تلویزیون دولتی اخباریه گزارش داد که گروههای مسلح به پرسنل نیروهای امنیت داخلی سوریه در سویدا حمله کردند، یک نفر را کشتند و چند نفر دیگر را زخمی کردند. بر اساس این گزارش، آنها چندین روستا را در این استان جنوبی که درگیر خشونت است، گلولهباران کردند.
این گزارش به نقل از یک منبع امنیتی اعلام کرد که گروههای مسلح یکشنبه ۱۲ مرداد آتشبس توافق شده در منطقه عمدتا دروزینشین را نقض کردهاند؛ جایی که خونریزیهای جناحی ماه گذشته صدها نفر را کشت.
خشونت در سویدا در ۲۲ تیر بین جنگجویان قبیلهای و جناحهای دروزی آغاز شد. نیروهای دولتی برای سرکوب درگیریها اعزام شدند، اما خونریزیها بدتر شد و اسرائیل به نیروهای سوری حمله کرد.
دروزیها اقلیتی از اسلام هستند که پیروانی در سوریه، لبنان و اسرائیل دارند. استان سویدا عمدتا دروزینشین است، اما محل سکونت قبایل سنی نیز هست و این جوامع تنشهای دیرینهای بر سر زمین و سایر منابع داشتهاند.
آتشبس با میانجیگری ایالات متحده به درگیریهایی که تقریبا یک هفته در شهر سویدا و شهرهای اطراف آن در جریان بود، پایان داد.
سوریه اعلام کرد که این درگیریها را بررسی خواهد کرد و کمیتهای برای بررسی این حملات تشکیل داد.
خونریزیهای ماه گذشته در سویدا، پس از موجی از خشونتهای فرقهای در ماه مارس که منجر به کشته شدن صدها شهروند علوی در منطقه ساحلی شد، آزمون بزرگی برای احمد الشرع، رئیس جمهور موقت، بود.
خشونتهای سویدا تازهترین مورد از خونریزیهای فرقهای در سوریه را رقم زد، کشوری که پس از سرنگونی بشار اسد به دست شورشیان اسلامگرا در آذر ۱۴۰۳، با افزایش شدید نگرانیها در میان اقلیتهای مذهبیاش روبهرو شده است.
اوایل اردیبهشت ۱۴۰۳ نیز میان جنگجویان سنی و ساکنان مسلح دروزی شهر جرمانا در جنوب شرقی دمشق درگیریهایی رخ داد که بعدها به محلهای دیگر در نزدیکی مرکز استان کشیده شد.
شبهنظامیان عرب سنی که در طول جنگ داخلی با بشار اسد مبارزه میکردند، پس از سقوط حکومت اسد با انحلال خود و پیوستن به وزارت دفاع دولت انتقالی جدید موافقت کردند، اما تلاشها برای ادغام گروههای مسلح وابسته به اقلیتهای سوریه، از جمله دروزیها و کُردها، عمدتا ناکام بوده است.
این روند در جنوب سوریه و بهویژه بهدلیل سیاست رسمی اسرائیل، با پیچیدگی بیشتری مواجه شده است.
مقامهای اسرائیلی بارها تاکید کردهاند که هدف اصلی آنها، خلع سلاح کامل منطقه جنوب سوریه، شامل سویدا و استانهای مجاور، است و اجازه نخواهند داد هیچ گروه مسلحی، از جمله نیروهای وابسته به دولت سوریه، در این منطقه مستقر شوند.
باراک جمعه ۱۰ مرداد در واشینگتن به خبرنگاران گفت: «اهداف ایالات متحده، الشرع و متحدان ما همراستا شدهاند، اما گروههای زیادی در تلاش برای ایجاد اخلال در این رابطه هستند.»
او تاکید کرد که جمهوری اسلامی در این میان «چالش بسیار جدیتری برای همگان» محسوب میشود.
او افزود که نیروهای تحت کنترل سپاه پاسداران و داعش «عناصر مشترک زیادی دارند که میخواهند وضعیت را بیثبات کنند».
روزنامه اسرائیل هیوم پنجشنبه به نقل از یک مقام ارشد امنیتی گزارش داد که تهدیدهای جدی درباره احتمال حملات تروریستی از سوی گروههای مورد حمایت جمهوری اسلامی ایران از جنوب سوریه دریافت شده و اسرائیل بهدنبال جلوگیری از شکلگیری یک جبهه جدید در این منطقه است.
