سه منبع مطلع به آکسیوس گفتهاند که وزرای خارجه فرانسه، آلمان، بریتانیا و مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در گفتوگویی با وزیر خارجه آمریکا، مارکو روبیو، اعلام کردهاند که قصد دارند روز پنجشنبه سازوکار «اسنپبک» یا بازگشت خودکار تحریمهای سازمان ملل علیه ایران را فعال کنند.
این سازوکار که در توافق هستهای سال ۲۰۱۵ (برجام) پیشبینی شده بود، به کشورهای امضاکننده این امکان را میدهد که در صورت نقض تعهدات از سوی ایران، پس از طی مراحل پیشبینی شده، تحریمهای پیشین سازمان ملل علیه جمهوری اسلامی را بازگردانند.
فشار بیشتر و تهدید واکنش شدید ایران
فعالسازی اسنپبک، بهطور خودکار تمام تحریمهای تعلیقشده شورای امنیت را بازمیگرداند و فشار اقتصادی گستردهای بر تهران وارد خواهد کرد. مقامهای ایرانی پیشتر هشدار دادهاند که چنین اقدامی میتواند منجر به خروج ایران از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (انپیتی) شود.
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه حکومت ایران، در گفتوگو با تلویزیون دولتی اعلام کرد که اگر اروپا این مسیر را دنبال کند، تهران نیز همکاری خود با آژانس بینالمللی انرژی اتمی را متوقف خواهد کرد.
بینتیجه ماندن گفتوگوها در ژنو
مذاکرات اخیر میان دیپلماتهای ارشد جمهوری اسلامی و سه کشور اروپایی در ژنو بینتیجه به پایان رسید. یک منبع مطلع به آکسیوس گفت که «ایران هیچ پیشنهاد ملموس و مشخصی روی میز نگذاشت» و ضمن رد تمدید ضربالاجل، مسیر برای بازگرداندن تحریمها را باز کرد.
پیشتر، فرانسه، آلمان و بریتانیا تا پایان ماه اوت به حکومت ایران فرصت داده بودند تا از نقض تعهدات هستهای خود دست بکشد، مذاکرات را از سر بگیرد، دسترسی کامل به بازرسان سازمان ملل را فراهم کند و در مورد ذخایر اورانیوم ۶۰ درصد غنیشده شفافسازی کند. اما ظاهراً جمهوری اسلامی به هیچیک از این خواستهها پاسخ مثبتی نداد.
دیپلماتهای اروپایی: ایران سالهاست تعهداتش را نقض میکند
یک دیپلمات اروپایی در گفتوگو با آکسیوس گفت: «رهبران سه کشور اروپایی بر این باورند که ایران سالهاست بهطور واضح و پیوسته تعهدات خود در چارچوب برجام را نقض کرده است، بدون آنکه هیچ اقدام اصلاحی جدی انجام دهد.»
آمریکا سکوت کرده؛ تحریمها تا پیش از ریاست روسیه اجرا میشوند
وزارت خارجه آمریکا از اظهار نظر رسمی درباره این اقدام اروپاییها خودداری کرده است، اما بهنظر میرسد واشینگتن نیز با این مسیر همراه است. منابع اروپایی میگویند فرایند فعالسازی اسنپبک ۳۰ روز طول خواهد کشید و تلاش میشود تا پیش از آغاز ریاست دورهای روسیه بر شورای امنیت در ماه اکتبر، این تحریمها نهایی شوند.
با این حال، یک دیپلمات اروپایی تأکید کرده است که «فعالسازی اسنپبک به معنای پایان دیپلماسی نیست» و سه کشور اروپایی همچنان مایل به گفتوگو با حکومت ایران در هفتههای آینده هستند.
هونگ لی، معاون وزیر خارجه چین، چهارشنبه ۲۸ اوت در یک نشست خبری گفت که ۲۶ رئیس کشور و دولت در این مراسم حضور خواهند داشت؛ رژهای که به مناسبت هفتادونهمین سالگرد تسلیم رسمی ژاپن در جنگ جهانی دوم برگزار میشود.
