عبدالحمید اسماعیلزهی، امام جمعه اهل سنت زاهدان در خطبههای نماز جمعه، خطاب به مسئولان جمهوری اسلامی گفت با توجه به شرایط جدیدی که جنگ ایجاد کرده است، برای زندانیان مخصوصا زندانیان سیاسی «عفو عمومی» صادر شود و زندانیان آزاد شوند. او همچنین خواستار متوقف شدن اعدامها در ایران شد.
مولوی عبدالحمید در خطبههای نماز جمعه ۱۳ تیرماه زاهدان، خواستار «عفو عمومی» برای تمام زندانیان بهویژه زندانیان سیاسی شد و گفت: «پیشنهاد بنده آن است که در این شرایط برای تمام زندانیان مخصوصا زندانیان سیاسی عفو عمومی صادر و این زندانیان آزاد شوند.»
امام جمعه اهل سنت زاهدان با تاکید بر اینکه مردان، زنان و علمای زندانی باید آزاد شوند و دیدگاههایشان شنیده شود، افزود: «توصیه و تاکید دلسوزانه ما آن است که احکام اعدامی که صادر شدهاند، متوقف شوند و در این شرایط کسی اعدام نشود.»
او اضافه کرد: «سایر مسائل و مشکلات کشور نیز با توجه به شرایط جدیدی که جنگ ایجاد کرده است، باید با یک سازوکار و نگاه جدید مورد رسیدگی قرار گیرند.»
گروهی از کارشناسان مستقل سازمان ملل نیز جمعه ۱۳ تیرماه با صدور بیانیهای نسبت به موج جدید سرکوب و اعدام در ایران، پس از آغاز درگیریهای نظامی میان اسرائیل و جمهوری اسلامی و اعلام آتشبش، بهشدت ابراز نگرانی کردند.
آنها هشدار دادند که شرایط پس از جنگ نباید به بهانهای برای سرکوب مخالفان تبدیل شود.
اعتراض به برخوردها با مهاجران افغانستانی
امام جمعه اهل سنت زاهدان در خطبههای نماز جمعه امروز خود به موضوع تشدید روند اخراج شهروندان افغانستانی از ایران اشاره کرد و گفت: «عزیزان افغانستانی مدتهای مدیدی در ایران زندگی کردهاند. ما با این عزیزان مشترکات زیادی داریم. علاوه بر اخوت انسانی و اسلامی، با یکدیگر قرابت و خویشاوندی داریم و از یکدیگر جدا نیستیم.»
اسماعیلزهی با تاکید بر لزومحفظ حرمت و کرامت شهروندان افغانستانی، گفت بعضی از این عزیزان سالهاست در ایران زندگی کردهاند و در ایران متولد شدهاند و کسبوکار و تجارت دارند و دارای ملک و دارایی هستند. باید به این افراد فرصت لازم داده شود تا بتوانند ملک و مغازهای که دارند بفروشند و یا اگر بدهی به کسی دارند پرداخت کنند یا بدهیهای خودشان را دریافت کنند و کشور را با حرمت ترک کنند.»
او از مسئولان جمهوری اسلامی خواست با اتباع افغانستانی بهعنوان «خویشاوند» و با خوبی و محبت رفتار کنند و با آنها رفتار تندی صورت نگیرد.
مولوی عبدالحمید در ادامه در خصوص لزوم رعایت حقوق افغانستانیهای مقیم ایران، خطاب به شهروندان زاهدانی و دیگر مردم ایران، گفت: «در حملونقل افغانستانیها از آنان کرایه اضافی نگیرند. املاکی که به فروش میگذارند به قیمت عادلانه از آنها بخرند. اگر منزل یا مغازهای را رهن کردهاند پولشان را به آنها برگردانند.»
همزمان، گزارش و ویدیوهایی که سایت حالوش منتشر کرده حاکی از وضعیت بحرانی بازداشتشدگان، از جمله مهاجران و پناهجویان افغانستانی و شهروندان بلوچ فاقد شناسنامه، محبوس در اردوگاههای الغدیر در زاهدان و میلک در شهرستان هیرمند است.
