در پی ادامه اختلال و قطع گسترده اینترنت در ایران، شماری از کاربران فضای مجازی هشدار دادند این رویکرد سرکوبگرانه حکومت علاوه بر محروم کردن مردم از دسترسی به جریان آزاد اطلاعات، مانع از دریافت بهموقع هشدارهای تخلیه ارتش اسرائیل میشود و جان غیرنظامیان را با خطر جدی مواجه میکند.
یک کاربر در همین رابطه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «یعنی الان اینترنت ما رو قطع کردید، [اسرائیل] نزد یا شما تونستید با پدافند بزنیدشون؟ آخه ... فقط زورت به مردم خودت میرسه، حتی یه بانک رو نتونستید مدیریت کنید.»
اشاره این کار به حمله سایبری اخیر گروه هکری «گنجشک درنده» به بانک سپه و از دسترس خارج شدن آن است. دیگر بانکها نیز به دلایل مختلف در خدماتدهی دچار مشکل شدهاند.
کاربر دیگری نیز نوشت: «اینترنت رو قطع کردین که مردم اخبار تخلیههایی که ارتش اسرائیل منتشر میکنه، نبینن. اینترنت رو به روی مردم خودتون بستین تا بشن گوشت جلوی توپ برای خامنهای.»
کاربری با نام ماریا گفت: «اینترنت رو قطع کردین تا مردم نفهمن کِی کجا رو تخلیه کنن و آمار کشتهها بالا بره ... اونی که پهپاد داره وصله به اینترنت ماهوارهای، نیاز نداره به اینترنت شما وصل بشه.»
کاربری با نام بنجامین هم یادآور شد: «جالب نیست هر وقت خامنهای نزدیک به سقوط میشه، اینترنت رو قطع میکنه؟ "حکومت مردمی" از چی مردم میترسه؟»
در سوی مقابل، روزنامه حکومتی همشهری، وابسته به شهرداری تهران، از قطع اینترنت در کشور دفاع کرد و نوشت این اقدام موجب کاهش بازدید از «کانالهای ضدانقلاب»، محدود شدن ارسال تصاویر به خارج از کشور و «اختلال در فعالیتهای دشمنان» شده است.
انتقاد کاربران از «رانت اینترنت» و حضور «ارتش سایبری» حکومت در فضای مجازی
شماری از کاربران شبکههای اجتماعی از وجود «رانت اینترنت» خبر دادند و گفتند چهرههای حکومتی و اعضای «ارتش سایبری» جمهوری اسلامی همچنان به اینترنت دسترسی دارند و فعالیت آنها بهطور محسوسی افزایش یافته است.
کاربری با نام مریم در شبکه اجتماعی ایکس با انتقاد از «رانت اینترنت» گفت حجم پیامها در حمایت از حکومت پس از قطع اینترنت بیشتر شده و این نشان میدهد جمهوری اسلامی با اعمال محدودیت بر فضای مجازی تنها به دنبال «ساکت کردن مخالفان و منتقدان» است.
کاربری با نام سهیل هم به حضور گسترده «سایبریها» در فضای مجازی پرداخت و گفت «مردم که اینترنت ندارند» و باید «سایبریها هم اینترنتشون قطع بشه تا اینقدر رو اعصاب نرن».
کاربری با نام مسعود نیز به حضور چهرههای وابسته به حکومت، نظیر محمدجواد ظریف، محمدجواد آذری جهرمی و رضا رشیدپور، در ایکس اشاره کرد و از آنها پرسید با توجه به قطع اینترنت، چگونه در فضای مجازی حضور دارند.
پیشتر و در ۲۹ خرداد، ظریف اعلام کرد حساب او در ایکس محدود شده است.
وزیر پیشین امور خارجه جمهوری اسلامی خطاب به ایلان ماسک، مالک این پلتفرم، نوشت: «چرا ایکس تیک آبی من را حذف و حسابم را محدود کرده، آن هم دقیقا زمانی که جهان بیش از همیشه نیاز دارد همه واقعیتها را بداند؟»
انتشار این پیام همزمان با قطع گسترده اینترنت در ایران با انتقاد شدید کاربران مواجه شد.
