بازار ارز و طلا، سهشنبه به روند صعودی خود ادامه داد و قیمت هر دلار آمریکا در بازار آزاد به بیش از ۹۴ هزار تومان رسید. همزمان، با تداوم سیر نزولی بورس، ۸۶۱ میلیارد تومان پول حقیقی از بازار سرمایه خارج شد.
در نخستین ساعات بازگشایی بازار ارز در سهشنبه ۱۴ مرداد، دلار به قیمت حدود ۹۴ هزار و ۵۰۰ تومان معامله شد.
نهم مرداد و همزمان با اعمال تحریمهای جدید آمریکا و بالا گرفتن احتمال فعالسازی مکانیسم ماشه از سوی اروپا، قیمت دلار در بازار آزاد ایران پس از چند هفته مجددا بالا رفت و به ۹۰ هزار و ۶۵۰ تومان رسید.
هر قطعه سکه طرح جدید موسوم به «امامی» نیز سهشنبه حدود ۸۵ میلیون تومان قیمتگذاری شد. هر گرم طلای ۱۸ عیار در بازار آزاد حدود هفت میلیون و ۶۰۰ هزار تومان فروش رفت.
برخی کارشناسان اقتصادی معتقدند افزایش نرخ ارز و طلا علاوه بر اثر تحریمها، ناشی از «نگرانیهای عمومی نسبت به چشمانداز سیاسی کشور و کاهش عرضه ارز در بازار» است.
وضعیت شاخص بورس
شاخص کل بورس با ریزش ۳۵ هزار واحدی در پایان معاملات سهشنبه ۱۴ مرداد به دو میلیون و ۵۸۹ هزار واحد رسید.
در این روز ۸۳ درصد از نمادهای بازار منفی شدند و شاخص کل هموزن، چهار هزار و ۲۵۵ واحد ریزش کرد.
حجم معاملات خرد با ارزش پنج هزار و ۹۲۵ میلیارد تومان، ۲۱.۹ میلیارد برگه سهم شد.
در روز جاری، ۸۶۱ میلیارد تومان پول حقیقی از بازار خارج شد.
بورس تهران برای نهمین روز متوالی با افت شاخص مواجه شد و بر اساس گزارش رسانهها، به کف ۲۳۲ روزه رسید.
وبسایت فرارو با اشاره به قرار گرفتن شاخص بورس در پایینترین ارتفاع سال، نوشت عقبنشینی شاخصها در بورس در حالی ادامهدار شده است که با وجود مشوقهای حمایتی از سوی سیاستگذار، خروج سریالی پول حقیقی وضعیت شکنندهای را در این بازار رقم زده است.
این وبسایت به صعود ۹ روزه بورس در دهه آخر تیر تا ریزش ۹ روزه در مرداد اشاره کرد و نوشت با عقبنشینی دماسنج اصلی بازار در ۱۳ مرداد، این نماگر به کف ۲۳۲ روزه (تقویمی) اخیر خود یعنی ۲۴ آذر سال گذشته رسید.
به گفته فرارو، پس از سال ۹۹، ارزش بازار سهام در مقابل دلار به شکل قابل توجهی کاهش یافته است.
بورس تهران هفتم تیر و در نخستین روز بازگشایی پس از جنگ ۱۲ روزه اسرائیل و جمهوری اسلامی، با سقوطی سنگین آغاز به کار کرد.
در این روز، بیش از ۹۹ درصد نمادها سقوط کردند و صف فروش کمسابقه ۳۵ هزار میلیارد تومانی تشکیل شد.
گزارشها از ایران و ویدیوهای ارسالی شهروندان به ایراناینترنشنال حاکی از افزایش ساعات قطع برق و آب در تهران و شهرهای دیگر است.
ویدیویی که از سیستان و بلوچستان منتشر شده، نشان میدهد گروهی از کشاورزان شهرستان هیرمند، دوشنبه ۱۳ مرداد مقابل فرمانداری این شهر تجمع کردند.
یکی از کشاورزان خطاب به مسئولان گفت: «ما در سیستان با باد ۱۱۰ کیلومتر و دمای ۵۵ درجه زندگی میکنیم. برق و آب نداریم. سوخت ما را هم قطع میکنید؟»
در شمال کشور نیز مردم فریدونکنار بهدلیل قطع مکرر برق، مقابل ساختمان توزیع برق این شهر تجمع کردند.
