چین بزرگترین رژه نظامی تاریخ خود را در میدان تیانآنمن برگزار کرد؛ مراسمی که در هشتادمین سالگرد شکست ژاپن در جنگ جهانی دوم برپا شد و پیام آن از سوی شی جینپینگ، رییسجمهوری چین، هشدار درباره «انتخاب بشریت میان جنگ یا صلح» بود.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، بیش از ۵۰ هزار نفر در این مراسم حضور داشتند؛ جایی که ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، و کیم جونگاون، رهبر کره شمالی، مهمانان ویژه بودند.
حضور این دو که در غرب به دلیل جنگ اوکراین و برنامه هستهای پیونگیانگ به حاشیه رانده شدهاند، به گفته تحلیلگران نمادی از تلاش چین برای نمایش قدرت نظامی و دیپلماتیک خود در کنار متحدانش بود.
شی با پوشیدن کت سنتی مائو تسهتونگ و در حالیکه همسر او، پنگ لییوان به رهبران بیش از ۲۰ کشور به انگلیسی خوشامد گفت، تاکید کرد مردم چین «در سمت درست تاریخ» ایستادهاند.
رئیسجمهوری چین، در آغاز رژه نظامی گفت سرنوشت بشریت بهطور جدی به هم گره خورده است و تنها با برابری ملتها، همزیستی مسالمتآمیز و حمایت متقابل میتوان امنیت مشترک را تضمین و ریشههای جنگ را از میان برد. او هشدار داد نباید اجازه داد تراژدیهای تاریخ تکرار شوند.
او با تاکید بر اینکه «ملت چین ملتی بزرگ است که از خشونت نمیهراسد و مستقل و استوار ایستاده است»، یادآور شد مردم چین در گذشته، در نبرد میان عدالت و شر، نور و تاریکی، و پیشرفت و ارتجاع، متحد شدند و برای بقا، احیای کشور و عدالت جهانی جنگیدند.
به گفته او، امروز نیز بشریت میان صلح یا جنگ، گفتوگو یا تقابل و همکاری برد-برد یا رقابت حاصلجمع صفر قرار گرفته و مردم چین در «سمت درست تاریخ» و در کنار تمدن و پیشرفت ایستادهاند.
شی همچنین ارتش آزادیبخش خلق چین را «نیرویی قهرمان» توصیف کرد که حزب و مردم میتوانند به آن اعتماد کنند. او از افسران و سربازان خواست وظایف مقدس خود را با وفاداری انجام دهند، روند ساخت ارتشی در سطح جهانی را سرعت ببخشند، از حاکمیت و تمامیت ارضی کشور دفاع کنند و در عین حال سهم بیشتری در صلح و توسعه جهانی ایفا کنند.
او سخنانش را با این پیام پایان داد که «احیای بزرگ ملت چین متوقفشدنی نیست و آرمان صلح و توسعه بشری سرانجام به پیروزی خواهد رسید.»
رژه ۷۰ دقیقهای که رسانههای دولتی این کشور آن را «بزرگترین نمایش قدرت نظامی در تاریخ جمهوری خلق» توصیف کردند، مجموعهای گسترده از تجهیزات راهبردی و پیشرفته شامل موشکهای هستهای با برد جهانی که بخشی از سهگانه هستهای چین بهشمار میروند، موشکهای هایپرسونیک، انواع جنگندههای ناونشین که بر فراز میدان تیانآنمن پرواز کردند، بمبافکن راهبردی، پهپادهای شناسایی-رزمی رادارگریز و سامانههای ضدپهپاد، سامانههای جنگافزار سایبری و تانکهای زرهی به نمایش گذاشته شدند.
در این مراسم ۸۰ هزار کبوتر به نشانه صلح آزاد و بادکنکهای رنگی از این میدان به آسمان فرستاده شد. مدارس و خیابانهای پکن به دلیل این مراسم تعطیل شد و تدابیر امنیتی گسترده با هفتهها تمرین نیمهشب همراه بود.
دولتهای محلی دهها هزار داوطلب و اعضای حزب کمونیست را بسیج کردند تا هر نشانهای از ناآرامی احتمالی را در اطراف رژه زیر نظر بگیرند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، همزمان با آغاز رژه در پستی در تروثسوشیال خطاب به پوتین و کیم نوشت: «درودهای گرم مرا بپذیرید در حالی که علیه ایالات متحده توطئه میکنید.» او با این حال در گفتوگو با خبرنگاران رژه را «چالش علیه آمریکا» ندانست و بار دیگر از «روابط خوب» خود با شی سخن گفت.
