کرملین پس از دیدار استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا، با ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، گفتوگوهای این دو را «مفید و سازنده» خواند. این دیدار دو روز پیش از پایان ضربالاجلی انجام شد که ترامپ برای پذیرش صلح در اوکراین یا مواجهه با تحریمهای جدید برای مسکو تعیین کرده است.
ویتکاف چهارشنبه ۱۵ مرداد در ماموریتی ناگهانی برای یافتن راهحلی در جنگ سه سال و نیمهای که با تهاجم تمامعیار روسیه به اوکراین آغاز شد، دیداری حدودا سه ساعته با پوتین داشت.
یوری اوشاکوف، مشاور سیاست خارجی کرملین، که در این دیدار حضور داشت گفت دو طرف «سیگنالهایی» درباره مساله اوکراین رد و بدل کردند و درباره امکان توسعه همکاریهای راهبردی میان مسکو و واشینگتن گفتوگو شد.
اوشاکوف این گفتوگوها را «بسیار مفید و سازنده» توصیف کرد و بدون ارائه جزییات بیشتر گفت باید منتظر بازگشت ویتکاف و گزارشش به ترامپ بود.
احتمال طرح پیشنهاد «تعلیق حملات هوایی»
خبرگزاری بلومبرگ و رسانه مستقل روسی «بل» گزارش دادند کرملین ممکن است پیشنهاد تعلیق حملات هوایی از سوی روسیه و اوکراین را مطرح کرده باشد.
این ایده هفته گذشته از سوی الکساندر لوکاشنکو، رییسجمهوری بلاروس، در دیدار با پوتین مطرح شده بود.
چنین اقدامی اگر مورد توافق قرار گیرد، بسیار کمتر از آتشبس کامل و فوری است که اوکراین و آمریکا ماههاست خواستار آن هستند، اما میتواند اندکی آرامش برای دو طرف به همراه داشته باشد.
کریل دیمیتریف، مدیرعامل صندوق سرمایهگذاری روسیه، که پیشتر از ویتکاف استقبال کرده و همراه او در پارکی نزدیک کرملین قدم زده بود، در شبکههای اجتماعی نوشت: «گفتوگو پیروز خواهد شد.»
دولت آمریکا هنوز واکنشی به این دیدار نشان نداده است.
ترامپ که به دلیل عدم پیشرفت در مسیر صلح، بهطور فزایندهای از پوتین ناامید شده، تهدید کرده است که تعرفههای سنگینی را بر کشورهایی اعمال خواهد کرد که از روسیه کالا وارد میکنند.
او بهویژه بر هند فشار وارد میکند؛ کشوری که همراه با چین، از خریداران عمده نفت روسیه به شمار میرود.
کرملین میگوید تهدید به مجازات کشورهایی که با روسیه تجارت دارند، اقدامی غیرقانونی است.
هنوز روشن نیست روسیه چه پیشنهادی ممکن است به ویتکاف داده باشد تا از تهدید ترامپ جلوگیری کند.
حملات متقابل روسیه و اوکراین ادامه دارد
از زمانی که گفتوگوهای مستقیم صلح در ماه مه از سر گرفته شد، روسیه سنگینترین حملات هوایی خود در طول جنگ را انجام داده و تنها در کییف، دستکم ۷۲ نفر را کشته است.
ترامپ هفته گذشته این حملات روسیه را «چندشآور» توصیف کرد.
اوکراین نیز همچنان به پالایشگاهها و مخازن نفتی روسیه حمله میکند.
ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، چهارشنبه ۱۵ مرداد گفت روسیه به یک ایستگاه پمپاژ گاز در جنوب اوکراین حمله کرده است.
او این حمله را ضربهای عامدانه و حسابشده به غیرنظامیان، پیش از آغاز فصل سرد توصیف کرد.
روسیه در مقابل گفت زیرساخت گازی را که به ارتش اوکراین خدمات میداد، هدف قرار داده است.
آندری یرماک، رییس دفتر ریاستجمهوری اوکراین، چهارشنبه گفت دستیابی به آتشبس کامل و برگزاری نشست رهبران ضروری است.
