نیروی هوایی اسرائیل اعلام کرد که طی هفته گذشته، بیش از ۵۰۰ هدف را در شهر غزه بهعنوان بخشی از آمادهسازیها برای یک تهاجم زمینی بزرگ علیه حماس در این منطقه، مورد حمله قرار داده است.
نیروی هوایی اسرائیل جمعه ۲۱ شهریور افزود که این حملات در پنج موج اصلی صورت گرفت و سه موج نخست بر محلههای دراج، تفاح و شیخ رضوان در شهر غزه متمرکز بودند.
بر اساس این گزارش، در روزهای اخیر، ارتش اسرائیل دامنه حملات خود را به اردوگاه الشاطی و مناطق بیشتری در شیخ رضوان گسترش داده است.
این حملات چندین برج بلندمرتبه را که به گفته ارتش اسرائیل از سوی حماس برای نظارت، مواضع تکتیرانداز، انبار سلاح، و برخی نیز برای تونلهایی زیر آنها استفاده میشد، تخریب کرده است.
پیش از انجام این حملات، ارتش اسرائیل برای غیرنظامیان فلسطینی ساکن در منطقه هشدارهایی صادر کرده بود.
تشدید حملات اسرائیل
رویترز به نقل از مقامات بهداشتی محلی در نوار غزه گزارش داد که در حملات روز جمعه اسرائیل دستکم ۴۰ فلسطینی در نوار غزه و بهویژه در خود شهر غزه کشته شدهاند.
اسرائیل اعلام کرده که قصد دارد کنترل کامل این شهر را که حدود یک میلیون نفر در آن پناه گرفتهاند، در چارچوب طرح خود برای نابودی گروه شبهنظامی حماس، به دست گیرد.
امجد الشوا، رییس شبکه سازمانهای غیردولتی فلسطینی که با سازمان ملل و گروههای امدادی بینالمللی همکاری میکند، به رویترز گفت که از زمانی که اسرائیل یک ماه پیش اعلام کرد قصد دارد کنترل شهر را به دست گیرد، حدود ۱۰ درصد از مردم شهر غزه آنجا را ترک کردهاند.
گسترش گذرگاه برای ورود کامیونهای امدادرسانی بیشتر
ارتش اسرائیل گفت که شروع به گسترش «گذرگاه ۱۴۷» در منطقهای در جنوب نوار غزه کرده که موجب افزایش ورود کمکهای بشردوستانه میشود.
در بیانیه ارتش اسرائیل آمده است: «باید تاکید شود که پس از تکمیل، ظرفیت این گذرگاه برای پذیرش کامیونها به ۱۵۰ کامیون در روز خواهد رسید – یعنی سه برابر سطح کنونی – و بدین ترتیب امکان ورود بیشتر کمکها، بهویژه مواد غذایی، فراهم خواهد شد.»
سازمان ملل و بسیاری از دولتهای خارجی، از جمله دولتهایی که بهطور سنتی متحد اسرائیل هستند، دستور تخلیه شهر غزه را محکوم کردهاند، خواستار آتشبس شدهاند و شرایط انسانی موجود در منطقه را بهشدت مورد انتقاد قرار دادهاند.
جنگ غزه با حملات حماس از غزه به جنوب اسرائیل در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد که طی آن، بنا به آمارهای اسرائیل، ۱۲۰۰ نفر، عمدتا غیرنظامی، کشته شدند و ۲۵۱ نفر دیگر به گروگان گرفته شدند.
حمله نظامی اسرائیل به غزه به گفته مقامات بهداشت محلی بیش از ۶۴ هزار نفر، عمدتا غیرنظامی، را کشته، آوارگیهای گسترده ایجاد کرده و بخش اعظم این منطقه را به ویرانه تبدیل کرده است.
در بیانیه شورای امنیت سازمان ملل که پنجشنبه ۲۰ شهریور و پیش از برگزاری نشست منتشر شد و هر ۱۵ عضو شورا، از جمله ایالات متحده آن را امضا کردند، نامی از اسرائیل برده نشد.
این بیانیه ضمن محکوم کردن حمله به دوحه، بر «همبستگی» شورای امنیت ملل متحد با قطر تاکید کرد و به کشورهای منطقه هشدار داد که از «اقدامهای تحریکآمیز» بپرهیزند.
اعضای شورای امنیت در این بیانیه تاکید کردند: «آزادی گروگانها، بازگرداندن پیکر گروگانهای کشتهشده و پایان دادن به جنگ و رنج در غزه باید اولویت اصلی ما باقی بماند.»
