ایراناینترنشنال پیشنویس قطعنامهای از سوی روسیه را مشاهده کرده که بر اساس آن مسکو، خواستار تمدید شش ماهه قطعنامه ۲۲۳۱ شده است. روسیه این پیشنویس را پس از گفتوگوی تلفنی ولادیمیر پوتین و مسعود پزشکیان و در پی تهدید سه کشور اروپایی برای فعال کردن مکانیسم ماشه ارائه کرده است.
دفتر نمایندگی فرانسه در سازمان ملل، در گفتوگو با خبرنگار ایراناینترنشنال ارائه پیشنویس قطعنامه از سوی روسیه را تایید کرد اما در عین حال افزود که این پیشنویس هنوز نهایی نشده، امکان تغییر آن وجود دارد و بهطور رسمی در دستور کار شورای امنیت قرار نگرفته و فعلا قرار جلسهای برای بررسی آن گذاشته نشده است.
در بند دوم قطعنامه پیشنهادی روسیه آمده است که در این مدت ششماهه که امکان تمدید بیشتر هم دارد، «هرگونه بررسی ماهوی در خصوص مسائل مرتبط با اجرای قطعنامه ۲۲۳۱ (۲۰۱۵) و برجام به حالت تعلیق درآید».
افزون بر این، در پیشنویس این قطعنامه به «فراخواندن همه طرفهای اولیه برجام برای از سرگیری فوری مذاکرات» درباره مسائل مربوط به قطعنامه ۲۲۳۱ اشاره شده است.
وزارت امور خارجه روسیه نیز در بیانیهای که در اختیار روزنامه اقتصادی-سیاسی کامرسانت قرار داد تاکید کرده است که در صورت فعال شدن مکانیسم ماشه علیه جمهوری اسلامی، مسکو از اقدام قدرتهای اروپایی حمایت نخواهد کرد.
وزارت امور خارجه روسیه بازگشت تحریمهای لغو شده سازمان ملل علیه ایران را «عاملی جدی در ایجاد بیثباتی» خوانده و قدرتهای اروپایی را بابت تصمیمهایشان «در حل مشکلاتی که خودشان مطرح میکنند» سرزنش کرده است.
در بخشی از این بیانیه آمده است: «اروپاییها فقط روی کاغذ طرفدار دیپلماسی و مذاکرهاند. رفتارهایشان چشمانداز رسیدن به این هدف را دشوارتر میکند و انگیزه آنها برای حل مشکلات را زیر سوال میبرد.»
پیشنویس قطعنامه روسیه به چه معناست؟
قطعنامه ۲۲۳۱ (۲۰۱۵) که بر برنامه هستهای جمهوری اسلامی متمرکز است، ۲۹ تیر ۱۳۹۴، پس از توافق جمهوری اسلامی با گروه ۱+۵ شامل آمریکا، روسیه، چین، فرانسه، بریتانیا و آلمان تصویب شد.
بر اساس این قطعنامه تحریمهای هستهای شورای امنیت علیه جمهوری اسلامی بهصورت تدریجی و البته مشروط به اجرای تعهدات از سوی حاکمیت ایران لغو شد.
در این قطعنامه سازوکاری تعیین شده بود که در صورت نقض جدی تعهدات از سوی جمهوری اسلامی، تحریمهای پیشین بهطور خودکار و بدون نیاز به رایگیری بازگردد.
طی مذاکرات هفتههای گذشته میان جمهوری اسلامی با سه کشور بریتانیا، آلمان و فرانسه که با عنوان تروئیکای اروپایی از آنها یاد میشود، به حکومت ایران مهلت داده شد تا نهم شهریور (۳۱ اوت) همکاری کامل با آژانس بینالمللی انرژی اتمی و گفتوگو با ایالات متحده را از سر بگیرد، در غیر این صورت فرآیند فعال شدن مکانیسم ماشه آغاز خواهد شد.
