورکپست، گفت که هرچه میگذرد، اطمینانش به موفقیت مذاکرات هستهای با جمهوری اسلامی کمتر میشود و در صورت شکست مذاکرات، از گزینه نظامی استفاده خواهد کرد.
۲۰ خرداد نیز وبسایت پولیتیکو گزارش داد گروهی بانفوذ از تندروهای جمهوریخواه در آمریکا، کارزار لابیگری پشتپردهای را آغاز کردهاند تا ترامپ را از ادامه تلاش برای دستیابی به توافق هستهای با جمهوری اسلامی منصرف کنند و او در عوض، مجوز حمله اسرائیل به تهران را صادر کند.
پولیتیکو نوشت حامیان ترامپ در تلاش هستند تا با این فشارها مقابله کرده و از مسیر دیپلماتیک استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ در مذاکرات، حمایت کنند.
از سوی دیگر مایکل کوریلا، فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام)، ۲۰ خرداد با اشاره به اظهارات رییسجمهوری این کشور مبنی بر استفاده از گزینه نظامی علیه جمهوری اسلامی در صورت شکست مذاکرات هستهای گفت که «طیف گستردهای از گزینهها» را به ترامپ و وزیر دفاع آمریکا، ارائه کرده است.
کوریلا در پاسخ به سوال مایک راجرز، نماینده جمهوریخواه ایالت آلاباما و رییس کمیته نیروهای مسلح مجلس نمایندگان آمریکا در جلسه استماع این کمیته تایید کرد در صورت صدور دستور از سوی ترامپ، سنتکام آماده است با «نیرویی قاطع» علیه جمهوری اسلامی اقدام نظامی انجام دهد.
هگست، ۱۶ خرداد با تاکید بر موضع ایالات متحده درباره ضرورت توقف غنیسازی اورانیوم در ایران گفت: «امیدواریم ایران غنیسازی اورانیوم را متوقف کند و قابلیتهای هستهای خود را برچیند اما برای هر چیزی آمادهایم.»
او ۱۱ اردیبهشت نیز با اشاره به حمایت جمهوری اسلامی از حوثیهای یمن، در رسانه اجتماعی ایکس نوشت: «حمایت مرگبارتان از حوثیها را میبینیم. دقیقا میدانیم چه میکنید. شما بهخوبی میدانید ارتش آمریکا چه تواناییهایی دارد. به شما هشدار داده شده است. تاوان آن را در زمان و مکانی که ما تعیین میکنیم خواهید داد.»
از سوی دیگر، عزیز نصیرزاده، وزیر دفاع دولت پزشکیان، ۲۱ خرداد در گفتوگو با خبرنگاران گفت: «امیدواریم مذاکرات به نتیجه برسد و کار به درگیری نرسد چون در این صورت قطعا تلفات طرف مقابل بیشتر خواهد بود و آمریکا مجبور به ترک منطقه خواهد شد. ما بدون ملاحظه تمام پایگاههای آمریکا در منطقه را هدف قرار خواهیم داد.»
در صورتی که مذاکرات هستهای شکست بخورد، احتمال اقدام نظامی آمریکا یا اسرائیل، یا هر دو علیه جمهوری اسلامی افزایش مییابد.
سرگئی ریابکوف، معاون وزیر خارجه روسیه، گفت که مسکو آماده است برای کاهش تنش میان تهران و واشینگتن بر سر برنامه هستهای جمهوری اسلامی، اورانیوم غنیشده مازاد در ایران را دریافت و به سوخت غیرنظامی رآکتور تبدیل کند.
خبرگزاری رویترز چهارشنبه ۲۱ خرداد در گزارشی نوشت دیمیتری پسکوف، سخنگوی کاخ کرملین، آمادگی روسیه را برای دریافت اورانیوم ایران تایید کرد و گفت: «در صورت نیاز و با توافق طرفها، روسیه آماده ارائه چنین خدماتی است.»
این اظهارات در حالی مطرح میشود که خبرگزاری فرانسه ۲۰ خرداد گزارش داد آمریکا و سه کشور اروپایی پیشنویس قطعنامهای علیه جمهوری اسلامی را به شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی ارائه کردهاند.
