رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) اعلام کرد این سازمان به اطلاعات معتبری دست یافته که نشان میدهد برنامه هستهای جمهوری اسلامی بر اثر حملات اخیر آمریکا بهشدت آسیب دیده و بازسازی آن ممکن است سالها به طول انجامد.
جان رَتکلیف، رئیس سیا، چهارشنبه چهارم تیر در بیانیهای کوتاه اعلام کرد: «مجموعه دادههای تازهای که از یک منبع قابل اعتماد و روشی معتبر به دست آمده از نابودی چندین تاسیسات هستهای کلیدی جمهوری اسلامی حکایت دارد، بهنحوی که بازسازی آنها سالها زمان خواهد برد.»
او در ادامه اطمینان داده است که این سازمان همچنان به گردآوری اطلاعات بیشتر از طریق منابع معتبر ادامه خواهد داد تا نهادهای تصمیمگیرنده و نظارتی در آمریکا بهطور کامل در جریان امور قرار گیرند.
ویتکاف: غنیسازی خط قرمز ماست
استیو ویتکاف، فرستاده ویژه دونالد ترامپ در امور خاورمیانه هم چهارشنبه در گفتوگو با شبکه سیاسانبیسی بار دیگر تاکید کرد که غنیسازی اورانیوم و تسلیحاتی شدن برنامه هستهای جمهوری اسلامی همچنان خط قرمز آمریکا هستند.
او گفت: «تسلیحاتی شدن این برنامه کل منطقه را بیثبات خواهد کرد. در آن صورت باقی کشورها هم به دنبال بمب هستهای میروند و چنین چیزی برای ایالات متحده قابل پذیرش نیست.»
با این وجود، ویتکاف ابراز امیدواری کرد که در آیندهای نزدیک توافقی جامع برای صلح با تهران به دست آید.
اختلاف نظرها در آمریکا پیرامون میزان خسارت به زیرساختهای هستهای
دوشنبه آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا (دیآیاِی) با انتشار گزارشی اظهارات دونالد ترامپ، رئیسجمهوری ایالات متحده و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل در خصوص وضعیت تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی را رد کرد.
بر اساس این گزارش، هرچند حملههای اخیر آمریکا و اسرائیل به تاسیسات هستهای و نظامی جمهوری اسلامی، بهویژه سایتهای فردو، نطنز و اصفهان آسیب جدی وارد کرده است اما برنامه هستهای این حکومت را «تنها برای چند ماه» به تعویق انداخته و بر خلاف ادعای ترامپ «بهطور کامل نابود نشده است.»
کاخ سفید بلافاصله این ارزیابی آژانس اطلاعات دفاعی را رد کرد و آن را «کاملا نادرست» خواند.
تولسی گابارد، مدیر اطلاعات ملی آمریکا، با انتشار پستی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که اطلاعات جدید ادعای ترامپ مبنی بر «نابودی کامل تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی» را تائید میکند.
به نقل از این مقام مسئول، جمهوری اسلامی برای بازسازی سه سایت نطنز، فردو و اصفهان باید آنها را از نو بسازد و این کار احتمالا سالها طول میکشد.
ترامپ هم در یک نشست خبری در حاشیه اجلاس ناتو در این باره به خبرنگاران گفت: «این [ارزیابی دیآیای] حرفی ساختگی است. اگر خودتان سند را بخوانید، در آن نوشته شده که خسارت میتوانسته بسیار شدید باشد. ولی آن را انتخاب نکردید. نوشته شده بود ممکن است خسارت محدود یا بسیار شدید باشد. شما تصمیم گرفتید آن را نگویید، چون گزارش خیلی زود پس از حمله منتشر شد.»
او ادامه داد: «ما بعد از آن اطلاعات بیشتری جمعآوری کردیم و با کسانی که محل را دیدهاند صحبت کردیم. آن مکان نابود شده و ما فکر میکنیم همه زیرساختهای هستهای آنجا از بین رفتهاند.»
وزیر دفاع آمریکا هم ساعتی بعد، گزارشها مبنی بر نابود نشدن بخشهای اصلی برنامه هستهای ایران را رد کرد و گفت: «علت بازگشت جمهوری اسلامی به میز مذاکره، تخریب کامل تاسیسات فردو و آسیب شدید به برنامه اتمی آنهاست.»