مکانیسم ماشه فقط تا ۱۸ اکتبر ۲۰۲۵ معتبر است و پس از آن این ابزار حقوقی برای همیشه از دسترس خارج میشود.
کاخ کرملین دوشنبه سوم شهریور، ساعاتی پیش از انتشار خبرهای مرتبط با این قطعنامه، اعلام کرد که رییسجمهوری روسیه در تماسی تلفنی با مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، درباره برنامه هستهای این کشور و همچنین نشست اخیر پوتین با دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در آلاسکا گفتوگو کرد.
دفتر پزشکیان نیز با تایید این گفتوگو، از ابراز امیدواری پوتین برای رسیدن مذاکرات مربوط به مکانیسم ماشه به «سرانجامی مطلوب» خبر داد.
واکنشها به پیشنویس قطعنامه پیشنهادی روسیه
لارنس نورمن، خبرنگار والاستریت ژورنال در اروپا که تحولات پرونده هستهای جمهوری اسلامی را از نزدیک دنبال میکند، درباره این پیشنویس در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: « بهنظر میرسد پیشنویس روسیه برای تمدید قطعنامه ۲۲۳۱ شامل بندی است که فعالسازی مکانیسم ماشه در آینده را منتفی میکند. روشن است که چنین چیزی -اگر درست باشد- برای سه کشور اروپایی (E3) غیرقابل قبول خواهد بود و هرگونه تلاش صادقانه در این زمینه را تضعیف میکند.»
ریچارد نفیو، معمار تحریمهای آمریکا علیه ایران در دوران ریاستجمهوری اوباما و از مذاکرهکنندگان ایالات متحده در جریان برجام، با انتشار پستی در شبکه اجتماعی ایکس به تحلیل نورمن پاسخ داده و این احتمال را مطرح کرده است: «شاید منظورشان این باشد که تا وقتی دوره تمدید برقرار است، مکانیسم ماشه در حالت تعلیق باشد، اما وقتی تمدید تمام شد، دوباره فعال شود.»
نفیو، نویسنده کتاب «هنر تحریم» و پژوهشگر ارشد مرکز پژوهشی «سیاست انرژی جهانی» وابسته به دانشگاه کلمبیا، چنین برداشتی را «از نظر مقابله با تخلفها مشکلساز» خوانده و نوشته است: «اگر واقعبین باشیم، ایران سالهاست که برجام را نقض کرده، بیاینکه ماشه فعال شود و دنیا همچنان سر جایش ایستاده است.»
به عقیده او «همهچیز وابسته به مذاکرات یا از سرگیری بازرسیهای آژانس [بینالمللی انرژی اتمی] است» و بدون این دو، تمدید پیشنهادی روسیه «فقط شش ماه به ایران فرصت میدهد تا کارهایی را انجام دهد که نباید.»
او ادامه داده است: «اگر تصمیم با من بود، آن را نمیپذیرفتم. سه کشور اروپایی بیش از شش سال است که مکانیسم ماشه را فعال نکردهاند، حتی پس از عقبنشینی ایران از برجام، وسط مذاکره هم ماشه را نمیکشند و اگر ضربالاجل نزدیک نبود، میشد گفت حالا هم قصدی برای فعال کردن ماشه ندارند.»
علی واعظ، مدیر بخش ایران در سازمانِ «گروه بینالمللی بحران» که از حامیان مذاکره با جمهوری اسلامی و حفظ توافق هستهای است در پاسخ به نورمن نوشته است: «بسیار بعید است که روسیه بتواند نُه رای در شورای امنیت سازمان ملل متحد کسب کند.»
با توجه به همسویی چین و روسیه، این احتمال وجود دارد که پکن از پیشنهاد مسکو برای تمدید شش ماهه برجام و تعلیق مکانیسم ماشه تا آن زمان حمایت کند، اما روشن نیست که سه کشور اروپایی چنین پیشنهادی را بپذیرند.
