واکنشهای جهانی به اعلام رسمی «قحطی در غزه» ادامه دارد؛ از «جنایت جنگی» تا انکار بحران
گزارش روز جمعه نهاد جهانی پایش گرسنگی (آیپیسی) که برای نخستین بار «قحطی» در غزه را بهطور رسمی تایید کرد، واکنشهای گستردهای در پی داشت که همچنان ادامه دارد.
گزارش روز جمعه نهاد جهانی پایش گرسنگی (آیپیسی) که برای نخستین بار «قحطی» در غزه را بهطور رسمی تایید کرد، واکنشهای گستردهای در پی داشت که همچنان ادامه دارد.
طبق این گزارش، ۵۱۴ هزار نفر – حدود یکچهارم جمعیت غزه – در شرایط قحطی قرار دارند و این رقم تا پایان سپتامبر به بیش از ۶۴۰ هزار نفر خواهد رسید. حدود ۲۸۰ هزار نفر از این افراد در شهر غزه و اردوگاههای اطراف آن زندگی میکنند؛ مناطقی که پس از ۲۲ ماه جنگ اسرائیل و حماس عملاً به کانون بحران انسانی تبدیل شدهاند.
این نخستین بار است که آیپیسی قحطی را خارج از قاره آفریقا ثبت میکند. این سازمان هشدار داد که شرایط قحطی احتمالاً تا پایان ماه آینده به دیرالبلح و خانیونس نیز گسترش خواهد یافت. در بخشهایی از شمال غزه، اوضاع حتی وخیمتر از شهر غزه گزارش شده اما نبود داده کافی مانع از اعلام رسمی قحطی در آن مناطق شده است.
قحطی چیست و چه معیارهایی دارد؟
طبق استانداردهای سازمان ملل، قحطی زمانی اعلام میشود که دستکم ۲۰ درصد خانوارها با کمبود شدید غذا مواجه باشند، یکسوم کودکان دچار سوءتغذیه حاد شوند و روزانه دو نفر از هر ۱۰ هزار نفر به دلیل گرسنگی یا بیماری مرتبط جان خود را از دست بدهند. نهادهای بینالمللی تاکید میکنند قحطی در غزه نه یک فاجعه طبیعی، بلکه نتیجه مستقیم جنگ، محاصره و جلوگیری از ورود کمکهاست.
واکنشها در سازمان ملل و نهادهای امدادی
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، قحطی در غزه را «فاجعهای ساخت بشر، محکومیت اخلاقی و شکست بشریت» خواند و خواستار آتشبس فوری، آزادی گروگانها و دسترسی بدون مانع کمکهای بشردوستانه شد.
فولکر ترک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل، هشدار داد که مرگ ناشی از گرسنگی میتواند مصداق «جنایت جنگی» باشد. تام فلتچر، رییس امور بشردوستانه سازمان ملل، نیز گفت: «این قحطی قابل پیشگیری بود اگر اجازه میدادند کمکها وارد شود.»
سازمان جهانی بهداشت اعلام کرد «بیش از نیم میلیون نفر در غزه در قحطی گرفتارند» و این بحران نیازمند آتشبس فوری برای رساندن کمکها است. صلیب سرخ نیز تاکید کرد اسرائیل بهعنوان «قدرت اشغالگر مسئول تامین نیازهای اولیه غیرنظامیان» است.
سازمانهای امدادی مانند آکسفام و امداد اسلامی، اسرائیل را متهم کردند که با استفاده از گرسنگی بهعنوان «ابزار جنگ»، مانع ورود مواد غذایی و دارویی میشود. آکسفام اعلام کرد بیش از ۳.۳ میلیون دلار کمک غذایی حیاتی در انبارها مانده و اسرائیل مانع ورود آن شده است. مدیرعامل «حفاظت از کودکان» در بریتانیا هم پایان «محاصره و سلاحسازی کمکها» را خواستار شد.
