نخستوزیر اسرائیل در گفتوگویی اختصاصی با ایراناینترنشنال گفت کارزار نظامی اسرائیل علیه جمهوریاسلامی، نفسهای آن را به شماره انداخته است. بنیامین نتانیاهو افزود این فرصتی برای مردم ایران فراهم کرده تا حکومت را سرنگون کنند.
نتانیاهو دوشنبه ۲۶ خرداد در گفتوگو با پوریا زراعتی، مجری ایراناینترنشنال، گفت: «نوری روشن شده، آن را با خود به سوی آزادی ببرید.»
او افزود: «این همان لحظه است. ساعت آزادی شما نزدیک است، اکنون در حال رخ دادن است.»
نتانیاهو در این گفتوگو، جمهوری اسلامی را تهدیدی دائمی برای اسرائیل خواند که از طریق برنامههای هستهای و موشکی خود موجودیت اسرائیل را هدف گرفته است.
او با اشاره به برنامه هستهای جمهوریاسلامی گفت: «ستمگران تهران با طراحی دو نوع سلاح مرگبار میکوشند اسرائیل را نابود کنند. نخست، تلاش برای پیشبرد سریع برنامه هستهای و ساخت بمب اتمی برای نابودی اسرائیل. دوم، برنامهریزی برای ساخت انبوهی از موشکهای بالیستیک… هر موشک با یک تُن مواد منفجره، که مستقیما به شهرهای ما برخورد میکند و زنان و کودکان ما را میکشد. آنها میخواستند ۲۰ هزار موشک از این نوع بسازند.»
نتانیاهو عملیات نظامی جاری اسرائیل را هم یک جنگ دفاعی و هم فرصتی برای سرنگونی رهبران تهران توصیف کرد و گفت: «این نبرد میان شر و خیر است، و اکنون زمان آن است که انسانهای خوب، چه در ایران و چه در سراسر جهان، در کنار خیر بایستند و در برابر این جنون برخاسته از استبدادی رادیکال مقاومت کنند. این وضعیت در آستانه پایان است.»
اسرائیل دوشنبه به صداوسیمای جمهوری اسلامی حمله کرد و آن را «تریبون تبلیغات» جمهوری اسلامی خواند.
به گزارش سازمان حقوق بشری هرانا، حملات اسرائیل از جمعه تاکنون دستکم ۳۲۲ کشته و ۶۸۴ زخمی بر جای گذاشته است.
«آنها از ما میترسند، اما از شما بیشتر»
نخستوزیر اسرائیل گفت آسیبپذیری نظامی جمهوری اسلامی میتواند به فروپاشی سیاسی آن نیز سرعت ببخشد.
او افزود: «این دیکتاتورها در ایران از ما میترسند، اما از شما، مردم ایران، بیشتر میترسند. آنها میدانند که ۸۰ درصد مردم ایران از آنها بیزارند.»
نتانیاهو گفت اسرائیل با حملات دقیق خود، بخشهای کلیدی از زیرساختهای هستهای و توان تولید موشک ایران را از کار انداخته است.
او گفت: «ما تیم اصلی هستهای آنها را هدف قرار دادیم، سایتهای هستهای آنها را زدیم... و اکنون در حال نابودی مراکز تولید موشکهای بالیستیک آنها هستیم. هنوز کارمان تمام نشده، اما تمامش خواهیم کرد.»
نتانیاهو در ادامه با مقایسه رفتار نظامی اسرائیل و جمهوری اسلامی گفت: «شما میتوانید این تفاوت را در هشدارهایی ببینید که ما به مردم تهران و دیگر شهرها میفرستیم. ما به آنها اخطار میدهیم تا از مناطق درگیری خارج شوند. این همان تفاوتی است که میان یک رژیم تروریستی که عمدا غیرنظامیان را هدف قرار میدهد و یک دموکراسی مانند اسرائیل وجود دارد.»
صبح دوشنبه اسرائیل کاتص، وزیر دفاع اسرائیل گفته بود اسرائیل قصد هدف گرفتن غیرنظامیان را ندارد، اما از ساکنان تهران خواسته شده که مناطق نزدیک به مراکز حکومتی و نظامی را که ممکن است هدف قرار گیرند، تخلیه کنند.