آلمان، فرانسه و بریتانیا ۳۱ مرداد در گفتوگو با وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی پیشنهاد کرده بودند که با هدف «فراهم کردن زمان بیشتر برای دیپلماسی»، مهلت برجام را تمدید کنند.
عباس عراقچی در پاسخ به این پیشنهاد گفته بود که جمهوری اسلامی موضوع را «با دوستان خود در شورای امنیت» مطرح خواهد کرد.
عیسی کلانتری، دوشنبه سوم شهریور در گفتوگویی با سایت دیدهبان ایران به موضوعاتی از جمله بحران آب، سدسازی، مافیای آب، سوءمدیریت منابع آب، هدررفت آب در بخش کشاورزی، سوءمدیریت وزارت نیرو، فرونشست زمین، آلودگی هوا و دیگر معضلات آبی و محیط زیستی پرداخت.
او با بیان اینکه مشکلات آب کشور ناشی از چند دهه اخیر و قابل پیشبینی بوده است، گفت: «همه معضلاتی که امروز گرفتار آن هستیم، ۲۰ سال پیش گفته شده است، ولی همه به دنبال استحصال آب، انتقال آب، برداشت آب ژرف، آب غیرژرف، دلالی، مافیابازی و غیره بودهاند.»
رییس پیشین سازمان حفاظت محیط زیست در پاسخ به سوالی درباره وجود مافیای آب در کشور، گفت: «سیاستگذاران آبی ما، مشاوران و پیمانکاران آب و همکاران آنها در وزارت نیرو هستند و آنها هستند که سیاستها را تحمیل میکنند. مگر میشود که ما همه رودخانههای خود را خشک کنیم و سد بسازیم؟ بله، مافیای سدسازی وجود دارد، ولی این از ضعف سیاستگذاران آب در کشور است.»
پیش از این و در ۲۹ تیرماه، روزبه اسکندری، پژوهشگر محیطزیست، در گفتوگو با ایراناینترنشنال، تاکید کرد: «مافیایی چندلایه که هم در سیاستگذاری، هم در بهرهبرداری و هم در اجرای پروژهها نقش دارند، عامل اصلی بحران آب و انرژی در ایران هستند.»
در این شرایط، وزیر پیشین کشاورزی از شرکت «مهاب قدس» بهعنوان «تصمیمساز مافیای آب و پشت پرده کمبود آب، ساخت سد و پروژههای آبی در کشور» نام برد و گفت: «این یک شرکت مونوپول است که همه سدسازیها زیر نظر آن انجام میشود.»
او اضافه کرد: «قبل از این که این شرکت به آستان قدس رضوی واگذار شود و دوباره به وزارت نیرو برگردد، تمام مطالعات آبی کشور را به مهاب قدس میدادند و این شرکت هم با هزار و ۵۰۰ درصد ظرفیت کار میکرد و مطالعات را بین شرکتهای دیگر تقسیم میکرد و درصد خود را برمیداشت و مونوپول شده بود.»
قرارگاه خاتم الانبیاء و سپاسد
کلانتری در بخش دیگری از گفتوگوی خود در پاسخ به اینکه قرارگاه خاتمالانبیاء و سپاسد، چقدر در پروژههای انتقال آب تاثیرگذار بودهاند، گفت: «اینها پیمانکار هستند و پیمانکار بهنوعی مردهشور است؛ یعنی طرح و بودجه را از کس دیگری میگیرند و فقط پروژه را اجرا میکنند. منتها اشکال کار این است که اینها هم مونوپول شدهاند و بخش خصوصی تقریبا از بین رفته است.»
این مقام پیشین سازمان محیط زیست از پیمانکاران تصمیمساز بهعنوان «مقصران اصلی وضعیت امروز آب کشور» نام برد و افزود: «تصمیمگیران ما خیلی سواد ندارند و فقط چهار تا شعار اجتماعی و پوپولیستی میدهند که فلان شهر آب میخواهد یا فلان شهر به توسعه کشاورزی احتیاج دارد.»