موضع اسرائیل
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، گزارش آیپیسی را «دروغ محض» توصیف کرد و گفت: «اسرائیل سیاست گرسنگی ندارد بلکه مانع آن میشود.» وزارت خارجه اسرائیل نیز مدعی شد این گزارش بر اساس «اطلاعات حماس» تهیه شده است. تزیپی هوتوولی، سفیر اسرائیل در بریتانیا، این گزارش را «مثال دیگری از تبلیغات» خواند. ارتش اسرائیل نیز اعلام کرد یافتههای این گزارش دادههای مربوط به ورود کمکهای انسانی را نادیده گرفته است.
واکنش حماس و تشکیلات خودگردان فلسطین
حماس در بیانیهای خواستار پایان فوری جنگ و باز شدن گذرگاهها برای ورود بیقیدوشرط کمکها شد و اسرائیل را به استفاده از گرسنگی بهعنوان «ابزار جنگ» متهم کرد. وزارت خارجه تشکیلات خودگردان فلسطین نیز تاکید کرد گزارش آیپیسی «تردیدها را پایان داده» و زمان بسیج فشارهای بینالمللی فرارسیده است.
واکنش کشورهای عربی و منطقهای
عربستان سعودی اعلام کرد وضعیت غزه «ننگی برای جامعه جهانی» است و خواستار مداخله فوری شورای امنیت شد. کویت نیز سیاستهای اسرائیل را «نقض آشکار حقوق بینالملل» دانست و شورای همکاری خلیج فارس تاکید کرد باید گذرگاهها بدون محدودیت برای ورود کمکها باز شود.
اروپا و آمریکا
دیوید لَمی، وزیر خارجه بریتانیا، شرایط غزه را «رسوایی اخلاقی و فاجعهای ساخت بشر» خواند و گفت: «امتناع اسرائیل از ورود کافی کمکها، این فاجعه را رقم زده است.» جان سوینی، وزیر اول اسکاتلند، نیز وضعیت غزه را «نسلکشی آشکار» توصیف کرد. ایرلند با لحنی شدیدتر، ممانعت از ورود غذا و آب برای غیرنظامیان را «جنایت جنگی» خواند و خواستار بازنگری روابط تجاری با اسرائیل شد. وزیر خارجه بلژیک نیز تاکید کرد قحطی نتیجه «انتخابهای سیاسی» است، نه یک فاجعه طبیعی.
در آمریکا، شورای روابط اسلامی-آمریکایی قحطی در غزه را نتیجه مستقیم محاصره دانست و از دولت ترامپ خواست حمایت بیقیدوشرط از اسرائیل را پایان دهد. در همین حال، یک نظرسنجی رویترز/ایپسوس نشان داد ۶۵ درصد آمریکاییها معتقدند کشورشان باید به مردم گرسنه غزه کمک کند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، ماه گذشته تایید کرد بسیاری از مردم غزه با گرسنگی دست و پنجه نرم میکنند.
پیامدهای دیپلماتیک
گزارش آیپیسی شکاف میان اسرائیل و متحدان غربیاش را عمیقتر کرده است. بریتانیا به همراه اتحادیه اروپا و استرالیا طرح جدید اسرائیل برای ساخت شهرک در شرق اورشلیم را محکوم کرد و آن را نقض آشکار حقوق بینالملل دانست. بسیاری از ناظران میگویند اعلام رسمی قحطی، فشارها برای آتشبس و ورود کمکهای گستردهتر را بیش از پیش افزایش خواهد داد.
اعلام رسمی قحطی در غزه توسط نهاد وابسته به سازمان ملل، نقطه عطفی در بحران انسانی این منطقه است. در حالی که سازمانهای بینالمللی و رهبران جهان این شرایط را «مرحله تازهای از جهنم» توصیف میکنند، اسرائیل همچنان یافتهها را رد میکند.
