موسسه علوم و امنیت بینالملل در آمریکا با استناد به تصاویر ماهوارهای، ارزیابی خود را از میزان تخریب تاسیسات مرکز تحقیقاتی میثمی در کرج در حملات اخیر اسرائیل در جریان جنگ ۱۲ روزه منتشر کرد. مرکز میثمی، مرکز اصلی تسلیحات شیمیایی و بیولوژیک جمهوری اسلامی به شمار میرود.
مرکز تحقیقاتی «شهید میثمی» در غرب پایتخت ایران و نزدیک کرج، به گفته ارتش اسرائیل، بخشی از مجموعه تسلیحاتی پیشرفته در ایران به شمار میرود.
این مرکز بخشی از شرکتی است که بهعنوان زیرمجموعه شناختهشدهای از سازمان پژوهش و نوآوریهای دفاعی (سپند) فعالیت میکند.
وزارت خزانهداری ایالات متحده در سال ۲۰۲۰ این مجموعه را بهدلیل انجام پروژههایی شامل آزمایش و تولید عوامل شیمیایی و بهینهسازی آنها برای افزایش اثربخشی و سمی شدن به منظور استفاده بهعنوان عوامل ناتوانساز، تحریم کرد.
ارتش اسرائیل این سایت را بهعنوان مکانی معرفی کرده که «برای تولید مواد خام جهت توسعه تسلیحات هستهای» مورد استفاده قرار میگیرد.
محل نگهداری مواد منفجره پلاستیکی
روزنامه تایمز اسرائیل گزارش داده که این سایت احتمالا محل نگهداری «مواد منفجره پلاستیکی و مواد پیشرفتهای بوده که در آزمایشهای انفجار هستهای بهکار میرفتهاند».
به نوشته موسسه علوم و امنیت بینالملل، سیستمهای انفجاری در ایران، یا همان آغازگرهای چندنقطهای (تولیدکنندههای موج ضربهای)، نیازمند مواد منفجره پلاستیکی بسیار خالصشدهای هستند.
موسسه علوم و امنیت بینالملل در زمینه موضوعات مرتبط و موثر بر سیاستگذاری امنیت بینالملل فعالیت میکند.
این موسسه بر اساس تصاویر ماهوارهای ثبتشده به وسیله شرکت ایرباس، گزارش داد که چندین ساختمان در این مرکز تحقیقاتی در جریان بمباران هوایی اسرائیل بین ۱۵ و ۱۶ ژوئن (۲۵ و ۲۶ خرداد) تخریب شدهاند.
این سایت در روزهای ۱۷ و ۱۸ ژوئن (۲۷ و ۲۸ خرداد) نیز مجددا هدف حمله قرار گرفت.
موسسه علوم و امنیت بینالملل افزود ساختمانهایی که در حمله نخست منهدم شدند شامل یک بنای بزرگ از نوع آشیانهای بود که بین سالهای ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۴ ساخته شده بود و ممکن است همان ساختمانی باشد که در گزارش تایمز اسرائیل به آن اشاره شده است.
این موسسه به یکی از تصاویر ماهوارهای اشاره کرد که این ساختمان و ساختمانهای دیگر تخریب شده در جریان حمله نخست را نشان میدهد.
انفجار در درون یکی از ساختمانها
به نوشته موسسه علوم و امنیت بینالملل، پراکنده شدن گسترده مصالح سقف پس از حمله نشان میدهد که یک انفجار درون ساختمان روی داده است.
همچنین، تصاویر گرفتهشده در زمان ساخت این ساختمان آشیانهای نشان میدهند که در کف آن گودالی بتنی به ابعاد ۷.۵ متر در ۴.۵ متر وجود دارد که میتوانسته برای ریختهگری مواد منفجره پلاستیکی مورد استفاده قرار گیرد.