رئیس امور سیاسی سازمان ملل نیز در آغاز نشست اضطراری که بعد از ظهر پنجشنبه ۲۰ شهریور در مقر سازمان ملل در نیویورک برگزار شد، این حمله را «ناقض حاکمیت قطر» و «تهدیدی جدی برای صلح و امنیت منطقه» خواند.
رُزماری دیکارلو گفت که چنین اقداماتی تلاشهای بینالمللی برای میانجیگری بهمنظور پایان دادن به جنگ غزه و بازگرداندن گروگانها را تضعیف میکند.
علاوه بر دیکارلو، نمایندگان فرانسه، بریتانیا، دانمارک و چین این حمله را بهشدت محکوم کردند.
دنی دانون، سفیر اسرائیل در سازمان ملل در این جلسه، حمله روز سهشنبه کشورش به قطر را حامل پیامی خطاب به «تمامی تروریستها» دانست و گفت: «پیام این حمله در سراسر این مجلس طنینانداز شود. نه در غزه، نه تهران، نه دوحه، هیچ پناهگاهی برای تروریستها وجود ندارد و آنها هیچکجا مصونیت نخواهند داشت. ما علیه رهبران تروریسم هر جا که پنهان شده باشند، اقدام میکنیم.»
اسرائیل طی حمله روز سهشنبه تلاش کرد رهبران سیاسی حماس را که در قطر زندگی میکنند هدف قرار دهد و حذف کند اما بنابر گزارشها دور شدن سران حماس از تلفنهای همراهشان مانع تحقق کامل اهداف این حمله شد.
همچنان گمانهزنیها در خصوص پیامدهای حمله از این حکایت دارد که سران اصلی حماس کُشته نشدهاند.
قطر، اسرائیل را به تضعیف مذاکرات متهم کرد
شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست وزیر قطر، در این جلسه اسرائیل را به تلاش برای از مسیر خارج کردن تلاشها برای پایان دادن به جنگ در غزه متهم کرد، با این حال گفت که کشورش همچنان به میانجیگری برای پایان جنگ متعهد است.
او خطاب به کشورهای حاضر در نشست گفت: «اسرائیل تلاش میکند هرگونه چشمانداز صلح را تضعیف کند و رنج مردم فلسطین را تداوم بخشد. همچنین نشان میدهد که افراطگرایانی که امروز بر اسرائیل حکومت میکنند، به گروگانها اهمیتی نمیدهند. گروگانها برای آنها اولویت ندارند.»
پاکستان همچنین این سوال را مطرح کرد که آیا آزادی گروگانهای اسیر حماس برای اسرائیل در اولویت است یا خیر.
عاصم افتخار احمد، سفیر پاکستان در سازمان ملل، خطاب به حاضران در این نشست گفت: «آشکار است که اسرائیل مصمم است برای تضعیف و از بین بردن هرگونه امکان صلح هر کاری انجام دهد.»
امتناع آمریکا از محکوم کردن اسرائیل
دوروتی شیا، سفیر موقت ایالات متحده در سازمان ملل، در واکنش به اظهارات مرتبط با گروگانها گفت: «برای هیچ کدام از اعضای شورای امنیت مناسب نیست که از این موضوع برای زیر سوال بردن تعهد اسرائیل به بازگرداندن گروگانهایش به خانه استفاده کند.»
او در سخنانش در این نشست تا حد زیادی اظهارات دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، در واکنش به این حمله را تکرار کرد، این حمله را «تاسفبار» خواند و گفت که هرچند این حملات اهداف ایالات متحده یا اسرائیل را پیش نمیبرد، اما «میتواند فرصتی برای صلح باشد.»
شیا، نابودی حماس را «هدفی شایسته» خواند و تاکید کرد که «تروریستها نباید هیچ آیندهای در غزه داشته باشند».
او ضمن تاکید بر تعهد ایالات متحده به تحقق آتشبس، ارائه کمکهای بشردوستانه به ساکنان غزه و پایان دادن به درگیریها، از حماس خواست هرچه سریعتر گروگانهای زنده را آزاد و پیکر گروگانهای کشتهشده را تحویل دهد.