بر اساس نقشهای که ارتش اسرائیل منتشر کرده، منطقهای حدود ۳۰ کیلومتر مربع در تهران بهعنوان منطقه تخلیه مشخص شده که صدها هزار نفر در آن سکونت دارند.
نتانیاهو همچنین به رنج مردم ایران در زیر سلطه جمهوری اسلامی اشاره کرد و از ژینا مهسا امینی، زن جوانی که مرگ او در بازداشت گشت ارشاد در سال ۱۴۰۱ موجی از اعتراضات سراسری به راه انداخت، یاد کرد.
او خطاب به مردم ایران گفت: «آنها شما را فقیر کردهاند. برای شما بدبختی آوردهاند. مرگ آوردهاند. ترور آوردهاند. زنان شما را به گلوله میبندند. این زن شجاع، باورنکردنی، مهسا امینی را بهخاطر روسری نداشتن، زدند و گذاشتند با خونریزی بمیرد. این یک رژیم افراطی، رادیکال و خشن است، و زمان خلع سلاح آن فرا رسیده است.»
نتانیاهو در ادامه با اشاره به سابقه تاریخی ایران گفت این کشور میتواند بار دیگر کشوری بزرگ شود و آینده در دستان مردم آن است.
او خطاب به مردم ایران گفت: «من به شما ایمان دارم. به شما احترام میگذارم. شما را تحسین میکنم. من دستاوردهای شما را میشناسم. پتانسیل شما را میدانم. ایران میتواند دوباره کشوری بزرگ باشد. ایران تمدنی بزرگ بود، اما این اراذل مذهبی که کشور شما را ربودهاند، دوام نخواهند آورد. آینده از آنِ شماست، نه آنها.»
این مقامات که نخواستند نامشان فاش شود، دوشنبه ۲۶ خرداد به خبرگزاری رویترز گفتند ناو هواپیمابر «نیمیتز» نیز در حال حرکت بهسوی خاورمیانه است. اقدامی که به گفته یکی از این دو مقام، از پیش برنامهریزی شده بوده است.
این ناو قابلیت حمل پنج هزار پرسنل و بیش از ۶۰ فروند هواپیما از جمله جنگندهها را دارد.
این تحرکات، در مجموع نشاندهنده تقویت چشمگیر توان هوایی ایالات متحده برای اجرای عملیاتهای مستمر است؛ آن هم در شرایطی که جمهوری اسلامی و اسرائیل درگیر نبردی آشکار و بیسابقه شدهاند.
اسرائیل از بامداد جمعه بمباران مواضع جمهوری اسلامی در ایران را آغاز و اعلام کرد که تهران در آستانه ساخت بمب اتمی است.
از آن زمان، دو طرف چندین موج حمله گسترده علیه یکدیگر انجام دادهاند که به کشته و زخمی شدن شماری از غیرنظامیان انجامیده و نگرانیها را از گسترش جنگ در منطقه تشدید کرده است.
یک وبسایت ردیابی پرواز خبر داد که بیش از ۳۱ هواپیمای سوخترسان نیروی هوایی آمریکا، عمدتا مدلهای کیسی-۱۳۵ و کیسی-۴۶، یکشنبه از ایالات متحده برخاسته و به سمت شرق حرکت کردهاند.
مقامات آمریکایی از اظهار نظر درباره تعداد این هواپیماها خودداری کردند.
پنتاگون نیز در پاسخ به رویترز، کاخ سفید را مرجع پاسخگویی دانست اما مقامات کاخ سفید بلافاصله به این درخواست واکنشی نشان ندادند.
اریک شوتن، تحلیلگر اطلاعات امنیتی، به رویترز گفت: «جابهجایی ناگهانی دهها تانکر هوایی آمریکا به سمت شرق، وضعیت معمولی نیست. این یک پیام روشن از آمادگی راهبردی است.»
او افزود: «چه هدف، پشتیبانی از اسرائیل باشد، چه آمادگی برای عملیاتهای دوربرد یا تضمین تدارکات، این اقدام نشان میدهد آمریکا در حال موقعیتیابی برای واکنش سریع در صورت گسترش تنش با ایران است.»
