نیروهای اسرائیلی در طول شب از هوا و زمین حومه شهر غزه را بمباران کردند و خانوادههای بیشتری را از منطقه بیرون راندند. کابینه اسرائیل به ریاست بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، یکشنبه نهم شهریور تشکیل جلسه داد.
ارتش اسرائیل شنبه شب هشتم شهریور اهداف متعددی را در غزه هدف قرار داد. اسرائیل از جمعه مناطقی در شهر غزه را «منطقه نبرد خطرناک» اعلام کرده است.
نتانیاهو یکشنبه گفت که ارتش اسرائیل «اجرای» تصمیم اخیر کابینه «برای شکست حماس و بازگرداندن همه گروگانها» را آغاز کرده است. نشریه تایمز اسرائیل نوشت این اهداف مدتهاست که اهداف اعلامشده جنگ در غزه بودهاند، اما به نظر میرسد نتانیاهو به تصمیم پیشروی برای فتح شهر غزه از سوی ارتش اسرائیل اشاره میکند.
مقامهای بهداشتی محلی به رویترز گفتند یکشنبه دستکم ۱۸ نفر، از جمله ۱۳ نفر هنگام تلاش برای گرفتن غذا در نزدیکی یک مرکز کمکرسانی، بر اثر تیراندازی و حملات اسرائیل کشته شدند.
دفتر سخنگوی ارتش اسرائیل اعلام کرد در حال بررسی این گزارشهاست.
محله شیخ رضوان، یکی از بزرگترین محلههای شهر غزه، از شنبه تاکنون زیر آتش توپخانه و حملات هوایی اسرائیل بوده و ساکنان آن به سوی غرب شهر فرار کردند.
تخلیه شهر پیش از آغاز حمله گسترده
اسرائیل قصد دارد پیش از ورود گستردهتر نیروهای زمینی جمعیت غیرنظامی را تخلیه کند.
به گزارش رویترز، ارتش اسرائیل طی سه هفته گذشته بهتدریج حملات خود در اطراف شهر غزه را تشدید کرده و هفتم شهریور نیز وقفههای موقت در حملات را که برای ورود کمکهای بشردوستانه ایجاد شده بود، پایان داد و این منطقه را «منطقه نبرد خطرناک» اعلام کرد.
رزیک صلاح، پدر دو کودک از محله شیخ رضوان، به رویترز گفت: «آنها در حال خزیدن به قلب شهری هستند که صدها هزار نفر در آن پناه گرفتهاند؛ از شرق، شمال و جنوب پیشروی میکنند و همزمان از هوا و زمین بمباران میکنند تا مردم را بترسانند و وادار به ترک شهر کنند.»
یک مقام اسرائیلی گفت کابینه امنیتی نتانیاهو قرار است عصر یکشنبه درباره مراحل بعدی عملیات برای تصرف شهر غزه گفتوگو کند؛ شهری که نتانیاهو آن را «آخرین پایگاه حماس» توصیف کرده است.
با این حال رویترز نوشته «انتظار نمیرود حمله تمامعیار تا چند هفته آینده آغاز شود.»
میرجانا اسپلایاریچ، رییس صلیب سرخ، معتقد است تخلیه جمعیت از شهر غزه، موجی گسترده از جابهجایی ایجاد خواهد کرد؛ جابهجایی که هیچ منطقه دیگری در نوار غزه توان جذب آن را در شرایط کمبود غذا، سرپناه و دارو ندارد.
به گفته منابع محلی، اکنون حدود نیمی از جمعیت بیش از دو میلیون نفری غزه در شهر غزه حضور دارند و تنها چند هزار نفر توانستهاند به مناطق مرکزی و جنوبی بروند.
بهگزارش خبرگزاری رویترز، حماس روز شنبه با انتشار تصاویری از محمد سنوار در کنار دیگر رهبران کشتهشده این گروه، آنها را «شهید» توصیف کرد اما جزئیاتی درباره نحوه کشتهشدن او ارائه نداد.
محمد سنوار، برادر کوچکتر یحیی سنوار رهبر حماس، بود؛ فردی که بهعنوان یکی از طراحان اصلی حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ علیه اسرائیل شناخته میشد و اسرائیل یک سال بعد او را در جریان نبردی در غزه کشت. پس از مرگ یحیی، برادرش محمد به یکی از چهرههای اصلی رهبری شاخه نظامی حماس ارتقا یافت.
