تحولات تازه در عرصه هوش مصنوعی نظامی رقابت میان شرکتهای فناوری دفاعی را تشدید کرده است. تحلیلگران میگویند این فناوری در حال تغییر شیوه برنامهریزی و تصمیمگیری در میدان نبرد است و جنگهای اوکراین و غزه میتواند نقطه عطفی در تاریخ جنگهای مدرن باشد.
در لندن، شرکت فرانسوی «کماند ایآی» با استفاده از دادههای شبیهسازیشده توانست ظرف چند دقیقه مسیرهای احتمالی پیشروی ارتش روسیه در حمله ۲۰۲۲ به اوکراین را پیشبینی کند. این شرکت که ۲۰ ماه پیش تاسیس شده، تاکنون ۱۲ میلیون یورو سرمایه جذب کرده و امیدوار است با فروش محصولات خود به ارتشهای فرانسه، آلمان و بریتانیا جایگاهی کلیدی در اروپا پیدا کند.
از اوکراین و غزه تا پنتاگون
به گفته آنتونی کینگ، استاد دانشگاه اکستر، هوش مصنوعی هر هفته جایگاه پررنگتری در عملیاتهای نظامی پیدا میکند. او در کتاب تازهاش نوشت: «این فناوری هنوز کنترل کامل سیستمها را در دست ندارد، اما به سرعت در حال تبدیل شدن به جزء حیاتی جنگ است.»
نمونه بارز این تحول در اسرائیل دیده شد؛ جایی که پردازش انبوه دادهها به ارتش این کشور امکان داد صدها هدف را در غزه، لبنان و حتی فرماندهان ایرانی را شناسایی و در حملات هوایی تابستان هدف قرار دهد. در اوکراین نیز همکاری با شرکتهای غربی از جمله پالانتیر به ایجاد سیستمهای پیشرفته تصمیمسازی کمک کرده است.
سلطه آمریکاییها و ورود غولهای فناوری
بازار همچنان تحت سلطه شرکتهای آمریکایی است. پالانتیر، بزرگترین بازیگر این حوزه که از حمایت پیتر تیل، میلیاردر آمریکایی، برخوردار است، سال گذشته برای نخستین بار بیش از یک میلیارد دلار قرارداد با دولت آمریکا امضا کرد. ارزش سهام این شرکت از ۲۰۲۰ تاکنون ۱۷۰۰ درصد رشد داشته و آن را به یکی از ۱۰ شرکت بزرگ فناوری ایالات متحده بدل کرده است.
مایکروسافت، گوگل و آمازون نیز بهطور فزایندهای در حال ورود به این حوزه هستند. در مقابل، برخی شرکتها همچون ریبیلیون دیفنس در بریتانیا از بازار کنار رفتهاند و آن را کوچک توصیف کردهاند.
رقابت اروپاییها و چالشها
شرکتهای اروپایی مانند «کماند ایآی» و «آدارگا» در بریتانیا تلاش میکنند با استخدام نظامیان سابق و برنامهنویسان هوش مصنوعی، موقعیتی برای خود ایجاد کنند. قراردادهای آنها اما در مقایسه با نمونههای آمریکایی بسیار کوچکتر است.
در اوکراین، شرکتهای نوپا مانند «گریسلدا» با وجود سرمایهگذاری اندک (۶۰۰ هزار دلار)، به دلیل دسترسی به دادههای واقعی میدان نبرد توانستهاند در همکاری با شرکتهای غربی نقشآفرینی کنند. با این حال، مقامات اوکراینی اخیراً دسترسی خارجیها به این دادهها را محدود کردهاند و آن را «دارایی ارزشمند» توصیف میکنند.
خطر «توهمات هوش مصنوعی»
کارشناسان هشدار میدهند اتکای بیش از حد فرماندهان به توصیههای رایانهای میتواند خطرناک باشد. جان کاگبیل، ژنرال ارتش آمریکا، سال گذشته تاکید کرد که «توهمات» هوش مصنوعی – زمانی که سیستم اطلاعات ساختگی تولید میکند – همچنان چالشی جدی است.
با وجود این نگرانیها، روند کلی روشن است: هوش مصنوعی به سرعت در حال تغییر چهره جنگ است و تصمیماتی که امروز درباره بهکارگیری آن گرفته میشود، میتواند اثرات ماندگاری بر جنگها و امنیت جهانی در سالهای آینده داشته باشد.
این رسانه پنجشنبه ۱۳ شهریور در گزارشی نوشت که دولت آمریکا، همراه با شرکای اسرائیلی و عرب خود، یک روز پیش از برگزاری نشست کلیدی کابینه لبنان در روز جمعه، به این کشور هشدار داد که هرچه سریعتر اقدامی قاطع برای خلع سلاح حزبالله در پیش بگیرد و در «برههای حیاتی در تاریخ لبنان» از تهدیدهای این گروه مورد حمایت جمهوری اسلامی برای تحریک به خشونت نترسد.
