رودخانه کارون، بلندترین رود ایران، در خطر خشکسالی قرار دارد
رودخانه کارون، بلندترین رود ایران با بیش از ۹۵۰ کیلومتر طول، در آستانه یک فاجعه زیستمحیطی و خطر خشکسالی قرار گرفته است.
رودخانه کارون، بلندترین رود ایران با بیش از ۹۵۰ کیلومتر طول، در آستانه یک فاجعه زیستمحیطی و خطر خشکسالی قرار گرفته است.
کاهش شدید جریان آب، خشک شدن بخشهایی از بستر کارون و بوی تعفن ناشی از آب راکد، زنگ خطرهایی است که توجه کارشناسان و کنشگران محیط زیست را به خود جلب کرده است.
علی ارواحی، متخصص مدیریت زیستبومهای تالابی، پنجشنبه ۳۰ مرداد در مصاحبه با خبرآنلاین، تغییرات اقلیمی و استقرار صنایع آببر، مانند فولاد و پتروشیمی، را از عوامل تشدیدکننده خشکی کارون دانست و گفت مشکل اصلی، «حکمرانی نادرست و مدیریت ناکارآمد منابع آب» است که در نتیجه آن، احداث سدها و فشار کشتهای آببر شکل میگیرند و به بحران دامن میزنند.
او از احداث سدهایی مانند کارون سه، کارون چهار و گتوند، انتقال آب به استانهایی مثل اصفهان و یزد و کشتهای پرمصرف مانند نیشکر و برنج در خوزستان، بهعنوان مهمترین عوامل بحران آب در رودخانه کارون نام برد و افزود در این میان، ذخیره نمک در مخزن سد گتوند، شوری آب را چند برابر کرده است.
او با تاکید بر اینکه سدسازی و انتقال آب، جریان رودخانه را دستخوش تغییرات جدی کرده و جریان آب به پاییندست و تالابها را کاهش داده، هشدار داد: «در سالهای گذشته، آورد کارون که زمانی بین ۵۰۰ تا ۶۰۰ متر مکعب بر ثانیه بود، در برخی ماهها به زیر ۱۰۰ متر مکعب رسیده است.»
پیامدهای هولناک
ارواحی در ادامه سخنان خود، به تاثیرات زیستمحیطی خشکشدن کارون و بوی تعفن ناشی از آب راکد پرداخت و گفت: «کاهش جریان آب، اکسیژن محلول را کم کرده و ریسک مرگومیر آبزیان و بیمهرگان را افزایش میدهد. رشد جلبکها و باکتریهای بیهوازی، بوی نامطبوع را ایجاد کرده و رسوبگذاری غیرطبیعی نیز زیستگاهها را تغییر داده است.»
او اضافه کرد: «گازهایی مثل سولفید هیدروژن میتوانند مشکلات تنفسی و سردرد ایجاد کنند و کیفیت پایین آب، بیماریهای گوارشی و عفونی را تشدید کند. احتمال افزایش پشهها و بیماریهایی مثل مالاریا یا تب دنگی نیز وجود دارد.»
کاهش اکسیژن و شوری آب کارون، مرگ آبزیان و تخریب زیستگاهها را به دنبال دارد و مهاجرت آنها برای تخمریزی را دشوار میکند.
ارواحی در این خصوص گفت: «تالابهای شادگان و حورالعظیم، زیستگاه پرندگان مهاجر، بهدلیل کاهش آب و آلودگی در معرض خطرند و ممکن است برخی گونهها از دست بروند. بحران کارون زنجیره اکولوژیک از آبزیان تا پرندگان را تحت فشار قرار داده است.»
مهاجرت اجباری
این متخصص زیستبوم با هشدار درباره مهاجرت اجباری در صورت ادامه این روند گفت بخشی از روستاییان خوزستان بهدلیل نبود آب کشاورزی و شوری زمینها مجبور به ترک سرزمین خود شدهاند و در چنین شرایطی، دامداران دیگر نمیتوانند امرار معاش کنند و نارضایتی اجتماعی افزایش خواهد یافت.