بر اساس گزارش موسسه علوم و امنیت بینالملل، در جریان حمله دوم، یک ساختمان واقع در جنوبیترین گوشه مجموعه آسیب دیده. به نظر میرسد این ساختمان، ساختمان اصلی یک مجموعه کوچک اداری/آزمایشگاهی بوده که بین سالهای ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۸ ساخته شده و تا سپتامبر ۲۰۰۹ یک پوشش سقفی قرمزرنگ به آن افزوده شده بود.
این موسسه افزود که مجراهای تهویه روی سقف که پیش از نصب پوشش سقفی دیده میشدند، نشان میدهند بخش آزمایشگاهی این ساختمان بیشترین آسیب را دیده است.
پیشتر و در واکنش به انتشار تصاویر ماهوارهای و تحلیلهای انجامشده، دیوید آلبرایت، رییس موسسه علوم و امنیت بینالمللی، با انتشار یادداشتی اعلام کرد: «برای شفافسازی باید گفت مطالعه کوتاه پیش رو مربوط به آسیبهایی است که به زیرساختهای ایران برای ساخت خودِ سلاح هستهای وارد شده است.»
او تاکید کرد: «ما هر روز به مکانهای بیشتری میرسیم که یا تخریب شدهاند یا آسیب دیدهاند. اسرائیل حتی محل نگهداری بسیاری از اسناد محرمانه مربوط به برنامه تسلیحات هستهای ایران را پیدا و آنها را نابود کرد.»
توصیه برای نابودی سانتریفیوژها
۱۶ اردیبهشت و پیش از آغاز جنگ ۱۲ روزه اسرائیل و جمهوری اسلامی، موسسه علوم و امنیت بینالملل در مطلبی درباره توافقات هستهای با جمهوری اسلامی توصیه کرد که سانتریفیوژهای جمهوری اسلامی باید نابود شوند.
این موسسه افزود: «مهمترین اقدام جدید، نابودی سانتریفیوژها و تجهیزات مربوطه است، نه ذخیرهسازی آنها. حتی پیشنهادهایی که حذف کامل ذخایر اورانیوم غنیشده را شامل میشوند، زمانهای گریز بسیار کوتاهی ایجاد میکنند و فاقد ارزش امنیتیاند. حذف صرف اورانیومهای ۲۰ و ۶۰ درصدی، بیفایده تلقی میشود.»
سوم اردیبهشت نیز این موسسه با استناد به تصاویر ماهوارهای تجاری خبر داد حکومت ایران در حال احداث یک محوطه امنیتی با حصارهای جدید در اطراف کوه کلنگ گزلا در جنوب تاسیسات هستهای نطنز است.
به نوشته خبرگزاری رویترز، ژنرال دانیل کین، رییس ستاد مشترک ارتش آمریکا، چند روز پس از این حمله در نشستی خبری اعلام کرد شمار موشکهای پاتریوت شلیکشده در جریان این درگیری، بیش از هر عملیات دیگری از زمان نخستین بهکارگیری این سامانه در جنگ اول خلیج فارس در سال ۱۹۹۱ بوده است.
او افزود: «عملیات رهگیری موفقیتآمیز بود و خوشبختانه هیچ تلفاتی نداشتیم و خسارات نیز حداقلی بود.»
این درگیری نظامی در حالی رخ داد که بهنوشته رویترز، دولت دونالد ترامپ آن را بهعنوان تجلی «یک دکترین نظامی جدید» معرفی کرد.
بر اساس این روایت، دولت فعلی آمریکا نسبت به دولتهای گذشته از قدرت نظامی به شکلی «شفافتر و هدفمندتر» استفاده میکند که این امر به بازسازی بازدارندگی آمریکا در برابر رقبایی چون چین و روسیه کمک کرده است.
بهموازات این رویکرد، واشینگتن همچنین حملات ۵۲ روزه به مواضع حوثیها در یمن را نمونهای دیگر از این سیاست «مداخله محدود و هدفمند» توصیف کرده است.
با این حال، حملات دریایی و هوایی حوثیها به کشتیها و کشور اسرائیل طی روزهای گذشته بار دیگر از سر گرفته شده است.