به نوشته نیویورکتایمز، کشورهای سنی منطقه اعلام کردهاند در صورت اقدام قاطع علیه حزبالله میلیاردها دلار کمک اقتصادی در اختیار لبنان قرار خواهند داد.
هیات دولت لبنان قرار است جمعه ۱۴ شهریور طرح رسمی ارتش برای خلع سلاح حزبالله را که ماه گذشته تهیه شده بود، بررسی کند. دولت ایالات متحده این موقعیت را «آزمون حیاتی اراده سیاسی» در لبنان میداند.مقامهای دولت ترامپ که به شرط ناشناس ماندن با نیویورکتایمز صحبت کردند، میگویند دولت آمریکا نگران است که دولت پارلمانی لبنان از رویارویی احتمالی با حزبالله عقبنشینی کند.
یکی از آنها هشدار داد که «بیعملی یا اقدامات نیمبند» از سوی دولت لبنان میتواند کنگره را به قطع کمکهای سالانه حدود ۱۵۰ میلیون دلاری آمریکا به ارتش لبنان وادارد.
در بودجه پیشنهادی دولت ترامپ برای سال آینده بودجهای برای کمک به لبنان در نظر گرفته نشده است. اما مقامها و کارشناسان میگویند کنگره ایالات متحده احتمالا در مقابل «یک طرح جدی» برای خلع سلاح حزبالله را مبالغ قابل توجهی برای «تجهیز ارتش لبنان و حقوق سربازان» در نظر خواهد گرفت.
حزبالله در روزهای گذشته درباره خلع سلاح خود هشدار داده و حاکمیت لبنان را تهدید کردهاند. برخی مقامهای لبنانی تهدیدهای حزبالله را هشدار به احتمال وقوع جنگ داخلی توصیف کردهاند.
گروه بینالمللی بحران، یک سازمان غیردولتی در حوزه حل منازعه، گزارش داده است که حزبالله در جریان حملات یک سال اخیر اسرائیل بهشدت تضعیف شده اما شکست نخورده است.
منابع امنیتی لبنان به العربیه قطر گفتهاند که ارتش لبنان پیش از نشست روز جمعه دولت در حالت آمادهباش قرار گرفته است.
چند مقام آمریکایی در گفتوگو با نیویورکتایمز نگرانی بابت تهدیدهای حزبالله را «بیاساس» میدانند زیرا به گفته آنها جمهوری اسلامی که حامی اصلی این گروه است پس از حملات اخیر اسرائیل ضعیف شده است و از سوی دیگر، پس از سرنگونی بشار اسد، دیکتاتور حامی جمهوری اسلامی در سوریه و روی کار آمدن دولتی در این کشور که دوست جمهوری اسلامی به شمار نمیآید، مسیر همیشگیِ تامین تدارکات حزبالله از سوی تهران مسدود شده است.
یک مقام عالیرتبه سعودی نیز در گفتوگو با این رسانه همین دیدگاه را تکرار و تاکید کرد که دولت کشورش هم «وقوع خشونت گسترده» از سوی حزبالله در واکنش به خلع سلاح را «بعید» میداند.
به نقل از این روزنامه، بزرگترین خطر برای لبنان این است که بهخاطر تعلل در اقدام یا اقدامهای نیمبند، اسرائیل نتیجه بگیرد باید «کار را تمام کند». یکی از مقامهای آمریکایی گفته است که چنین حملهای خسارتها و تلفات سنگینی به بار خواهد آورد.
اسرائیل در حال حاضر در واکنش به آنچه «نقض آتشبس ۲۰۲۴ از سوی حزبالله» میخواند، چندین پایگاه نظامی در جنوب لبنان ایجاد کرده و به باور گروهی از تحلیلگران ممکن است مانند آنچه در میانه دهه ۱۹۸۰ انجام داد، یک منطقه امنیتی بدون سکنه در جنوب لبنان ایجاد کند.
مورگان اورتگاس، معاون پیشین فرستاده ویژه ترامپ در امور خاورمیانه که از چندی پیش به دفتر نمایندگی آمریکا در سازمان ملل منتقل شده، قرار است تا نیمه ماه جاری میلادی برای نشستی با هدف بررسی وضعیت آتشبسِ پایاندهنده کارزار نظامی اسرائیل در جنوب لبنان که اواخر سال ۲۰۲۴ منعقد شد، به بیروت سفر کند.
در حالی که تلاشهای دونالد ترامپ برای صلح در اوکراین و غزه پیشرفت چندانی نداشته، ممکن است لبنان فرصتی برای دستیابی به یک گشایش سیاسی در منطقه پر آشوب خاورمیانه در اختیار ترامپ بگذارد.