تایید مرگ محمد سنوار اکنون تغییر در ساختار فرماندهی حماس را بهدنبال خواهد داشت. بهنوشته رویترز، نزدیکترین همکار او، عزالدین حداد، که مسئولیت عملیات حماس در شمال غزه را بر عهده دارد، عملاً فرماندهی شاخه نظامی این گروه در سراسر نوار غزه را در دست خواهد گرفت.
اسرائیل در ماه مه اعلام کرده بود که در حملهای هوایی محمد سنوار را هدف قرار داده است، اما تا امروز هیچ تایید رسمی از سوی حماس وجود نداشت. این تاخیر در تایید خبر، بهگفته تحلیلگران، نشاندهنده حساسیت شدید حماس نسبت به حفظ روحیه نیروهایش در بحبوحه جنگ بوده است.
به گزارش رویترز، اسرائیل سنوارها را بخشی از هسته اصلی فرماندهی حماس میدانست که پس از حمله ۷ اکتبر، در مرکز تصمیمگیریهای نظامی این گروه قرار داشتند. کشتهشدن یحیی و محمد سنوار، بهگفته کارشناسان، ضربهای سنگین به ساختار فرماندهی این گروه در غزه محسوب میشود.
رویترز یادآور شد که همزمان با ادامه درگیریها، تغییرات در ردههای بالای حماس میتواند مسیر آینده این گروه را پیچیدهتر کند، بهویژه در شرایطی که فرماندهان جدید باید علاوه بر جنگ با اسرائیل، با فشارهای داخلی و کاهش منابع نیز روبهرو شوند.
حماس چگونه پس از حدود دو سال جنگ همچنان قدرت را در غزه حفظ کرده است؟
با گذشت نزدیک به دو سال از جنگ اسرائیل و حماس، این گروه با وجود تخریب زیرساختها، ترور رهبران و محاصره شدید همچنان قدرت غالب در غزه باقی مانده است. بهگزارش مدیا لاین، حماس نهتنها به اداره مناطق تحت کنترل خود و پرداخت بخشی از حقوق اعضا ادامه میدهد، بلکه توانسته شبکه اجتماعی و ایدئولوژیک عمیقی را حفظ کند. مایکل میلشتاین میگوید حماس صرفاً یک گروه نظامی نیست، بلکه نهادی ریشهدار است که از طریق خیریهها، مساجد و انجمنها نفوذ گستردهای ایجاد کرده است.
از منظر نظامی، حماس تاکتیکهای چریکی و واحدهای کوچک را جایگزین ساختارهای بزرگ کرده و با استفاده از تونلهای زیرزمینی جابهجایی نیروها و سلاح را ادامه میدهد. منابع مالی این گروه از ذخایر نقدی صدها میلیون دلاری، اخذ مالیات، فروش کالا و حتی انحراف کمکهای بشردوستانه تأمین میشود.
میلشتاین و احسان عطایا تاکید میکنند که انسجام رهبری و هماهنگی داخلی-خارجی پابرجاست. به گفته آنان، استراتژی حماس نه پیروزی سریع بلکه فرسایش اسرائیل و تحمیل هزینههای سنگین برای ادامه جنگ است.
بهگزارش هاآرتص، جلسه یکشنبه کابینه امنیتی اسرائیل در حالی برگزار میشود که انتظار نمیرود توافق جزئی آزادی گروگانها در دستور کار قرار گیرد. منابع سیاسی گفتهاند چارچوب کنونی «بیارتباط» است و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر تاکنون هرچند آن را رسماً رد نکرده، اما نشانهها حاکی است که دولت بهزودی بیانیه رسمی در رد این چارچوب صادر خواهد کرد.
میکی زوهر، وزیر فرهنگ و ورزش که عضو کابینه نیست، در برنامه «میت د پرس» گفت: «تصمیم روشن دولت اسرائیل در روزهای آینده بهطور صریح اعلام خواهد شد. تنها یک توافق کامل مطرح است و دیگر گزینهای برای توافق جزئی وجود ندارد.»
به نوشته هاآرتص، چارچوب پذیرفتهشده از سوی حماس نسخه بهروزشده طرحی موسوم به «چارچوب ویتکاف» است که از سوی دولت آمریکا ارائه شد و در ابتدا بر پایه اصول مورد حمایت اسرائیل شکل گرفت. این نسخه تقریباً مشابه طرحی است که تلآویو تا یک ماه پیش از آن پشتیبانی میکرد.