او در تلگرام نوشت: «این جنگ باید متوقف شود و در حال حاضر، مسئولیت این امر برعهده روسیه است.»
پوتین پیروزی در جنگ را به رابطه خوب با آمریکا ترجیح میدهد
سه منبع نزدیک به کرملین به خبرگزاری رویترز گفتند بعید است پوتین به ضربالاجل تحریمی ترامپ تن دهد، چراکه او اعتقاد دارد در جنگ پیروز است و اهداف نظامیاش بر تمایلش برای بهبود روابط با آمریکا اولویت دارد.
منابع روسی هم به رویترز گفتند پوتین نسبت به اثربخشی تحریمهای جدید آمریکا تردید دارد، چراکه طی سه سال و نیم جنگ، موجهای متعددی از تحریمها را تجربه کرده است.
دو منبع گفتند رهبر روسیه نمیخواهد ترامپ را خشمگین کند و میداند ممکن است با رد این فرصت، شانس بهبود روابط با واشینگتن و غرب را از دست بدهد، اما اهداف جنگیاش برای او مهمتر است.
به گفته منابع روسی، شروط پوتین برای صلح شامل تعهدی الزامآور مبنی بر عدم گسترش ناتو به شرق، بیطرفی اوکراین، حفاظت از روسها و پذیرش دستاوردهای سرزمینی مسکو در این جنگ است.
در مقابل، زلنسکی گفته است اوکراین هرگز حاکمیت روسیه بر مناطق اشغالشده را به رسمیت نخواهد شناخت و کییف این حق حاکمیتی دارد که تصمیم بگیرد آیا میخواهد به ناتو بپیوندد یا نه.
بنی گنتس، وزیر پیشین دفاع اسرائیل چهارشنبه ۱۵ مرداد تصمیم دولت لبنان برای خلع سلاح حزبالله را «تاریخی» توصیف کرد و گفت این تصمیم به نفع مردم لبنان و منطقه است، نه اسرائیل.
حزبالله لبنان هم بیانیهای رسمی، تعیین جدول زمانی تحویل سلاحهای این گروه را «اشتباه فاحش» و «نقض حاکمیت ملی» توصیف کرد.
در این بیانیه آمده است: «ما با این تصمیم طوری برخورد خواهیم کرد که گویی چنین تصمیمی وجود ندارد.»
این گروه تاکید کرد که در شرایطی که به گفته آنها «تجاوز اسرائیل ادامه دارد»، گفتوگوی داخلی معنایی نخواهد داشت.
همزمان منابع دیپلماتیک غربی و رسانههای لبنان تصمیم اخیر هیات دولت این کشور برای متمرکز و منحصر کردن سلاح در دستان دولت و تدوین جدول زمانی خلع سلاح از جمله در مورد گروه حزبالله را «اقدامی تاریخی و گامی جدی بهسوی امنیت و ثبات» توصیف کردند.
منابع دیپلماتیک غربی به وبسایت «هنا لبنان» گفتند تصمیم اتخاذ شده در نشست هیئت دولت درباره انحصار سلاح در اختیار دولت، گامی مثبت به شمار میرود.
این منابع خاطرنشان کردند اعلام دولت مبنی بر مامور کردن ارتش برای تهیه طرح اجرایی له منظور متمرکز کردن تمام سلاحها تحت کنترل دولت تا پایان سال جاری و ارائه این طرح برای تصویب به هیئت دولت پیش از ۳۱ اوت، «اقدامی جسورانه و سازنده» است: «این تصمیم نشاندهنده تعهد لبنان به اجرای قطعنامههای بینالمللی است.»
منابع یاد شده تاکید کردند تصمیم درباره جمعآوری سلاحهای غیرقانونی اکنون بهطور جدی دنبال میشود و مسیر را برای حرکت لبنان بهسوی امنیت، ثبات و بازسازی هموار میکند.