با وجود این شرایط، رویترز گزارش داد که در داخل دولت ترامپ، شکافهای فزایندهای درباره نحوه استفاده از قدرت نظامی آمریکا ایجاد شده است. برخی فرماندهان ارشد ارتش آمریکا بر لزوم ادامه حمایت از اوکراین تاکید دارند و هشدار میدهند که شکست کییف میتواند زمینهساز حملات بیشتر از سوی روسیه یا چین شود.
از سوی دیگر، چهرههایی چون پیت هگست، وزیر دفاع و الگبریج کولبی، معاون غیرنظامی پنتاگون، استدلال میکنند که ارسال تجهیزات بیش از حد به اوکراین، ذخایر حیاتی تسلیحات آمریکا را تضعیف کرده و به نفع چین تمام میشود.
رویترز در ادامه گزارش خود به نقل از منابع مطلع نوشت که مصرف گسترده موشکهای پاتریوت در خاورمیانه و اوکراین موجب کاهش شدید موجودی این سامانهها شده؛ بهطوری که ذخایر فعلی تنها ۲۵ درصد از سطح مورد نیاز پنتاگون را پوشش میدهد.
در واکنش به این وضعیت، پنتاگون هفته گذشته تصمیم گرفت ارسال برخی سلاحها از جمله پاتریوت و موشکهای هایمارس را به اوکراین متوقف کند تا ذخایر نظامی آمریکا بازسازی شود اما ترامپ این تصمیم را وتو کرد و در نشستی خبری گفت: «آنها باید بتوانند از خودشان دفاع کنند.»
در ادامه، رویترز به بخشی دیگر از شکاف داخلی در دولت ترامپ پرداخت؛ جایی که جیدی ونس، معاون اول او، با لحنی دفاعی از آنچه «دکترین ترامپ» مینامد، گفت: «اول، منافع آمریکا را شفاف بیان میکنی، دوم، تلاش دیپلماتیک برای حل مساله انجام میدهی و سوم، اگر دیپلماسی شکست خورد، با قدرت نظامی ضربه میزنی و قبل از اینکه درگیر جنگی فرسایشی شوی، خارج میشوی.»
بهنوشته رویترز، این تعریف ساده از سیاست ترامپ در عرصه بینالمللی با موانعی جدی روبهرو است؛ از جمله شخص ترامپ که همواره به غیرقابل پیشبینی بودن تصمیمهایش افتخار میکند و بارها مواضع خود را بهسرعت تغییر داده است.
در بخشی از گزارش رویترز آمده است ترامپ در یک سخنرانی خصوصی، ادعا کرده که به رهبران روسیه و چین هشدار داده بوده در صورت حمله به اوکراین یا تایوان، آمریکا اقدام نظامی خواهد کرد.
ترامپ گفته که به ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، گفته بوده: «اگر وارد اوکراین شوی، مسکو را با خاک یکسان میکنم.»
درباره شی جینپینگ، رییسجمهوری چین نیز گفته بوده که رهبر چین او را «دیوانه» تصور کرده است.
هر چند برخی مشاوران سابق ترامپ، از جمله جان بولتون، صحت این اظهارات را زیر سوال بردهاند اما حتی در صورت نادرست بودن، باز هم منعکسکننده نگاه رییسجمهوری آمریکا به نقش تهدید نظامی در بازدارندگی است.
رویترز در پایان گزارش خود تاکید کرد بسیاری از روسایجمهور آمریکا از دوران جنگ سرد به این نتیجه رسیدهاند که برای جلوگیری از بروز جنگهای فراگیر باید به شکلی صریحتر، متعهد به دفاع از متحدان شوند؛ حتی اگر این تعهد شامل استفاده از سلاحهای متعارف یا اتمی باشد.
تحلیلگران معتقدند سیاستهای نظامی ترامپ در دوره دوم ریاستجمهوری ناپیوستهاش، ممکن است به سیاستی انعطافناپذیر و بر پایه تهدید مستقیم نظامی بدل شود که پیچیدگیهای ژئوپولیتیکی آینده را بیش از پیش تشدید خواهد کرد.