دهها نفر از این افراد بدون دسترسی به آب آشامیدنی، غذا یا امکانات اولیه در گرمای طاقتفرسای تابستان، به حال خود رها شدهاند.
به «حادثه» روستای گونیچ خاش «بیطرفانه» رسیدگی شود
مولوی عبدالحمید در بخشی درگیری از صحبتهای خود درباره هجوم نیروهای امنیتی به روستای گونیچ در استان سیستان و بلوچستان که به کشتهشدن دو زن کشته و زخمیشدن ۱۰ زن دیگر منجر شد، صحبت کرد و گفت متخلفان باید بهصورت قانونی «مجازات» شوند.
لالی بامری و خانبیبی بامری، دو زنی هستند که در پی تیراندازی ماموران نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی به سمت اهالی معترض روستای گونیچ، کشته شدند.
امام جمعه اهل سنت زاهدان گفت: «در رابطه با حادثه گونیچ خاش بنده از شورای تامین استان درخواست کردهام که به این موضوع بیطرفانه رسیدگی کند و هر کسی که در این جریان مرتکب تخلف شده به مجازات قانونی خودش برسد.»
او با بیان اینکه «مدیریت استان قول داده موضوع را بیطرفانه رسیدگی کرده و متخلف هر کسی باشد مجازات خواهد شد»، تاکید کرد: «همه ازجمله ماموران و سازمانها و ارگانها باید بدانند که کشور در شرایط حساسی قرار دارد و در این شرایط نباید احساسی برخورد شود، بلکه مسائل باید با دوراندیشی مورد رسیدگی قرار گیرند، زیرا ایجاد اختلاف و مشکل به نفع هیچکس نخواهد بود.»
سایت حالوش که اخبار استان سیستان و بلوچستان را پوشش میدهد، جمعه ۱۳ تیرماه با انتشار تصاویری و ویدیوهایی نوشت شماری از زنان بلوچ با برپایی راهپیمایی و تجمع اعتراضی مقابل ساختمان فرمانداری شهرستان خاش، صدای دادخواهی سردادند.
طبق این گزارش، زنان شرکتکننده در این راهپیمایی، خواستار شناسایی و محاکمه آمران و عاملان حمله مرگبار به خانهای در روستای گونیچ شدند و شعارهایی از جمله «مرگ بر رژیم بچهکش» و «لالی کشته شد» سردادند.
کارشناسان سازمان ملل در بیانیهای که جمعه ۱۳ تیرماه منتشر کردند، با اشاره به تاثیر حملات نظامی اسرائیل و آمریکا، از گزارشهای متعدد درباره اعدامها، ناپدیدسازیهای قهری و بازداشتهای گسترده در ایران ابراز نگرانی کردند.
نویسندگان این بیانیه با اشاره به اینکه از زمان آغاز جنگ، دستکم شش نفر به اتهام «جاسوسی برای اسرائیل» در ایران اعدام شدهاند، اعلام کردند که طی این مدت صدها نفر از کاربران شبکههای اجتماعی، روزنامهنگاران، مدافعان حقوق بشر، شهروندان خارجی بهویژه افغانها و اقلیتهای قومی و مذهبی مانند بهائیان، کُردها، بلوچها و عربها، بازداشت شدهاند.
آنها همچنین از گزارشهایی درباره برگزاری محاکمههای شتابزده برای شهروندانی با اتهامهایی چون «همکاری با اسرائیل» یا «جاسوسی» بازداشت شدهاند، ابراز نگرانی کردند و هشدار دادند که این امر خطر صدور و اجرای احکام اعدام بدون دادرسی عادلانه را افزایش میدهد.
در این بیانیه به بازداشت حسین رونقی و برادرش حسن رونقی اشاره شده و تاکید شده که احمدرضا جلالی، پژوهشگر ایرانی-سوئدی، در آستانه اعدام قرار دارد و پس از انتقال به مکان نامعلوم هنوز اطلاعی از وضعیت او در دست نیست.
کارشناسان سازمان ملل با بیان اینکه اخراج شهروندان افغانستانی ساکن ایران افزایش چشمگیری پیدا کرده است و ۲۵۶ هزار شهروند افغانستانی تنها در ماه گذشته (ژوئن) به افعانسان بازگرداننده شدهاند، اعلام کردند این امر نگرانیهای جدی در مورد بازگرداندن اجباری پناهندگان که نقض استانداردهای حقوق بشر است را در پی داشته است.
