در ادامه هشدارها درباره بحران فرونشست زمین در ایران، یک مقام وزارت راه و شهرسازی با اعلام اینکه ایران از نظر گستردگی فرونشست زمین در رتبه سوم جهان قرار دارد، از شناسایی وسیعترین پهنههای فرونشستی کشور در استان گلستان خبر داد.
علی بیتاللهی، رییس بخش زلزلهشناسی مهندسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، شنبه اول شهریور هشدار داد که ایران بهدلیل کاهش شدید منابع آب زیرزمینی، اکنون در میان سه کشور اول جهان از نظر «تعدد زونهای فرونشست زمین» قرار دارد.
او با بیان اینکه عامل اصلی فرونشست زمین در ایران پایین رفتن سطح آب زیرزمینی است، گفت: «در اطراف تهران جاهایی داشتیم که سطح آب ۲۰ تا ۳۰ متر بود، الان ۱۲۰ متر هم چاه میزنیم اما دیگر آب نیست. آب استخراج شده و جایگزین نشده. به این میگویند بیلان منفی آب.»
بیتاللهی توضیح داد وقتی زمین آب خود را از دست میدهد، لایههای زیرین متراکم شده و سطح زمین فرو میرود.
به گفته او، این روند باعث میشود آبهای سطحی دیگر به زمین نفوذ نکنند و آبخوانها آبهای خود را از دست بدهند و روانآبها در سطح زمین جاری شوند.
رییس بخش زلزلهشناسی مهندسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، با هشدار درباره اینکه بسیاری از آثار تاریخی کشور در پهنههای فرونشست قرار گرفتهاند، گفت: «امروز نقش جهان اصفهان ترک خورده، مسجد سید اصفهان، پای نقش رستم، محوطه تخت جمشید و آثار دیگر ترک خوردهاند. متاسفانه از حدود ۶۷ اثر میراث فرهنگی، ۲۷ اثر در پهنه فرونشست قرار دارد.»
۲۱ مرداد، عیسی بزرگزاده، سخنگوی صنعت آب ایران با دادن هشدار درباره وخامت بیسابقه بحران آب گفت که ۷۰ درصد دشتهای ایران در وضعیت «ممنوعه» یا «ممنوعه بحرانی» قرار دارند و بیش از ۳۰۰ دشت، از جمله تهران، با خطر جدی فرونشست زمین مواجه هستند.
زیرساختهای حملونقل در خطر
بیتاللهی در بخش دیگری از صحبتهای خود با بیان اینکه خطوط ریلی و جادهای از جمله خطوط ریلی مسیر تهران-مشهد، اصفهان-تهران و مسیر ریلی ساحل دریاچه ارومیه از فرونشست بینصیب نماندهاند، گفت: «در استان گلستان وسیعترین پهنه فرونشستی را داریم. در مازندران نیز در جاهایی که باور نمیکردیم فرونشست داریم. فراگیری فرونشست در کشور بسیار زیاد است.»
این مقام وزارت راه و شهرسازی تاکید کرد که بیشترین پهنههای فرونشست در ایران در مناطق پرجمعیت و سکونتگاهها قرار دارد، نه در کویر یا کوهستان.
او مشهد، جنوب غرب تهران، جنوب شرق شیراز و نیمه شمالی اصفهان را از مهمترین کانونهای فرونشست در ایران معرفی کرد.
به گفته بیتاللهی، کاهش منابع آب زیرزمینی از اواسط دهه ۵۰ و همزمان با رشد جمعیت و توسعه کشاورزی آغاز شد اما شدت فرونشست از دهه ۷۰ افزایش یافت.
او با اشاره به میزان آب زیرزمینی از دسترفته افزود: «اگر کانالی از ساحل دریای مازندران تا دریای عمان با عمق ۱۰۰ متر و پهنای هزار متر (یک کیلومتر) تصور کنیم، حجم آبی که کشور از دست داده معادل پر شدن چنین کانالی است. این بیلان منفی آب خود را در قالب فرونشست نشان داده و اگر مدیریت نشود، طبیعت قطعا پاسخ سختی خواهد داد.»