اما آنچه روشن است اینکه بیش از نیممیلیون نفر در غزه با گرسنگی شدید مواجهاند و هر روز بر شمار قربانیان افزوده میشود.
ترامپ جمعه ۳۱ مرداد در مصاحبه با خبرنگاران در کاخ سفید به خبرنگاران تاکید کرد طی دو هفته آینده باید روشن شود آیا تلاشهای او برای پایان دادن به تهاجم روسیه به اوکراین به پیشرفتی ملموس منجر خواهد شد یا خیر.
او گفت: «تصمیم درباره روسیه مهم خواهد بود، چه تحریمها باشد، چه تعرفهها، یا هیچچیز. طی دو هفته آینده خواهیم فهمید مسیر چگونه خواهد بود.»
رییسجمهوری آمریکا افزود «از هیچ جنبهای» از تلاشها برای برقراری صلح میان اوکراین و روسیه راضی نیست.
این اظهارات در شرایطی مطرح میشوند که ترامپ هفته گذشته با ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، در آلاسکا دیدار و گفتوگو کرد. با این حال، ترامپ تاکنون نتوانسته پوتین را برای دیدار با ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، متقاعد کند.
ترامپ درباره احتمال برگزاری نشست سهجانبه با زلنسکی و پوتین گفت: «بسیاری گمان میکنند از آن جلسه نتیجهای حاصل نخواهد شد، مگر آنکه خودم آنجا باشم.»
ساعاتی پیش از سخنان ترامپ، سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، اعلام کرد آمادگی پوتین برای دیدار با زلنسکی منوط به وجود دستور کار مشخص است، «اما این دستور کار در حال حاضر اصلا آماده نیست».
نارضایتی ترامپ از هدف قرار گرفتن یک کارخانه آمریکایی در اوکراین
رییسجمهوری آمریکا در ادامه اظهارات خود، از تداوم حملات روسیه به اوکراین و هدف قرار گرفتن یک کارخانه آمریکایی ابراز نارضایتی کرد.
ترامپ گفت: «از هیچ چیز درباره این جنگ خشنود نیستم. من هفت جنگ را پایان دادهام و اگر پیشزمینههای جنگ را هم حساب کنید، در مجموع ۱۰ جنگ میشود.»
ترامپ با اشاره به ادامه جنگ اوکراین اذعان کرد «مقدار عظیمی نفرت» میان مسکو و کییف وجود دارد.
روسیه عملیات نظامی خود را علیه اوکراین اسفند ۱۴۰۰ کلید زد و از آن زمان تاکنون، درگیریهای مرگبار میان دو کشور ادامه داشته است. از زمان آغاز جنگ کنونی، روسیه حدود یک پنجم از خاک اوکراین را به تصرف خود درآورده است.
حضور احتمالی پوتین در جام جهانی ۲۰۲۶
ترامپ درباره احتمال حضور پوتین در آمریکا برای مسابقات جام جهانی ۲۰۲۶ گفت: «او نسبت به من و کشورمان بسیار محترمانه رفتار کرده، اما نسبت به دیگران چندان محترم نبوده است.»
رییسجمهوری آمریکا افزود: «فکر میکنم بسته به شرایط ممکن است پوتین [به آمریکا] بیاید یا نیاید. طی هفتههای آینده اتفاقات زیادی در پیش داریم.»
ایالات متحده یکی از میزبانان جام جهانی فوتبال در سال ۲۰۲۶ است و لسآنجلس نیز میزبان بازیهای المپیک تابستانی در سال ۲۰۲۸ خواهد بود.
پس از حمله روسیه به اوکراین، بسیاری از فدراسیونهای بینالمللی ورزشی حضور ورزشکاران روسیه تحت پرچم این کشور در رقابتهای جهانی را ممنوع کردند.