او در نشست خبری پس از اجلاس «ائتلاف داوطلبان» در پاریس تاکید کرد: «اگر هدفتان جلوگیری از برگزاری دیدار باشد، دعوت من به مسکو بهترین راه است.»
این موضعگیری تازه، در ادامه اختلاف دو کشور بر سر محل احتمالی گفتوگوها و چگونگی پیشبرد روند صلح است. پوتین پیشتر گفته بود که هر دیداری با زلنسکی تنها «در مرحله نهایی مذاکرات» انجام خواهد شد، در حالیکه رئیسجمهوری اوکراین همواره بر گفتوگوی رو در رو برای پایان دادن به جنگ تاکید کرده است.
به گفته آندری سیبیها، وزیر خارجه اوکراین، کشورهای متعددی پیشنهاد میزبانی مذاکرات صلح احتمالی میان دو طرف را دادهاند. زلنسکی با وجود رد دعوت مسکو، اذعان کرد که مطرح شدن گفتوگو از سوی کرملین بهخودیخود «نشانهای از پیشرفت» است.
اختلاف بر سر مکان مذاکرات در حالی شدت گرفته که پوتین روز چهارشنبه (۱۲ شهریور) اعلام کرده بود روسیه آماده ارتقای سطح نمایندگان خود در گفتوگو با اوکراین است، اما جزئیات بیشتری ارائه نداد. او تاکید کرده بود کشورهایی که اخیراً در چین با مسکو مذاکره داشتهاند، از نشست آلاسکا میان روسیه و آمریکا حمایت کرده و امیدوارند این مسیر به پایان جنگ منجر شود.
همزمان گزارشهایی منتشر شد مبنی بر اینکه دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، در حال بررسی تعلیق موقت تلاشهای دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ است. این تصمیم پس از نارضایتی کاخ سفید از عدم پیشرفت مذاکرات آلاسکا میان ترامپ و پوتین اتخاذ شده و واشینگتن بنبست موجود را به پای کشورهای اروپایی نوشته است.
پوتین همچنین گفته بود دعوتنامهای برای سفر ترامپ به مسکو «روی میز» است، هرچند فعلاً آمادگی لازم برای چنین سفری وجود ندارد. او این دعوت را در نشست ماه گذشته با ترامپ در آلاسکا و در حضور خبرنگاران مطرح کرده بود.
در سوی دیگر، زلنسکی در پیامهای شبانه اخیر خود هشدار داده که روسیه بار دیگر در حال تجمیع نیروها در خطوط مقدم است و این اقدام نشانهای از مخالفت مسکو با روند صلح است. او تاکید کرده که حملات پهپادی و موشکی روسیه علیه اهداف غیرنظامی ادامه دارد.
سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه نیز اعلام کرده که هیاتهای مذاکرهکننده دو کشور در تماس مستقیم هستند و مسکو انتظار دارد شرکای بینالمللیاش برای ادامه گفتوگوها موضع حمایتی اتخاذ کنند. لاوروف در عین حال بر لزوم به رسمیت شناختن «واقعیتهای سرزمینی» برای دستیابی به صلح پایدار در اوکراین پافشاری کرده است.
این تحولات در شرایطی رخ میدهد که تنشها میان واشینگتن، مسکو و پکن نیز بالا گرفته است. ترامپ هفته گذشته در واکنش به رژه نظامی چین، رهبران روسیه، چین و کره شمالی را به تبانی علیه آمریکا متهم کرد.
رهبران حدود ۳۰ کشور غربی پنجشنبه در نشستی در کاخ الیزه در پاریس پس از گفتوگو با ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهوری اوکراین، درباره تضمینهای امنیتی موثر برای کییف در صورت دستیابی به توافق صلح با روسیه، در نشست ویدیویی با ترامپ، شرکت کردند.
یک مقام کاخ سفید اعلام کرد دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، در تماس با رهبران اروپایی تاکید کرده اروپا باید خرید نفت از روسیه را متوقف کند زیرا این درآمدها جنگ مسکو علیه اوکراین را تامین مالی میکند. او همچنین خواستار فشار اقتصادی بر چین شد.
اعضای «ائتلاف داوطلبان» ماههاست در سطوح مختلف گفتوگو میکنند تا در صورت برقراری آتشبس نهایی، به طرحی برای حمایت نظامی از اوکراین جهت اعمال بازدارندگی در برابر حمله احتمالی مجدد روسیه دست یابند.
با این حال، چشمانداز رسیدن به چنین توافقی همچنان دور به نظر میرسد، زیرا دولتهای حاضر در این ائتلاف تاکید دارند که هرگونه نقش نظامی اروپا نیازمند تضمینهای امنیتی واشینگتن بهعنوان «پشتیبان» است.
ایالات متحده عضو این ائتلاف نیست و ترامپ تاکنون هیچ تعهد صریحی در این زمینه نداده است.