هواپیماهای نظامی آمریکا در اروپا
بنا بر گزارشها، هواپیماهای نظامی آمریکا در چندین نقطه در اروپا فرود آمدهاند؛ از جمله در پایگاه رامشتاین در آلمان و فرودگاههایی در بریتانیا، استونی و یونان.
تا این لحظه، آمریکا با احتیاط عمل کرده و تنها در سرنگونی موشکهای ورودی به اسرائیل مشارکت داشته است.
دو مقام آمریکایی، یکشنبه به رویترز گفتند که ترامپ در روزهای اخیر، طرح اسرائیل را برای کشتن علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، وتو کرده است.
یکی از این منابع گفت که ایالات متحده مادامی که آمریکاییها هدف حمله قرار نگرفته باشند، از هدف قرار دادن رهبری سیاسی ایران حمایت نمیکند.
ترامپ ضمن تمجید از حمله اسرائیل، به تهران هشدار داده که نباید دامنه انتقامجویی خود را به اهداف آمریکایی گسترش دهد.
مقام سومی از دولت آمریکا نیز که نخواست نامش فاش شود، از اظهار نظر درباره حرکت تانکرهای سوخترسان خودداری اما تاکید کرد که اقدامات ارتش ایالات متحده در منطقه، «ماهیتی دفاعی» دارد.
یک منبع دیگر که با این موضوع آشناست هم به رویترز گفت ایالات متحده به کشورهای منطقه اعلام کرده در حال انجام «آمادهسازی دفاعی» است اما اگر ایران به هر یک از تاسیسات آمریکا حمله کند، عملیاتها حالت تهاجمی به خود خواهند گرفت.
ایالات متحده در حال حاضر حدود ۴۰ هزار نیرو در منطقه دارد؛ شامل سامانههای پدافند هوایی، جنگندهها و ناوهای جنگی که توانایی مقابله با موشکها را دارند.
بر اساس تحلیل نیویورک تایمز، درگیری اخیر اسرائیل و جمهوری اسلامی که از جمعه ۲۳ خرداد آغاز شده است، روند متفاوتی نسبت به تقابلهای پیشین این دو کشور دارد.
برخلاف حملات کوتاه مدت سال گذشته که طی چند ساعت پایان یافت، درگیری کنونی وارد روز چهارم شده و هیچ کدام از طرفین قصد عقبنشینی ندارند.
حملات اسرائیل منجر به کشته شدن چندین فرمانده ارشد سپاه پاسداران و دانشمندان هستهای جمهوری اسلامی شده است.
بخشهایی از زیرساختهای انرژی ایران نیز آسیب دیدهاند.
در مقابل، حملات تهران هم خساراتی در اسرائیل به همراه داشته است.
برنامه هستهای، هدف محوری
هدف اصلی اسرائیل از این حملات، پایان دادن به برنامه غنیسازی جمهوری اسلامی است.
دانیل شاپیرو، مسئول سابق امور خاورمیانه در پنتاگون، پیشبینی کرده که این درگیری هفتهها طول خواهد کشید.
او معتقد است اسرائیل تا زمانی که جمهوری اسلامی قابلیت غنیسازی داشته باشد، به حملات خود ادامه خواهد داد.
شاپیرو که اکنون در شورای آتلانتیک در واشینگتن فعالیت میکند، تاکید کرده که اسرائیل به هر نحو ممکن تا از بین رفتن توانایی غنیسازی ایران بر موضع خود پافشاری خواهد کرد.
او معتقد است که اگر اسرائیل این مسئله را حل نکند، کمپین نظامی آن با شکست مواجه خواهد شد.
اسرائیل تاکنون موفق شده تاسیسات غنیسازی نطنز را هدف قرار دهد اما هنوز نتوانسته سایت زیرزمینی فردو را که در قلب کوه است، نابود کند.
از بین بردن این تاسیسات به بمبهای ویژه «سنگرشکن» نیاز دارد که اسرائیل آن را در اختیار ندارد.