در کنار این اعتراضها، مقامهای دولت تعطیلیهای ادامهدار ادارهها و نهادهای عمومی تهران و بسیاری از استانها را برای چندمین بار در روزهای سهشنبه و چهارشنبه تمدید کردند.
آذربایجان شرقی و غربی، اردبیل، اصفهان، البرز، ایلام، خوزستان، سمنان، سیستان و بلوچستان، قم، کرمان، گلستان، گیلان، مازندران، هرمزگان و یزد از جمله استانهایی هستند که فعالیت عمومی مراکز آموزشی، بانکی و دولتی در آنها در روزهای سهشنبه و چهارشنبه به صورت کامل تعطیل یا نیمهتعطیل اعلام شده است.
یک نماینده: قطع مدام برق، دزدی انرژی از جیب مردم است
بحران برق در ایران به مرحله تازهای رسیده است. بر اساس گزارش تجارتنیوز، تاکنون بیش از ۱۰۰ نماینده مجلس طرح استیضاح عباس علیآبادی، وزیر نیرو را امضا کردهاند.
محمد بهرامی سیفآبادی، نایبرییس کمیسیون انرژی مجلس، یادآوری کرد علیآبادی بهمن سال گذشته تامین نشدن سوخت را به گردن وزارت نفت انداخته و گفته بود اگر سوخت کافی در اختیار وزارت نیرو قرار بگیرد، میتواند برق کشورهای همسایه و بهویژه عراق را هم تامین کند.
او این اظهارات را با توجه به عملی نشدن وعدهها، «غیر کارشناسی» خواند و افزود: «کمبود ۲۰ هزار مگاواتی برق و مشکلات زیرساختی صنعت تنها با اختصاص سوخت به نیروگاهها حل نمیشود. معلوم نیست چرا وزیر چنین وعدهای داد.»
مجتبی یوسفی، عضو کمیسیون عمران مجلس، قطعیهای مداوم برق را «دزدی از جیب مردم» توصیف کرد و ریشه کمبود انرژی را به «رکود سرمایهگذاری در دهه ۹۰» نسبت داد.
یوسفی گفت فقدان سرمایهگذاری در ساخت پالایشگاهها و نیروگاهها، باعث کمبود انرژی و مشکلات در بخشهای صنعتی و خانگی شده است.
به گفته او، قطع برق صنایع فولاد، پتروشیمی و سیمان، معیشت مردم را مستقیم تحت تاثیر قرار داده و منجر به افزایش هزینهها شده است.
مصرف برق ماینرها در ایران چهار برابر نیروگاه اتمی بوشهر است
همزمان با تداوم بحرانها، نقش مصرف برق ماینرها بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است.
سلمان اسحاقی، نماینده مجلس شورای اسلامی، سهشنبه ۱۴ مرداد در صحن مجلس پرسید: «چرا به جای قطع برق دامداریها و چاههای کشاورزی، دنبال ماینرها نمیرویم؟ چه کسی پشت قضیه ماینرهاست؟»
روزنامه فرهیختگان نیز در همین روز گزارش داد مصرف برق ماینرها در کشور چهار برابر نیروگاه اتمی بوشهر است.
بر اساس این گزارش، تنها ۲۶۳ هزار دستگاه ماینر کشفشده از سال ۹۸ تا تیر ۱۴۰۴ مصرفی برابر با مصرف ماهانه ۲.۶ میلیون خانه داشتهاند.
در سالهای گذشته موضوع صدور مجوز برای راهاندازی مزارع استخراج رمزارز بهوسیله پایگاههای بسیج، نیروهای سپاه پاسداران و سایر نزدیکان حکومت و نقش آن در بحران انرژی، موضوع بحث شهروندان بوده است.
مهر سال ۱۴۰۰ مقامهای وزارت نیرو و شرکت توانیر در جریان بحران برق که بهویژه طی اردیبهشت تا مرداد آن سال به قطع اعلام نشده برق، خاموشیهای گسترده و نارضایی و در مواردی اعتراض مردم منجر شد، مراکز «غیرمجاز» استخراج رمزارز را یکی از دلایل کمبود و بحران برق معرفی کردند.