جزییات جلسه دولت و موضعگیری نواف سلام
در جلسه روز گذشته هیئت دولت لبنان، برای نخستین بار بهطور رسمی موضوع انحصار سلاح و ضرورت محدود کردن آن در دست دولت مطرح شد که برخی وزرای نزدیک به حزبالله با این موضوع مخالفت کردند.
این جلسه که به گفته ناظران، «تاریخی» بود، با موضعگیری نواف سلام، نخستوزیر، همراه شد و تصمیماتی مهم در پاسخ به چالشهای امنیتی لبنان گرفته شد.
واکنشها و تحلیلهای داخلی
روزنامههای لبنان، چهارشنبه به تحلیل تحولات اخیر در این کشور پرداختند.
برخی از این رسانهها به نقل از یک منبع سیاسی نوشتند: «ایران مصمم است از آنچه از حزبالله باقی مانده بهعنوان یک برگ بازی استفاده کند؛ بدون آنکه جدایی نهایی میان لبنان و محور مقاومت شکل گرفته باشد.»
این منبع گفته است: «جداسازی لبنان از محور ایران به این معنا نیست که این کشور به محور دیگری خواهد پیوست، چرا که آنچه امنیت لبنان را تضمین میکند این است که بخشی از هیچ محوری نباشد.»
برخی رسانهها، جلسه اخیر هیئت دولت لبنان را تاریخی توصیف و تاکید کردند موضعگیری نخستوزیر این کشور، در حافظه سیاسی لبنان باقی خواهد ماند.
نخستوزیر لبنان در این نشست اعلام کرد مهلت خلع سلاح گروههای غیردولتی و تمرکز کامل تسلیحات در اختیار دولت، پایان سال جاری میلادی خواهد بود.
سلام پس از پایان جلسه کابینه گفت: «ارتش لبنان مامور شده است تا پیش از پایان سال ۲۰۲۵، طرحی جامع برای انحصار سلاح در اختیار نیروهای مسلح دولتی تهیه و اجرا کند.»
به گفته او، این طرح باید حداکثر تا پایان ماه اوت (۹ شهریور) ارائه شود.
بر اساس برخی گزارشها، در این جلسه، «تقابل میان دولتِ متعهد به قانون اساسی و حزبالله که از آن رویگردان شده»، آشکار بود: «از این منظر، گفته میشود حزبالله با ایستادن در برابر نهادهای قانونی، نوعی کودتا انجام داد اما دولت با تاکید بر جدول زمانی برای محدود کردن سلاح در دستان دولت لبنان، به این کودتا پاسخ داد.»
القوات اللبنانیة، این تصمیم دولت را «تاریخی» توصیف کرده و تعیین جدول زمانی برای خلع سلاح را «نقطهای بنیادین» دانستند.
در مقابل، روزنامه «الأنباء» با انتقاد از روند اقدامات دولت نوشت: «به تعویق انداختن تصمیمی که از پیش گرفته شده بود .... حزبالله، لبنان را به نقطه صفر بازگرداند.»
خبرگزاری رویترز چهارشنبه ۱۵ مرداد گزارش داد این درگیری حقوقی که در دادگاه کارناتاکا جریان دارد، مبنای سانسور اینترنت در یکی از بزرگترین بازارهای کاربری ایکس را هدف قرار داده است.
دولت نارندرا مودی، نخستوزیر هند، در سال ۲۰۲۳ تغییرات گستردهای در قوانین نظارت بر اینترنت اعمال کرد.
بر اساس این تغییرات، تمام نهادهای فدرال و ایالتی و پلیس اختیار صدور دستور حذف محتوا را برای «هر اطلاعاتی که منع قانونی دارد» دریافت کردند.
دولت هند در اکتبر ۲۰۲۴ وبسایتی به نام «سهیوگ» که به زبان هندی به معنی «همکاری» است راهاندازی کرد تا صدور دستورات حذف محتوا را آسانتر کند.
ایکس این وبسایت را «پرتال سانسور» خواند و از پیوستن به آن خودداری کرد.
در فاصله مارس ۲۰۲۴ تا ژوئن ۲۰۲۵، نهادهای فدرال و ایالتی هند خواهان حذف حدود هزار و ۴۰۰ پست یا حساب کاربری در ایکس شدند.