او اضافه کرد که در حوزه آب، تصمیمسازها عمدتا مشاورین و پیمانکاران آب بودهاند که منافع شخصی خود را بر منافع ملی ترجیح دادهاند: «آنها طرحهایی را در این حوزه به وزارت نیرو میدهند و وزیر هم این طرحها را به دولت و مجلس میآورد و مصوبه میگیرد و اجرا میکند.»
کلانتری با تاکید بر اینکه قطعا مافیای پیمانکاری پشت بحث انتقال آب از دریای عمان به بخشهای مرکزی ایران از جمله اصفهان، کرمان و یزد است، گفت: «همین موضوع درباره بحث آبهای ژرف نیز وجود دارد و این طرحها اصلا در دنیا مردود شده است.»
اردیبهشتماه امسال، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در سفرش به خاورمیانه، جمهوری اسلامی را «رژیمی فاسد»، «ویرانگر برای منطقه» و «گرفتار در مافیای آب» توصیف کرد و گفت ایران بهدلیل دههها سوءمدیریت در تاریکی فرو رفته و مافیای آب باعث خشکسالی شده است.
خبرگزاری مهر، وابسته به سازمان تبلیغات اسلامی، دوشنبه سوم شهریور به نقل از جعفری نوشت اجرای احکام پروندههای مهم از جمله پروندههای امنیتی، اعدام (قصاص)، محاربه و افساد فیالارض، به صورت فوقالعاده و خارج از نوبت انجام میشود.
رییس کل دادگستری استان اصفهان با اعلام اینکه احکام تعدادی از این پروندهها در مرحله تجدیدنظر یا تسلیم رای قرار دارد، گفت آراء قطعی به اجرای احکام انقلاب یا اجرای احکام کیفری ارجاع شده است.
با این حال، این مقام قضایی هیچ جزییاتی درباره شمار دقیق افراد بازداشتشده یا تعداد و جزییات احکام صادرشده و در نوبت اجرا ارائه نکرد.
در حالیکه تنها دو ماه از اعلام آتشبس و پایان جنگ ۱۲ روزه گذشته است، شتاب در صدور و اجرای احکام بازداشتشدگان میتواند بیانگر عزم حکومت برای بهکارگیری مجازاتهای شدید، از جمله اعدام، بهعنوان ابزاری سیستماتیک بهمنظور سرکوب مخالفان و فعالان سیاسی باشد.
در چنین شرایطی، هیچ تضمینی برای برگزاری محاکمات عادلانه بهویژه در پروندههایی که متهمان تحت شکنجههای جسمی و روانی قرار گرفتهاند، وجود ندارد.
سایت حقوق بشری هرانا در گزارشی با اشاره به صحبتهای جعفری، نوشت توجه به تسریع روند رسیدگی به این پروندهها از سوی دستگاه قضایی، نگرانیهایی را در خصوص «رعایت حقوق متهمان، دسترسی به وکیل و رعایت تشریفات دادرسی عادلانه در پروندههای امنیتی به ویژه در استانهای حساس» برانگیخته است.
هرانا اضافه کرد کارشناسان حقوق بشری همواره بر لزوم شفافیت و رعایت موازین دادرسی در پروندههای مرتبط با جرایم امنیتی تاکید کردهاند.
این نخستینبار نیست که مقامهای قضایی جمهوری اسلامی از رسیدگی «سریع، قاطع و خارج از نوبت» به پروندههای افراد بازداشتشده پس از جنگ ۱۲ روزه خبر میدهند.
۱۸ مرداد، اصغر جهانگیر، سخنگوی قوه قضاییه جمهوری اسلامی، ۲۰ نفر از شهروندان بازداشتشده پس از جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل را به عنوان «عوامل جاسوسی و پشتیبانیکننده موساد» معرفی کرد و گفت دستگاه قضایی در برخورد با جاسوسان و عوامل اسرائیل، «هیچگونه گذشتی ندارد» و صدور احکام قاطع برای آنها، «درس عبرتی تاریخی» خواهد بود.