به گفته دیپلماتهای غربی، این اقدام با هدف افزایش فشار بر تهران به دلیل «عدم پایبندی به تعهدات هستهای» صورت گرفته است.
همزمان میخائیل اولیانوف، نماینده روسیه در سازمانهای بینالمللی مستقر در وین، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت بررسی راستیآزمایی و نظارت شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی بر برنامه هستهای ایران، «نکته تازهای ندارد».
او افزود: «کشورهای غربی مدعیاند ایران باید به اجرای کامل برجام بازگردد، در حالی که خودشان هیچ نشانهای از تمایل به پایبندی به برجام در زمینه رفع تحریمها نشان نمیدهند.»
اولیانوف در پستی دیگر به پیشنویس قطعنامه پیشنهادی تروئیکای اروپایی و آمریکا درباره برنامه هستهای جمهوری اسلامی در شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی واکنش نشان داد.
او این پیشنویس را «بسیار بد و ناعادلانه» خواند و افزود: «در صورت تصویب، این قطعنامه وضعیت کنونی را بیش از پیش وخیم خواهد کرد.»
همراهی روسیه با آمریکا؟
کاخ کرملین ۱۵ خرداد اعلام کرد ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، در گفتوگویی تلفنی با دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، اعلام کرده که مسکو حاضر است از روابط نزدیک خود با تهران برای پیشبرد مذاکرات میان ایران و ایالات متحده استفاده کند.
واشینگتن خواهان خروج تمام اورانیوم با غنای بالا از ایران است اما تهران میگوید تنها میزان مازاد بر سقف تعیینشده در توافق ۲۰۱۵ را میپذیرد و غنیسازی را بهطور کامل متوقف نخواهد کرد.
روسیه تاکید کرده است با ساخت سلاح هستهای از سوی ایران مخالف است اما حق توسعه برنامه هستهای غیرنظامی را برای ایران بهعنوان عضو پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (انپیتی)، به رسمیت میشناسد.
مسکو همچنین استفاده از نیروی نظامی علیه ایران را غیرقانونی میداند.
روسیه که بزرگترین قدرت هستهای جهان محسوب میشود، در سال جاری یک توافق همکاری استراتژیک ۲۰ ساله با ایران امضا کرده و همچنین از ایران برای جنگ در اوکراین سلاح خریده است.
خبرگزاری فرانسه گزارش داد که آمریکا و سه کشور اروپایی پیشنویس قطعنامهای علیه جمهوری اسلامی را به شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی ارائه کردهاند. به گفته دیپلماتهای غربی، این اقدام با هدف افزایش فشار بر تهران به دلیل «عدم پایبندی به تعهدات هستهای» صورت گرفته است.
سه منبع دیپلماتیک به خبرگزاری فرانسه گفتهاند که متن این قطعنامه شامگاه سهشنبه ۲۰ خرداد ارائه شده است. پاریس، برلین، لندن و واشینگتن بهصورت رسمی این قطعنامه را در نشست این هفته شورای حکام آژانس مستقر در وین مطرح کردهاند و انتظار میرود رأیگیری درباره آن زودتر از چهارشنبه شب ۲۱ خرداد انجام نشود.
نسخهای از متن پیشنویس که در اختیار خبرگزاری فرانسه قرار گرفته، جمهوری اسلامی را به «نقض تعهدات خود در چارچوب پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای» متهم کرده و خواستار اصلاح فوری این وضعیت شده است.
در این متن همچنین با ابراز تاسف عمیق، گفته شده است که تهران با وجود درخواستهای مکرر شورای حکام و فرصتهای متعدد، از همکاری کامل با آژانس خودداری کرده است.
در پیشنویس قطعنامه همچنین تصریح شده است: «ناتوانی آژانس در ارائه تضمین مبنی بر صلحآمیز بودن برنامه هستهای ایران، سوالاتی را مطرح میکند که در حوزه صلاحیت شورای امنیت سازمان ملل قرار دارد.»
شورای امنیت سازمان ملل پیش از این تحریمهای گستردهای علیه جمهوری اسلامی اعمال کرده بود اما اجرای این تحریمها با توافق اتمی سال ۲۰۱۵ موسوم به برجام به حالت تعلیق درآمد. ارسال احتمالی پرونده هستهای به شورای امنیت سه کشور اروپایی را در موقعیتی بهتر قرار خواهد داد تا با استفاده از مکانیسم ماشه، همه این تحریمها را احیا کند.