این پیشنهاد شامل آزادی ۱۰ گروگان زنده و ۱۸ جسد گروگان در ازای آزادی ۱۴۰ زندانی فلسطینی با حبس ابد و ۶۰ زندانی با محکومیتهای طولانی، همچنین مبادله اجساد و اجرای یک آتشبس ۶۰ روزه است. بر اساس این چارچوب، ارتش اسرائیل باید بخشی از نیروهای خود را از شمال و شرق غزه تا فاصله حدود یک کیلومتر از مرز عقب بکشد، بهجز در شجاعیه و بیتلاهیا.
با این وجود، هاآرتص مینویسد که بحث اصلی کابینه امنیتی در جلسه پیش رو معطوف به آمادهسازی برای عملیات نظامی در شهر غزه خواهد بود؛ عملیاتی که هفته گذشته نتانیاهو و کابینه امنیتی کوچکتر آن را تصویب کردهاند.
در این نشست، احتمالاً موضوع واکنش به تلاش چند کشور اروپایی برای بهرسمیتشناختن کشور فلسطین در مجمع عمومی سازمان ملل نیز مطرح خواهد شد. گزینههایی مانند الحاق، تحریم تشکیلات خودگردان فلسطین یا حتی تخلیه روستای خانالاحمر در کرانه باختری از جمله سناریوهایی است که وزرا به بحث خواهند گذاشت؛ هرچند چنین اقدامهایی با موج گسترده انتقادهای بینالمللی مواجه خواهد شد.
هاآرتص یادآوری میکند که تاکنون پیشرفتی در مذاکرات با میانجیهای مصر و قطر حاصل نشده است. هفته گذشته این دو کشور اسرائیل را مسئول تاخیر معرفی کردند و گفتند تلآویو پاسخهای خود را بهموقع ارائه نکرده است.
در همین حال، یک منبع سیاسی تایید کرده که اعزام تیم مذاکرهکننده اسرائیلی تنها زمانی صورت خواهد گرفت که «زمان و مکان گفتوگوها مشخص شود».
آخر هفته گذشته نیز ارتش اسرائیل خبر داد اجساد دو گروگان، ایلان وایس و ایدان شتیوی، از غزه منتقل شده و تعداد گروگانهای باقیمانده در این منطقه به ۴۸ نفر کاهش یافته است.
بهنوشته هاآرتص، در حالیکه اعتراضهای گسترده داخلی برای آزادی فوری گروگانها ادامه دارد، اولویت نتانیاهو همچنان بر «برتری نظامی» و آمادهسازی برای تصرف غزه متمرکز است.
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، شنبه هشتم شهریور پس از برگزاری این نشست در کپنهاگ اعلام کرد وزیران خارجه کشورهای عضو این اتحادیه از دولت دونالد ترامپ خواستهاند در تصمیم خود برای ممانعت از حضور مقامهای فلسطینی در مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک تجدیدنظر کند.
او با اشاره به تحولات نوار غزه گفت اگر راهحل نظامی جوابگو بود، باید تاکنون به نتیجه میرسید و افزود این منطقه «نیاز به جنگ کمتر دارد، نه بیشتر».
کالاس تاکید کرد نظرات زیادی در نشست کپنهاگ مطرح شد، اما کشورهای اروپایی در خصوص اقدام علیه اسرائیل «هیچ توافقی» ندارند.
وزیران خارجه اتحادیه اروپا در این نشست بر سر جنگ غزه بهشدت دچار اختلاف شدند؛ برخی خواستار اعمال فشار اقتصادی جدی بر اسرائیل بودند، در حالی که دیگران آشکارا اعلام کردند حاضر به چنین اقدامی نیستند.
کالاس پیشتر هنگام ورود به نشست وزیران در کپنهاگ گفت: «ما در این موضوع دچار اختلاف هستیم. اگر در این زمینه صدای واحد نداشته باشیم، در عرصه جهانی هم هیچ صدایی نخواهیم داشت. این مساله واقعا مشکلساز است.»
او افزود چندان خوشبین نیست که وزیران بتوانند حتی بر سر پیشنهادی نسبتا ملایم برای کاهش دسترسی اسرائیل به برنامه تامین مالی تحقیقات اتحادیه اروپا، به توافق برسند.
جنگ غزه اختلافات عمیق و دیرینه میان ۲۷ کشور عضو اتحادیه اروپا درباره خاورمیانه را آشکار کرده است.
آشکار شدن اختلافات میان کشورهای اروپایی
بسیاری از دولتهای اروپایی رویکرد جنگی اسرائیل را، بهویژه در زمینه تلفات غیرنظامیان و محدودیت ارسال و توزیع کمکهای بشردوستانه، مورد انتقاد قرار دادهاند، اما تاکنون نتوانستهاند درباره اقدام سیاسی یا اقتصادی مشترکی علیه اسرائیل به توافق برسند.