پایگاه خبری بلومبرگ جمعه ۳۱ مرداد به نقل از منابع آگاه نوشت دولت کانادا سیاست تعرفهای خود را تغییر داده و آن را بیش از پیش با اقدامات دولت دونالد ترامپ هماهنگ خواهد کرد.
این تغییر بدان معناست که طیف وسیعی از کالاهای تولید آمریکا، در صورت واردات مطابق با مفاد «توافق ایالات متحده-مکزیک-کانادا» موسوم به (USMCA)، دیگر مشمول تعرفه ۲۵ درصدی در کانادا نخواهند شد.
کارنی در عین حال گفت کانادا تعرفهها بر واردات فولاد، آلومینیوم و خودروهای آمریکایی را حفظ خواهد کرد؛ بخشهایی که ترامپ نیز بر آنها عوارض وضع کرده است.
او یادآور شد که دولت ترامپ اخیرا بهروشنی اعلام کرده بر کالاهای کانادایی که با مفاد توافق سهجانبه تجارت آزاد آمریکا، مکزیک و کانادا مطابقت داشته باشند، تعرفه اعمال نخواهد کرد.
کارنی این موضوع را «تحولی مثبت» خواند و افزود: «کانادا و ایالات متحده اکنون بار دیگر برای بخش عمدهای از کالاهای خود تجارت آزاد را برقرار کردهاند.»
در سوی مقابل، ترامپ از تصمیم کانادا برای لغو بخش گستردهای از تعرفهها استقبال کرد و گفت واشینگتن میخواهد روابط خوبی با اتاوا داشته باشد.
اقدام کانادا زمینه را برای بازنگری در توافق سهجانبه USMCA که انتظار میرود در ماههای آینده آغاز شود، فراهم میکند. به گفته منابع آگاه، سیاست ضدتعرفهای کانادا اکنون بر اهمیت این توافق تاکید خواهد داشت.
تصمیم جدید دولت کارنی تغییری اساسی در سیاست اتاوا محسوب میشود، زیرا کانادا پیشتر یکی از معدود کشورهایی بود که بهسرعت علیه سیاستهای حمایتگرایانه تجاری واشینگتن واکنش نشان داد؛ موضوعی که خشم ترامپ و هاوارد لوتنیک، وزیر بازرگانی آمریکا، را برانگیخته بود.
تصمیم تعرفهای جدید دولت کانادا یک روز پس از تماس تلفنی کارنی و ترامپ اتخاذ شده است.
دور نخست تعرفههای تلافیجویانه کانادا در اوایل ماه مارس و دور دوم پس از تصمیم ترامپ برای اعمال تعرفه بر فولاد و آلومینیوم خارجی اجرا شد.
کارنی در جریان مبارزات انتخاباتی خود با وعده اتخاذ رویکردی تهاجمی برای وارد آوردن «بیشترین فشار» به آمریکا پیروز شد و در همان دوره با تعرفههای مشابه بر خودروهای ساخت آمریکا به اقدامات ترامپ پاسخ داد.
با این حال، او پس از تصدی مسئولیت دولت، دیدگاه محتاطانهتری نسبت به جاستین ترودو، نخستوزیر پیشین کانادا، در قبال تعرفههای تلافیجویانه اتخاذ کرده است.
در ماه آوریل، وزیر دارایی او مجموعهای از معافیتها را اعلام کرد که به شرکتها اجازه میداد برخی کالاها را بدون تعرفه از آمریکا وارد کنند.
همچنین خودروسازانی مانند جنرال موتورز و استلانتیس میتوانستند در صورت حفظ تولید و سرمایهگذاری در کانادا، برای معافیت تعرفهای درخواست دهند.
نشریه ساینسدیلی جمعه ۳۱ مرداد در گزارشی نوشت: «این کشف، فرضیه نردبان خطی تکامل را به چالش میکشد و تصویری پیچیدهتر و شاخهدار از سیر تکامل انسان ارائه میدهد.»