جمهوری اسلامی از آغاز جنگ با اسرائیل موج گستردهای از بازداشت شهروندان از جمله فعالان مدنی، شهروندان یهودی، بهائی و خارجی را در ایران به راه انداخته است.
ششم تیر ماه، سایت حقوق بشری هرانا گزارش داد از بامداد ۲۳ خرداد و با آغاز حملات هوایی اسرائیل به ایران، نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی بیش از هزار و ۵۹۶ نفر را بازداشت کردهاند.
پس از آن نیز گزارشهای متعددی درباره بازداشت شهروندان، بهدست نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی در شهرهای مختلف ایران منتشر شد.
فشار بر اقلیتها در ایران
مای ساتو، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل در امور ایران و دیگر کارشناسان سازمان ملل، در بیانیه روز جمعه خود بهشدت از فضای رسانهای حاکم بر ایران که در آن اقلیتها با عبارات تحقیرآمیز از جمله «موشهای کثیف» توصیف و به خیانت متهم شدهاند، ابراز نگرانی کردند.
آنها با بیان اینکه این وضعیت به تحریک نفرت، خشونت و تبعیض علیه این گروهها دامن زده است، هشدار دادند که این لحن یادآور جنایات سال ۱۳۶۷ است و شامل فراخوان به نظارت و حتی کشتار بهائیان در رسانههای فارسی و عربی وابسته به جمهوری اسلامی بوده است.
این کارشناسان درباره قانون جدید مجلس شورای اسلامی برای تشدید مجازات «جاسوسی و همکاری با کشورهای متخاصم»، هشدار داده و آن را محکوم کردند.
بر اساس قانون جدید مجلس، هرگونه فعالیت «اطلاعاتی و جاسوسی و اقدام عملیاتی» برای اسرائیل، آمریکا یا «سایر رژیمها و گروههای متخاصم یا برای هر یک از عوامل وابسته به آنها برخلاف امنیت کشور یا منافع ملی»، افساد فیالارض محسوب شده و مشمول مجازات «اعدام» است.
این گروه از کارشناسان سازمان ملل که شامل گزارشگران ویژه حقوق بشر در موضوعات ایران، افغانستان، اقلیتها، آزادی بیان و ناپدیدشدگی قهری است، خواستار حمایت پایدار جامعه بینالمللی از کنشگران و نهادهای مستقل مدنی از جمله با ارائه کمکهای فنی و مالی به رسانههای مستقل و نهادهای حقوقبشری ایرانی شدند.
آنها شرایط زندانیان منتقلشده از اوین به زندانهای قرچک و تهران بزرگ را «وخیم» توصیف کردند و تاکید کردند که بسیاری از این افراد در شرایطی اسفبار نگهداری میشوند و سرنوشت شماری از زندانیان هنوز نامشخص است و این وضعیت مصداق ناپدیدسازی قهری است.
این کارشناسان با تاکید بر اینکه پس از برقراری آتشبس، نگاه جهان به عملکرد جمهوری اسلامی در برابر مردم ایران دوخته شده است، تاکید کردند: «این موضوع، معیاری تعیینکننده برای سنجش پایبندی جمهوری اسلامی به حقوق بشر و حاکمیت قانون خواهد بود.»
آنها اضافه کردند: «ایران نباید اجازه دهد تاریخ تکرار شود و بار دیگر به همان الگوهای تاریک سرکوب بازگردد که در دورههای گذشته مردم این کشور را به ورطه نابودی کشانده است.»
یکی از افراد آگاه به سیاستهای دولت عربستان سعودی به فایننشال تایمزگفت: «کشورهای خلیج فارس روند نزدیکی با ایران را حفظ خواهند کرد. این سیاستی عاقلانه در برابر بزرگترین همسایهشان در آن سوی خلیج فارس است.»