چین: حمله به قطر نفرتانگیز و ناشی از سوءنیت و بیمسئولیتی اسرائیل است
نماینده چین در سازمان ملل ضمن یادآوری طرح جدید ایالات متحده برای آتشبس که هفتم سپتامبر ارائه شد، گفت: «آمریکا مدعی شد اسرائیل با این طرح موافقت کرده است. اما دیدیم که دو روز بعد، اسرائیل هیأتی از حماس را که در حال گفتوگو درباره همین طرح بود، هدف گرفت. این اقدامِ نفرتانگیز، ناشی از سوءنیت، بیمسئولیتی و خرابکاری عمدی اسرائیل در روند مذاکرات است.»
همصدایی روسیه، فرانسه، بریتانیا و دانمارک
نماینده فرانسه ضمن ابراز حمایت از قطر، حملات اسرائیل به دوحه را نقض حقوق بینالملل خواند و تأکید کرد که راهحل سیاسی بر اساس چارچوب دو دولت ضروری است.
او در توضیح این راهحل، آن را بر پایه «بهرسمیت شناختن یک دولت مستقل فلسطینی با حکمرانی اصلاحشده» استوار دانست.
نماینده بریتانیا هم این حملات را محکوم کرد و گفت که این دست اقدامها در بلندمدت به برقراری صلح در خاورمیانه یا حفاظت از امنیت اسرائیل کمکی نخواهد کرد.
نماینده روسیه نیز علیرغم اختلافهای عمده با کشورهای اروپای غربی بر سر مساله اوکراین، در این نشست با دیگر کشورهای اروپایی همسو بود و حمله اسرائیل به قطر را حاوی «پیامدهای جدی برای وضعیت فاجعهبار غزه و امنیت کل منطقه خاورمیانه» خواند.
او در خلال صحبتهایش به کشته شدن اسماعیل هنیه، یکی از رهبران حماس، در تهران نیز اشاره کرد و گفت: «حذف فیزیکی چهرههای برجسته سیاسی و نظامی نهتنها جنایت است، بلکه بیاحترامی به اصول همکاری متمدنانه است و میتواند به بروز تنشهای غیرقابل کنترل در منطقه بیانجامد.»
نتانیاهو پنجشنبه ۲۰ شهریور هنگام بازدید از شهرک معالیه ادومیم در کرانه باختری، جایی که قرار است هزاران واحد مسکونی جدید ساخته شود، گفت: «دولت فلسطینی هیچگاه تشکیل نخواهد شد. این سرزمین متعلق به ماست. ما میراث، سرزمین و امنیت خود را حفظ خواهیم کرد.»
پروژه E1 و مخالفتهای بینالمللی
ماه گذشته، پروژه موسوم به E1 که در صورت اجرا کرانه باختری را به دو نیم تقسیم و آن را از شرق بیتالمقدس جدا میکند، از سوی کمیسیون برنامهریزی وزارت دفاع اسرائیل مورد تایید نهایی قرار گرفت.
نتانیاهو در این مراسم همراه با اعضای ملیگرای ائتلاف خود از جمله بزالل اسموتریچ، وزیر دارایی افراطی، حضور داشت. اسموتریچ در ماه اوت گفته بود: «دولت فلسطینی از روی میز برداشته شده است؛ نه با شعار بلکه با عمل.»
امضای طرح گسترش شهرکهای یهودینشین و تاکید بر شکل نگرفتن کشور مستقل فلسطین از سوی نتانیاهو تنها دو روز پس از تلاش اسرائیل برای ترور رهبران حماس در قطر صورت گرفت. این اقدام با محکومیت گسترده کشورهای مختلف از جمله متحدان اسرائیل صورت گرفت و ممکن است روابط این کشور با بسیاری از متحدانش را بیش از پیش متشنج کند.
خبرگزاری رویترز در گزارش خود احتمال داده که از سرگیری پروژه E1 انزوای اسرائیل را تشدید کند؛ بهویژه در شرایطی که برخی متحدان غربی، خسته از ادامه جنگ غزه و برنامهریزی برای تشدید آن، اعلام کردهاند ممکن است در نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد در اواخر ماه جاری کشور فلسطین را به رسمیت بشناسند.
هزینه و ابعاد طرح
پروژه E1 در نزدیکی معالیه ادومیم واقع شده و پیشتر در سالهای ۲۰۱۲ و ۲۰۲۰ به دلیل مخالفت دولتهای آمریکا و اروپا متوقف شده بود. کل سرمایهگذاری در این طرح، که شامل ساخت جادهها و بهروزرسانی زیرساختهای اصلی است، نزدیک به یک میلیارد دلار برآورد میشود.
پایتختهای غربی و گروههای مدافع حقوق بشر این پروژه شهرکسازی را بهدلیل نگرانی از تضعیف امکان دستیابی به توافق صلح با فلسطینیها محکوم کردهاند.