ارزیابیهای اولیه سازمان اطلاعات دفاعی ایالات متحده (دیآیای) نشان داده بودند حملات آمریکا ممکن است برنامه هستهای جمهوری اسلامی را تنها چند ماه به تاخیر انداخته باشد که این برآورد از موضع دولت ترامپ مبنی بر اختلال بلندمدت در این برنامه فاصله دارد.
رییسجمهوری آمریکا و مقامهای ارشد دولتش، این نتیجهگیری را رد کردهاند.
رییسجمهوری آمریکا در نشست مطبوعاتی اجلاس سران کشورهای عضو ناتو در لاهه گفت: «فکر نمیکنم ایران دیگر سراغ برنامه هستهای برود. اگر هم برود، رییسجمهور دیگری جای من خواهد بود که رسیدگی خواهد کرد.»
او تاکید کرد: «اطلاعات پس از حملات نشان میدهد برنامه هستهای ایران کاملا نابود شده است.»
ترامپ پیش از این اظهارات نیز در نشستی خبری در حاشیه اجلاس ناتو به خبرنگاران گفت: «این [ارزیابی دیآیای] حرفی ساختگی است. اگر خودتان سند را بخوانید، در آن نوشته شده که خسارت میتوانسته بسیار شدید باشد. ولی آن را انتخاب نکردید. نوشته شده بود ممکن است خسارت محدود یا بسیار شدید باشد. شما تصمیم گرفتید آن را نگویید، چون گزارش خیلی زود پس از حمله منتشر شد.»
او ادامه داد: «ما بعد از آن اطلاعات بیشتری جمعآوری کردیم و با کسانی که محل را دیدهاند صحبت کردیم. آن مکان نابود شده و ما فکر میکنیم همه زیرساختهای هستهای آنجا از بین رفتهاند.»
ترامپ گفت که اسرائیل مامورانی را به سایتهای هستهای بمبارانشده در ایران فرستاده تا نابودی کامل آنها را تایید کنند: «تا جایی که من اطلاع دارم، اسرائیل در حال تهیه گزارشی درباره این موضوع است. به من گفته شده که آنها هم اعلام کردهاند نابودی کامل اتفاق افتاده است.»
رییسجمهوری آمریکا افزود: «برنامه هستهای ایران اساسا چند دهه به عقب رانده شده ... برای سالها از بین رفته است.»
کاخ سفید چهارشنبه بیانیهای را از سوی کمیسیون انرژی اتمی اسرائیل در اختیار خبرنگاران قرار داد که در آن آمده بود: «حملات آمریکا به تاسیسات فردو، زیرساختهای حیاتی سایت را نابود کرده و این مرکز غنیسازی را از کار انداخته است.»
این اقدام با شگفتی مواجه شد چرا که دولت اسرائیل هنوز این بیانیه را بهصورت عمومی منتشر نکرده بود.
با این حال، دفتر نخستوزیر بنیامین نتانیاهو یک ساعت بعد، این ارزیابی را به نمایندگی از کمیسیون انرژی اتمی بهطور رسمی منتشر کرد.
در این بیانیه آمده است: «ما ارزیابی میکنیم که حملات آمریکا به تاسیسات هستهای ایران، همراه با حملات اسرائیل به سایر بخشهای نظامی-هستهای این کشور، توانایی ایران برای توسعه سلاح هستهای را برای سالها به عقب رانده است.»
در ادامه بیانیه تاکید شده است: «این دستاورد میتواند بهطور نامحدود حفظ شود، به شرط آنکه ایران به مواد هستهای دسترسی نیابد.»
کارولین لویت، سخنگوی کاخ سفید نیز ارزیابی طبقهبندیشده سازمان اطلاعات دفاعی آمریکا را رد کرد و در پستی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «افشای این ارزیابی ادعایی، تلاشی آشکار برای تضعیف رییسجمهوری ترامپ و بیاعتبار کردن خلبانان شجاعی است که این عملیات بینقص را برای نابودی برنامه هستهای ایران انجام دادند.»