علاوه بر این سه رهبر، الکساندر لوکاشنکو، رئیسجمهوری بلاروس، پراووبو سوبیانتو، رئیسجمهوری اندونزی، و وو وونشیک، رئیس مجلس ملی کرهجنوبی، نیز در این رویداد حضور خواهند داشت.
به گزارش خبرگزاری رویترز، رژه موسوم به «روز پیروزی» که در ۱۲ شهریور (۳ سپتامبر) برگزار خواهد شد، به گفته تحلیلگران، نمایش بزرگی از قدرت فزاینده نظامی چین و نمادی از همبستگی دیپلماتیک میان پکن، مسکو و کشورهای موسوم به «جنوب جهانی» خواهد بود.
در این روز، شی جینپینگ، رئیسجمهوری چین، به همراه مقامهای ارشد کشور در میدان تیانآنمن از دهها هزار نیروی نظامی سان خواهد دید.
این رژه که بهطور دقیق و هماهنگ طراحی شده، به گفته رویترز، قرار است یکی از بزرگترین رژههای نظامی چین در سالهای اخیر باشد و در آن تجهیزات پیشرفته نظامی به نمایش گذاشته میشود؛ از جمله جنگندههای مدرن، سامانههای پیشرفته پدافند موشکی و سلاحهای هایپرسونیک که نمادی از پیشرفت فناوری تسلیحاتی چین محسوب میشوند.
چین با اجلاس شانگهای و رژه نظامی، پیام قدرت به غرب میفرستد
در آستانه رژه بزرگ نظامی چین، که قرار است هفته آینده در پکن برگزار شود، شی جینپینگ، رئیسجمهوری چین، خود را برای میزبانی از رهبران کلیدی جهان در اجلاس سازمان همکاری شانگهای نیز آماده میکند؛ اجلاسی که به گزارش رویترز، قرار است به نمادی از همبستگی جنوب جهانی و نمایش قدرت چین در برابر غرب تبدیل شود.
این نشست از ۳۱ اوت تا یک سپتامبر در شهر بندری تیانجین برگزار میشود و بیش از ۲۰ رهبر جهان از کشورهای آسیای مرکزی، خاورمیانه، جنوب و جنوب شرق آسیا در آن حضور خواهند داشت.
از جمله مهمترین چهرهها، ولادیمیر پوتین و نارندرا مودی هستند که در کنار شی، تصویر یک محور قدرت در حال شکلگیری را به نمایش میگذارند. این نخستین سفر مودی به چین پس از بیش از هفت سال است و میتواند به کاهش تنشهای مرزی پس از درگیریهای مرگبار سال ۲۰۲۰ کمک کند.
به گفته تحلیلگران، شی قصد دارد این اجلاس را فرصتی برای نمایش نظم پساآمریکایی و شکست تلاشهای واشینگتن برای مهار چین، روسیه و ایران معرفی کند. هرچند اختلافات میان اعضا همچنان پابرجاست، کارشناسان تاکید دارند جذابیت این بلوک برای کشورهای جنوب جهانی را نمیتوان نادیده گرفت.
پوتین پس از پایان اجلاس، برخلاف مودی، در چین باقی میماند تا در رژه روز پیروزی در پکن شرکت کند؛ رویدادی که یک روز پس از اجلاس برگزار میشود و به نمایش قدرت نظامی چین و همبستگی با روسیه و متحدان جهانیاش اختصاص دارد.
اتاق بازرگانی در این گزارش که با هدف بررسی سناریوهای پیشروی اقتصاد ایران تا پایان سال ۲۰۲۵ تنظیم شده، سه سناریوی خوشبینانه، محتمل و بدبینانه را ارائه داده است. در سناریوی بدبینانه، نرخ ارز با جهشی چشمگیر از حدود ۹۳ هزار تومان فعلی به ۱۶۵ هزار تومان میرسد و تورم نیز به ۹۰ درصد افزایش مییابد. رشد اقتصادی در همه سناریوها منفی پیشبینی شده است.