این مقام امنیتی گفت مذاکراتی میان تلآویو و رژیم حاکم در دمشق درباره غیرنظامیسازی جنوب سوریه در جریان است و تعیین جدول زمانی برای اجرای آن در دستور کار دو طرف قرار دارد.
این مقام اسرائیلی تاکید کرده که گزارشها درباره نفوذ نیروهای ارتش اسرائیل به خاک سوریه نادرست است و تلآویو هیچ قصدی برای مداخله در امور داخلی سوریه ندارد.
او با اشاره به روند مذاکرات افزود که فضای گفتوگوها مثبت بوده و انتظار میرود در آینده نزدیک دیدارهایی میان نمایندگان دو طرف برگزار شود.
شبکه «کان» اسرائیل چهار مرداد گزارش داد که ریاض در هفتههای اخیر پیامهایی به اسرائیل ارسال کرده و خواسته از تضعیف حکومت احمد الشرع، خودداری کند زیرا او تمایلی به درگیری با اسرائیل ندارد و حفظ ثباتش میتواند به دور کردن تهران از سوریه کمک کند.
شبکه «کان» شنبه ۴ مرداد این خبر را به به نقل از یک منبع در خاندان سلطنتی عربستان سعودی گزارش داد.
این مقام سعودی که نامش فاش نشده، تاکید کرده که باید به الشرع فرصت داده شود تا سوریه را اداره کند، چرا که این اقدام در راستای کاهش نفوذ جمهوری اسلامی و پیشبرد صلح منطقهای است.
بر اساس گزارش خبرگزاری رسمی سوریه (سانا)، پوتین پنجشنبه نهم مرداد از شیبانی و هیئت همراه او در کرملین استقبال کرد، اما جزئیات بیشتری از این دیدار ارائه نشد.
سفر شیبانی به مسکو، نخستین سفر یک مقام ارشد از دولت جدید سوریه به روسیه از زمان سرنگونی بشار اسد، متحد دیرینه مسکو، در ماه دسامبر گذشته است. بشار اسد در حال حاضر در روسیه زندگی میکند اما اطلاعاتی درباره وضعیت او در دست نیست.
توافق برای بازنگری توافقهای پیشین
الشبانی در یک نشست خبری مشترک با همتای روس خود اظهار داشت که سفر او به مسکو با هدف «آغاز گفتوگویی ضروری بر اساس درسهای گذشته برای ترسیم آینده» صورت گرفته است.
او گفت که با لاوروف توافق کردهاند دو کمیته مشترک برای بازنگری توافقهای پیشین میان سوریه و روسیه تشکیل دهند.
الشبانی افزود: «فرصتهای زیادی برای ساختن سوریهای متحد و نیرومند وجود دارد، و ما امیدواریم روسیه در این مسیر در کنار ما باشد.»
دعوت از الشرع برای سفر به مسکو
لاوروف اعلام کرد که مسکو مایل است احمد الشرع در نشست آتی بین روسیه و کشورهای عضو اتحادیه عرب که قرار است دو ماه و نیم دیگر در مسکو برگزار شود، شرکت کند.
او گفت: «ما امیدواریم که رییسجمهوری الشرع بتواند در نخستین نشست سران روسیه و اتحادیه عرب که برای ۱۵ اکتبر برنامهریزی شده است، شرکت کند.»
الشرع که پیشتر ریاست شاخه سوریه القاعده را بر عهده داشت، در ماه دسامبر گذشته با رهبری مخالفان مسلح وارد دمشق شد و دولت جدیدی را تشکیل داد. بشار اسد از پایتخت گریخت و در روسیه پناهندگی دریافت کرد.
تلاش روسیه برای حفظ روابط با دمشق
از آن زمان، مسکو تلاش کرده روابط خود را با مقامات جدید سوریه از جمله ارائه حمایتهای دیپلماتیک در برابر حملات هوایی اسرائیل به خاک سوریه حفظ کند.
وزیر امور خارجه روسیه از مقامات سوری به دلیل تضمین امنیت دو پایگاه نظامی روسیه در این کشور و همچنین حمایت از لغو تحریمهای بینالمللی علیه سوریه قدردانی کرد.
در ماه مه، وزیر امور خارجه روسیه هشدار داده بود که «پاکسازی قومی» اقلیتهای مذهبی سوریه از سوی «گروههای افراطی و شبهنظامی» در جریان است.