بیش از ۷۰ درصد این درخواستها از سوی وبسایت سهیوگ، زیرمجموعه وزارت کشور هند، صادر شده است.
دفاع دولت هند
دولت هند در پاسخ به شکایت ایکس، گزارشی ۹۲ صفحهای تهیه کرد تا نشان دهد این پلتفرم «محتوای غیرقانونی» در خود جای داده است.
این گزارش به ۳۰۰ پست شامل اطلاعات نادرست، شایعات و مطالب مربوط به سوءاستفاده جنسی از کودکان میپردازد.
به گفته مقامات هندی، ایکس وسیلهای برای «گسترش نفرت و تفرقه» است که همبستگی اجتماعی را تهدید میکند و «اخبار جعلی» موجود در آن نوعی تهدید امنیتی است.
نمونههایی از محتوای مورد اعتراض
برخی از دستورات حذف، فراتر از مقابله با اطلاعات نادرست بوده است. به عنوان مثال، وزارت راهآهن هند در ماه فوریه دستور حذف گزارشهای خبری درباره ازدحام مرگبار در بزرگترین ایستگاه قطار دهلینو را صادر کرد که ۱۸ کشته بر جای گذاشته بود.
در نمونهای دیگر، پلیس چنای در ماه آوریل درخواست حذف کاریکاتورهای «توهینآمیز» و «تحریکآمیز» را کرد.
از جمله این کاریکاتورها تصویری از «دایناسور قرمز» با عنوان «تورم» بود که ناتوانی مودی و تامیل نادو، وزیر ارشد او را در کنترل قیمتها نشان میداد.
ایلان ماسک که خود را مدافع آزادی بیان میداند، در گذشته نیز با مقامات آمریکا، برزیل و استرالیا بر سر سانسور محتوا اختلاف داشته است.
مالک ایکس در سال ۲۰۲۳ از هند به عنوان کشوری با بیشترین پتانسیل رشد یاد کرد و مودی او را برای سرمایهگذاری در بازار هند ترغیب کرد.
این تقابل حقوقی در حالی پیش آمده که ماسک قصد گسترش فعالیت شرکتهای تسلا و استارلینک در هند را دارد.
با وجود این اختلافات، هنوز نشانهای از تیرگی روابط میان ماسک و مودی دیده نمیشود.
ارتش اسرائیل، چهارشنبه ۱۵ مرداد برای فلسطینیهای ساکن محله زیتون در شهر غزه هشدار تخلیه صادر کرد.
آویخای ادرعی، سخنگوی ارتش، اعلام کرد نیروهای اسرائیلی عملیات خود را در غرب شهر غزه گسترش خواهند داد.
او از ساکنان این منطقه خواست به سمت منطقه المواصی در جنوب غزه حرکت کنند.
چهارشنبه گزارشهایی هم درباره حمله هوایی به هدفی در دیرالبلح منتشر شد.
قرار است کابینه امنیتی اسرائیل پنجشنبه ۱۶ مرداد درباره دو گزینه اشغال کامل نوار غزه یا صرفا گسترش عملیاتهای نظامی تصمیمگیری کند.
ارتش اسرائیل در حال حاضر حدود ۷۵ درصد از خاک غزه را در اشغال خود دارد.
مقامهای دولت حماس گزارش دادند شامگاه سهشنبه ۱۴ مرداد جمعیتی از ساکنان شهر دیرالبلح در مرکز نوار غزه تلاش داشتند خود را به کامیون حامل کمکهای غذایی برسانند اما از آن جا که این کامیون در مسیری ناهموار و نامناسب حرکت میکرده، در میان جمعیت غیرنظامیان واژگون شده است.
به گفته منابع دولت حماس، بیشتر قربانیان این سانحه از ساکنان مناطق آسیبدیدهای بودند که با گرسنگی شدید روبهرو هستند و در حین انتظار برای دریافت کمک غذایی از کامیونها، جان باختند.