یکی از آنها در همین خصوص گفت: «کسی که برای دومین بار اینترنت رو برای ۹۰ میلیون ایرانی قطع کرده، داره در حال حاضر گریه میکنه که دیگه تیک آبی نداره.»
در حالی که جمهوری اسلامی و اسرائیل وارد هشتمین روز جنگ شدهاند و حریم هوایی هر دو همچنان بسته است، کشورهای مختلف اقدامات گستردهای را برای تخلیه شهروندان خود از اسرائیل و ایران به کار گرفتهاند.
یک هفته حملات هوایی و موشکی اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی، به کشته شدن صدها نفر، از جمله شماری از فرماندهان ارشد نظامی و وارد آمدن خسارت به بخشهایی از توان هستهای حکومت منجر شده است.
در مقابل، حملات جمهوری اسلامی نیز منجر به کشته شدن شماری از غیرنظامیان در خاک اسرائیل شده است.
خبرگزاری رویترز جمعه ۳۰ خرداد در گزارشی به تدابیر و اقدامات کشورهای مختلف برای خارج کردن اتباع خود از منطقه جنگی پرداخته است.
استرالیا
پنی ونگ، وزیر خارجه استرالیا، اعلام کرد دولت این کشور بخشی از هزار و ۲۰۰ استرالیایی متقاضی خروج از اسرائیل را از مسیر زمینی تخلیه کرده است.
حدود دو هزار استرالیایی در ایران نیز برای دریافت کمک ثبتنام کردهاند.
اتریش
وزارت خارجه اتریش اعلام کرد ۴۸ نفر از ۲۰۰ اتریشی که با سفارت این کشور در تلآویو تماس گرفته بودند، از اسرائیل یا اردن خارج شدهاند.
همچنین حدود ۱۰۰ اتریشی خواهان ترک ایران هستند.
تاکنون ۴۴ شهروند اتریش و کشورهای عضو اتحادیه اروپا از ایران به ترکیه و ارمنستان منتقل شدهاند.
بلغارستان
دولت بلغارستان اعلام کرد ۱۷ دیپلمات و اعضای خانواده آنها را از ایران به جمهوری آذربایجان منتقل کرده و قرار است آنها را از طریق زمینی و هوایی به کشور بازگرداند.
بخش اداری سفارت بلغارستان در تهران نیز بهطور موقت به باکو منتقل میشود.
چین
سخنگوی وزارت خارجه چین اعلام کرد این کشور بیش از هزار و ۶۰۰ تبعه خود را از ایران و صدها نفر دیگر را از اسرائیل تخلیه کرده است.
رسانههای دولتی تخمین میزنند چند هزار تبعه چینی در ایران ساکن هستند.
جمهوری چک
یانا چرنوخووا، وزیر دفاع جمهوری چک، گفت یک پرواز حامل ۶۶ نفر از شهروندانی که از اسرائیل خارج شده بودند، در نزدیکی پراگ فرود آمده است.
فرانسه
ژان-نوئل بارو، وزیر خارجه فرانسه، اعلام کرد پاریس تا پایان هفته، کاروانی زمینی برای انتقال اتباع خود از ایران به مرزهای ترکیه یا ارمنستان، سازماندهی خواهد کرد.
او افزود شهروندان فرانسوی ساکن اسرائیل میتوانند از صبح جمعه ۳۰ خرداد با اتوبوس از مرز اردن عبور کنند و از شهر امان با پرواز چارتر به فرانسه بازگردند.
آلمان
وزارت خارجه آلمان اعلام کرد تاکنون ۳۴۵ تبعه این کشور از منطقه خاورمیانه خارج شدهاند.
این افراد با پروازهای چارتر به آلمان منتقل شدهاند.
یونان
وزارت خارجه یونان اعلام کرد ۱۶ شهروند یونانی و خانوادههای آنها را از ایران به آذربایجان منتقل کرده و در حال برنامهریزی برای بازگرداندن آنها به کشور است.
هند
هند اعلام کرد عملیات خود را برای تخلیه اتباعش از ایران آغاز کرده است.
به گفته وزارت خارجه هند، ۱۱۰ دانشجوی هندی ۲۷ خرداد از شمال ایران به ارمنستان منتقل شدند.