سعید منتظرالمهدی، سخنگوی فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی نیز ۲۱ مرداد اعلام کرد در طول جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل، ۲۱ هزار نفر «با گزارشهای مردمی» بازداشت شدند.
۳۱ تیر ماه، غلامحسین محسنی اژهای، رییس قوه قضاییه جمهوری اسلامی، اعلام کرد در جریان رخدادهای پس از جنگ با اسرائیل، بیش از دو هزار نفر در شهرهای مختلف ایران بازداشت شدند.
آذری جهرمی دوشنبه سوم شهریور در گفتوگو با خبرگزاری دانشجو گفت: «با یک تماس ساده از طریق واتساپ میتوان گوشی را هک کرد.»
او با این موضع که «اسرائیل این کار را در زمان جنگ کرده بود»، افزود: «طبق گزارش اپل، به ۱۲ نفر از مسئولان ایران ایمیلهایی ارسال شده و به آنها خبر داده بودند هک شدهاند.»
این اولین بار نیست که موضوع «هک و جاسوسی از طریق واتساپ» در ایران مطرح میشود.
پیشتر حسن میثمی، مدیرکل دفتر توسعه فناوریهای نوین وزارت ارتباطات، در صداوسیما گفت: «سران رده بالای کشوری و لشکری به هیچ وجه نباید از واتساپ استفاده کنند.»
او افزود: «استفاده از واتساپ برای مردم مشکلی ندارد اما مراقبت لازم صورت گیرد.»
غلامرضا جلالی فراهانی، رییس سازمان پدافند غیرعامل نیز گفته بود: «پیامرسان واتساپ در مکانیابی و ترور بعضی از فرماندهان نقش داشته و مکانیابی اسماعیل هنیه نیز با همین روش انجام شد.»
او گفت که استفاده از هوش مصنوعی هم در تشخیص صدای فرماندهان نقش داشته است.
این در حالی است که شرکت متا، مالک واتساپ و اینستاگرام، اتهامات مطرح شده از سوی جمهوری اسلامی مبنی بر بهرهگیری اسرائیل از این پلتفرمها برای جاسوسی را قاطعانه رد کرده است.
همچنین در جریان جنگ اخیر، حتی با وجود عدم استفاده از تلفن همراه و وسایل ارتباطی و جابهجاییهای مکرر افراد، باز هم اسرائیل مقامات و فرماندهان جمهوری اسلامی را هدف قرار داد.
برای نمونه، مهدیه شادمانی، فرزند علی شادمانی، فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء که اندکی پس از انتصاب به جای غلامعلی رشید، فرمانده کشتهشده پیش از او، هدف قرار گرفت و کشته شد، اعلام کرد پدرش برای مدتی طولانی در خانه نبوده و با وجود اقدامات حفاظتی و تغییر محل، باز هم کشته شده است.
او نوشت: «ردیابیهای دقیق اسرائیل فراتر از واتساپ یا جاسوسی سنتی و فردی است.»
جمهوری اسلامی همزمان با جنگ ۱۲ روزه، بازداشت شهروندان را به اتهام «جاسوسی» آغاز کرد و همزمان محدودیتها را در زمینه آزادی رسانهها و اینترنت افزایش داد.
رییس سازمان پدافند غیرعامل، پیشتر دو پلتفرم واتساپ و اینستاگرام را «عامل فشار و اثرگذاری بر ذهن مردم» دانسته بود و فیلتر شدن آنها از سوی حکومت را «کاری هوشمندانه» توصیف کرده بود.
مقامات حکومتی در گذشته بارها به تماس خود با شرکتهایی مانند «متا» برای مذاکره در خصوص فعالیت آنها در کشور اشاره کردهاند.