کشورهایی چون ایرلند، اسپانیا، سوئد و هلند خواستار تعلیق توافق تجارت آزاد اتحادیه اروپا با اسرائیل شدهاند، اما متحدان سنتی اسرائیل، از جمله آلمان، مجارستان و جمهوری چک، این اقدام را رد کردهاند.
لارس لوکه راسموسن، وزیر خارجه دانمارک، پس از نشست کپنهاگ گفت اقدامات اسرائیل در غزه، راهحل دو کشوری برای بحران خاورمیانه را تضعیف میکند.
راهحل دو کشوری بر ایجاد یک دولت مستقل فلسطینی در کرانه باختری و غزه استوار است که در کنار اسرائیل موجودیت داشته باشد.
سایمون هریس، وزیر خارجه ایرلند، نیز با انتقاد شدید نسبت به این روند گفت: «اگر اتحادیه اروپا همین حالا بهطور جمعی عمل نکند و علیه اسرائیل تحریم وضع نکند، پس چه زمانی خواهد کرد؟ دیگر چه چیزی لازم است؟ کودکان دارند از گرسنگی میمیرند.»
هشتم شهریور، میرجانا اسپلاریچ، رییس صلیب سرخ، هشدار داد در شرایط کنونی، اجرای طرح تخلیه گسترده شهر غزه غیرممکن است و نمیتوان امنیت مردم را تضمین کرد.
اسرائیل اعلام کرده قصد دارد کنترل کامل نوار غزه را در دست بگیرد و این عملیات را از شهر غزه آغاز کرده است.
هدف اعلامشده نابودی حماس پس از نزدیک به ۲۳ ماه جنگ است؛ در حالی که جامعه جهانی نسبت به گرسنگی گسترده در این منطقه تحت محاصره اعتراض کرده است.
ارتش اسرائیل هفتم شهریور اعلام کرد «در کنار عملیات زمینی و تهاجمی علیه سازمانهای تروریستی در نوار غزه، به پشتیبانی از تلاشهای بشردوستانه نیز ادامه خواهد داد تا از امنیت اسرائیل محافظت کند».
اسرائیل از غیرنظامیان خواسته برای در امان ماندن از درگیریها به جنوب نوار غزه بروند.
به گفته اسپلاریچ، بسیاری از ساکنان شهر غزه بهدلیل گرسنگی، بیماری یا جراحت، قادر به اجرای دستورات تخلیه نیستند.
بهنوشته اورشلیمپست، وزرای خارجه ایسلند، ایرلند، لوکزامبورگ، نروژ، اسلوونی و اسپانیا روز جمعه بیانیهای مشترک در وبسایت دولتهای خود منتشر کردند که در آن «آخرین عملیات تهاجمی اسرائیل در نوار غزه و اعلامیه استقرار دائمی در شهر غزه» محکوم شده است.
در این بیانیه تاکید شد که تشدید عملیات نظامی «جان گروگانهایی را که همچنان در دست حماس هستند به خطر میاندازد و منجر به مرگ غیرقابلقبول غیرنظامیان فلسطینی، از جمله زنان، کودکان و سالمندان خواهد شد.»
این شش وزیر اروپایی در ادامه برنامه ارتش اسرائیل را «آغاز مرحلهای تازه از بیثباتی و رنج غیرقابلتحمل برای هر دو طرف» توصیف کردند و از دولت اسرائیل خواستند این عملیات را متوقف کرده و در تصمیم خود تجدیدنظر کند.
بهگزارش اورشلیمپست، وزرا همچنین به گزارش «طبقهبندی مرحله یکپارچه امنیت غذایی» (آیپیسی) اشاره کردند که وقوع قحطی در غزه را تایید کرده است. آنان تاکید کردند که سازمانهای وابسته به سازمان ملل و نهادهای امدادرسان باید فوراً در این منطقه فعال شوند تا از شدت فاجعه انسانی کاسته شود.
این در حالی است که وزارت خارجه اسرائیل این گزارش را «ساختهوپرداخته برای تطابق با تبلیغات حماس» خوانده و دفتر نتانیاهو نیز گفته است اسرائیل «سیاست جلوگیری از گرسنگی» را دنبال میکند. چند روز بعد هم اسرائیل از یک نهاد بینالمللی نظارت بر گرسنگی خواست تا گزارش خود را پس بگیرد.