پژوهشگران پروژه باستانشناسی «لِدی-گِرارو» ۱۳ دندان کشف کردند که بخشی متعلق به نخستین انسانها و بخشی دیگر به گونهای تازه از استرالوپیتکوس است.
این یافتهها در کنار فسیل فک انسانی که سال ۲۰۱۳ در همین منطقه یافت شد، قدیمیترین شواهد شناختهشده از جنس هومو را ارائه میدهد.
سن فسیلها چگونه مشخص شد؟
یکی از نکات مهم در این پژوهش، روش دقیق تعیین قدمت فسیلهاست. منطقه آفر در اتیوپی از نظر زمینشناسی فعال و پر از آتشفشانهای قدیمی است.
دانشمندان برای تعیین سن فسیلها، از لایههای خاکستر آتشفشانی که همراه با بلورهای فلدسپات رسوب کردهاند، بهره بردند.
این لایههای آتشفشانی همچون «مُهر زمان» عمل میکنند و به پژوهشگران امکان میدهند زمان دقیق رسوبگذاری را مشخص کنند.
کریستوفر کامپیسانو، زمینشناس دانشگاه ایالتی آریزونا، در این زمینه توضیح داد: «ما میتوانیم تاریخ فورانهای آتشفشانی را که در منطقه رخ داده، تعیین کنیم. فسیلها بین این لایهها قرار گرفتهاند، بنابراین میتوانیم سن دقیق آنها را بر اساس لایههای بالایی و پایینی محاسبه کنیم.»
به گفته او، این روش علاوه بر تعیین سن فسیلها، به بازسازی چشمانداز و شرایط محیطی آن دوران نیز کمک میکند.
دو میلیون و ۷۰۰ هزار سال پیش، منطقه لدی-گرارو شامل رودخانههایی بود که در میان چشماندازهای سبز بهسوی دریاچههای کمعمق جاری میشدند؛ شرایطی متفاوت با بیابانهای خشک امروزی.
تکامل «خطی» نیست
کِی رید، دیرینبومشناس دانشگاه ایالتی آریزونا، گفت: «تصویری که از تکامل در ذهن داریم، از میمون تا نئاندرتال و سپس انسان مدرن، نادرست است. این کشف نشان میدهد تکامل مانند درختی پرشاخه است و بسیاری از گونهها منقرض شدهاند.»
دانشمندان اکنون در حال بررسی مینای دندانهای کشفشده هستند تا درباره رژیم غذایی این گونهها و نحوه تعامل آنها اطلاعات بیشتری به دست آورند.
پژوهشگران میگویند این دندانها ویژگیهای آناتومیک متفاوتی با گونه مشهور «استرالوپیتکوس آفارنسیس» یا همان «لوسی» دارند و بنابراین باید بهعنوان گونهای جدید در نظر گرفته شوند.
بر اساس نتایج این تحقیق، هیچ شواهدی از حضور لوسی و بازماندگان او از دو میلیون و ۹۵۰ هزار سال پیش وجود ندارد و در عوض، گونههای تازهای از استرالوپیتکوس جایگزین شدهاند.
پرسشهایی مانند اینکه آیا این دو گونه از منابع یکسان تغذیه میکردند یا در رقابت بودند، هنوز بیپاسخ مانده است.
سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، جمعه ۳۱ مرداد در مصاحبه با برنامه «میت د پرس» شبکه انبیسی گفت: «در صورتی که دستور کار مشخصی برای یک نشست وجود داشته باشد، پوتین آماده دیدار با زلنسکی است، اما این دستور کار در حال حاضر اصلا آماده نیست.»
کاخ سفید پس از دیدار دونالد ترامپ با پوتین در آلاسکا و سپس گفتوگوهای او با زلنسکی و رهبران اروپایی در واشینگتن، در تلاش برای تعیین مکان و زمان نشست دیدار رهبران روسیه و اوکراین بوده است.