اما روزنامه همشهری در گزارشی تحلیلی، به این سناریوها انتقاد کرده و هشدار داده است که صرف انتشار چنین ارقامی میتواند به شکلگیری انتظارات تورمی و تشدید بیثباتی در بازار دامن بزند. بهویژه در شرایطی که هنوز هیچ تصمیم قطعی درباره فعال شدن اسنپبک در شورای امنیت اتخاذ نشده است، این روزنامه هشدار داده که انتشار پیشبینیهایی از جنس «دلار ۱۶۵ هزار تومانی» میتواند علامتی اشتباه به بازار مخابره کند.
نویسنده همشهری همچنین با اشاره به تجربه تحریمهای دهه ۱۳۹۰ تاکید میکند که اقتصاد ایران طی این سالها مسیرهای تازهای برای مقابله با تحریمها، بهویژه در حوزه فروش نفت و تجارت خارجی، ایجاد کرده و دیگر آن آسیبپذیری پیشین را ندارد. این گزارش همچنین یادآور میشود که بخش مهمی از تحریمهای شورای امنیت تاکنون لغو نشدهاند و عملاً بسیاری از محدودیتها همچنان پابرجاست، بنابراین طرح «بازگشت» آنها به عنوان شوک جدید به اقتصاد قابل تردید است.
همشهری در پایان یادآوری میکند که منشأ اصلی فشار اقتصادی بر ایران، نه تحریمهای سازمان ملل، بلکه تحریمهای یکجانبه ایالات متحده بوده است؛ تحریمهایی که بهمراتب اثرگذارتر و گستردهتر از تحریمهای شورای امنیت عمل کردهاند.
با این حال، گزارش اتاق بازرگانی نیز از زاویهای دیگر قابل توجه است. هشدار این نهاد به فعالان اقتصادی، اگرچه از نظر رسانهای بار روانی بالایی دارد، میتواند نوعی فشار برای افزایش شفافیت و پیشبینیپذیری در سیاستگذاریهای آینده تلقی شود. به نظر میرسد تقابل میان «هشدار اقتصادی» و «فضاسازی روانی» در فضای رسانهای ایران بار دیگر در حال نمود یافتن است.
این در حالی است که گزارشها حکایت از آن دارد که طرفهای اروپایی برجام بهزودی - به گزارش رویترز احتمالا همین پنجشنبه - درخواست فعالسازی مکانیسم ماشه را ارسال خواهند کرد. جمهوری اسلامی ایران نیز هشدار داده که در صورت اقدام سه کشور اروپایی برای فعالسازی مکانیسم ماشه و بازگرداندن تحریمهای سازمان ملل، همکاریهای جاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی بهطور کامل تحت تاثیر قرار خواهد گرفت و احتمالاً متوقف میشود.
مور-گیلبرت که ۸۰۴ روز در زندان اوین بهدست سپاه پاسداران زندانی بود، در گفتوگو با گاردین گفت: «ما سالهاست در استرالیا با احساس ناامنی زندگی کردهایم. بسیاری از ایرانیهای استرالیا تحت تعقیب و ارعاب قرار دارند؛ برخی حتی تهدید شدهاند یا در تظاهرات فیلمبرداری شدهاند. من این را تجربه کردهام و دیگران هم داستانهایی مشابه دارند.»
او هشدار داد: «ما میدانیم که عوامل سپاه، هواداران و خبرچینهای رژیم ایران در استرالیا حضور دارند. این افراد – حتی اگر مامور رسمی نباشند – اطلاعات جامعه ایرانی-استرالیایی را به تهران منتقل میکنند.»