ایتالیا
یک منبع دیپلماتیک اعلام کرد از میان حدود ۵۰۰ شهروند ایتالیایی مقیم ایران، ۲۹ نفر در تاریخ ۲۸ خرداد با هماهنگی دولت این کشور از ایران خارج شدند.
این منبع همچنین از برنامهریزی یک پرواز چارتر از مصر در تاریخ اول تیر برای انتقال اتباع ایتالیایی ساکن اسرائیل خبر داد.
ژاپن
دولت ژاپن از اعزام دو هواپیمای ترابری نظامی به جیبوتی خبر داد تا در صورت تشدید درگیریها، امکان تخلیه سریع شهروندان ژاپنی از ایران و اسرائیل فراهم باشد.
در همین حال، سفارتخانههای ژاپن در تهران و تلآویو نیز در حال هماهنگی برای انتقال زمینی اتباع این کشور به کشورهای همسایه با استفاده از اتوبوس هستند.
نیوزیلند
نیوزیلند سفارت خود در تهران را بهطور موقت تعطیل کرده و دو کارمند سفارت و خانوادههایشان را از طریق زمینی به آذربایجان منتقل کرده است.
لهستان
وزارت خارجه لهستان اعلام کرد عملیات تخلیه اتباع این کشور از ایران صبح ۲۹ خرداد با فرود گروهی از شهروندان لهستانی در فرودگاه ورشو به پایان رسید.
نخستین گروه از لهستانیهای خارجشده از اسرائیل نیز ۲۸ خرداد وارد ورشو شدند. دومین پرواز تخلیه نیز با ۶۵ مسافر از شهر اَمان برنامهریزی شده است.
پرتغال
پرتغال سفارت خود در ایران را بهطور موقت تعطیل کرده و چهار تبعه خود را از طریق آذربایجان منتقل کرده است.
وزارت خارجه پرتغال اعلام کرد ۱۳۰ درخواست برای خروج از اسرائیل دریافت کرده و در حال آماده کردن مقدمات یک پرواز برای تخلیه شهروندان این کشور از اسرائیل است.
صربستان
میروالیوب پتروویچ، سفیر صربستان در اسرائیل، خبر داد ۱۰۰ تبعه صربستانی از طریق مصر از اسرائیل خارج شدهاند.
سیرالئون
وزارت خارجه سیرالئون اعلام کرد ۳۶ تبعه این کشور از ایران به ارمنستان منتقل شدهاند.
اسلواکی
نخستین پرواز تخلیه اسلواکی با ۷۳ نفر، شامل ۲۵ گردشگر و پنج عضو خانواده دیپلماتهای اسلواکی فعال در تلآویو، ۲۶ خرداد وارد براتیسلاوا شد.
وزارت خارجه اسلواکی همچنین اعلام کرد سفارت خود در تهران را بهطور موقت تعطیل و تمام کارکنان را از ایران خارج خواهد کرد.
کره جنوبی
وزارت خارجه کره جنوبی اعلام کرد ۱۸ شهروند این کشور به همراه دو عضو خانواده ایرانی آنها از مسیر زمینی از ایران خارج شدهاند.
تایوان
وزارت خارجه تایوان اعلام کرد ۳۶ شهروند تایوانی از طریق مرز زمینی با اردن از اسرائیل خارج شدهاند. همچنین سه تبعه دیگر این کشور نیز از طریق مرز زمینی با ترکیه، ایران را ترک کردهاند.
ایالات متحده آمریکا
مایک هاکبی، سفیر آمریکا در اسرائیل، اعلام کرد ایالات متحده در حال برنامهریزی برای تخلیه شهروندان خود از اسرائیل با هواپیما و کشتیهای تفریحی است.
ویتنام
وزارت خارجه ویتنام اعلام کرد به شهروندان خود در اسرائیل و ایران هشدار داده تا برای تخلیه آماده باشند.
تاکنون ۱۸ شهروند ویتنامی از ایران خارج شدهاند.