بیانیه شش کشور اروپایی به وضعیت کرانه باختری نیز پرداخته و اقدامات برخی شهرکنشینان را که «ظاهراً بدون مجازات عمل میکنند» محکوم کرده است. این وزرا ساختوسازهای شهرکهای جدید در این منطقه را هم «غیرقانونی طبق قوانین بینالمللی» توصیف کرده و مشابه با عملیات شهر غزه، از اسرائیل خواستند در این زمینه نیز عقبنشینی کند.
بهنوشته اورشلیمپست، شش وزیر اروپایی بار دیگر بر حمایت از راهحل دوکشوری تاکید کردند و آن را «تنها مسیر دستیابی به صلح پایدار» دانستند. در این بیانیه همچنین بر ضرورت ورود فوری کمکهای بشردوستانه و آزادی ۴۹ گروگان باقیمانده در غزه تاکید شده است.
این روزنامه یادآور شد که این نخستین بار نیست که چنین مواضعی از سوی این کشورها اتخاذ میشود. در ماه مه نیز همین شش کشور بیانیه مشابهی علیه اقدامات اسرائیل منتشر کرده بودند که مالت هم در ادامه به جمع امضاکنندگان پیوست.
ارتش اسرائیل جمعه هفتم شهریور در بیانیهای اعلام کرد یکی از اجساد یافتشده متعلق به ایلان وایس است.
او که بهعنوان مامور امنیتی کیبوتص بئری در جنوب اسرائیل فعالیت میکرد، در جریان درگیری با نیروهای حماس در هفتم اکتبر ۲۰۲۳ جان خود را از دست داد.
پیکر وایس که در زمان مرگ ۵۶ سال داشت، پس از این واقعه به غزه منتقل شده بود.
همسر و دختر او نیز از سوی حماس به اسارت گرفته شده بودند اما در جریان توافق مبادله گروگانها و زندانیان فلسطینی در نوامبر ۲۰۲۳ آزاد شدند.
پیکر یکی دیگر از گروگانهای حماس نیز کشف و به اسرائیل منتقل شده است.
ارتش اسرائیل افزود روند شناسایی هویت این فرد در موسسه ملی پزشکی قانونی «ابو کبیر» در تلآویو در دست انجام است.
اعضای حماس هفتم اکتبر ۲۰۲۳ با حمله به جنوب اسرائیل، حدود هزار و ۲۰۰ نفر را کشتند و بیش از ۲۵۰ تن را گروگان گرفتند.
اسرائیل در واکنش به این تهاجم، عملیات نظامی گستردهای را در نوار غزه آغاز کرد که بنا بر اعلام وزارت بهداشت حماس، تاکنون بیش از ۶۲ هزار کشته و ۱۵۹ هزار زخمی بر جای گذاشته است.
واکنش مقامهای اسرائیلی به بازگرداندن پیکر ۲ گروگان حماس
مقامهای ارشد اسرائیل در پی کشف و انتقال پیکر دو تن از گروگانهای حماس، با صدور بیانیههایی یاد آنان را گرامی داشتند.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در پیامی به خانوادههای قربانیان تسلیت گفت و از «عزم و شجاعت» نیروهای امنیتی قدردانی کرد.
او تاکید کرد اسرائیل «تا زمان بازگرداندن همه گروگانها، چه زنده و چه کشتهشده، دست از تلاش نخواهد کشید».
اسحاق هرتزوگ، رییسجمهوری اسرائیل نیز در بیانیهای از اقدامات وایس بهعنوان نیروی امنیتی کیبوتص بئری تمجید کرد و گفت: «ایلان در آن روز تاریک با شجاعت و روحیهای والا در برابر تروریستها ایستادگی کرد. او با مرگ خود زندگی بخشید و از آن زمان، خانوادهاش در مسیر تلاش برای بازگرداندنش، استقامت و نیرویی خارقالعاده از خود نشان دادهاند.»
یسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، وایس را «قهرمان» خواند و گفت اگر شجاعت وایس و افرادی نظیر او نبود، «فاجعه بزرگتری» در هفتم اکتبر رقم میخورد.
او از عملیات ویژه نیروهای ارتش و آژانس امنیت اسرائیل (شین بت) برای بازگرداندن پیکرها از غزه تجلیل کرد.
بر اساس آخرین برآوردهای مقامهای اسرائیلی، حدود ۲۰ گروگان دیگر در غزه در اسارت به سر میبرند و پیکر حدود ۳۰ گروگان نیز در اختیار حماس است.