در بیانیهای کمسابقه، یوآو گالانت، وزیر دفاع پیشین اسرائیل در نامهای سرگشاده خطاب به علی خامنهای نوشت: «شما نهتنها اراده ما را دستکم گرفتید، بلکه توان نظامی و دقت تسلیحات ما را نیز دستکم گرفتید. ما رهبران نظامی و دانشمندان کلیدی شما را حذف کردیم، سامانههای اس-۳۰۰ را هدف گرفتیم و برنامه هستهایتان را چندین سال به عقب راندیم.» گالانت تاکید کرد: «ما همهچیز را میدانیم؛ از برنامهها و سایتها گرفته تا ارتباطات و نقاط کور. اگر باز هم راه اشتباه را انتخاب کنید، ما همانجا در انتظارتان خواهیم بود.»
در همین حال، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، پنجشنبه پیش از بازگشت به اسرائیل، در مصاحبهای با فاکس بیزنس اعلام کرد که حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به سایتهای هستهای ایران اگرچه زیرساختهای این برنامه را آسیب زده است، اما اورانیوم غنیشده جمهوری اسلامی همچنان باقی مانده و میتواند برای ساخت بمب اتمی استفاده شود. او گفت: «باید برای ایران روشن شده باشد که نباید این اورانیوم را داشته باشد. اگر لازم باشد، همان کاری را که انجام دادیم دوباره و حتی چندباره انجام خواهیم داد.» نتانیاهو همچنین در مصاحبه دیگری با نیوزمکس تصریح کرد که برنامه هستهای ایران اکنون «چند سال به عقب رانده شده است.»
یسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل نیز پنجشنبه ۱۹ تیر در مراسم فارغالتحصیلی خلبانان نیروی هوایی به حکومت ایران هشدار داد: «اگر ناچار به بازگشت شویم، این بار با قدرتی بیشتر بازخواهیم گشت. جایی برای پنهان شدن وجود ندارد. دست بلند اسرائیل به تهران، تبریز، اصفهان و هر نقطهای که بخواهند از آن اسرائیل را تهدید کنند، خواهد رسید.»
همزمان، ایال زامیر، رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل، این عملیات را «اثبات توان بازدارندگی اسرائیل» توصیف کرد و تومر بار، فرمانده نیروی هوایی نیز گفت: «ما فاصلهای هزار و ۸۰۰ کیلومتری را پیمودیم و ایران را از موقعیت تهدید دوردست به تهدید نزدیک تبدیل کردیم.»
با وجود این هشدارها، برخی تحلیلگران از جمله دنی سیترینوویچ، رییس پیشین میز استراتژیک ایران در اطلاعات دفاعی ارتش اسرائیل، تصریح کردهاند که حملات اخیر هرچند موفق بود، اما نتوانسته بازدارندگی کامل در برابر گروههای نیابتی جمهوری اسلامی بهویژه حوثیها ایجاد کند. او تاکید کرد: «اگر جنگ غزه متوقف نشود یا ائتلافی گسترده برای سرنگونی حوثیها شکل نگیرد، همچنان باید انتظار حملات پهپادی و موشکی داشت.»
در روزهای اخیر و پس از آغاز آتشبس رسانههای حکومتی در ایران و مقامات ارشد نظام جمهوری اسلامی ضمن اعلام «پیروزی» در جنگ ۱۲ روزه، به تهدید اسرائیل ادامه میدهند. این در حالی است که رسانههای مختلف دنیا در روزهای اخیر با انتشار گزارشهای مختلف، از احتمال آغاز دوباره درگیری نظامی بین جمهوری اسلامی و اسرائیل نوشتهاند. تحلیلگران معتقدند با ادامه بنبست دیپلماتیک برای حل مساله هستهای و موشکی تهران و تاکید اسرائیل بر جلوگیری از احیای توان هستهای جمهوری اسلامی، خطر آغاز دوباره درگیری مستقیم همچنان جدی باقی مانده است.