سمیه رفیعی، رییس فراکسیون محیط زیست مجلس، اردیبهشت ماه هشدار داد برداشت بیرویه از آبهای زیرزمینی باعث بروز فرونشست زمین در ۳۰ استان شده و ۶۶ درصد تالابهای کشور به کانون گرد و غبار تبدیل شدهاند.
حمیدرضا امامقلیتبار شنبه اول شهریور در گفتوگو با خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، با اشاره به اینکه مدت زمان انتظار کارگران برای خرید خانه بیش از ۳۰ سال است، گفت بین ۷۰ تا ۸۵ درصد سبد معیشت کارگران به مسکن اختصاص دارد.
او اضافه کرد: «با نگاهی به رشد تورم در چند سال اخیر، میبینیم که هیچ توجهی به سطح درآمد دهکهای پایین نشده است. با وجود کاهش نجیبانه هزینههای ضروری از سوی کارگران، باز هم تامین حداقلهای زندگی همچون مسکن، درمان و خوراک دشوار است.»
این وضعیت در حالی است که به گفته امامقلیتبار، در کشورهای صنعتی تنها ۱۸ تا ۲۰ درصد سبد خانوار به مسکن اختصاص مییابد و این اختلاف سه تا چهار برابری نشاندهنده شدت بحران در ایران است.
اردیبهشت ماه، محسن باقری، فعال کارگری و از نمایندگان کارگران در مذاکرات دستمزد، معضل تامین مسکن برای کارگران را یک «بحران جدی» خواند و خبر داد حدود ۷۵ درصد کارگران در ایران خانه ندارند.
رکود اقتصادی در ایران
بازرس مجمع عالی نمایندگان کارگران کشور گفت که بازار اقتصاد ایران بعد از جنگ ۱۲ روزه به مرحله رکود تورمی وارد شده و در آن تقاضا برای خرید کالا و خدمات کاهش یافته اما هزینه تولید بالا رفته و قیمتها افزایش پیدا کرده است.
امامقلیتبار با بیان اینکه این چرخه موجب کاهش فروش، کمبود نقدینگی در واحدهای تولیدی و در نهایت تاخیر در پرداخت حقوق کارگران شده است، گفت: «ناتوانی کارفرمایان در پرداخت حق بیمه، مشکلاتی جدی برای سازمان تامین اجتماعی و خدمات درمانی کارگران ایجاد کرده است.»
او تاکید کرد در چنین فضایی امنیت شغلی کارگران بهشدت تهدید میشود؛ بهطوری که اگر پیشتر دغدغه ۸۰ درصد کارگران امنیت شغلی و ۲۰ درصد معیشت بود، اکنون سهم نگرانی از امنیت شغلی به ۹۵ درصد رسیده است.
پیش از این و در ۱۷ مرداد، ۱۰ تشکل و جمع کارگری و اجتماعی در بیانیهای مشترک به سیاستهای «جنگافروزانه و چپاولگرانه» جمهوری اسلامی اعتراض کردند و با انتقاد از تصمیم حکومت برای اعلام تعطیلی در بسیاری از استانها بهدلیل بحران انرژی، گفتند که این سیاست «تولید و کار و ارکان جامعه را از کار انداخته» است.
در تیر ماه نیز ستار رحمانی، فعال کارگری، به ایراناینترنشنال گفت: «جنگ ۱۲ روزه بهشدت زندگی کارگران را تحت تاثیر قرار داده و بسیاری از آنها در کوتاهمدت یا میانمدت شغل خود را از دست دادهاند. این جنگ برای کارگران چیزی جز فقر و فلاکت به همراه نداشته است.»
امامقلیتبار در بخش دیگری از صحبتهای خود ارائه سبد کالا به جامعه کارگری را یک «تسکین موقت» خواند و گفت: «این اقدام نمیتواند چاره کار باشد. افزایش قدرت خرید کارگران بهترین راه برای رونق تولید است.»