بر اساس این گزارش که جمعه ۳۰ خرداد منتشر شد، این اقدام حکومت ایران بار دیگر آسیبپذیری دوربینهای امنیتی را که پیشتر نیز در درگیریهای بینالمللی مورد سوءاستفاده قرار گرفته بودند، برجسته کرده است.
پس از اصابت موشکهای جمهوری اسلامی به ساختمانهایی در تلآویو در ۲۶ خرداد، رِفائل فرانکو، معاون پیشین مدیرکل سازمان ملی امنیت سایبری اسرائیل، با حضور در یک برنامه رادیویی، هشدار صریحی به مردم این کشور داد: «دوربینهای مداربسته خانه خود را خاموش کنید یا رمز عبور آنها را تغییر دهید.»
فرانکو افزود: «ما میدانیم که در دو یا سه روز گذشته، ایرانیها تلاش کردهاند به دوربینها متصل شوند تا بفهمند موشکهایشان کجا اصابت کرده و چه اتفاقی افتاده است تا دقت حملات خود را افزایش دهند.»
همزمان با ادامه جنگ جمهوری اسلامی و اسرائیل، عملیات سایبری دو طرف علیه یکدیگر نیز شدت گرفته است.
پیشتر و در ۲۷ خرداد، یک گروه هکری مرتبط با اسرائیل با نام «گنجشک درنده» مسئولیت حمله سایبری به بانک سپه را بر عهده گرفت.
گنجشک درنده ۲۸ خرداد نیز صرافی ارز دیجیتال نوبیتکس در ایران را هدف قرار داد و دهها میلیون دلار سرمایه را به سرقت برد.
این گروه هکری اعلام کرد پلتفرم نوبیتکس نقش موثری در «دور زدن تحریمها و تامین مالی فعالیتهای تروریستی جمهوری اسلامی از طریق ارز دیجیتال» ایفا کرده است.
نقش دوربینهای مداربسته در عملیات جاسوسی حماس و روسیه
بلومبرگ در ادامه گزارش خود به نقل از سخنگوی اداره ملی امنیت سایبری اسرائیل نوشت جمهوری اسلامی بهطور فزایندهای میکوشد از دوربینهای متصل به اینترنت برای جمعآوری اطلاعات و برنامهریزی نظامی استفاده کند.
با وجود انتشار تصاویر مربوط به محل اصابت پرتابههای جمهوری اسلامی در شبکههای اجتماعی، رسانههای اسرائیلی همچنان بهدلیل ملاحظات امنیتی از انتشار این تصاویر منع شدهاند؛ موضوعی که حساسیت بالای اسرائیل نسبت به سوءاستفاده اطلاعاتی از این تصاویر را نشان میدهد.
این نخستین بار نیست که رقبای اسرائیل از دوربینهای مداربسته برای جاسوسی استفاده میکنند.
گابی پورتنوی، رییس پیشین اداره ملی امنیت سایبری اسرائیل، در همین رابطه گفت حماس نیز پیش از حمله هفتم اکتبر، با نفوذ به دوربینهای امنیتی خصوصی، اقدام به جمعآوری اطلاعات کرده بود.
او افزود: «اطلاعاتی که حماس از طریق دوربینهای خصوصی در مناطق اطراف غزه جمعآوری کرد، فاجعهبار بود. در طول سالها، هزاران دوربین عمومی و خصوصی هک شدند و برای اهداف اطلاعاتی مورد استفاده قرار گرفتند.»
بهکارگیری اینگونه روشها تنها به جمهوری اسلامی و حماس محدود نمیشود.
روسیه نیز پس از آغاز تهاجم تمامعیار به اوکراین، از تاکتیکهای مشابهی بهره برده است.
بر اساس گزارش مشترک نهادهای اطلاعاتی غربی، از جمله آژانس امنیت ملی آمریکا که در ماه می منتشر شد، روسیه «احتمالا با دسترسی به دوربینهای خصوصی در نقاط حساس مانند گذرگاههای مرزی، تاسیسات نظامی و ایستگاههای راهآهن، تحرکات لجستیکی را زیر نظر گرفته است».
در این گزارش همچنین آمده است که عوامل روسیه از زیرساختهای رسمی شهری، از جمله دوربینهای کنترل ترافیک، برای رصد و جمعآوری اطلاعات بهره گرفتهاند.