با این حال، مسکو نشان داده که عجلهای برای برگزاری دیدار مستقیم پوتین و زلنسکی ندارد. روسیه ۳۰ مرداد یکی از بزرگترین حملات هوایی خود در جنگ اوکراین را با شلیک نزدیک به ۶۰۰ پهپاد و ۴۰ موشک بالستیک و کروز به سوی این کشور به اجرا گذاشت.
این حملات مواضعی در سراسر اوکراین، از جمله یک شرکت آمریکایی فعال در حوزه الکترونیک، را هدف قرار داد.
لاوروف در ادامه مصاحبه خود گفت پوتین بهصراحت اعلام کرده در صورتی برای دیدار آماده است که این نشست «دستور کار مشخص و در سطح ریاستجمهوری داشته باشد».
او همچنین اوکراین را مقصر به تعویق افتادن روند دستیابی به توافق صلح خواند و با اشاره به دیدار ترامپ و پوتین در آلاسکا افزود رییسجمهوری آمریکا پس از نشست چند نکته مطرح کرد که مسکو درباره برخی از آنها همنظر بود و در مورد بعضی هم «موافقت کرد اندکی انعطاف نشان دهد».
او ادامه داد: «وقتی ترامپ آن مسائل را به نشست واشینگتن آورد، برای همه روشن شد که چند اصل وجود دارد که آمریکا معتقد است باید پذیرفته شوند؛ از جمله عدم عضویت در ناتو و ورود به بحثهای سرزمینی، اما زلنسکی به همه آنها نه گفت.»
لاوروف افزود: «او حتی به لغو قانونی که استفاده از زبان روسی را ممنوع میکند، هم نه گفت. چطور میتوان با کسی دیدار کرد که تظاهر میکند رهبر است؟»
اوکراین ممنوعیتی برای استفاده از زبان روسی وضع نکرده است؛ با این حال، پوتین مدتهاست بدون ارائه شواهد معتبر، کییف را به «نسلکشی» علیه روسزبانان در منطقه دونباس متهم میکند.
سفر دبیرکل ناتو به کییف
مارک روته، دبیرکل ناتو، ۳۱ مرداد راهی کییف شد و نشست خبری مشترکی با زلنسکی برگزار کرد.
دبیرکل ناتو در این نشست تاکید کرد تضمینهای امنیتی برای اوکراین باید در سطحی باشد که بازدارندگی لازم را ایجاد کند و مانع از هرگونه تلاش مجدد روسیه برای حمله شود.
روته تاکید کرد ناتو و آمریکا در دادن تضمینهای امنیتی به اوکراین مشارکت خواهند داشت.
ترامپ اعلام کرده ایالات متحده آماده است بخشی از تضمینهای امنیتی اوکراین در هر توافق احتمالی با روسیه را بر عهده گیرد. به گفته او، این تضمینها اعزام نیروی زمینی آمریکا را شامل نخواهد شد، اما میتواند حمایت هوایی را در بر گیرد.
زلنسکی نیز در نشست خبری با روته گفت روسیه همه اقدامات ممکن را انجام میدهد تا مانع دیدار او با پوتین شود.
او از گفتوگو با دبیرکل ناتو درباره تضمینهای امنیتی برای اوکراین خبر داد و افزود این تضمینها باید مشابه ماده پنج ناتو باشد که حمله به یک عضو را به منزله حمله به همه اعضا تلقی میکند.
رییسجمهوری اوکراین همچنین از متحدان خود خواست در صورتی که مسکو تمایلی به پایان دادن به جنگ از خود نشان ندهد، تحریمهای تازهای علیه روسیه اعمال کنند.
لاوروف اخیرا گفته بود مسکو از تضمینهای امنیتی «واقعا قابل اعتماد» برای اوکراین حمایت میکند، اما تاکید کرده بود هر تلاشی برای حل این مساله بدون دخالت روسیه «آرمانشهری و راهی به ناکجاآباد» خواهد بود.