همان زمان مقامهای جمهوری اسلامی بعد از چند سال انکار، پذیرفتند به شرکتهای چینی و در مواردی چند کشور دیگر، «مجوز» راهاندازی مزرعههای استخراج رمزارز و نصب هزاران ماینر را دادهاند.
نارضایتی از خاموشیها و بحران در صنعت فولاد
روزنامه شرق ۱۴ مرداد در گزارشی نوشت صنایع در حالی چهار روز قطع برق در هفته را تجربه میکنند که حالا با مشکل کمبود آب نیز مواجه شدهاند.
این روزنامه به نقل از فعالان صنعتی نوشت دولت قبل از راهاندازی یا توسعه صنایع، از سرمایهگذاران تعهد محضری میگیرد که از دولت انتظار تامین آب و برق و زیرساخت نداشته باشند و در این وضعیت صنایع ناچار شدهاند دست به راهاندازی نیروگاه برق بزنند اما از آنجا که ذخیره برق بسیار گرانقیمت است و صنایع توان پرداخت هزینههای آن را ندارند، دولت برق تولیدی صنایع را میگیرد و بهصورت نابرابر توزیع میکند و همین توزیع نابرابر، باعث رقابت نابرابر شده است.
کمبود آب هم موجب شده برخی صنایع با تانکر به کارخانهها آبرسانی کنند یا بازار خرید فاضلاب شهری از سوی صنایع داغ شود و سر آن اختلافهای زیادی شکل بگیرد.
رضا شهرستانی، عضو هیاتمدیره انجمن تولیدکنندگان فولاد، وضعیت صنایع در سال جاری را نسبت به سال ۱۴۰۳ «بسیار بغرنج» توصیف کرد و گفت سال گذشته کسری برق ۱۹ هزار مگاوات بوده و قطعیها برای صنایع از اواسط خرداد تا اواسط شهریور رخ میداد: «امسال کسری به ۲۵ هزار مگاوات رسیده و قطعیها نیز از اردیبهشت آغاز شده و تا پایان شهریور ادامه خواهد داشت.»
به گفته او، سال گذشته تولید فولاد از ۴۲ میلیون تن به ۳۰ میلیون تن رسید و پیشبینی میشود امسال در نهایت بتواند ۲۸ میلیون تن باشد.
این یعنی میزان تولید فولاد کشور به میزان تولید در سال ۱۳۹۹ و دوران کرونا برگشته است.
رسول خلیفه سلطانی، دبیر انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران نیز از آسیبهای قطع برق به صنعت فولاد خبر داد و گفت این صنعت روزانه پنج هزار و ۵۰۰ مگاواتساعت برق مصرف میکند.
به گفته او، ۷۳ درصد این برق را خود شرکتها تامین میکنند اما وقتی کشور با ناترازی روبهرو میشود، حتی برق تولیدی فولادسازان هم نادیده گرفته شده و قطع میشود.
احمدرضا لاهیجانزاده، معاون سازمان حفاظت محیط زیست، سهشنبه ۱۴ مرداد در نشستی خبری به سناریوی خشک شدن دریاچه ارومیه و تبعات آن پرداخت.
او گفت پیشبینی مدیرکل حفاظت محیط زیست استان آذربایجان غربی مبنی بر خشکی کامل دریاچه ارومیه تا پایان تابستان، «کاملا درست» است.
لاهیجانزاده بر اساس آخرین آمار در ۱۱ مرداد، توضیح داد تراز دریاچه اکنون ۱۲۶۹.۷۴، وسعت آن ۵۸۱ کیلومتر و حجم آب آن نیم میلیارد مترمکعب است.
حجم آب این دریاچه ۱۱ مرداد ۱۴۰۳ دو میلیارد مترمکعب بود که رقم فعلی حاکی از کاهش ۷۵ درصدی آن در یک سال است.
لاهیجانزاده گفت اکنون تراز آب به پایینترین حد رسیده است و اگر از این نیز پایینتر برود، دیگر عددی اعلام نمیشود، «چرا که کمترین آمار ممکن همین عدد است».
به گفته او، از نظر میدانی بهواسطه افزایش دمای هوا و تبخیر، «شرایط از این ارقام هم بدتر خواهد شد».