او افزود کاهش تولید کشاورزی، وابستگی به واردات مواد غذایی و از دست رفتن نیروی کار ماهر، امنیت اجتماعی و اقتصادی منطقه را تهدید میکند و ممکن است تغییر بافت جمعیتی را به دنبال داشته باشد.
به گفته ارواحی، خشکی تالابها میتواند کانونهای ریزگرد را افزایش دهد و سلامت مردم را تهدید کند و برای عبور از این بحران، باید از مدیریت تقاضامحور به سمت توسعه آباندوز و تامین حقآبه کارون و تالابهای پاییندست حرکت کرد.
در این شرایط، کارون بیش از هر زمان دیگری آینه شکست حکمرانی آب در جمهوری اسلامی است و در صورت انجام ندادن اقدامات موثر، «شاهرگ خوزستان» به کانون دائمی بحران بدل خواهد شد.
بر اساس گزارشها در پنجشنبه ۳۰ مرداد، همچنین قیمت هر پوند بریتانیا به حدود ۱۲۹ هزار تومان و بهای سکه طلا به حدود ۸۷ میلیون تومان رسیده است.
به نظر میرسد با نزدیک شدن به ضربالاجل سه کشور اروپایی برای فعالسازی مکانیسم ماشه، قیمت ارز و طلا در بازار ایران همچنان روند افزایشی خواهد داشت.
با این حال، مقامهای جمهوری اسلامی میکوشند پیامدهای اقتصادی بازگشت احتمالی تحریمهای بینالمللی را ناچیز جلوه دهند.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، ۱۵ مرداد اعلام کرد در مورد تبعات مکانیسم ماشه «بزرگنمایی شده و بیشتر از چیزی که هست، در چشم مردم جلوهاش دادند».
۱۴ مرداد نیز علیرضا عباسی، نماینده مجلس، در واکنش به تهدید کشورهای اروپایی مبنی بر فعالسازی مکانیسم ماشه و بازگرداندن تحریمهای سازمان ملل علیه جمهوری اسلامی گفت اجرای این ساز و کار «بیشتر جنبه روانی دارد و تاثیر تحریمی جدیدی نخواهد داشت».
تلاش آمریکا برای قطع صادرات نفت ایران به چین
افزایش قیمت دلار در ایران در شرایطی رخ میدهد که وزارت امور خارجه آمریکا بهتازگی اعلام کرد واشینگتن مصمم است صادرات نفت از ایران به چین را بهطور کامل متوقف کند.
این وزارتخانه ۲۷ مرداد در پیامی به زبان فارسی در صفحه رسمی خود در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «دولت ترامپ طبق بخشی از کارزار فشار حداکثری برای پاسخگو قرار دادن رژیم ایران در قبال فعالیتهای مخربش، مصمم است که صادرات نفت از ایران به چین را به صفر برساند.»
در این پیام آمده است: «رژیم ایران جهت دور زدن تحریمها، بیشتر از درآمد حاصل از تجارت غیرقانونی نفت خود، پول خرج میکند.»
پیشتر وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی در نامهای محرمانه که نسخهای از آن به ایراناینترنشنال رسید، به وزارتخانهها و شرکتهای بزرگ هشدار داد پیامدهای فعالسازی مکانیسم ماشه موجب توقف فروش نفت ایران، وقوع بحرانهای بزرگ اقتصادی و امنیتی، رشد بیکاری و تشدید نارضایتی اجتماعی در کشور میشود.
در بخشی از نامه محرمانه وزارت اطلاعات، نسبت به «شکلگیری تهدیدات اجتماعی و روانی ناشی از بحران اقتصادی» هشدار داده شده است.
پیامدهای اجتماعی این وضعیت شامل نوسانات شدید ارزی، کاهش قدرت خرید مردم، افزایش بیکاری، تعدیل نیروها و تشدید نارضایتی عمومی برشمرده شده است.
دولت بریتانیا پنجشنبه ۳۰ مرداد در بیانیهای اعلام کرد این کشور بر پایه قانون تحریمها و مبارزه با پولشویی، پنج مورد جدید را به فهرست تحریمهای خود علیه حکومت ایران اضافه کرده است.