راهحل دو دولتی در خطر
راهحل دو دولتی برای پایان مناقشه اسرائیل و فلسطین، تشکیل کشوری فلسطینی در بیتالمقدس شرقی، کرانه باختری و غزه در کنار اسرائیل را پیشبینی میکند.
بخش عمدهای از جامعه بینالمللی شهرکسازیهای اسرائیل در کرانه باختری را بر اساس قوانین بینالمللی غیرقانونی میداند.
کمتر از چهار ماه پس از دیدار دونالد ترامپ با امیر قطر و امضای توافقنامه دفاعی گسترده با این پادشاهی خلیج فارس، حمله غافلگیرانه اسرائیل به نشست سران حماس در دوحه، روابط ایالات متحده و اسرائیل را به چالش کشیده است.
عملیات سهشنبه ۱۸ شهریور که به دستور بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل انجام شد، منجر به کشته شدن یک مامور امنیتی قطری و پنج نفر دیگر شد اما در ترور رهبران حماس ناکام ماند.
ترامپ در پستی در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت از «تمام جوانب» این عملیات اسرائیل «بسیار ناخشنود» است و این بمبارانها منافع آمریکا یا اسرائیل را پیش نمیبرد.
با این حال، خبرگزاری رویترز پنجشنبه ۲۰ شهریور به نقل از تحلیلگران و مقامات آمریکایی نوشت حمله به دوحه تاثیری بر حمایتهای اساسی ترامپ از اسرائیل نخواهد داشت: «این بمباران در واقع پرده از حقیقت روابط واشینگتن-تلآویو برداشت؛ رابطهای که بر منافع متقابل و محاسبات سیاسی استوار است.»
اقدامات یکجانبه اسرائیل
آرون دیوید میلر، تحلیلگر ارشد بنیاد کارنگی برای صلح بینالملل به رویترز گفت: «در این مورد، فکر میکنم ترامپ از تاکتیکهای نتانیاهو آزرده است اما همچنان با دیدگاه او مبنی بر اینکه حماس نباید فقط از نظر نظامی تضعیف شود بلکه باید اساسا تضعیف شود، موافق است.»
اسرائیل پیش از این نیز بدون دادن هشدار به واشینگتن، دست به اقدامات مشابه زده بود.
سپتامبر ۲۰۲۴، اسرائیل با پیجرهای بمبگذاری شده هزاران عضو حزبالله را مجروح کرد، بدون اینکه جو بایدن، رییسجمهوری وقت را در جریان قرار دهد.
تبعات دیپلماتیک
حمله به دوحه احتمالا امیدهای ترامپ را برای گسترش «پیمانهای ابراهیم» تضعیف خواهد کرد. این توافق تاریخی که در دوره اول ریاستجمهوری او منعقد شد، منجر به برقراری روابط دیپلماتیک چند کشور عربی با اسرائیل شد.
دنیس راس، مذاکرهکننده سابق خاورمیانه، معتقد است با افزایش شکایات کشورهای عربی متحد آمریکا از اقدامات اسرائیل، احتمالا ترامپ از آنها خواهد خواست برنامهای قابل قبول برای آینده غزه و جایگزینی اداره آن پس از حماس ارائه دهند: «در این صورت، ترامپ به نتانیاهو خواهد گفت که عملیات نظامی را متوقف کند.»
روابط پرفراز و نشیب
یک مقام ارشد کاخ سفید تایید کرد: «از زمان کمپین انتخاباتی، رابطه [ترامپ و نتانیاهو] سرد و گرم بوده است.»
ترامپ در می ۲۰۲۵ طی اولین سفر خارجی مهم خود به عربستان سعودی، قطر و امارات متحده عربی سفر کرد اما از اسرائیل بازدید نکرد.
این اقدام با واکنشهای گستردهای همراه شد و برخی تحلیلگران آن را نشانه نارضایتی رییسجمهوری آمریکا از نتانیاهو دانستند.
مایکل اورن، سفیر سابق اسرائیل در آمریکا، معتقد است احتمال گسست در روابط اندک است: «نتانیاهو با درک ویژگیهای شخصیتی ترامپ میتواند رابطه را حفظ کند.»
به گفته او، رییسجمهوری آمریکا به قدرت و توافقاتی که بتوانند به جنگها پایان دهند، اهمیت میدهد و اگر نخستوزیر اسرائیل به این دو جنبه توجه کند، مشکلی پیش نخواهد آمد.