یک منبع دیپلماتیک چهارشنبه هشتم مرداد به خبرگزاری فرانسه گفت این نشست ادامه گفتوگوهای هفته گذشته در پاریس است که با هدف کاهش تنشهای منطقهای برگزار شده بود.
به گزارش وبسایت اسرائیلی واینت، در این دیدار، ران درمر، وزیر امور راهبردی اسرائیل و تساخی هانگبی، مشاور امنیت ملی، از سوی اسرائیل شرکت دارند.
این دو مقام مستقیما از واشینگتن وارد باکو خواهند شد، جایی که در نشستهایی سطح بالا با مقامهای آمریکایی درباره مسائل منطقهای از جمله سوریه شرکت کردهاند.
هیئت اسرائیلی در واشینگتن شامل دیوید بارنئا، رییس موساد، و مایکل (یخیل) لایتر، سفیر اسرائیل در آمریکا نیز بود.
در طرف آمریکایی، جیدی ونس، معاون رییسجمهوری، مارکو روبیو، وزیر امورخارجه، پیت هگست، وزیر دفاع، جان رتکلیف، رییس سیا، و استیو ویتکاف، نماینده ویژه آمریکا، حضور داشتند. بناست ویتکاف به اسرائیل نیز سفر کند.
در نشست هفته گذشته در پاریس، درمر، هانگبی و حسن الشیبانی، وزیر خارجه سوریه با میانجیگری تام باراک، نماینده آمریکا، دیدار کردند.
باراک گفت هدف این دیدار «آغاز گفتوگو و کاهش تنشها» بود. او افزود: «دقیقا به همین هدف دست یافتیم.»
بر اساس گزارش دیدهبان حقوق بشر سوریه مستقر در بریتانیا، توافق پیشنهادی شامل انتقال نظارت بر استان دروزینشین سویدا به ایالات متحده، عقبنشینی نیروهای دولتی سوریه و نیروهای عشایری از مناطق اطراف، و تشکیل شوراهای محلی دروزی برای خدمات مدنی است.
طبق این گزارش، توافق پیشنهادی همچنین شامل تشکیل کمیتهای برای نظارت بر نقضها و گزارش آن به آمریکا، خلع سلاح استانهای قنیطره و درعا در نزدیکی مرز اسرائیل، و تشکیل کمیتههای امنیتی محلی با حضور ساکنان مناطق مذکور است.
ورود نیروهای مسلح سنگین یا وابسته به دولت سوریه به سویدا ممنوع خواهد بود، اما دسترسی آژانسهای سازمان ملل به این مناطق مجاز خواهد بود.
دیدار پنجشنبه بخشی از تلاشهای گستردهتر آمریکا برای جلوگیری از تشدید درگیریها در جنوب سوریه تلقی میشود؛ منطقهای که از ماههای گذشته شاهد تنشهای فزاینده میان نیروهای دولتی، گروههای عشایری، و ساکنان دروزی بوده است.
یک منبع دیپلماتیک مطلع از نشست اخیر در پایتخت فرانسه، شنبه چهار مرداد در گفتوگو با شبکه العربیه اعلام کرد این مذاکرات با میانجیگری آمریکا و با حضور هیاتی از وزارت خارجه و اداره اطلاعات عمومی سوریه در کنار نمایندگانی از طرف اسرائیلی برگزار شده است.
محور این مذاکرات، تحولات امنیتی اخیر و تلاش برای مهار تنشهای فزاینده در جنوب سوریه بود.
به گفته این منبع، این نشست به هیچ توافق نهایی منجر نشد و صرفا دور ابتدایی رایزنیها برای کاهش تنش و بازگشایی کانالهای ارتباطی در بحبوحه بحرانی بود که از ۱۸ آذر سال گذشته و پس از سقوط دولت بشار اسد شدت گرفته است.
به گزارش العربیه، در جریان این دیدار، هیات سوری تاکید کرد وحدت، تمامیت ارضی و حاکمیت سوریه اصولی غیرقابل مذاکره هستند و استان سویدا و ساکنان آن بخش جداییناپذیری از دولت سوریهاند و موقعیت آنها تحت هیچ بهانهای نباید تضعیف یا جدا تلقی شود.
هیات سوری همچنین تصریح کرد مردم سوریه در کنار نهادهای دولتی، صادقانه متعهد به بازسازی ویرانیهای ناشی از جنگ هستند.