این مقام مسئول تاکید کرد که چون بعید است دریاچه در پاییز هم آوردهای داشته باشد، احتمال خشکی کامل «بسیار بالا» ارزیابی میشود.
سالهاست کارشناسان درباره اثرات جدی بحران آب هشدار داده و میگویند ادامه این روند، ایران را به نقطهای میرساند که نه تنها سکونت در بسیاری از مناطق دشوار میشود، بلکه امنیت اجتماعی و اقتصادی نیز به خطر میافتد.
خشک شدن پیکرههای آبی از دریاچه ارومیه تا زایندهرود و هورالعظیم و انزلی، نمونهای از تهدیدهای زیست محیطی بحران آب و فقدان مدیریت علمی در جمهوری اسلامی است.
لاهیجانزاده با اشاره به بحران کنونی دریاچه ارومیه در کنار مشکل تامین آب شرب برخی شهرها، گفت خشکسالی سال آبی ۱۴۰۳ ـ ۱۴۰۴، یکی از عوامل مهم دخیل در این شرایط است.
او درباره «پیشبینی بدبینانه» عدم احیای دریاچه ارومیه گفت در مطالعات ستاد اجرایی در سالهای ۹۲ تا ۹۵، تمام پیشبینیها از جمله خشکی کامل دریاچه و اثرات آن از جمله مهاجرتها، بیماریها، طوفانهای گرد و غبار، نابودی معیشتها و موارد دیگر، انجام شده است.
معاون سازمان حفاظت محیط زیست هشدار داد: «اگر به این نقطه برسیم، آسیبی غیرقابل تصور به کشور وارد خواهد شد.»
محمد درویش، پژوهشگر و فعال محیط زیست، دوم مرداد گفت در سالهای گذشته که وضعیت بارش حتی بدتر از امسال بود، دریاچه ارومیه هرگز به این شکل خشک نشده بود.
او با اشاره به اینکه مسئولان در زمان ترسالی درياچه را نجات ندادند، گفت: «وقتی ۱۴ درصد بيشتر بارندگی داريم اما درياچه اروميه همچنان خشک است، يعنی اینکه چه باران ببارد و چه نبارد، اجازه ورود یک قطره آب را به آن نمیدهند.»
پایگاه خبری بلومبرگ سهشنبه ۱۴ مرداد گزارش داد بخشی از این کاهش واردات در ماه ژوئیه، بهدلیل کاهش تقاضا از سوی پالایشگاههای خصوصی در چین (موسوم به تیپاتها - قوریها) بوده، زیرا این پالایشگاهها در ماه ژوئن محمولههای بیشتری دریافت کرده بودند.
طبق دادههای شرکت اطلاعاتی کپلر، خرید نفت ایران از سوی چین در ماه ژوئیه به حدود ۱.۲ میلیون بشکه در روز کاهش یافت که نزدیک به ۳۰ درصد کمتر از خرید نفت ایران در ماه ژوئن و اندکی پایینتر از رقم سال گذشته در همین زمان است.
دادههای یک شرکت اطلاعاتی دیگر (Vortexa Ltd) نیز کاهش مشابهی را برای این ماه نشان میدهد.
کاهش تقاضا از سوی تیپاتها
با این که نفت ایران تحت تحریمهای ایالات متحده قرار دارد، چین معمولا بزرگترین واردکننده نفت خام از ایران است.
آمارهای رسمی اغلب نشان میدهند صادرات نفت ایران به چین بسیار اندک یا حتی صفر است اما پالایشگاههای کوچک خصوصی (همان تیپاتها)، معمولا بزرگترین خریداران چنین نفتی هستند.
آمار رسمی واردات چین قرار است پنجشنبه این هفته منتشر شود.
مویو شو، تحلیلگر ارشد نفت خام در شرکت کپلر، گفت: «تقاضا از سوی تیپاتها چندان قوی نیست و میل آنها به انبارسازی پس از واردات بالای ماه ژوئن کاهش یافته است.»
او افزود «علاوه بر این، برخی از آنها با محدودیت در سهمیه واردات نفت خام مواجهاند»، زیرا به گفته شو، نیاز به مجوزهایی دارند که حجم واردات را تنظیم میکنند.
در ماه ژوئن، دادههای Vortexa نشان داد که واردات نفت ایران از سوی چین به بیش از ۱.۷ میلیون بشکه در روز رسید که بالاترین رقم در سه ماه گذشته بود.