به باور تحلیلگران، رژه پکن تنها نمایش قدرت نظامی نبود، بلکه صحنهای برای سنجش نزدیکی بیشتر محور دفاعی میان چین، روسیه و کره شمالی نیز بهشمار میرفت؛ نزدیکیای که پس از امضای پیمان امنیتی مسکو و پیونگیانگ در سال ۲۰۲۴ و گفتوگوها درباره توافق مشابهی با پکن پررنگتر شده است.
ولادیمیر پوتین از این گردهمایی برای تحکیم قراردادهای بزرگ انرژی با چین بهره برد و کیم جونگاون نیز فرصتی یافت تا در سایه این حضور، حمایت ضمنی از برنامه هستهای خود را جلب کند.
کیم برای نخستین بار پس از ۶۶ سال بهعنوان رهبر کره شمالی در رژه چین حاضر شد و این حضور نخستین تجربه او در یک رویداد چندجانبه بزرگ محسوب میشود. او با دخترش، جو ئه، به پکن سفر کرد؛ فردی که سرویس اطلاعاتی کره جنوبی او را جانشین احتمالی رهبر کره شمالی میداند. جو ئه در این سفر برای نخستین بار به صحنه بینالمللی قدم گذاشت، هرچند در جریان رژه در کنار پدرش دیده نشد.
شی جینپینگ جنگ جهانی دوم را نقطه عطف «احیای بزرگ ملت چین» خواند که طی آن این کشور از تحقیر اشغال ژاپن عبور کرد و به قدرتی اقتصادی و ژئوپلیتیکی بدل شد و در روزهای اخیر طرح خود برای «نظم نوین جهانی» را در یک اجلاس امنیتی منطقهای معرفی کرد. او در این سخنرانی بر ضرورت اتحاد علیه «هژمونیطلبی و سیاست قدرت» تاکید کرد؛ عبارتی که بهطور غیرمستقیم آمریکا و سیاستهای تعرفهای ترامپ را هدف قرار میداد.
به گفته ون-تی سونگ، کارشناس اندیشکده شورای آتلانتیک، «شی با این مراسم نشان داد که ارتش بدون هیچ تردیدی پشت سر او ایستاده است.»
اما روی دیگر این نمایش، پنهان کردن چالشهای داخلی ارتش چین بود. تنها در دو سال گذشته دهها ژنرال، از جمله نزدیکترین فرماندهان به شی جینپینگ، در جریان پاکسازیهای گسترده فساد از صفوف ارتش کنار گذاشته شدهاند.
جان ژین، تحلیلگر اندیشکده بروکینگز، تاکید میکند که رژه اخیر بیش از آنکه فقط نمایش قدرت باشد، تلاشی است برای معطوف کردن نگاه جهانی به پیشرفتهای سختافزاری ارتش و پوشاندن شکافهای عمیق ناشی از موج تصفیههای مداوم در بالاترین سطوح فرماندهی.
حضور پزشکیان به همراه دخترش در رژه پکن
در حاشیه رژه نظامی بیسابقه چین در میدان تیانآنمن، تصاویر منتشرشده نشان میدهد مسعود پزشکیان، رییسجمهوری اسلامی ایران، به همراه دخترش در ردیف سوم پشت سر شی جینپینگ، ولادیمیر پوتین، کیم جونگاون و الکساندر لوکاشنکو رهبران چین، روسیه، کره شمالی و بلاروس در حال حرکت است. جایگاه او بهوضوح در حاشیه این صف اصلی قرار دارد.
پیش از این نیز ویدیویی از لحظه ثبت عکس یادگاری سران کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای نشان داد مسعود پزشکیان در قاب حضور ندارد؛ موضوعی که بلافاصله به بحثی داغ در رسانهها و شبکههای اجتماعی بدل شد. مقامهای رسمی ایران دلیل غیبت او را «دیر رسیدن به محل» عنوان کردند، اما برخی منابع غیررسمی علت را سرو نوشیدنیهای الکلی در ضیافت افتتاحیه دانستند؛ جایی که معمولاً عکس یادگاری گرفته میشود.
حبیبالله عباسی، مدیرکل روابط عمومی ریاستجمهوری، با انتشار ویدیو وعده داد پزشکیان در روز رسمی اجلاس در عکس گروهی حضور خواهد داشت. مهدی طباطبایی، معاون دفتر ریاستجمهوری، نیز در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که «این عکس غیررسمی و پیش از ورود هیات ایرانی» بوده و پزشکیان «با دست پر از چین بازخواهد گشت.» او تاکید کرد ملاقات رئیسجمهوری ایران با شی جینپینگ همانند سایر سران برگزار خواهد شد.
فهرست رهبران خارجی حاضر در رژه نظامی بزرگ پکن
رژه بیسابقه نظامی چین در میدان تیانآنمن، که نمادی از قدرت فزاینده نظامی و نفوذ ژئوپولیتیکی پکن بود، با حضور شمار زیادی از رهبران کشورها برگزار شد. شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، تلاش دارد با چنین نمایشهایی کشورش را بهعنوان متولی نظم جهانی پساآمریکا معرفی کند.