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، سهشنبه به فاکسنیوز گفت که این سازمان هنوز نتوانسته تاثیر کامل حملات را ارزیابی کند زیرا دسترسی به سایتهای مورد هدف ممکن نشده است.
او توضیح داد که نطنز نخستین سایتی بوده که هدف قرار گرفته و «خسارت بسیار جدی» به یکی از سالنهای سانتریفیوژ آن وارد شده است؛ جایی که در آن غنیسازی در حال انجام بوده.
گروسی همچنین گفت که اصفهان نیز آسیب دیده اما تاکید کرد: «هیچکس هنوز وارد سالنها نشده تا میزان خسارت را ارزیابی کند.»
هرانا در گزارشی در خصوص بازداشتها و برخورد با شهروندان از سوی نهادهای امنیتی و انتظامی جمهوری اسلامی نوشت در ۱۲ روز اخیر، ۲۸۶ شهروند به دلیل فعالیت در فضای مجازی و انتشار پستهایی در زمینه حمله اسرائیل به ایران، بازداشت شدهاند.
طبق این گزارش، تعداد افرادی که به دلایل امنیتی و با اتهاماتی از جمله «جاسوسی، فعالیتهای مسلحانه، تروریسم، تصویربرداری از مراکز حساس و همکاری با اسرائیل»، از سوی ماموران انتظامی و امنیتی بازداشت شدهاند، به ۵۳۷ تن رسیده است.
همزمان، ستاد خبری وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی در اطلاعیهای از مردم ایران خواست تماسهای تلفنی «از سوی شهروندان اسرائیلی» را که به گفته این نهاد امنیتی با هدف «تخلیه تلفنی و کسب اطلاعات کشور» انجام میشود، گزارش کنند.
از سوی دیگر، نمایندگان مجلس در روزهای گذشته طرحی دو فوریتی را با هدف تشدید مجازات شهروندانی که با اتهام «جاسوسی» بازداشت میشوند، تایید کردند.
همزمان، علیاصغر جهانگیر، سخنگوی قوه قضاییه جمهوری اسلامی، در این خصوص گفت: «اگر میخواستیم با قانون فعلی جاسوسی بسیاری از افرادی را که در جریان جنگ با اسرائیل دستگیر کردیم محاکمه کنیم، با محدودیت و معذوریت مواجه میشدیم اما مجلس دست ما را باز گذاشت.»
این موضوع با واکنشهای گسترده و اعتراض فعالان مدنی و حقوق بشری مواجه شد و بسیاری در خصوص به راه افتادن موج صدور و اجرای احکام اعدام شهروندان با اتهامات سیاسی و امنیتی در ایران هشدار دادند.
از جمله شیرین عبادی، حقوقدان و برنده جایزه نوبل صلح که در واکنش به بازداشت گسترده شهروندان با اتهاماتی از جمله «جاسوسی، حمایت از اسرائیل، تشویش اذهان عمومی و همکاری اطلاعاتی با موساد»، نوشت: «آیا واقعا این افراد جاسوساند؟»
این حقوقدان با بیان اینکه به جرات میتوان گفت هیچکدام از این افراد جاسوس نیستند، تاکید کرد: «جاسوس واقعی آن کسیست که آدرس پناهگاههای فرماندهان سپاه و مخفیگاه علی خامنهای را به اسرائیل داده است ... اینها نه در خیابانند، نه در شبکههای اجتماعی، بلکه در درون خود ساختار قدرت هستند.»
هشدار درباره فعالیتهای روزنامهنگاران در ایران
فدراسیون بینالمللی روزنامهنگاران چهارشنبه چهارم تیرماه خواستار توقف فشار حکومت ایران به روزنامهنگاران و خبرنگاران و بازداشت یا احضار آنها شد که از زمان آغاز جنگ جمهوری اسلامی و اسرائیل افزایش یافته است.
سازمان عفو بینالملل نیز نسبت به افزایش خطر اعدام و شکنجه پس از بازداشتهای گسترده شهروندان به اتهام «همکاری با اسرائیل» هشدار داد.