از زمان جنگ اسرائیل با جمهوری اسلامی، بنیامین نتانیاهو و دونالد ترامپ رهبران اسرائیل و آمریکا بارها موضوع بعدی در دستور کار خود، یعنی تداوم برقراری روابط میان اسرائیل و کشورهای عربی را مطرح کردهاند.
رییسجمهوری آمریکا، اعلام کرده با نابودی برنامه هستهای جمهوری اسلامی، زمینه برای پیوستن کشورهای بیشتری به «پیمان ابراهیم» فراهم شده است.
رسانههای آمریکایی ۱۲ تیر گزارش دادند ترامپ در کاخ سفید با خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان سعودی، دیدار و گفتوگو کرده است.
نخستوزیر اسرائیل، که پیش از حمله حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و جنگ غزه، به نظر میرسید به توافق تاریخی برای عادیسازی روابط با ریاض نزدیک شده بود، هفته گذشته به رسانهها گفت: «عربستان سعودی و صلح با دیگران را بسپارید به من. باور کنید، نهتنها به آن فکر کردهام، بلکه اکنون هم به آن فکر میکنم.»
اما فایننشال تایمز جمعه ۱۳ تیر نوشت که دستکم در مورد عربستان سعودی، دیگر مشخص نیست که این کشور مشتاق عادیسازی روابط با اسرائیل باشد.
بر اساس گزارش این روزنامه، محاسبات ریاض بهشدت پس از ۷ اکتبر تغییر کرده است و محمد بن سلمان ولیعهد عربستان سعودی، از جنگ اسرائیل در غزه انتقاد کرد و روند آشتی با ایران، رقیب دیرینه ریاض، را سرعت بخشید.
منبع مطلع به فایننشال تایمز گفت که تقویت روابط با تهران «باعث میشود عادیسازی روابط ریاض با اسرائیل کمتر محتمل شود و عربستان سعودی را مصممتر میسازد تا خواستههایش درباره موضوع فلسطین را دنبال کند.»
تهران همواره از مخالفان سرسخت عادی شدن روابط اسرائیل با کشورهای منطقه بوده است.
علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، مهر ۱۴۰۲ عادیسازی روابط اسرائیل و کشورهای منطقه را به «شرطبندی روی اسب بازنده» تشبیه کرد و آن را «قماری محکوم به باخت» خواند.
حسن الحسن، پژوهشگر ارشد سیاست خاورمیانه در موسسه بینالمللی مطالعات استراتژیک در بحرین، گفت: «هزینه حیثیتی عادیسازی روابط با اسرائیل برای عربستان اکنون بسیار بالاتر است؛ هم در داخل کشور و هم برای جایگاه منطقهای و اسلامیاش.»
پیش از ۷ اکتبر، محمد بن سلمان قصد داشت در ازای امضای یک پیمان دفاعی با ایالات متحده روابط دیپلماتیک با اسرائیل برقرار کند. این اقدام میتوانست یک آرایش جدید در خاورمیانه باشد.
در دوره اول ریاستجمهوری ترامپ، امارات و بحرین با اسرائیل روابط خود را در قالب توافقنامههای موسوم به «ابراهیم» عادی کردند، اما توافق با عربستان سعودی بهعنوان رهبر جهان اسلام و حامی دیرینه آرمان فلسطین برای اسرائیل یک پیروزی بزرگ محسوب میشود.
عربستان سعودی حملات ۱۲ روزه اسرائیل به جمهوری اسلامی را محکوم کرد و وزیر دفاع این کشور، خالد بن سلمان، یکشنبه گذشته با عبدالرحیم موسوی، رییس جدید ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، گفتگو کرد تا درباره «تلاشها برای حفظ امنیت و ثبات» بحث کند.
با این حال، فایننشال تایمز نوشت که برای عربستان سعودی، تضعیف جمهوری اسلامی بهدست اسرائیل و همچنین تضعیف نیروهای نیابتیاش مانند حزبالله موجب شده که تهدید تهران کمتر بهنظر برسد، حتی اگر این موضوع باعث نگرانی شود که جمهوری اسلامی اکنون ممکن است بیشتر از قبل به دنبال سلاح هستهای برود.