پس از جنگ اخیر اسرائیل و جمهوری اسلامی، مجلس شورای اسلامی قانونی را تصویب کرد که بر اساس آن، هرگونه همکاری با اسرائیل، ایالات متحده یا گروههای بهاصطلاح «معاند» با مجازات اعدام همراه خواهد بود.
در این قانون، استفاده از ابزارهایی چون استارلینک برای دور زدن فیلترینگ اینترنت نیز جرم تلقی شده است.
فعالان حقوق بشر در هفتههای اخیر بارها نسبت به تشدید روند سرکوبها در ایران هشدار داده و اعلام کردهاند جمهوری اسلامی فصل تازهای از سرکوب گسترده مخالفان، زنان و اقلیتهای آسیبپذیر را آغاز کرده است.
ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی دوشنبه سوم شهریور در بیانیهای که به مناسبت «هفته دولت» منتشر شد، نوشت: «نظام سلطه با تصویرسازی دروغین و تحریف واقعیتها همچنان تلاش میکند اتحاد مقدس ملت با مسئولان و انسجام ملی را با اختلافافکنی خدشهدار کند.»
این ستاد افزود که آمریکا و اسرائیل قصد دارند «با هدف اختلاف و دوقطبیسازی داخل ایران برای جبران شکست خود در صفوف متحد مردم، قوای سهگانه و نیروهای مسلح، رخنه ایجاد کنند».
نیروهای مسلح جمهوری اسلامی همچنین نسبت به مقابله با «هرگونه ماجراجویی و تهدید دشمنان» ابراز آمادگی کرد.
افزایش سرکوبها در ایران
این بیانیه در شرایطی منتشر شد که جمهوری اسلامی سرکوب منتقدان و شهروندان را پس از جنگ اخیر با اسرائیل شدت بخشیده است.
پیشتر کمپین حقوق بشر ایران در گزارشی نوشت قوه قضاییه و نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی، پس از جنگ ۱۲ روزه کارزار گستردهای از ارعاب و سرکوب را در شهرستانها آغاز کردهاند که فعالان مدنی، سیاسی و فرهنگی، خانوادههای دادخواه و وکلای مستقل را هدف قرار داده است.
کمپین حقوق بشر ایران در این گزارش که ۲۲ مرداد منتشر شد، اعلام کرد اسناد و شواهدی از این «کارزار رو به گسترش سرکوب» گردآوری کرده است.
بنا بر این گزارش، این کارزار شامل بازداشتهای خودسرانه و اغلب خشونتآمیز، محاکمه بدون دسترسی به وکیل، بدرفتاری و شکنجه در زندان از جمله محروم کردن زندانیان از مراقبتهای ضروری پزشکی و افزایش احکام اعدام و اجرای آنها با انگیزههای سیاسی است.
با این حال، برخی فعالان و تشکلهای سیاسی در اظهارنظر، بیانیه و نامههایی از حکومت انتقاد کرده و میکنند.
نرگس محمدی، برنده جایزه نوبل صلح، در گفتوگویی با نشریه آلمانی اشپیگل گفت که جمهوری اسلامی سرکوب علیه مخالفان، فعالان حقوق بشر و زندانیان سیاسی را پس از جنگ ۱۲ روزه بهطور چشمگیری تشدید کرده است.
او تاکید کرد گذار از یک نظام استبدادی دینی به دموکراسی، با اراده مردم ممکن است.
همچنین جبهه اصلاحات در بیانیهای با اشاره به اینکه «امروز، روان جمعی ایرانیان زخمی است» و سایه ناامیدی و اضطراب، همچنان بر زندگی روزمره مردم سنگینی میکند، بر ضرورت اقداماتی نظیر تعلیق داوطلبانه غنیسازی اورانیوم و گشودگی نسبی در فضای سیاسی و اقتصادی کشور تاکید کرد.