این سازمان اعلام کرد: «درخواستهای رسمی برای محاکمه و اعدام فوری افراد بازداشتشده به اتهام همکاری با اسرائیل، نشان میدهد که مقامهای ایرانی چگونه از مجازات اعدام بهعنوان ابزاری برای سرکوب، اعمال قدرت و ایجاد ترس در میان مردم استفاده میکنند.»
طی دو هفته گذشته شماری از زندانیان سیاسی از جمله ادریس عالی، آزاد شجاعی، رسول احمد، مجید مسیبی، محمدامین مهدوی شایسته و مجاهد کورکور، در زندانهای جمهوری اسلامی به دار آویخته شدند.
همچنین نگرانیها درباره خطر اجرای احکام اعدام زندانیان سیاسی محکوم به مرگ که از زندان اوین خارج شدهاند و احمدرضا جلالی، پزشک و پژوهشگر ایرانی-سوئدی، پس از انتقال به مکان نامعلوم، افزایش یافته است.
همزمان با این تحولات، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل در امور ایران اعلام کرد گزارشهای نگرانکنندهای درباره انتقال زندانیان از زندان اوین دریافت کرده است.
مای ساتو با انتشار مطلبی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «از زمان آغاز حملات اسرائیل گزارشهای نگرانکنندهای از بازداشتهای خودسرانه و اعدام فعالان، روزنامهنگاران، کاربران شبکههای اجتماعی و شهروندان افغانستانی از سوی جمهوری اسلامی و برگزاری محاکمه سریع و غیراصولی آنها وجود دارد که اصول دادرسی عادلانه را نقض میکند.»
او در پایان نوشت که این گزارشها در بیانیهای مشترک با کمیته حقیقتیاب سازمان ملل مطرح شده است.
این طرح با ۲۲۱ رأی موافق، بدون رأی مخالف و یک رأی ممتنع از مجموع ۲۲۳ نماینده حاضر در جلسه تصویب شد و در صورت تایید شورای عالی امنیت ملی، دسترسی بازرسان آژانس به تاسیسات هستهای در ایران، ممنوع خواهد شد.
دسترسی آژانس تنها در صورت «تضمین امنیت»
علیرضا سلیمی، عضو هیات رییسه مجلس، اعلام کرد که این طرح، ورود بازرسان آژانس به ایران را تنها در صورتی مجاز میداند که امنیت تاسیسات هستهای و فعالیتهای صلحآمیز ایران بهطور کامل «تضمین شود». موضوعی که تشخیص آن بر عهده شورای عالی امنیت ملی خواهد بود.
از جمله شروط ازسرگیری همکاری با آژانس در این طرح، این موارد ذکر شده است: تضمین کامل حاکمیت ملی و تمامیت ارضی ایران، تضمین حق غنیسازی اورانیوم طبق ماده چهار معاهده عدم اشاعه سلاحهای هستهای (انپیتی) و اطمینان از اینکه شورای امنیت سازمان ملل، مکانیزم ماشه تحت قطعنامه ۲۲۳۱ را علیه تهران فعال نخواهد کرد.
این طرح همچنین هرگونه اجازه ورود بازرسان آژانس بدون تامین این تضمینها را جرم تلقی میکند و ممنوعیتها هم شامل همکاریهای مربوط به پادمان و پروتکل الحاقی میشوند.
مجلس همچنین به مجازات مقاماتی که اجازه دسترسی غیرمجاز بدهند، رأی داد.
سلیمی این مصوبه را «پاسخی به حملات رژیم صهیونیستی و ایالات متحده به حاکمیت و زیرساختهای صلحآمیز هستهای در ایران» توصیف کرد.
تهران میگوید به دنبال سلاح هستهای نیست و قطعنامهای که پیش از این از سوی آژانس تصویب شد و جمهوری اسلامی را ناقض تعهدات عدم اشاعه خواند، زمینهساز حملات اسرائیل شده است.
این اقدام در شرایطی صورت میگیرد که پس از ۱۲ روز درگیری موشکی و پهپادی بیسابقه میان ایران و اسرائیل، جنگ فعلا متوقف شده است.
درگیریهایی که هم اهداف نظامی و هستهای در ایران و هم شهرهای اسرائیل را هدف قرار داد.