در این مراسم، رهبران و نمایندگان عالیرتبه کشورهای زیر حضور داشتند:
همزمان با برگزاری رژه پیروزی چین با حضور رهبران شماری از کشورهای جهان، از جمله کره شمالی و روسیه، ترامپ در پستی در رسانه اجتماعی تروث سوشال که به نظر میرسد خطاب به رییسجمهوری چین نوشته شده، نوشت: «همزمان که علیه آمریکا تبانی میکنید، لطفا سلام گرم مرا به ولادیمیر پوتین و کیم جونگ اون برسانید.»
به گفته ترامپ، «پرسش اصلی این است که آیا شی جین پینگ، رییسجمهور چین، به میزان عظیم کمکها و خونی که آمریکا برای آزادی چین از اشغالگر خارجی پرداخت، اشاره خواهد کرد یا نه.»
رییسجمهوری آمریکا گفت: «بسیاری از آمریکاییها در راه پیروزی و شکوه چین جان باختند. امیدوارم برای شجاعت و فداکاریشان بهدرستی مورد احترام و تجلیل قرار گیرند.»
ترامپ سهشنبه ۱۱ شهریور نیز در یر گفتوگویی با برنامه رادیویی «اسکات جنینگز»، در پاسخ به این پرسش که آیا نگران شکلگیری یک محور علیه آمریکا میان چین و روسیه نیست، گفت: «اصلاً نگران نیستم... ما قویترین ارتش جهان را داریم. آنها هرگز ارتش خود را علیه ما به کار نخواهند گرفت. باور کنید.»
در همین حال، شی جینپینگ، رییسجمهوری چین، روز سهشنبه میزبان پوتین برای گفتوگویی دو جانبه در پکن بود و او را «دوست قدیمی» خود خواند. شی دوشنبه نیز با نارندرا مودی، نخستوزیر هند، دیدار کرد؛ کشوری که ترامپ بهدلیل خرید نفت از روسیه بارها آن را هدف انتقاد قرار داده است.
چین روز چهارشنبه بزرگترین رژه نظامی تاریخ خود را برگزار کرد؛ نمایشی از توان فزاینده نظامی و نفوذ ژئوپولیتیکی که شی تلاش داشت آن را بهعنوان نمادی از نقش پکن در نظم جهانی پس از آمریکا معرفی کند.
ترامپ: از پوتین بسیار ناامید شدهام
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در این مصاحبه همچنین گفت از ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، «بسیار ناامید» شده است.
رییسجمهوری آمریکا سهشنبه گفت دولت او اقداماتی را در دست برنامهریزی دارد تا شمار قربانیان در جنگ روسیه علیه اوکراین کاهش یابد. او توضیح بیشتری در این باره نداد.
ترامپ در میانه ماه اوت نشستی با پوتین در آلاسکا برگزار کرد و پس از آن نیز در کاخ سفید با ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهوری اوکراین، و شماری از رهبران کلیدی اروپا و ائتلاف ناتو دیدار کرد.
او پس از این دیدارها گفت انتظار دارد زلنسکی و پوتین ابتدا دیداری دوجانبه داشته باشند و سپس نشستی سهجانبه با حضور ترامپ برگزار شود. زلنسکی پیشتر اعلام کرده بود روسیه تمام تلاش خود را برای جلوگیری از چنین دیداری به کار بسته است، در حالی که مسکو گفته دستور کار این نشست هنوز آماده نیست.
ترامپ سهشنبه در گفتوگویش با برنامه رادیویی «اسکات جنینگز» اظهار داشت: «من از رییسجمهوری پوتین بسیار ناامیدم، این را میتوانم بگویم، و ما کاری خواهیم کرد تا مردم بتوانند زنده بمانند.»
او به زلنسکی وعده داده است واشینگتن در هر توافقی امنیت اوکراین را تضمین خواهد کرد. ترامپ همچنین بار دیگر تهدید کرد که در صورت عدم پیشرفت در مسیر یک توافق صلحآمیز، تحریمهای بیشتری علیه روسیه اعمال خواهد کرد.
روسیه حدود یکپنجم خاک اوکراین را در اشغال خود دارد و ترامپ گفته «مبادله سرزمینی» و تغییر مرزها بخش حیاتی هر توافقی خواهد بود. اوکراین با به رسمیت شناختن قانونی هر بخشی از خاک خود بهعنوان قلمرو روسیه مخالفت میکند، اما عملاً پذیرفته است ناچار خواهد بود برخی از این مناطق را بهطور دوفاکتو از دست بدهد.