نیویورک تایمز نوشت استراتژی اسرائیل بر این اساس است که با حمله به اهداف دیگر و وارد کردن فشار اقتصادی و نظامی، جمهوری اسلامی را مجبور به تعطیل کردن فعالیتهای هستهای خود کند اما تهران تاکنون هیچ علامتی از عقبنشینی نشان نداده است.
جمهوری اسلامی تسلیم نمیشود
صنم وکیل از موسسه تحقیقاتی چتم هاوس لندن، تاکید کرد که جمهوری اسلامی علیرغم تحمل ضربات سنگین، هنوز کنترل کامل کشور و ذخایر موشکی قابل ملاحظهای را در اختیار دارد.
به گفته او، هدف اصلی حکومت ایران «بقا» است و به این منظور در تلاش برای وارد کردن آسیب به دشمن و نشان دادن مقاومت خود است.
در حالی که اسرائیل تسلطی نسبی بر آسمان ایران کسب کرده، تهران همچنان قدرت حملات متقابل را دارد؛ هرچند تاکنون مواضع آمریکا و متحدان دیگر این کشور در منطقه را هدف قرار نداده است.
نقش کلیدی رییسجمهوری آمریکا
سرنوشت این درگیری بیش از همه به تصمیمات دونالد ترامپ بستگی دارد.
ایالات متحده برخلاف اسرائیل، سلاحها و هواپیماهای لازم را برای نابودی تاسیسات فردو در اختیار دارد.
ترامپ پیش از این مذاکراتی را با جمهوری اسلامی آغاز کرده بود تا تهران را متقاعد کند برنامه هستهای خود را بدون درگیری نظامی پایان دهد. این مذاکرات با شکست مواجه شد اما رییسجمهوری آمریکا اکنون امیدوار است حملات اسرائیل، تهران را متقاعد به پذیرش پیشنهادهای واشینگتن کند.
یوئل گوزانسکی، کارشناس ایران در موسسه مطالعات امنیت ملی تلآویو، معتقد است پایان این درگیری زمانی فرا خواهد رسید که ترامپ تشخیص دهد جمهوری اسلامی آماده مصالحه شده است.
تجربه تاریخی ایران
نیویورک تایمز معتقد است مطالعه تاریخ ایران نشان میدهد رهبران این کشور در شرایط خاص قادر به تغییر مواضع خود هستند. مثال بارز آن، پذیرش آتشبس در جنگ هشت ساله با عراق در دهه ۱۹۸۰ است؛ زمانی که روحالله خمینی، بنیانگذار جمهوری اسلامی، پس از سالها مقاومت و رد پیشنهادهای صلح، سرانجام زیر فشار هزینههای غیرقابل تحمل جنگ، مجبور به توافق شد.
این نشریه آمریکایی تاکید کرده است که با این حال، آن توافق پس از هشت سال جنگ به نتیجه رسید.
این امر نشان میدهد که حتی در صورت تمایل تهران به مصالحه، فرآیندی طولانی پیش رو خواهد بود.
کاتز دوشنبه ۲۶ خرداد و پس از حمله اسرائیل به ساختمان صداوسیما، در شبکه ایکس نوشت: «پس از تخلیه گسترده ساکنان منطقه، نیروی دفاعی اسرائیل به مرکز پخش تبلیغات و تحریکات رژیم ایران حمله کرد.»
او افزود: «دیکتاتور ایران در همه جا فلج شده است.»
مجری برنامه شبکه خبر، ثانیههایی پیش از این حمله مشغول خواندن بیانیه تهدیدآمیز شورای امنیت ملی خطاب به شهروندان بود.
در پی این حمله، پخش برنامه زنده شبکه خبر قطع شد.
در اطلاعیهای که دوشنبه از سوی ارتش اسرائیل منتشر شد، آمده بود که طی ساعات آینده، ارتش اسرائیل عملیات جدیدی را برای هدف قرار دادن «زیرساختهای نظامی جمهوری اسلامی» در این منطقه آغاز خواهد کرد.
ویدیوی منتشرشده، دود ناشی از انفجار در محوطه صداوسیما را پس از حملات هوایی اسرائیل از نقطهای دورتر از این منطقه نشان میدهد.
اسرائیل تاکید کرده بود حضور غیرنظامیان در این ناحیه میتواند جان آنها را به خطر بیندازد.