در این بیانیه آمده است: «اتکای ایران به درآمدهای ناشی از شبکههای تجاری و سازمانهای وابسته، این کشور را قادر میسازد فعالیتهای بیثباتکننده خود را ادامه دهد؛ از جمله حمایت از نیروهای نیابتی و شرکای منطقهای و تسهیل تهدیدات دولتی در خاک بریتانیا.»
علاوه بر شمخانی، شرکتهای مستقر در دبی متعلق به او، شامل گروه کشتیرانی «ادمیرال» و گروه «میلاووس»، هدف تحریمهای جدید قرار گرفتهاند.
همچنین شرکت «اوشن لئونید اینوستمنتس» که دفتر آن در لندن واقع است، از سوی بریتانیا تحریم شده است. این صندوق سرمایهگذاری در امپراتوری اقتصادی حسین شمخانی نقشی مهم ایفا میکند.
در کنار این موارد، شرکت بازرگانی پتروشیمی نیز بهعنوان یکی از بازوهای مالی جمهوری اسلامی در عرصه بینالمللی، به فهرست تحریمها اضافه شده است.
این تحریمها در شرایطی اعمال میشوند که افزایش تهدیدات منتسب به جمهوری اسلامی در خاک بریتانیا نگرانیهای فزایندهای را به همراه داشته است.
باب بلکمن، نماینده محافظهکار پارلمان بریتانیا، ۲۸ مرداد هشدار داد «ماموران آیتاللههای تهران» در خیابانهای بریتانیا پرسه میزنند، شهروندان را تهدید میکنند و مخالفان حکومت ایران را هدف قرار میدهند.
دولت بریتانیا در ادامه بیانیه خود افزود: «موضع ما روشن است که همچنان ایران را پاسخگو خواهیم دانست و تحریمهای امروز گامی قاطع در این مسیر به شمار میرود.»
بر اساس مقررات تحریمهای بریتانیا، تمامی داراییها و منابع اقتصادی افراد و نهادهای تحریمشده در این کشور باید مسدود شود و هیچ شخص یا نهادی حق معامله یا انتقال منابع مالی مستقیم یا غیرمستقیم با آنها را ندارد.
تحریم شمخانی از سوی آمریکا و اتحادیه اروپا
پیشتر در هشتم مرداد، آمریکا از تحریم حسین شمخانی و بخشی از «امپراتوری عظیم کشتیرانی» وابسته به او خبر داد.
در این مجموعه، ۵۰ شخص و نهاد و بیش از ۵۰ کشتی در فهرست تحریمها قرار گرفتند که بزرگترین اقدام تحریمی واشینگتن علیه تهران از سال ۲۰۱۸ به شمار میرود.
در بیانیه وزارت خزانهداری ایالات متحده آمده بود که حسین شمخانی با تکیه بر نفوذ پدرش در بالاترین سطوح حاکمیت جمهوری اسلامی و از طریق فساد گسترده، ناوگان بزرگی از نفتکشها و کشتیهای باری را ایجاد و اداره کرده است.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، در این رابطه گفت: «امپراتوری کشتیرانی خانواده شمخانی نشان میدهد که چگونه نخبگان حکومت ایران با سوءاستفاده از موقعیتهای خود، ثروتهای کلان میاندوزند و اقدامات خطرناک حکومت را تامین مالی میکنند.»
علی شمخانی نیز پیشتر در سال ۲۰۲۰ از سوی آمریکا تحریم شده بود.
کمتر از دو هفته پس از آغاز دور دوم ریاستجمهوری ترامپ، کارزار تازهای از سیاست «فشار حداکثری» علیه جمهوری اسلامی به راه افتاد.
در ۱۰۰ روز نخست فعالیت، دولت ترامپ در مجموع ۱۷ دور تحریم مرتبط با جمهوری اسلامی اعمال کرد که طی آن ۴۰ شخص، ۱۱۷ شرکت و نهاد و ۷۷ نفتکش هدف قرار گرفتند.
اتحادیه اروپا نیز ۳۰ تیر حسین شمخانی را بههمراه چند شرکت وابسته به او بهدلیل نقش کلیدی در تجارت نفت روسیه و فعالیت در ناوگان نفتی مخفی این کشور موسوم به «ناوگان سایه» تحریم کرده بود.