عجله برای واردات نفت در زمان جنگ جمهوری اسلامی و اسرائیل
این افزایش واردات نفت ایران عمدتا بهدلیل عجله در بارگیری محمولههای نفت برای جلوگیری از تاثیرات احتمالی ناشی از درگیری حکومت ایران و اسرائیل بود.
این درگیری کوتاهمدت که ایالات متحده نیز به آن وارد شد، نگرانیهایی درباره اختلال در عرضه انرژی ایجاد کرد؛ هرچند در نهایت روندهای عرضه نفت آسیبی ندیدند.
از آن زمان، ایالات متحده تحریمهای مربوط به ایران را تشدید کرده و محدودیتهای بیشتری بر نهادهای فعال در زنجیره تامین نفت از ایران از جمله با اعمال تحریمها بر چهارمین پایانه نفتی چین اعمال کرده است.
بر اساس گزارش سهشنبه ۱۴ مرداد این نشریه، این سفر چهارم اوت سال گذشته و با پرواز ماهانایر انجام شده است.
تحت پوشش گذرنامههای دیپلماتیک و یک شرکت مشاورهای
در میان مسافران، علی کلوند، از عوامل برنامه هستهای جمهوری اسلامی، ۴۳ ساله، به همراه چهار کارمند دیگر در پوشش شرکت مشاورهای «دماوند تک» (مستقر در دفتر کوچکی در تهران)، بوده است.
این افراد با گذرنامههای دیپلماتیک سفر کردهاند، برخی از گذرنامهها شمارههای متوالی داشتهاند و همه در یک روز، فقط چند هفته پیش از سفر، صادر شده بودهاند.
فایننشالتایمز افزود که یکی از اعضای هیئت، عامل برنامه هستهای ایران بوده که به گفته مقامات غربی، برای «سازمان پژوهش و نوآوری دفاعی» (سپند) کار میکند.
این واحد تحقیقاتی سری نظامی را «جایگزین مستقیم برنامه هستهای پیش از سال ۲۰۰۴ ایران» توصیف کردهاند.
فرد دیگر، رییس پیشین شرکتی بوده که بهدلیل دخالت در تامین قطعات برای سپند، تحت تحریمهای آمریکا قرار گرفته است.
بر اساس این گزارش، آخرین عضو گروه، یک مامور ضدجاسوسی نظامی جمهوری اسلامی بوده است.
ابراز تمایل به تامین ایزوتوپ از روسیه
تحقیقات فایننشالتایمز بر اساس نامهها، اسناد مسافرتی و سوابق شرکتهای ایرانی و روسی و همچنین مصاحبه با مقامات غربی و کارشناسان عدم اشاعه تسلیحات اتمی انجام شده است.
فایننشالتایمز همچنین نامهای را بررسی کرده که «دماوند تک» در ماه می سال گذشته میلادی به یک تامینکننده روسی فرستاده بود و کلوند در آن علاقهمندی خود را به تامین چند ایزوتوپ از جمله تریتیوم، مادهای با کاربردهای غیرنظامی اما قابلیت تقویت بازده جنگافزار هستهای، ابراز کرده بود.
سفر به روسیه همزمان با نگرانی دولتهای غربی
سفر هیئت ایرانی به روسیه همزمان با نگرانی دولتهای غربی از فعالیتهای مشکوک عوامل هستهای جمهوری اسلامی از جمله تلاشها برای تامین فناوریهای مرتبط با انرژی اتمی صورت گرفت.
در ماه می، آمریکا تحریمهای جدیدی علیه سپند وضع کرد و هشدار داد که این سازمان «روی تحقیقات و توسعه دومنظوره کاربردی برای تسلیحات هستهای و سامانههای کارگشای آن کار میکند».
آژانسهای اطلاعاتی غربی بر این باورند که جمهوری اسلامی برنامه مخفی تسلیحات هستهای داشته اما پیش از آن که اسرائیل و آمریکا در خرداد امسال به تاسیسات هستهای در ایران حمله کنند، واشینگتن معتقد بود تهران این برنامه را از سر نگرفته است.
ایالات متحده هشدار داده بود حکومت ایران گامهایی برداشته که اگر اراده کند، ساخت بمب را آسانتر میکند.