دفتر رسانهای حماس با انتشار بیانیهای، ارتش اسرائیل را مسئول واژگونی کامیون معرفی و اعلام کرد راننده مجبور شده از مسیرهایی ناامن وارد شهر شود؛ مسیرهایی که پیشتر هدف بمباران قرار گرفته و برای تردد مناسبسازی نشدهاند.
این نهاد دولتی تاکید کرد ارتش اسرائیل «با جلوگیری از سازماندهی فرآیند توزیع کمکها و اجبار به عبور آنها از شرایطی بینظم و خطرناک، عمدا به ایجاد هرجومرج و گرسنگی دامن میزند».
در این بیانیه آمده است که این حادثه «نتیجه مستقیم سیاست گرسنه نگاه داشتن جمعی» است؛ سیاستی که در آن، اسرائیل متهم شده مانع از ورود منظم کمکهای انسانی میشود و مسیرهایی خطرناک را بر کامیونهای حامل غذا تحمیل میکند.
به گفته دفتر رسانهای حماس، این وضعیت باعث شده غیرنظامیان برای دسترسی به کمکها با ازدحام شدید مواجه شوند.
بر اساس گزارش سازمان ملل، از پایان ماه می (۱۰ خرداد) تاکنون، بیش از هزار و ۲۰۰ نفر در غزه حین تلاش برای تهیه غذا و آذوقه کشته شدهاند.
فیلیپ لازارینی، کمیسر کل آژانس امدادرسانی و کاریابی سازمان ملل برای آوارگان فلسطینی (اونروا)، ۱۴ مرداد در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «گرسنگی به قاتلی جدید در غزه تبدیل شده است.»
او تاکید کرد زمان آن فرا رسیده تا کمکها «به شکلی ایمن، بدون مانع و با کرامت انسانی» ارائه شود.
بر اساس برآوردهای سازمان ملل، با تداوم محاصره غزه و بسته شدن بیشتر گذرگاهها به این باریکه، بیش از دو میلیون نفر با خطر گرسنگی روبهرو هستند.
نهادهای حقوق بشری میگویند دسترسیهای محدود و موقتی پاسخگوی نیازهای روزافزون در غزه نیست.
ویتکاف چهارشنبه ۱۵ مرداد در یک سفر لحظه آخری وارد مسکو شد؛ ماموریتی برای تلاش در جهت دستیابی به پیشرفت در پایان دادن به جنگ اوکراین، تنها دو روز پیش از انقضای ضربالاجلی که ترامپ تعیین کرده و بر اساس آن، روسیه باید با صلح موافقت کند، وگرنه با تحریمهای جدید مواجه خواهد شد.
ویتكاف در بدو ورود به مسکو مورد استقبال کیریل دیمیترییِف، رییس صندوق ثروت ملی این کشور قرار گرفت و رسانههای دولتی تصاویری از قدم زدن این دو در پارکی در نزدیکی کاخ کرملین و گفتوگوی جدی میان ایشان را منتشر کردند.
یک منبع آگاه از برنامه کاری ویتکاف سهشنبه به خبرگزاری رویترز گفت که او قرار است چهارشنبه با مقامهای ارشد روسیه دیدار کند.
کرملین اعلام کرد احتمال دارد ویتکاف با ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه نیز دیدار کند.
ترامپ که هر روز از پیشرفت نکردن مذاکرات صلح اوکراین بیشتر ناامید میشود، تهدید کرده تعرفههای سنگینی بر کشورهایی که کالا از روسیه وارد میکنند، وضع خواهد کرد.
فشار آمریکا بر خریداران نفت روسیه
ترامپ بهویژه بر هند فشار وارد میکند. کشوری که به همراه چین از خریداران عمده نفت روسیه است.
مسکو تهدید به مجازات کشورهایی را که با روسیه تجارت میکنند، «غیرقانونی» خوانده است.
سه منبع نزدیک به کرملین به رویترز گفتند که پوتین احتمالا در برابر ضربالاجل تحریمی ترامپ کوتاه نخواهد آمد، چرا که بر این باور است در جنگ پیروز است و اهداف نظامیاش را مهمتر از بهبود روابط با ایالات متحده میداند.