در این متن قطعنامه پیشنهادی آمریکا و سه کشور اروپایی از «همکاری کمتر از حد مطلوب» تهران ابراز نگرانی شده و بهویژه به عدم ارائه توضیح درباره منشا مواد هستهای یافتشده در سایتهای اعلامنشده اشاره شده است.
قطعنامه آمریکا و سه کشور اروپایی تازهترین تلاش در روندی چند ساله برای محدودسازی فعالیتهای هستهای ایران است؛ تلاشی که در نگرانیهای غرب درباره احتمال تلاش جمهوری اسلامی برای دستیابی به سلاح هستهای ریشه دارد.
این قطعنامه در حالی به شورای حکام ارائه شده که گزارش تازه آژانس بینالمللی انرژی اتمی که در اواخر ماه مه منتشر شد، نشان میدهد که تهران بهطور کامل با این آژانس همکاری نکرده است.
خبرگزاری فرانسه به نقل از منابع دیپلماتیک خود افزوده است که این گزارش شامل مواردی نظیر ناتوانی ایران در ارائه پاسخهای «معتبر» به پرسشهای آژانس، سرقت اسناد محرمانه، و پاکسازی سایتهای اعلامنشده بوده است.
در این گزارش همچنین از «همکاری کمتر از حد رضایتبخش» ایران، بهویژه در زمینه توضیح درباره مواد هستهای کشفشده در سایتهایی که پیشتر اعلام نشده بودند، انتقاد شده است.
آژانس سالهاست میکوشد تا درباره منشاء مواد و تجهیزات هستهای یافتشده در این مکانها، که مربوط به فعالیتهایی است که ایران تا اوایل دهه ۲۰۰۰ بهصورت پنهانی انجام داده، شفافسازی کند.
همزمان، تهران که بارها خواستار نابودی اسرائیل شده، در ماههای اخیر روند تولید اورانیوم با غنای نزدیک به سطح تسلیحاتی را سرعت بخشیده است.
در همین حال، ایالات متحده و جمهوری اسلامی نیز بهصورت جداگانه و با میانجیگری عمان، تا کنون پنج دور گفتوگو برای رسیدن به توافقی در زمینه محدودسازی برنامه هستهای ایران در برابر کاهش تحریمها را برگزار کردهاند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، دوشنبه ۱۹ خرداد اعلام کرد که دور ششم مذاکرات روز پنجشنبه ۲۲ خرداد برگزار خواهد شد. او به محل برگزاری این مذاکرات اشاره نکرد.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ساعاتی پس از اظهارات رییسجمهوری آمریکا گفت که دور ششم مذاکرات یکشنبه ۲۵ خرداد در مسقط، پایتخت عمان، برگزار میشود.
با این حال، سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا سهشنبه ۲۰ خرداد حاضر به تایید زمان برگزاری این مذاکرات نشد.
وبسایت آکسیوس گزارش داد که دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، بههمراه تمامی اعضای ارشد تیم سیاست خارجی خود روز یکشنبه ۱۸ خرداد در کمپ دیوید گرد هم آمدند تا ساعتها درباره راهبرد آمریکا در قبال بحران هستهای ایران و جنگ غزه گفتوگو کنند.
آکسیوس دوشنبه ۱۹ خرداد به نقل از منابع آگاهی که نام آنها را اعلام نکرد، نوشت که تلاشهای ترامپ برای دستیابی به توافقی هستهای که مانع از وقوع جنگ با ایران شود، و همچنین رسیدن به توافقی بر سر آتشبس و آزادی گروگانها که بتواند به جنگ در غزه پایان دهد، در روزهای اخیر با موانعی مواجه شده است.
این وبسایت بهنقل از یک مقام ارشد آمریکایی گفت که رییسجمهوری ترامپ این دو بحران را درهمتنیده و بخشی از واقعیت ژئوپولیتیک گستردهتری در منطقه میداند که در تلاش است آن را به شکلی مطلوب سامان دهد.