سال ۲۰۲۲، همزمان با افزایش نگرانیها از استفاده روسیه از دوربینهای مداربسته برای هدفگیری حملات هوایی، دولت اوکراین نصب این دوربینها را ممنوع کرد.
یک سال بعد، مقامهای این کشور از مالکان دوربینهای خیابانی خواستند پخش زنده تصاویر را متوقف کنند.
در همین سال، کمیسیون ارتباطات فدرال آمریکا نیز با استناد به تهدیدات امنیتی، استفاده از تجهیزات نظارتی ساخت چین را ممنوع اعلام کرد.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی با انتشار بیانیهای رسمی تایید کرد که این راکتور که همچنان در حال ساخت بود و هنوز به بهرهبرداری نرسیده بود، هدف حمله قرار گرفته است. آژانس تصریح کرد که در زمان حمله هیچ ماده هستهای در این راکتور وجود نداشت و در نتیجه خطر نشت رادیولوژیک ایجاد نشد.
این حملات بخشی از عملیات گسترده اسرائیل در روزهای اخیر بوده است که چندین مرکز هستهای در ایران را هدف قرار داده است. راکتور آب سنگین ایران در طراحی اولیه خود قادر به تولید پلوتونیوم برای استفاده احتمالی در تسلیحات هستهای بود، هرچند جمهوری اسلامی همواره این موضوع را رد کرده است. طبق توافق هستهای سال ۲۰۱۵ با قدرتهای جهانی، این راکتور بازطراحی شد تا خطر اشاعه هستهای کاهش یابد و قلب راکتور خارج و با بتن پر شد. ایران به آژانس اطلاع داده بود که این راکتور قرار است در سال ۲۰۲۶ آغاز به کار کند.
آژانس در پستی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «اطلاعات آژانس نشان میدهد راکتور پژوهشی آب سنگین خنداب (اراک) که در حال ساخت بود، هدف حمله قرار گرفت. این راکتور عملیاتی نبود و مواد هستهای در آن وجود نداشت، بنابراین اثرات رادیولوژیکی نداشته است.» راکتورهای آب سنگین از آب سنگین یا دوتریوم اکسید به عنوان کند کننده استفاده میکنند تا نوترونهای پرسرعت آزادشده در فرآیند شکافت هستهای را کند کنند.
آژانس که ابتدا اعلام کرده بود شواهدی از آسیب به تاسیسات تولید آب سنگین مجاور وجود ندارد، بعدتر در ارزیابی تکمیلی اعلام کرد که ساختمانهای کلیدی این مرکز از جمله واحد تقطیر آسیب دیدهاند. تصاویر ماهوارهای منتشرشده سوراخ بزرگی در سقف راکتور و نابودی برجهای تقطیر تاسیسات آب سنگین را نشان میدهد.
ارتش اسرائیل هدف این حملات را نابودی بخشهای کلیدی راکتور و جلوگیری از بازسازی آن برای استفاده در توسعه تسلیحات هستهای اعلام کرد. اسرائیل مدعی است جمهوری اسلامی ایران عمدا بازطراحی این راکتور را به تاخیر انداخته تا از آن به عنوان ابزار فشار بر غرب استفاده کند.
این حملات همزمان با هدف قرار دادن دیگر مراکز هستهای و نظامی ایران، از جمله تاسیسات غنیسازی نطنز و مراکز فناوری هستهای اصفهان انجام شد. در نطنز زیرساختهای برق و بخشهای بالای زمین نابود شده و آژانس اعلام کرد قطع ناگهانی برق احتمالا سانتریفیوژها را به شدت آسیبپذیر کرده است.
در همین حال، نخستوزیر اسرائیل بنیامین نتانیاهو با تاکید بر ادامه حملات گفت: «اگر [برنامه هستهای جمهوری اسلامی] متوقف نشود، [حکومت] ایران میتواند ظرف مدت کوتاهی به سلاح هستهای دست یابد.» در مقابل، عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، حملات اسرائیل را «عبور از خط قرمز جدید در حقوق بینالملل» خواند و بار دیگر ادعا کرد ایران به دنبال سلاح هستهای نیست.