وزیر دفاع اسرائیل پس از انتشار اطلاعیه تخلیه از سوی ارتش این کشور خطاب به ساکنان تهران، پیامی تهدیدآمیز اما مبهم منتشر کرد.
او نوشت: «تریبون تبلیغات و تحریک رژیم ایران در آستانه نابودی است. تخلیه ساکنان اطراف آغاز شده است.»
جیسون برادسکی، رییس شورای سیاستگذاری گروه اتحاد علیه ایران هستهای، درباره این پیام هشدار در حساب ایکس خود نوشت که گمانهزنیها درباره احتمال هدف قرار گرفتن ساختمان سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی (IRIB) در منطقه سه تهران افزایش پیدا کرده است.
او در ادامه نوشت: «صداوسیما که تحت تحریمهای ایالات متحده قرار دارد، از سوی نهادهای اطلاعاتی جمهوری اسلامی برای اهداف امنیتی و تبلیغاتی استفاده میشود. موضوعی که میتواند مبنای منطقی حمله احتمالی از سوی اسرائیل تلقی شود.»
منطقه سه شهرداری تهران از شمال به بزرگراه صدر، از جنوب به بزرگراه همت، از غرب به بزرگراه مدرس و از شرق به بزرگراه صیاد شیرازی محدود میشود.
جردن، الهیه، ونک، دروس، میرزای شیرازی، بلوار نلسون ماندلا و ظفر، تعدادی از مهمترین محلات این منطقه هستند.
در این محدوده، مراکز مهمی مانند مجموعه ورزشی انقلاب، سالن همایشهای بینالمللی، ساختمان صداوسیما، سازمان اطلاعات سپاه پاسداران، وزارت نیرو، شرکت مخابرات، سازمان انرژی اتمی و بیمارستان بقیهالله قرار دارند.
مجله تایم دوشنبه ۲۶ خرداد نوشت که از جمعه ۲۳ خرداد تا صبح دوشنبه، درگیری میان اسرائیل و جمهوری اسلامی، صدها کشته و بیش از هزار زخمی در ایران و ۱۹ کشته و صدها زخمی در اسرائیل بر جای گذاشته است.
تایم در ادامه تاکید کرد گزارشهای مختلف حاکی از آن است که نقش آمریکا در این حمله ممکن است بیش از آن چیزی باشد که بهطور رسمی اعلام شده است.
۲۵ خرداد، چند مقام آمریکایی بدون ذکر نام به رسانههای مختلف گفتند که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، طرح اسرائیل را برای کشتن علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، رد کرده است.
یکی از این مقامات به خبرگزاری رویترز گفت: «آیا ایرانیها هنوز آمریکاییای را کشتهاند؟ نه. تا زمانی که چنین کاری نکنند، حتی صحبت درباره هدف قرار دادن رهبران سیاسی هم در کار نخواهد بود.»
اسرائیل وجود چنین طرحی را تکذیب کرده اما رد این طرح از سوی ترامپ میتواند نشانهای از سطحی از هماهنگی میان واشینگتن و تلآویو باشد.
حمله به ایران در بحبوحه مذاکرات میان آمریکا و جمهوری اسلامی بر سر برنامه هستهای تهران انجام شد.
ترامپ بارها بر تمایل خود به یافتن راهحلی دیپلماتیک برای این بحران تاکید کرده و از توانایی خود برای برقراری صلح سخن گفته است. با این حال، ایران و اسرائیل تاکنون بیتوجه به درخواستهای بینالمللی برای تنشزدایی، حملات تازهای را به یکدیگر انجام دادهاند.
تهران وعده داده است که از آمریکا نیز انتقام خواهد گرفت، در حالی که ترامپ هشدار داد: «اگر به هر شکلی مورد حمله ایران قرار بگیریم، تمام قدرت ارتش ایالات متحده بر سرتان فرود خواهد آمد؛ آن هم در سطحی که تاکنون سابقه نداشته است.»