استراتژی «ابهاممحور»
فایننشالتایمز به نقل از کارشناسانی که فعالیتهای هستهای ایران را رصد کردهاند، گزارش داد که استراتژی جمهوری اسلامی در زمینه فعالیت هستهای خود مدتهاست مبتنی بر «ابهاممحوری» است.
این رویکرد از نقض صریح هنجارهای عدم اشاعه تسلیحات هستهای جلوگیری میکند اما میتواند از تحقیقات علمی برای پیشبرد دانش مورد نیاز در صورت تصمیم تهران برای ساخت تسلیحات هستهای استفاده کند.
فایننشالتایمز افزود ماموریت هیئت ایرانی در روسیه به خودی خود سندی نیست که ارزیابیهای غرب درباره برنامه هستهای ایران را تغییر دهد اما: «نمونهای از فعالیتهایی است که نگرانی آژانسهای اطلاعاتی غربی را برانگیخته است.»
همه اجزای یک سفر مشکوک
چندین کارشناس عدم اشاعه تسلیحات هستهای به فایننشالتایمز گفتند سوابق اعضای هیئت، نوع شرکتهای روسی و تدابیر زیرکانه در سفر، همگی مشکوکاند.
به نوشته این نشریه، این هیئت، گروهی از دانشگاهیان معمول نبوده بلکه همگی ارتباط نزدیکی با سپند داشتهاند و از میان تمام شاخههای فعالیت هستهای ایران، سپند یکی از بحثبرانگیزترین و نگرانکنندهترین نهادها در آژانسهای اطلاعاتی غربی است.
ایان استوارت، مهندس هستهای سابق وزارت دفاع بریتانیا و رییس دفتر واشینگتن مرکز مطالعات عدم اشاعه جیمز مارتین، گفت: «مجموعه اطلاعات موجود نشان میدهد ممکن است سپند با تکیه بر تخصص روسیه در پی حفظ دانش مرتبط با سلاح هستهای باشد.»
اسامی دیگر افراد حاضر در گروه
یکی از گذرنامههای دیپلماتیک به نام جواد قاسمی، ۴۸ ساله، صادر شده بوده که پیشتر مدیرعامل شرکت Paradise Medical Pioneers بوده است.
این شرکت در سال ۲۰۱۹ بهخاطر تامین قطعات سلاح هستهای برای سپند، از سوی آمریکا تحریم شد.
به نوشته فایننشالتایمز، محسن فخریزاده پیش از کشته شدن در این شرکت نقش داشت.
بر اساس اسناد، قاسمی از طریق عضویت در هیئتمدیره پنج شرکت مرتبط با سپند یا تحت تحریم آمریکا، به این نهاد متصل است.
او اکنون مدیرعامل شرکت «ایمن گستر رامان کیش» است؛ شرکتی که تجهیزات ایمنی هستهای و تست تشعشع ارائه میدهد و از طریق مدیران کنونی و پیشین خود ارتباطات متعددی با سپند و سپاه پاسداران دارد.
یکی دیگر از گذرنامههای دیپلماتیک به نام روحالله عظیمیراد صادر شده که مقامات غربی او را بهعنوان عامل ارشد هستهای در سپند میشناسند.
او همچنین استادیار دانشگاه صنعتی مالک اشتر است. دانشگاهی که اتحادیه اروپا و بریتانیا، هر دو آن را تحریم کردهاند.
به نوشته فایننشالتایمز، مهمترین عضو هیئت، شاید سروش محتشمی، عامل برنامه هستهای تهران وابسته به دانشگاه صنعتی امیرکبیر بوده باشد.
محتشمی در حوزه مولدهای نوترون تخصص دارد. دستگاههایی که در صنایع و پزشکی کاربرد دارند اما میتوانند در برخی تسلیحات هستهای نیز عامل تحریک انفجار باشند.
آخرین عضو هیئت، امیر یزدیان، ۳۵ ساله، برخلاف دیگران هیچ پرونده دانشگاهی ندارد و اسمش در مدارک مربوط به شرکتها در ایران نیامده است.
گذرنامه دولتی یزدیان شماره متوالی با قاسمی داشته است.
چندین مقام غربی تایید کردند که او کارمند وزارت دفاع در بخش ضدجاسوسی است.