اگر صحت این تصاویر تایید شود، این نخستین شواهد عینی از خسارت فیزیکی به پایگاه «العدید» خواهد بود؛ بزرگترین پایگاه نظامی ایالات متحده در خاورمیانه که مقر پیشتاز فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) نیز هست.
ارتش آمریکا تاکنون به درخواست ایراناینترنشنال برای اظهار نظر درباره این تصاویر واکنشی نشان نداده است. حکومت ایران این حمله را در واکنش به عملیات غافلگیرانه آمریکا علیه سه سایت هستهای این کشور در روز پیش از آن انجام داد؛ عملیاتی که نقطه پایان جنگ ۱۲ روزه جمهوری اسلامی و اسرائیل بود و دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، اعلام کرد در آن برنامه هستهای ایران «نابود شد».
سنتکام روز وقوع حمله اعلام کرد: «نیروهای آمریکایی با همکاری شرکای قطری خود، حمله موشکی بالستیک ایران به پایگاه العدید در نزدیکی دوحه را با موفقیت دفع کردند.»
ترامپ در آن زمان در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال، واکنش ایران را «بسیار ضعیف» توصیف کرد و نوشت: «۱۳ موشک ساقط شدند و یکی هم بهدلیل حرکت در مسیری غیرتهدیدآمیز رها شد. خوشحالم که گزارش میدهم هیچ آمریکایی آسیب ندید و تقریبا هیچ خسارتی هم وارد نشد.»
ایالات متحده پس از این حمله واکنشی نظامی نشان نداد و ترامپ بهسرعت آتشبس را اعلام کرد؛ آتشبسی که تاکنون برقرار مانده است.
تصاویر ماهوارهای منابع باز از این پایگاه وسیع، که شامل باندهای پرواز، جادهها و دهها سازه است، یک نقطه متمایز در مرکز تاسیسات را نشان میدهد: یک گنبد ژئودزیک سفیدرنگ.
تصویری که روز ۲۴ ژوئن از سوی شرکت تحلیل دادههای فضایی Satellogic ثبت شده و به دست ایراناینترنشنال رسیده، نشان میدهد این ناحیه به لکهای سیاه و سوخته تبدیل شده است.
در دیگر بخشهای پایگاه هیچ نشانهای از آسیبدیدگی مشاهده نمیشود.
بهگفته کارشناسان، این مکان بهاحتمال زیاد یک «رادوم» (پوشش ضدآب مخصوص تجهیزات راداری یا ارتباطی) است که یک ترمینال ارتباطی مدرن (MET) به شکل دیش ماهواره در آن جای دارد. نصب این سامانه در پایگاه العدید، نخستین بار در بیانیه رسمی نیروی هوایی ایالات متحده در سال ۲۰۱۶ اعلام شده بود.
بر اساس این گزارش، MET که با هزینه ۱۵ میلیون دلار ساخته شده، توانایی برقراری ارتباط امن شامل صدا، تصویر و انتقال داده را برای نیروهای مستقر در حوزه مسئولیت سنتکام با فرماندهان نظامی در سراسر جهان فراهم میکند.
نسخه نصبشده در قطر، نخستین مورد خارج از خاک آمریکا بود و به فناوری ضدپارازیت نیز مجهز است.
فرزین ندیمی، تحلیلگر امور دفاعی و امنیتی در مؤسسه واشینگتن، در گفتوگو با ایراناینترنشنال گفت: «دو سامانه پاتریوت ارتش آمریکا و چند واحد دیگر متعلق به قطر وظیفه دفاع از این پایگاه را برعهده داشتند. از لحظهای که موشکهای ایران شناسایی شدند، فقط حدود دو دقیقه برای واکنش فرصت وجود داشت.»
او همچنین افزود: «ممکن است پهپادی ایرانی نیز در این حمله مشارکت داشته که تاکنون جزئیات آن اعلام نشده است. احتمال دارد این پهپاد از فرصت مشغول بودن سامانههای پاتریوت برای رهگیری موشکها استفاده کرده و به داخل نفوذ کرده باشد.»