گِرهارد مانگوت، تحلیلگر اتریشی و عضو گروهی از دانشگاهیان و روزنامهنگاران غربی که در طول سالها با پوتین دیدارهای منظم داشتهاند، گفت: «سفر ویتکاف آخرین تلاش برای یافتن راهحلی با حفظ آبرو برای هر دو طرف است اما فکر نمیکنم هیچ سازشی حاصل شود.»
او در ادامه گفت: «روسیه تاکید خواهد کرد که آماده آتشبس است، اما فقط تحت شرایطی که دو یا سه سال است بر آنها پافشاری میکند.»
مانگوت تاکید کرد: «ترامپ تحت فشار خواهد بود تا آنچه را اعلام کرده اجرا کند- یعنی اعمال تعرفههای بالاتر بر همه کشورهایی که از روسیه نفت، گاز و احتمالا اورانیوم خریداری میکنند.»
ماموریت ویتکاف و انتقادها از او
منابع روسی به رویترز گفتند که پوتین نسبت به اثر تحریمهای جدید آمریکا بدبین است؛ بهویژه پس از چندین موج از مجازاتهای اقتصادی که در طول سه سال و نیم جنگ اعمال شدهاند.
به گفته دو منبع دیگر، رییسجمهوری روسیه نمیخواهد ترامپ را خشمگین کند و میداند که شاید در حال از دست دادن فرصتی برای بهبود روابط با واشینگتن و غرب باشد اما اهداف جنگیاش را مهمتر از همه اینها میداند.
ویتكاف که یک میلیاردر حوزه املاک و مستغلات است، پیشتر چندین دیدار طولانی با پوتین داشته است.
او تا پیش از پیوستن به تیم ترامپ در ژانویه، هیچ تجربه دیپلماتیکی نداشت، اما همزمان مامور شده تا در زمینه آتشبس در جنگهای اوکراین و غزه تلاش کند و همچنین در بحران مرتبط با برنامه هستهای ایران نقشآفرین باشد.
منتقدان، او را فاقد صلاحیت لازم برای مذاکره مستقیم با پوتین، مرد قدرتمند روسیه در ۲۵ سال گذشته، دانستهاند.
در آخرین سفرش در ماه آوریل، ویتکاف که بدون همراهی دیپلماتها یا دستیارانش به مسکو رفت، تنها در برابر پوتین، دیمیترییف و یوری اوشاکوف، مشاور سیاست خارجی کرملین، دیده شد.
برخی منتقدان در مواردی ویتکاف را متهم کردهاند که روایت کرملین را تکرار میکند. برای مثال، او در مصاحبهای با تاکر کارلسن، روزنامهنگار آمریکایی، در ماه مارس گفت: «هیچ دلیلی وجود ندارد که روسیه بخواهد اوکراین را ضمیمه کند یا بخشی از قلمرو آن را ببلعد. تصور اینکه پوتین بخواهد ارتشش را در سراسر اروپا به راه بیندازد، مضحک است.»
اوکراین و بسیاری از متحدان اروپاییاش عکس این را میگویند.
پوتین هرگونه قصد تعرض به قلمرو ناتو را رد کرده و مسکو بارها چنین گفتههایی را نشانهای از «خصومت اروپا» و «روسیههراسی» دانسته است.
روزنامه اسرائیل هیوم، سهشنبه ۱۴ مرداد نوشت که نتانیاهو بهدنبال پیروزی کامل نظامی است تا شکست دیپلماتیک اسرائیل در برابر نفوذ سیاسی جمهوری اسلامی، بهویژه در پرونده غزه، جبران شود؛ اما این مسیر با مخاطرات جدی داخلی و بینالمللی همراه است.
بازی بزرگ تهران: از سوریه تا غزه
بهنوشته این روزنامه هرچند نفوذ جمهوری اسلامی در عرصههای سیاسی سوریه و لبنان ضعیفتر از گذشته شده، اما عملیات سیاسی تهران همچنان در این دو کشور جریان دارد. در سوریه، تهران با دامنزدن به تنش میان گروههای کرد و دروزی، و همچنین با حمایت از سلولهای باقیمانده داعش و شبهنظامیان وابسته به خود، تلاش دارد ثبات دولت احمد الشرع را تضعیف کند.