تاکید واشینگتن: هیچ نقشی در حمله نداشتیم
اسرائیل حملات خود را با نام «عملیات طلوع شیران» از بامداد جمعه در ایران آغاز کرد. این حملات، تاسیسات هستهای، فرماندهان نظامی و افراد موثر در پیشبرد برنامه هستهای جمهوری اسلامی را هدف قرار داد و اسرائیل اعلام کرد تا زمانی که تهدید از میان برداشته نشود، حملات ادامه خواهد داشت.
جمهوری اسلامی نیز از جمعه شب حملاتی تلافیجویانه به تلآویو و اورشلیم انجام داد و از آن زمان موشکباران اسرائیل را ادامه داده است.
همزمان، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، گفت تهران «شواهد محکمی» در دست دارد که آمریکا از حملات اسرائیل حمایت کرده است.
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی هم در بیانیهای اعلام کرد این حملات «بدون هماهنگی و تایید ایالات متحده ممکن نبود» و افزود که آمریکا باید «پاسخگوی پیامدهای خطرناک ماجراجوییهای اسرائیل» باشد.
در مقابل، آمریکا هرگونه نقش در حملات اسرائیل را انکار کرده و این موضع را از جمعه بهطور مکرر تکرار کرده است.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در بیانیهای تاکید کرد: «ما هیچ نقشی در حملات به ایران نداشتیم و اولویت اصلی ما حفاظت از نیروهای آمریکایی در منطقه است.»
روبیو حمله را «اقدامی یکجانبه» از سوی اسرائیل توصیف کرد. با این حال، او تایید کرد که اسرائیل پیشاپیش، دولت ترامپ را از حمله مطلع کرده بود.
ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل نیز این موضوع را تایید کردهاند.
آمریکا یک روز پیش از حمله، کارکنان سفارتهای خود را در سراسر منطقه تخلیه کرد.
ترامپ جمعه در شبکه تروث سوشال، ایران را به «توافق» دعوت کرد و گفت که از «حملات بعدی که حتی وحشیانهتر خواهند بود» باخبر است.
او همان روز، در پاسخ به سوالی از سوی والاستریت ژورنال درباره اینکه آیا پیشاپیش از حمله اسرائیل مطلع شده بوده، گفت: «اطلاع داشتن؟ نه. این فقط اطلاع نبود، ما کاملا در جریان بودیم.»
با این حال، رییسجمهوری آمریکا شنبه شب بار دیگر نوشت: «ایالات متحده هیچ نقشی در حمله به ایران نداشت.»
چراغ سبز روشن آمریکا
اسرائیل ماهها در حال برنامهریزی برای حمله بود. در ماه می، گزارشهایی منتشر شد مبنی بر اینکه دولت ترامپ قصد ندارد در این عملیات به اسرائیل کمک کند، چرا که در آن زمان واشینگتن سرگرم مذاکره با تهران درباره توافق هستهای بود.
وبسایت خبری اکسیوس، جمعه گزارش داد مقامات اسرائیلی گفتهاند این حملات در واقع با هماهنگی آمریکا انجام شدهاند و دولت ترامپ اگرچه بهصورت علنی مخالفت نشان داده اما در خفا به اسرائیل «چراغ سبز کامل» داده است.
بر اساس تازهترین گزارشها، آمریکا حتی در شکلگیری جزییات حمله نیز دخالت داشته است.
مقامات آمریکایی به رویترز، آسوشیتدپرس، سیانان و رسانههای دیگر گفتهاند که اسرائیل، طرحی معتبر برای کشتن خامنهای را با کاخ سفید در میان گذاشته و کاخ سفید این طرح را رد کرده است.
عمر دوستری، سخنگوی نتانیاهو، این گزارشها را تکذیب کرده و آنها را «جعلی» خوانده است.
نتانیاهو نیز یکشنبه در گفتوگو با فاکسنیوز گفت: «گزارشهای غلط زیادی درباره مکالماتی که هرگز اتفاق نیفتادهاند منتشر شده و من نمیخواهم وارد آنها شوم اما میتوانم بگویم ما کاری را که لازم است انجام خواهیم داد. فکر میکنم آمریکا هم میداند که چه چیزی به نفع خودش است.»
با این حال، ابهام در پیامهای رسمی درباره میزان دخالت آمریکا، میتواند نشاندهنده اختلاف اولویتها میان واشینگتن و تلآویو باشد.