بلومبرگ دیماه ۱۴۰۳ گزارش داد حسین شمخانی و چند نفر از نزدیکانش از برنامه کشور دومینیکا برای اعطای شهروندی در ازای سرمایهگذاری استفاده کردند و پاسپورت این کشور را گرفتند تا به سیستم بانکی بینالمللی دسترسی داشته باشند.
این پایگاه خبری جمعه ۳۰ مرداد اعلام کرد این سفر در شرایطی انجام میشود که نگرانیها درباره «ناتوانی آژانس در بررسی و حسابرسی از ذخایر اورانیوم نزدیک به درجه تسلیحاتی در ایران» افزایش یافته است.
سه دیپلمات که به دلیل حساسیت موضوع نخواستند نامشان فاش شود، به بلومبرگ گفتند این سفر پس از آن برنامهریزی شد که رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در تلاش اخیر خود برای جلب موافقت ایران بهمنظور از سرگیری نظارتها پس از جنگ ۱۲ روزه اسرائیل و جمهوری اسلامی، ناکام ماند.
بر اساس این گزارش، این نهاد وابسته به سازمان ملل بیش از پیش در مورد بازگشت بازرسان خود به ایران ناامید شده است.
اخراج بازرسان در جریان جنگ اخیر جمهوری اسلامی و اسرائیل، عملا به نظارت بینالمللی بر گستره و هدف قابلیتهای هستهای جمهوری اسلامی پایان داد.
تهران همچنان تاکید دارد که خطرات شیمیایی و پرتوی در سایتهایی که بهوسیله آمریکا و اسرائیل بمباران شدند، مانع از سرگیری بازرسیهاست.
۲۰ مرداد، کاظم غریبآبادی، معاون امور حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی اعلام کرد ماسیمو آپارو، معاون مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، پس از گفتوگو با مقامهای حکومت ایران در زمینه «نحوه تعامل آژانس و جمهوری اسلامی در شرایط جدید»، تهران را ترک کرد.
حضور آپارو در تهران بسیار کوتاه بود و به گفته غریبآبادی، هیات نمایندگی جمهوری اسلامی «مراتب انتقاد و اعتراض شدید خود نسبت به عدم ایفای مسئولیتهای آژانس» در جریان جنگ اخیر با اسرائیل را ابراز کرد.
همچنین در جریان این سفر، تهران به آپارو پیشنهاد داد که شاید بهزودی امکان بازدید از سایتهایی که تحت تاثیر حملات قرار نگرفتهاند (مانند نیروگاه اتمی ساخت روسیه در بوشهر)، فراهم شود.
بلومبرگ نوشت دسترسی به مجتمع اصلی سوخت هستهای ایران همچنان غیرممکن اعلام شده است.
با این حال، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، چهارشنبه گفت: «ما نمیتوانیم همکاری با آژانس را بهصورت کامل قطع کنیم؛ اگر روزی نظام تصمیم بگیرد از انپیتی خارج شود، این کار را انجام خواهد داد؛ در حالی که فعلا تصمیم داریم در انپیتی بمانیم.»
سرنوشت اورانیوم غنیشده ایران
از زمان حملات آمریکا و اسرائیل به تاسیسات اتمی در ایران، آژانس موفق به راستیآزمایی موجودی اورانیوم غنیشده در این مراکز نشده است.
جمهوری اسلامی به بازرسان اطلاع داده بود آماده انتقال این مواد نزدیک به درجه تسلیحاتی به مکانی اعلامنشده است.
ناتوانی در تایید وضعیت یا مکان این ذخیره، تردیدها را درباره اینکه آیا حملات واقعا توانمندی ایران را برای ساخت سلاح هستهای نابود کردهاند یا نه، بیشتر کرده است.
رایزنیهای هفته آینده آژانس در واشینگتن همزمان است با پایان مهلتی که سه کشور اروپایی آلمان، بریتانیا و فرانسه برای بازگرداندن تحریمهای سازمان ملل علیه ایران تعیین کردهاند.
قدرتهای اروپایی تا پایان ماه جاری میلادی به تهران فرصت دادهاند تا مذاکرات را از سر بگیرد و اجازه بازرسیها را بدهد. در غیر این صورت، باید با اقدام شورای امنیت مواجه شود.