در لبنان نیز جمهوری اسلامی با چالش بازسازی توان نظامی حزبالله روبهروست، در حالیکه بهطور همزمان از مقاومت این گروه در برابر خلع سلاح کامل که خواسته واشینگتن است، حمایت میکند.
اما غزه اکنون به پیچیدهترین صحنه درگیری تبدیل شده؛ چرا که گروگانگیری حماس در این منطقه، ابزار مهمی در مذاکرات است.
به نوشته اسرائیل هیوم، منابع دیپلماتیک عرب تایید کردهاند که جمهوری اسلامی با نفوذ عمیق در رهبری حماس، دو توافق موقت برای آتشبس و آزادی جزئی گروگانها را ناکام گذاشته است. این توافقها قرار بود زمینهساز مذاکرات برای پایان کامل جنگ شوند؛ چیزی که تهران بیش از هر چیز از آن هراس دارد.
بهرهبرداری تهران از فروپاشی ساختار رهبری حماس
بهگزارش اسرائیل هیوم، دیپلماتهای عرب دخیل در مذاکرات تاکید کردهاند که جمهوری اسلامی از نبود رهبری یکپارچه در حماس بهره برده و با دامنزدن به اختلافات داخلی، موجب افراطیشدن مواضع این گروه و بیاعتبار شدن جناحهای عملگرا شده است.
پس از آنکه استیو ویتکاف، فرستاده ویژه رییسجمهوری آمریکا به خاورمیانه، در دیدار با خانواده گروگانها، جزئیاتی از توافق پیشنهادی برای خلعسلاح غزه را مطرح کرد، جناحهای تندرو حماس واکنش نشان دادند و بهسرعت آن را انکار کردند.
همین تحولات موجب شد که نتانیاهو از راهکار دیپلماتیک صرفنظر کند و به گزینه نظامی کامل بازگردد.
یک مقام ارشد دیپلماتیک اسرائیل هدف اصلی نتانیاهو را «نابودی کامل توان نظامی و ساختار حکمرانی حماس» اعلام کرده که مقدمهای برای هرگونه تحول سیاسی آینده در نوار غزه خواهد بود.
پیروزی نظامی بدون اسکان مجدد
در سخنرانی مقابل سربازان تازهوارد یگان زرهی و مهندسی رزمی، نخستوزیر اسرائیل تاکید کرد: «دستاوردهایی که علیه ایران، حزبالله و حماس بهدست آوردهایم، پشت سر ماست؛ اما شکست کامل دشمن در غزه همچنان پیش روست. ما هیچکدام از ماموریتهایمان را رها نمیکنیم: آزادی گروگانها و اطمینان از اینکه غزه هرگز دوباره تهدیدی برای اسرائیل نباشد.»
در داخل دولت اسرائیل، گروهی از سیاستمداران تندرو خواستار اشغال کامل نوار غزه، اداره نظامی آن و بازسازی شهرکهای یهودینشین پیشین مانند «گوشکاتیف» هستند. بزالل اسموتریچ، وزیر دارایی اسرائیل، آشکارا این سیاست را تبلیغ میکند؛ اما نتانیاهو در حال حاضر فاصله خود را با آن حفظ کرده است.
تحلیلگران اسرائیل هیوم معتقدند که ملاحظات سیاسی بینالمللی، بهویژه جلوگیری از خشم واشینگتن و فروپاشی توافقنامههای ابراهیم، مانع از اجرای چنین سناریویی از سوی نتانیاهو شده است.
منابع آمریکایی میگویند در حالیکه دولت ترامپ ممکن است حاکمیت اسرائیل بر کرانه باختری را بپذیرد، اما با بازسازی شهرکهای یهودی در غزه بهشدت مخالف است.