بهنوشته آکسیوس، در جلسه اصلی درباره ایران و غزه، افرادی چون ترامپ، جیدی ونس معاون رییسجمهوری، مارکو روبیو وزیر امور خارجه، استیو ویتکاف، نماینده ویژه ترامپ در امور خاورمیانه، پیت هگست وزیر دفاع، سوزی وایلس رییس دفتر دونالد ترامپ در کاخ سفید، جان رتکلیف رییس سیا و تولسی گابارد مدیر اطلاعات ملی و دیگر مقامات ارشد حضور داشتند.
ترامپ دوشنبه ۱۹ خرداد گفت که «ژنرالها و دریادارانی» نیز در این نشستها حاضر بودند اما جزییات بیشتری از محتوای مذاکرات ارائه نکرد.
یکی از مقامات آمریکایی به آکسیوس گفت: «این نشست این امکان را فراهم کرد که همه مقامات ارشد دولت در کنار هم بنشینند و بهطور مفصل درباره این مسائل گفتوگو کنند.» ک
در حالی که مقامات جمهوری اسلامی اعلام کردهاند که در حال نهاییسازی پاسخ رسمی خود به پیشنهاد توافق هستهای آمریکا هستند، یک مقام ارشد کاخ سفید گفت که با وجود این مخالفت رسمی، تهران سیگنالهایی از تمایل به ادامه مذاکرات مخابره کرده است.
او افزود: «ما یک پیشنهاد بسیار سختگیرانه برای ایرانیها فرستادهایم و انتظار پاسخ سختی هم داریم.»
ترامپ روز دوشنبه گفت که ایرانیها «مذاکرهکنندگان خوبی» هستند، اما «گاهی بیش از حد سخت میگیرند» و ادامه داد: «ما در تلاش برای رسیدن به توافقی هستیم که از ویرانی و مرگ جلوگیری کند. امیدوارم به آن برسیم، اما شاید هم نشود. بهزودی خواهیم فهمید.»
کاخ سفید اعلام کرده که ضربالاجل اصلی ترامپ برای دستیابی به توافق تا روز پنجشنبه جاری به پایان میرسد، اما هر دو طرف مایلند گفتوگوها را ادامه دهند.
آکسیوس در گزارش خود نوشت که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، علاقهمند به پیگیری گزینه نظامی است، اما به ترامپ اطمینان داده که تا زمان ادامه مذاکرات، اقدامی نخواهد کرد.
ترامپ پیش از ترک کمپ دیوید، روز دوشنبه با نتانیاهو تلفنی گفتوگو کرد. او پس از این تماس به خبرنگاران گفت که درخواستهای جمهوری اسلامی، بهویژه درباره غنیسازی اورانیوم، «کاملاً غیرقابلقبول» است.
او تاکید کرد: «تا این لحظه آنها آمادگی ندارند. متاسفم که این را میگویم، چون جایگزین این وضعیت بسیار بسیار خطرناک است.»
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی نیز اعلام کرده که دور ششم گفتوگوها روز یکشنبه ۲۵ خرداد در مسقط، پایتخت عمان، برگزار خواهد شد.
یک مقام ارشد آمریکایی نیز گفته است که شهر اسلو در نروژ نیز یکی دیگر از گزینههای مورد توجه بهعنوان محل مذاکرات است.
تحولات غزه
ترامپ روز دوشنبه همچنین به خبرنگاران گفت که جمهوری اسلامی در مذاکرات آتشبس بین اسرائیل و حماس و آزادی گروگانها مشارکت دارد.
او درباره جزییات مداخله جمهوری اسلامی در این مذاکرات توضیحی نداد. این اولین بار است که آمریکا بهطور رسمی از حضور تهران در مذاکراتی که تا کنون با میانجیگری قطر و مصر پیش رفته، خبر میدهد.
آکسیوس بهنقل از مقامهای آمریکایی و اسرائیلی نوشته است که تلاشها برای متقاعد کردن حماس به نرمکردن موضع خود نسبت به طرح پیشنهادی آمریکا در روزهای اخیر پیشرفت کرده است.
آکسیوس دلیل این پیشرفت را فشارهای فزاینده قطر بهعنوان میانجی عنوان کرده است.