اظهارات مور-گیلبرت در حالی بیان شده که دولت استرالیا پس از سالها هشدار و اسناد، تصمیم گرفته است سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را در فهرست سازمانهای تروریستی قرار دهد. این تصمیم پس از آن گرفته شد که سازمان اطلاعات امنیت استرالیا اعلام کرد شواهد معتبری دارد مبنی بر اینکه فرماندهان سپاه پشت دو حمله یهودیستیزانه در استرالیا در سال گذشته بودند.
باز شدن پروندهای دیرهنگام در مجلس سنا
در تحقیقات سنا که در سال ۲۰۲۲ آغاز شد، بیش از ۱۱۰۰ گزارش دریافت شد که صدها مورد از آنها بهصورت ناشناس ثبت شدند. بسیاری از ایرانی-استرالیاییها در آن زمان هشدار دادند که ماموران سفارت و نیروهای سپاه آنها را در استرالیا تهدید میکنند، خانوادههایشان در ایران را تحت فشار قرار میدهند، و حتی در تظاهرات از آنها فیلم میگیرند.
بر اساس یک گزارش، کنسولگری حکومت ایران در کانبرا به یکی از شهروندان ایرانی-استرالیایی بهدلیل شرکت در تجمعات اعتراضی خدمات کنسولی ارائه نکرده و او را تهدید کرده است.
ستاره وزیری، یکی از فعالان مدنی، نیز به کمیته سنا گفت یک زن ایرانی-استرالیایی پس از ابراز مخالفت با رژیم ایران، پیامکهای تهدیدآمیز ناشناس دریافت کرده و خانوادهاش در ایران نیز تهدید شدهاند. همچنین گزارشهایی مبنی بر هک ایمیل و جعل حسابهای شبکههای اجتماعی فعالان توسط نیروهای جمهوری اسلامی وجود داشته است.
نفوذ سیستماتیک در مراکز فرهنگی و دانشگاهی
بهزاد مولوی نیز به کمیته گفت جمهوری اسلامی با استفاده از نزدیکان، توجیهگران و نفوذیهایی که در مراکز فرهنگی، مذهبی و دانشگاهی در استرالیا فعالاند، تلاش کرده است منتقدان خود را ساکت کند.
وزارت کشور استرالیا نیز اذعان کرد که از گزارشهایی مطلع است که نشان میدهد نیروهای طرفدار حکومت ایران، ساکنان ایرانی را تحت نظر دارند و خانوادههای آنها را در ایران تهدید میکنند.
سارا زاهدی، عضو کمپین «زن، زندگی، آزادی» در استرالیا، از بیتوجهی پلیس فدرال استرالیا به این تهدیدها انتقاد کرد و گفت نباید منتظر خشونت بیشتر ماند تا اقدامی صورت گیرد.
اختلافنظرهای سیاسی و تاخیر در اقدام
در حالی که حزب مخالف دولت استرالیا از دولت فعلی بهدلیل تعلل در تروریستی اعلام کردن سپاه انتقاد کرده است، نخستوزیر استرالیا، آنتونی آلبانیزی گفت تصمیمگیری در اینباره بر اساس مشاورههای امنیتی انجام شده و فرآیندهای قانونی طی شده است.
در سال ۲۰۲۳، دولت با استناد به اینکه سپاه بخشی از دولت ایران است، آن را مشمول قوانین موجود ندانست. اما اکنون اصلاح قانون جزای فدرال برای درج گروههای دولتی در فهرست تروریستی آغاز شده است.
استراتژی جهانی ارعاب و نفوذ
مور-گیلبرت با اشاره به اینکه حملات سپاه تنها محدود به استرالیا نیست، گفت: «این بخشی از یک راهبرد جهانی است که هدفش ایجاد شکاف در جوامع غربی و تشدید احساسات یهودیستیزانه است. از نگاه آنها، هدف قرار دادن جوامع یهودی در کشورهای غربی بسیار آسانتر از ورود به خاک اسرائیل است.»