گرگوری گوس، پژوهشگر موسسه خاورمیانه در واشینگتن، گفت: «ایرانِ ۲۰۲۲، ایرانِ ۲۰۲۵ نیست.» او با این حال افزود که «اسرائیلِ پیروزِ ۲۰۲۵ بهنظر میرسد که به عنصری بیثباتکننده در سیاستهای منطقهای تبدیل شده است.»
این گزارش در شرایطی منتشر شده است که در روزهای اخیر، گمانهزنیها درباره گسترش پیمان ابراهیم و برقراری روابط دیپلماتیک میان کشورهای منطقه و اسرائیل بالا گرفته است.
ترامپ هشتم تیر نیز با اشاره به تضعیف قدرت منطقهای جمهوری اسلامی و تاثیر آن بر استقبال کشورها از عادیسازی روابط با اسرائیل گفته بود: «ما همین حالا کشورهای واقعا بزرگی در این توافقنامهها داریم و فکر میکنم اکنون زمان آن است که شروع به افزودن دیگر کشورها کنیم، چون مشکل اصلی در این میان ایران بود.»
پزشکیان که جمعه ۱۳ تیر به دعوت الهام علیاف، رییسجمهوری آذربایجان و برای شرکت در هفدهمین اجلاس سران کشورهای عضو سازمان همکاریهای اقتصادی (اکو) به شهر خانکندی سفر کرده، در حاشیه این اجلاس با رجب طیب اردوغان، رییسجمهوری ترکیه نیز دیدار و گفتوگو کرد.
این نخستین سفر خارجی پزشکیان پس از جنگ ۱۲ روزه جمهوری اسلامی و اسرائیل است.
پزشکیان در جریان نشست سران اکو در باکو گفت: «در حالی که در حال مذاکره بودیم، رژیم صهیونیستی حملات وحشیانهای را علیه ما آغاز کرد. این اقدامات نقض آشکار بند ۴ ماده ۲ منشور ملل متحد بود و متاسفانه با همراهی ارتش متجاوز آمریکا ادامه یافت.»
در این اجلاس سران کشورهایی نظیر جمهوری آذربایجان، ترکمنستان، افغانستان، ازبکستان، تاجیکستان، پاکستان و قزاقستان حضور دارند.
پزشکیان در شرایطی به باکو سفر کرد که در روزهای پس از آغاز جنگ ۱۲ روزه، شماری از رسانههای حکومتی در ایران به این موضوع پرداختند که بیشترین حملات اسرائیل از جمهوری آذربایجان انجام شده است.
پیشتر رسانهها در ایران گزارش دادند که رییس دولت جمهوری اسلامی، پنجم تیر در گفتوگوی تلفنی با الهام علیاف، رییسجمهوری آذربایجان، خواستار «بررسی و راستیآزمایی برخی اخبار درباره تعرض پهپادها و ریزپرندههای اسرائیل از طریق فضای سرزمینی آذربایجان» شده اما علیاف، در پاسخ این گمانهزنیها را «جفنگیات» خوانده است.
پزشکیان گفت که در جریان ۱۲ روز حمله، اهدافی چون «استادان دانشگاه، غیرنظامیان، نیروهای نظامی خارج از ماموریت، تاسیسات صلحآمیز هستهای و زیرساختهای عمومی» هدف قرار گرفتند و این حملات منجر به خسارات انسانی و مادی گستردهای شد.
او در ادامه از موضعگیری برخی کشورها در حمایت از جمهوری اسلامی تقدیر کرد و گفت: «بسیاری از سازمانها و نهادهای منطقهای و بینالمللی، از جمله در نشست اخیر وزیران امور خارجه سازمان همکاری اسلامی، مواضع قاطعی در محکومیت این حملات اتخاذ کردند.»
پزشکیان همچنین آمادگی جمهوری اسلامی را برای میزبانی هجدهمین نشست سران عضو سازمان اکو اعلام کرد.
به گزارش رسانهها در حاشیه این اجلاس پزشکیان با امام علی رحمان، رییسجمهوری تاجیکستان دیدار و گفتوگو کرد. همزمان عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی که در این سفر پزشکیان را همراهی میکند در حاشیه این نشست با محمد اسحاقدار، وزیر امور خارجه پاکستان دیدار و رایزنی کرد.