آنها همچنین تاکید کردند پس از سالها درگیری، مردم سوریه بهدنبال امنیت و ثبات هستند و هرگونه طرح مشکوکی که وحدت کشور را تهدید کند، قاطعانه رد میکنند.
این هیات حضور هرگونه نیروی خارجی غیرقانونی در خاک سوریه را بهشدت رد کرد و هرگونه تلاش برای سوءاستفاده از اقشار مختلف جامعه سوری بهمنظور اجرای طرحهای تجزیهطلبانه یا ایجاد نهادهای موازی که یکپارچگی کشور را تضعیف کرده و شکافهای فرقهای را دامن بزند، محکوم کرد.
العربیه نوشته طرف سوری همچنین نسبت به هرگونه تلاش برای کشاندن کشور به سوی هرج و مرج یا درگیری داخلی هشدار داد و تاکید کرد این طرحها بافت ملی سوریه را هدف گرفتهاند.
این هیات از جامعه جهانی خواست تا مسئولیت خود را برای جلوگیری از تشدید بیشتر تنشها بپذیرد.
این هیات اسرائیل را مسئول تشدید اخیر تنشها در سوریه، بهویژه به دلیل حملات نظامی این کشور پس از سقوط حکومت اسد دانست.
سوریه هشدار داد تداوم این سیاستهای تهاجمی، امنیت کل منطقه را به خطر میاندازد و تاکید کرد که هیچ تلاشی برای تحمیل واقعیتهای جدید میدانی را نخواهد پذیرفت.
به گفته این منبع، در جریان نشست، امکان فعالسازی مجدد توافق تفکیک نیروها نیز در چارچوب تضمینهای بینالمللی مورد بحث قرار گرفت.
هیات سوری خواستار عقبنشینی فوری اسرائیل از مناطقی شد که اخیرا وارد آنها شده است.
در پایان نشست، دو طرف توافق کردند دورهای بعدی گفتوگوها در آینده نزدیک برگزار شود.
بر اساس گزارشها، هدف از این جلسات ادامه رایزنیها، بررسی اقدامات لازم برای تثبیت وضعیت جنوب سوریه و مهار تنشها در چارچوبی خواهد بود که احترام به حاکمیت، تمامیت ارضی و استقلال تصمیمگیری سیاسی سوریه را تضمین کند.
این منبع در پایان گفت این مذاکرات که به شکلی صریح و در فضایی مسئولانه برگزار شد، بخشی از تلاشهای گستردهتر دمشق برای جلوگیری از تنش بیشتر است، اما در این مرحله به توافق رسمی منتهی نشد.
به گفته او، دولت انتقالی سوریه همچنان بهطور کامل متعهد به دفاع از تمامیت ارضی و مردم خود است و هرگونه طرح تجزیهطلبانه یا کشاندن کشور به دور جدیدی از درگیری داخلی را رد میکند.
اسعد الشیبانی، وزیر امور خارجه سوریه، ژان نوئل بارو وزیر امور خارجه فرانسه و توماس باراک نماینده ویژه ایالات متحده در امور سوریه، جمعه سوم مرداد در پاریس دیدار کردند.
این دیدار چند روز پس از آن که یک توافق آتشبس به درگیریهای مرگبار در استان سویدا در جنوب سوریه پایان داد، برگزار شد.
گزارشها حاکی از کشته شدن صدها نفر در درگیریها میان جنگجویان دروزی، قبایل عرب سنی و نیروهای دولتی بود و اسرائیل برای جلوگیری از آنچه که آن را «کشتار جمعی دروزیها» خواند، علیه نیروهای دولتی سوریه حملاتی هوایی انجام داد.
مقامات سوری، آمریکایی و فرانسوی در بیانیهای مشترک درباره دیدار جمعه گفتند که در «لحظهای حساس برای سوریه، دیداری بسیار صریح و سازنده» برگزار کردهاند.
در این بیانیه طرفهای مذاکره با تاکید بر اهمیت اقدام فوری برای تضمین موفقیت گذار سیاسی سوریه پس از سقوط بشار اسد، گفتند که بر سر لزوم تضمین اینکه همسایگان سوریه تهدیدی ایجاد نکنند و سوریه نیز تهدیدی برای همسایگانش نباشد، توافق کردهاند.
بنا بر آنچه در بیانیه آمده، آنها همچنین توافق کردند که از تلاشها برای پاسخگو کردن عاملان خشونت حمایت کنند.