به گزارش رویترز، ترامپ در حضور نمایندگان آلاباما در کنگره و در کاخ سفید گفت: «خوشحالم اعلام کنم که مقر فرماندهی فضایی ایالات متحده به مکانی زیبا به نام هانتسویل در آلاباما منتقل خواهد شد.»
او افزود: «ما آلاباما را دوست داریم. من در این ایالت با اختلاف ۴۷ امتیاز پیروز شدم؛ البته این مسئله دلیل تصمیم من نبود.»
این تصمیم، جهتگیری دولت بایدن در سال ۲۰۲۳ را معکوس میکند؛ دولتی که «کلرادو اسپرینگز» را بهعنوان خانه دائمی این فرماندهی انتخاب کرده بود. بر اساس برآورد مقامهای دفاعی، انتقال مقر فرماندهی فضایی که از دسامبر ۲۰۲۳ بهطور کامل عملیاتی شده، صدها میلیون دلار هزینه دربر خواهد داشت و سه تا چهار سال زمان خواهد برد.
انتقادها و دلایل ترامپ
ترامپ بار دیگر موضوع مورد علاقهاش، یعنی رأیگیری پستی در کلرادو را پیش کشید و گفت: «مشکل بزرگ کلرادو این است که رأیگیریشان تماما پستی است؛ بنابراین انتخاباتشان بهطور خودکار فاسد است.»
او تاکید کرد ایالتها باید همان کاری را انجام دهند که دولت فدرال میگوید.
این موضعگیری بار دیگر اتهامهای ترامپ درباره «تقلب انتخاباتی» را برجسته کرد؛ ادعاهایی که از سال ۲۰۲۰ تاکنون بارها تکرار شده اما هیچ مدرک معتبری برای آن ارائه نشده است.
همه اعضای کنگره کلرادو، شامل چهار جمهوریخواه و سه دموکرات، در بیانیهای مشترک این جابهجایی را «خطری جدی برای امنیت ملی» خواندند و تاکید کردند: «انتقال مقر فرماندهی فضایی سالها آمریکا را عقب میاندازد، میلیاردها دلار از مالیاتدهندگان هدر میدهد و به چین، روسیه، ایران و کره شمالی برتری میدهد.»
چرا آلاباما؟
هانتسویل در آلاباما خانه مرکز پروازهای فضایی مارشال ناسا و صنایع دفاعی بزرگی چون «لاکهید مارتین» و «التری هریس» است. لابی گسترده مقامهای این ایالت طی سالهای گذشته با این هدف انجام شد که این شهر به پایگاه اصلی فرماندهی فضایی بدل شود.
بازرس کل پنتاگون در گزارشی در آوریل ۲۰۲۵ تصریح کرد که هرچند انتقال مقر میتواند با «ریسکهای عملیاتی» همراه باشد، اما به دلیل هزینههای پایینتر نیروی انسانی و ساختوساز در آلاباما، حدود ۴۲۶ میلیون دلار صرفهجویی مالی به همراه دارد.
اهمیت فرماندهی فضایی
فرماندهی فضایی آمریکا نخستین بار در دهه ۱۹۸۰ تاسیس شد و پس از ادغام با فرماندهی راهبردی، در سال ۲۰۱۹ به دستور ترامپ دوباره احیا شد. این نهاد مسئول هماهنگی عملیاتهای نظامی ایالات متحده در فضا، دفاع از ماهوارههای آمریکایی و بخشی از سامانههای دفاع موشکی است.
اهمیت این حوزه طی سالهای اخیر بهویژه با پیشرفتهای سریع چین و روسیه در فناوریهای ماهوارهای و ضدماهوارهای افزایش یافته است. ژنرالهای آمریکایی بارها هشدار دادهاند که فضا اکنون به میدان رقابت جدی میان قدرتهای جهانی بدل شده است.
انتقال فرماندهی فضایی آمریکا از کلرادو به آلاباما، هم یک پیروزی سیاسی برای نمایندگان جمهوریخواه آلاباما بهویژه مایک راجرز، رییس کمیته نیروهای مسلح مجلس نمایندگان است و هم نشانهای از سبک سیاستورزی دونالد ترامپ؛ سبکی که همواره تصمیمهای راهبردی را با ملاحظات سیاسی و انتخاباتی گره میزند.
با این حال، منتقدان میگویند چنین تغییر پرهزینه و زمانبری میتواند هم امنیت ملی ایالات متحده را در برابر تهدیدهای فزاینده چین و روسیه به خطر بیندازد و هم نمونهای تازه از «سیاسیکردن ارتش» به دست ترامپ باشد؛ روندی که به باور آنان پیامدهای بلندمدتی برای جایگاه آمریکا در عرصه جهانی خواهد داشت.