این مقاله با اتکا به شواهدی مبنی بر سرعت گرفتن بازسازی توان نظامی هر دو کشور، تعلیق همکاری ایران با آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ابهام در میزان کارآیی تاسیسات هستهای ایران، همسویی فزاینده ترامپ و نتانیاهو در قبال برنامه هستهای جمهوری اسلامی و تشدید حملات حوثیها علیه اسرائیل پیشبینی میکند که احتمال فعال شدن تنش میان دو کشور دور از انتظار نیست.
بازسازی سریع تاسیسات نظامی
نیوزویک با اشاره به گزارش «میدلایستآی» از ارسال آتشبارهای موشک زمین به هوا از سوی چین به ایران و اعلام آمادگی وزارت دفاع چین برای فروش جنگندههای چندمنظوره J-10 به «کشورهای دوست» نتیجه گرفته است که ایران میخواهد سامانههای پدافند هوایی خود را نوسازی کند.
از سوی دیگر، تلاشهای اسرائیل برای تقویت گشتهای هوایی بر فراز لبنان، تشکیل واحدهای امنیت داخلی جدید برای محافظت از غیرنظامیان و فعال کردن نیروهای ذخیره نظامی برای پشتیبانی از خط مقدم را نشانی از آماده شدن این کشور برای رویارویی احتمالی دیگری میداند.
نویسنده نیوزویک همچنین سرعت گرفتن ارسال تجهیزات نظامی از جمله مهمات دقیق و پیشرفته و سامانههای پدافند موشکی جدید از سوی آمریکا به اسرائیل را نشانهای از تصمیم این کشور برای جبرانِ فوری آسیبهای وارد شده در جنگ ۱۲ روزه به تاسیسات نظامیاش میداند.
ابهام در وضعیت توان هستهای جمهوری اسلامی
این نشریه ابهامها در خصوص میزان از کارافتادگی مراکز هستهای ایران، اظهارات مقامات حکومت ایران در خصوص ادامه غنیسازی اورانیوم و توسعه سانتریفیوژهای پیشرفته، قطع همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی و تیرگی در چشمانداز مذاکرات ایالات متحده با جمهوری اسلامی را از جمله دلایلی میشمارد که احتمال شلعهور شدن تنش را بالا میبرند.
ترامپ و نتانیاهو در یک جبهه
نویسنده مطلب با تحلیل دیدارها و نتایج سفر اخیر بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسراییل به ایالات متحده نتیجه گرفته است که نتانیاهو و دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا بیش از هر زمان دیگری در مقابله با برنامه هستهای جمهوری اسلامی و حمایت این کشور از نیروهای نظامی نیابتیاش در منطقه همسو هستند و این میتواند زنگ خطری برای تهران باشد.
تشدید حملات حوثیها
نیوزویک شدت گرفتن فعالیتهای حوثیهای یمن که مورد حمایت حکومت ایران هستند را دلیل دیگری برای افزایش خطر از سرگیری درگیریها میداند: «این حملات هماهنگ، نشاندهنده افزایش توانایی نظامی حوثیها و بخشی از راهبرد گستردهتر ایران برای تحت فشار قرار دادن اسرائیل و مختلکردن مسیرهای حیاتی حملونقل دریایی است. افزایش اینگونه درگیریها میتواند بار دیگر پای آمریکا را به شکل مستقیم به میدان جنگ در منطقه باز کند.»
این مقاله در پایان، با اشاره به تمایل محتاطانه تهران و در عین حال، نبود هیچ نشانهای دال بر تصمیم مقامات جمهوری اسلامی برای توقف برنامههای موشکی و هستهای، و همچنین با در نظر گرفتن این واقعیت که اسرائیل همچنان مصمم است با ایران هستهایِ مجهز به موشکهای بالستیک مقابله کند، نتیجه میگیرد که «خطر از سرگیری درگیری مستقیم همچنان بسیار جدی است.»