مقامهای رسمی دلیل این تصمیم را «مدیریت مصرف انرژی» و «کمک به پایداری شبکه برق و آب» اعلام کردهاند، اما کارشناسان این اقدام را مسکنی موقتی و نشانهای آشکار از ضعف ساختاری و سوءمدیریت مزمن میدانند.
تعطیلیها از ابتدای مردادماه آغاز شد و ابتدا پایتخت هدف این تصمیم قرار گرفت. پس از آن، اغلب استانها چهار روز در مرداد را تعطیل اعلام کردند و در نهایت برای شنبه اول شهریور نیز دستکم ۲۷ استان از جمله تهران، اصفهان، خوزستان، خراسانها، آذربایجانها و کرمان مشمول تعطیلی شدند. شورای هماهنگی بانکها نیز اعلام کرده تمامی بانکهای تهران و سایر این استانها در این روز تعطیل خواهند بود.
استانداران تاکید دارند که تمامی دستگاهها موظف به خاموش کردن سیستمهای سرمایشی و کاهش مصرف انرژی هستند. با این حال، گزارشها از خاموشیهای گسترده در شهرهای مختلف حکایت دارد. به گفته مدیرعامل توانیر، کاهش شدید ذخایر سدها باعث از دست رفتن بخش بزرگی از ظرفیت نیروگاههای برقآبی شده و همین مسئله کشور را در تامین برق با محدودیت جدی روبهرو کرده است.
در هفتههای اخیر، شهروندان در نقاط مختلف کشور از قطع روزانه هشت تا ۱۰ ساعته آب و برق خبر دادهاند. قطعهای برنامهریزیشده امسال زودتر از سالهای گذشته آغاز شد و از اردیبهشت ماه زندگی روزمره مردم را مختل کرده است.
به موازات این بحران، گزارشها از کاهش جدی ذخایر سدهای تهران منتشر شده است. مدیر سد کرج گفته حجم ذخایر آبی به پایینترین سطح در ۶۴ سال گذشته رسیده و تنها یکسوم ظرفیت این سد باقی مانده است. این در حالی است که روایتهایی در شبکههای اجتماعی از پر بودن سدها منتشر شده بود، اما مشاهدات میدانی خلاف آن را نشان میدهد.
کارشناسان اقتصادی هشدار دادهاند که هر روز تعطیلی سراسری، زیانی حدود ۱۰۰ میلیون دلار به اقتصاد ایران تحمیل میکند. کاهش تولید در صنایع کلیدی نظیر فولاد و پتروشیمی، افت صادرات غیرنفتی و روی آوردن کارخانهها به سوختهای آلاینده مانند مازوت، از جمله پیامدهای مستقیم بحران انرژی عنوان شده است. بر اساس گزارشها، تنها در یک ماه اخیر تولید فولاد مبارکه و ذوبآهن اصفهان ۲۵ درصد کاهش یافته است.
در بخش اجتماعی نیز این وضعیت بر معیشت میلیونها کارگر و شاغل در بخش غیررسمی تاثیر گذاشته و درآمد نیروی کار روزمزد تا ۴۰ درصد کاهش یافته است. بنگاههای کوچک و متوسط، که بیش از ۸۰ درصد اشتغال کشور را تامین میکنند، نیز با افت ۲۵ درصدی فعالیت روبهرو شدهاند.
به گفته تحلیلگران، تکرار این تعطیلیها و ناتوانی دولت در ارائه راهحلهای ساختاری، اعتماد عمومی را بیش از پیش تضعیف کرده است. بسیاری از شهروندان در پیامهایی به رسانهها تاکید کردهاند که بحران کنونی نه ناشی از مصرف مردم، بلکه حاصل سیاستهای غلط و سوءمدیریت مزمن جمهوری اسلامی در حوزه انرژی و آب است.
تعطیلی گسترده ادارات، در کنار قطع برق و آب و بحران آلودگی ناشی از مصرف مازوت، تصویری روشن از فرسودگی زیرساختها و ناکامیهای مدیریتی حاکمیت ارائه میدهد؛ بحرانی که پیامدهای آن از اقتصاد تا سلامت و محیط زیست کشور را بهشدت تحت تاثیر قرار داده است.