جاناتان پانیکوف، معاون سابق اطلاعات ملی آمریکا، در این خصوص به رویترز گفت: «هرچند واشینگتن تلاش میکند اسرائیل را به سمت تصمیمات خاص سوق دهد، اما نتانیاهو در نهایت بر اساس آنچه منافع اسرائیل میداند، عمل خواهد کرد.»
به گزارش رسانههای اسرائیلی، هرتزی هلوِی در جمع ساکنان عینهابِسور گفت هفتم اکتبر برای ارتش اسرائیل «یک شکست بزرگ و وحشتناک» بود. او تاکید کرد: «من در آن روز فرمانده ارتش بودم؛ مسئولیت با من است. این بار را بر دوش میکشم و مستقیماً با آن روبهرو میشوم. ما حماس را دستکم نگرفتیم، اما باور نداشتیم که قادر به آغاز حملهای در چنین ابعادی باشند. آنها موفق شدند نقشههای خود را بهطور مؤثر از ما پنهان کنند.»
یارون فینکلمن، فرمانده سابق جبهه جنوبی ارتش، نیز در این نشست گفت که ارتش اسرائیل در درک کامل ابعاد تهدید از ناحیه غزه ناکام ماند. او افزود: «دشمن ما را غافلگیر کرد ــ نه فقط در روز هفتم اکتبر، بلکه با توانمندیهایی که توسعه داده بود. ما چه از منظر اطلاعاتی و چه در ارزیابی راهبردی نتوانستیم این موضوع را شناسایی کنیم.»
در ۷ اکتبر ۲۰۲۲ نیروهای وابسته به حماس و جهاد اسلامی از نقاط مختلف به جنوب اسرائیل حمله کردند و در جریان این حمله دستکم ۱۲۰۰ نفر که بیشترشان غیرنظامی بودند کشته شدند و بیش از ۵۰۰ نفر نیز به گروگان گرفته شدند که زنان، کودکان و سالمندان نیز بخش اعظمی از آنها را تشکیل میدادند. این حمله باعث شد تا جنگ اسرائیل در غزه آغاز شود که در آستانه دومین سال آن هستیم.
هلوِی در پاسخ به پرسشی درباره امنیت سکونت در مناطق مرزی غزه گفت: «از آن روز تلخ، ما متعهد شدهایم که بیاموزیم و اصلاح کنیم. زندگی در این منطقه امن است.»
او در بخش دیگری از سخنانش که از شبکه کان ۱۱ پخش شد، از فروپاشی نظامی ارتش در ساعات نخست حمله خبر داد: «پنج یا شش ساعت، لشکر غزه که مسئول دفاع از منطقه بود، در حال فروپاشی بود. گفتن این موضوع سخت است، اما دفاع در همان ساعات نخست از هم پاشید. ما برای شش تا هشت نقطه نفوذ آماده شده بودیم، اما با ۴۰ نقطه و حدود شش هزار مهاجم مواجه شدیم. حجم خودروها و نیروهایی که وارد شدند، کنترل اوضاع را بسیار دشوار کرد.»
به گفته او، حتی در همان شب نیز هیچیک از فرماندهان ارتش اسرائیل نگفتند جنگ آغاز شده است. هلوِی افزود: «هیچ هشدار جدیای داده نشد. نشانهها وجود داشت و با نگاهی به گذشته میتوانستیم بهتر و دقیقتر عمل کنیم. اما فرصتی برای این بحث نبود که آیا با جنگ روبهرو هستیم یا یک مانور ـ همانند آنچه پیش از جنگ یومکیپور رخ داد.»
جنگ یومکیپور در اکتبر ۱۹۷۳ میان ائتلاف مصر و سوریه با اسرائیل آغاز شد. این جنگ همزمان با روز مقدس یهودیان (یومکیپور) رخ داد و نیروهای عرب با حملهای غافلگیرانه در جبهههای صحرای سینا و بلندیهای جولان ارتش اسرائیل را در وضعیت دشواری قرار دادند. ارتش اسرائیل در روزهای نخست دچار تلفات و عقبنشینیهای گسترده شد، اما با حمایت ایالات متحده و بسیج کامل نیروها توانست موازنه جنگ را تغییر دهد. این جنگ برای اسرائیل بهعنوان یکی از بزرگترین غافلگیریهای نظامی تاریخش ثبت شد و از آن زمان همواره بهعنوان نمونهای از شکست اطلاعاتی و ارزیابی نادرست تهدیدها مورد اشاره قرار میگیرد.