عملیات تدریجی در سایه فشار جهانی
در صورت اجرای عملیات تصرف کامل غزه، انتظار میرود ستاد کل ارتش اسرائیل به رهبری ژنرال ایال زمیر رویکرد گامبهگام، محلهبهمحله و خیابانبهخیابان را که از مارس آغاز شده ادامه دهد؛ به جای آنکه به حملات زرهی سریع و گسترده علیه شهر غزه و اردوگاههای مرکزی دست بزند.
اما ادامه طولانیمدت جنگ با وجود کاهش تلفات غیرنظامیان، دولت اسرائیل را در معرض فشار فزاینده رهبران غربی قرار داده که بهنوشته اسرائیل هیوم، «با وجود ریاکاری آشکار، به کارزارهای ساختگی گرسنگی و قحطی که با هدایت مستقیم قطر و جمهوری اسلامی پیش میرود»، واکنش نشان میدهند.
در صورت تشدید عملیات، این فشارها افزایش مییابد و حمایت مردمی از فلسطینیها در کشورهای غربی، دولتها را به اقدامات عملی علیه اسرائیل سوق خواهد داد. تحریم سرمایهگذاری، تعلیق پروژههای مشترک مانند برنامه علمی «هورایزن»، تحریم علمی و فرهنگی و ممنوعیتهای تجاری و تسلیحاتی، از جمله گزینههایی هستند که بهطور جدی مطرحاند.
در سطح دیپلماتیک نیز خطر پیشروی اسرائیل افزایش یافته است. مجمع عمومی سازمان ملل متحد قرار است شش هفته دیگر تشکیل جلسه دهد و کنفرانس مشترک فرانسه و عربستان سعودی آن را زمان مناسبی برای اعلام شناسایی رسمی دولت فلسطینی دانسته است. ادامه جنگ در غزه، بهنوشته اسرائیل هیوم، تقریبا تضمین میکند که چنین تصمیماتی گرفته شده است و قطعنامههای بیشتری علیه اسرائیل در سازمان ملل تصویب میشود.
آزمون بزرگ روابط ترامپ و نتانیاهو
با آنکه دولت ترامپ حمایت کامل خود را از اسرائیل نشان داده، اما این حمایت بهصورت مشروط ادامه دارد. استیو ویتکاف و سخنگویان کاخ سفید بارها جمهوری اسلامی و حماس را مسئول شکست مذاکرات معرفی کردهاند و نتانیاهو نیز تاکید کرده که اقدامات خود را با هماهنگی واشینگتن پیش میبرد.
اما با پیشروی بیشتر عملیات نظامی، این هماهنگی با چالش روبهرو خواهد شد. منابع دیپلماتیک آمریکا میگویند اگر عملیات اسرائیل با شکست مواجه شود یا بیش از حد طول بکشد، ترامپ ناچار به مداخله خواهد شد.
بهگزارش اسرائیل هیوم، واشینگتن و اورشلیم در حال هماهنگی برای اعمال حداکثر فشار نظامی با هدف بازگرداندن حماس به میز مذاکره هستند. شروع عملیات نظامی و سپس بازگشت سریع به گفتگوهای دیپلماتیک، یکی از سناریوهای محتملی است که مورد نظر کاخ سفید است.
ترامپ بهدنبال پیادهسازی سریع چشمانداز خاورمیانهای خود است و حماس و جمهوری اسلامی را بزرگترین موانع این مسیر میداند. عربستان سعودی، مصر و اردن نیز فشارهای سیاسی شدیدی به حماس وارد کردهاند. حتی قطر نیز در کنار حمایت رسانهای، با خلعسلاح حماس موافقت کرده است.
در چنین شرایطی، اگر عملیات اسرائیل به برچیدن کامل حماس منجر شود، واشینگتن و کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس از آن حمایت خواهند کرد. اما اگر حماس با الهام از تهران تصمیم بگیرد به مقاومت ادامه دهد، ممکن است بحرانهای سیاسی داخلی و بینالمللی اسرائیل را به نقطهای برساند که نتانیاهو ناچار به توقف عملیات و پذیرش شروط آزادی گروگانها و پایان جنگ شود.