درگیریهای هفته گذشته، چالشهایی را که احمد الشرع، رییسجمهوری موقت سوریه، برای تثبیت این کشور و حفظ حکومت متمرکز با آن روبهرو است، برجسته کرد.
این خشونتها با وجود گرمتر شدن روابط دمشق با ایالات متحده و تماسهای امنیتی رو به گسترش دولت جدید دمشق با اسرائیل رخ داد.
دیوان عالی فرانسه: حکم بازداشت اسد نامعتبر است
همزمان با این مذاکرات، عالیترین دادگاه فرانسه جمعه اعلام کرد که حکم بازداشت برای بشار اسد، رییسجمهور مخلوع سوریه، نامعتبر است، زیرا زمانی صادر شده بود که او هنوز در سمت خود بود.
با این حال این دادگاه افزود اکنون که اسد دیگر رییسجمهوری نیست، میتوان حکم جدیدی صادر کرد.
قضات تحقیق فرانسه در نوامبر ۲۰۲۳ این حکم را در پی تحقیقی درباره حملات شیمیایی در شهر دوما و منطقه غوطه شرقی سوریه در اوت ۲۰۱۳ که بیش از هزار نفر را به کشتن داد، صادر کردند.
دولت وقت اسدِ، استفاده از تسلیحات شیمیایی در طول جنگ داخلی کشور که از ۲۰۱۱ آغاز شد را رد کرده بود. اسد در دسامبر گذشته به دست نیروهای مسلح مخالف خود به رهبری الشرع سرنگون شد.
رای اخیر دستگاه قضایی فرانسه، تصمیم دادگاه تجدیدنظر پاریس را که سال گذشته حکم داده بود این حکم معتبر است، باطل میکند. دادستانها، که باید از پلیس برای اجرای حکم درخواست میکردند، اعتبار آن را به چالش کشیدند.
دیوان عالی فرانسه نوشت: «عرف بینالمللی هیچ استثنایی برای مصونیت شخصی یک رییس دولت خارجی در طول دوره تصدی او قائل نیست، حتی زمانی که اعمال مورد ادعا شامل نسلکشی، جنایات جنگی یا جنایات علیه بشریت باشد».
این دیوان افزود: «بنابراین، حکم بازداشت صادرشده در زمانی که این شخص رییسجمهوری سوریه بود، معتبر است. با این حال، اکنون که این شخص دیگر رییسجمهوری نیست، میتوان حکمی برای جنایات جنگی و جنایات علیه بشریت صادر کرد.»
واکنش جامعه مدنی
مارینا پنا، مقام ارشد حقوقی در سازمان عدالت جامعه باز که در گردآوری مدارک علیه اسد کمک کرده، تصمیم دادگاه را «فرصتی از دست رفته برای عدالت» توصیف کرد.
اما او گفت این واقعیت که دیوان عالی فرانسه با بررسی این پرونده موافقت کرده، نشاندهنده تمایل فزاینده برای به چالش کشیدن مصونیت است. این امر، به گفته او، در «تصمیم امروز که در آن درِ پیگرد قضایی اسد را باز گذاشته» نیز منعکس شده است.
بهطور جداگانه، مقامات فرانسوی در ژانویه گذشته حکمی علیه اسد به دلیل مظنون بودن به همدستی در جنایات جنگی صادر کردند.
این حکم بهویژه به دلیل انجام حملهای عمدی علیه غیرنظامیان و در چارچوب تحقیقات درباره پرونده صلاح ابو نَبور، شهروند فرانسوی-سوری صادر شد که در سال ۲۰۱۷ در حملهای هوایی در سوریه کشته شد.
اسد در دسامبر ۲۰۲۴ به روسیه گریخت، زمانی که نیروهای مسلح مخالف در یک تهاجم سریع، سراسر کشور را درنوردیدند و به بیش از ۵۰ سال حکومت خانوادهاش پایان دادند.
احکام بازداشت علیه روسایجمهوری بهندرت صادر میشود و به دلیل مصونیت، حقوق بینالملل زمانی که آن رهبر متهم به جنایات جنگی، جنایات علیه بشریت یا نسلکشی باشد، استثناهایی را در نظر میگیرد.
قوانین فرانسه اجازه میدهد پروندههای مربوط به جنایات علیه بشریت در دادگاههایش مطرح شود.