صلح نه، فقط وقفه
گرچه فعلا سلاحها از کار افتادهاند و خبر چندانی از انفجارها نیست اما نمایندگان مجلس شورای اسلامی تاکید کردند که این آرامش بهمعنای توافق آتشبس نیست و تنها «وقفهای در حملات» تلقی میشود.
ابراهیم رضایی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، در نشست این کمیسیون گفت: «ما وارد آتشبس نشدهایم. صلحی در کار نیست. اگر رژیم صهیونیستی دوباره حمله کند، با قدرت بیشتری پاسخ خواهیم داد.»
به گفته رضایی، درخواست توقف حملات از طریق یک واسطه منطقهای و بهصورت غیرمستقیم از سوی ایالات متحده به ایران منتقل شده است.
او همچنین اظهار داشت که تهران بر اساس ماده ۱۰ معاهده انپیتی و ماده ۶۰ کنوانسیون وین ۱۹۶۹، حق قانونی دارد بهدلیل «حملات به زیرساختهای صلحآمیز هستهای»، همکاری با آژانس را به حال تعلیق درآورد.
اتهام جاسوسی و جانبداری به آژانس
نمایندگان مجلس شورای اسلامی در نطقهای خود، آژانس بینالمللی انرژی اتمی و رافائل گروسی، مدیرکل آن را به ارائه «گزارشهای نادرست، رفتار سیاسیکارانه و تسهیل جاسوسی علیه تاسیسات هستهای در ایران» متهم کردند.
رضایی اعلام کرد که قرار است شکایتهایی رسمی علیه مقامات آژانس بهدلیل «تخلف و جاسوسی» مطرح شود.
در جریان بحثها، نمایندگان خواستار اقدام حقوقی بینالمللی علیه اسرائیل و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر این کشور شده و خواهان «پیگیری جنایات جنگی و دریافت غرامت» شدند.
علی خضریان، از طراحان اصلی این طرح، ایالات متحده، کشورهای اروپایی و آژانس را متهم کرد که از شفافیت هستهای در ایران برای هدفگیری نظامی تاسیسات استفاده کردهاند.
او گفت: «آنها گزارشهای فنی را به ابزار جنگی تبدیل کردند و راه را برای خرابکاری اسرائیل هموار نمودند.»
خضریان همچنین افزود که همکاری هستهای جمهوری اسلامی همیشه فراتر از الزامات قانونی بوده و کشورهای غربی از تهران خواستهاند بهطور کامل از غنیسازی دست بکشد، در حالی که این حق طبق ماده چهار انپیتی برای ایران به رسمیت شناخته شده است: «آنها سایتهای هستهای ما را هدف میگیرند و بعد میخواهند خسارت را بررسی کنند. چطور میتوان به چنین سیستمی اعتماد کرد؟»
روابط حکومت ایران با آژانس در سالهای اخیر پرتنش بوده است. تهران دو سال پیش یکسوم بازرسان آژانس را اخراج کرد و این نهاد را سیاسی خواند.
همچنین در سال ۲۰۲۲، ایران چندین دوربین نظارتی آژانس را از تاسیسات خود جمعآوری کرد.
تسریع در برنامه هستهای جمهوری اسلامی
محمدباقر قالیباف، رییس مجلس، پیش از رأیگیری در مورد طرح مورد نظر با سخنانی پرشور از نیروهای مسلح جمهوری اسلامی تمجید کرد و به غرب هشدار داد توان ایران را دستکم نگیرد.
او گفت: «ما کاملا مسلح و آماده پاسخ هستیم و برنامه صلحآمیز هستهای ما اکنون با سرعت بیشتری پیش خواهد رفت.»
قالیباف اضافه کرد پاسخهای موشکی ایران باعث عقبنشینی ایالات متحده و اسرائیل از اهداف راهبردیشان شده؛ هرچند اسرائیل مدعی تحقق اهداف خود است.
اظهارات قالیباف با شعارهای «مرگ بر آمریکا» و «مرگ بر اسرائیل» از سوی نمایندگان همراه شد.
از سوی دیگر، گروسی امروز اعلام کرد بازگشت بازرسان به تاسیسات هستهای در ایران، «اولویت شماره یک» آژانس بینالمللی انرژی اتمی است.
