تنش گروههای سیاسی در درون جمهوری اسلامی پس از توافق با آژانس بینالمللی انرژی اتمی افزایش یافته است. در حالی که تجمعی کمسابقه مقابل شورای عالی امنیت ملی برگزار شد، حمید رسایی، نماینده مجلس شورای اسلامی، خبر داد ۶۰ نماینده خواهان برگزاری جلسه با علی لاریجانی و عباس عراقچی هستند.
رسایی، شامگاه جمعه ۲۱ شهریور در حساب کاربری شبکه ایکس خود نوشت مطابق تبصره ماده ۸۴ آییننامه داخلی مجلس، بیش از ۶۰ نماینده برای اطلاع از مفاد توافق و شنیدن توضیحات عراقچی، وزیر امور خارجه و لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، درخواست جلسه فوقالعاده کردهاند.
او همچنین با اشاره به برنامهریزی قبلی برای تعطیلی مجلس شورای اسلامی، اتهام تعطیل کردن این مجلس به منظور «جلوگیری از حاشیهسازی برای توافق جمهوری اسلامی با آژانس» را «غیر منصفانه» خواند.
۱۸ شهریور، رسانههای داخلی خبر دادند مجلس شورای اسلامی تا پنجم مهر تعطیل خواهد بود. مرکز ارتباطات رسانه و امور فرهنگی مجلس با تایید این خبر، علت این تعطیلی را رسیدگی نمایندگان به امور حوزههای انتخابیه اعلام کرد.
چه کسی درخواست جلسه فوقالعاده کرد؟
درخواست مورد اشاره رسایی از سوی حامد یزدیان، نماینده اصفهان ارائه شده است.
کمی پیش از رسایی، او در حساب شبکه ایکس خود علت درخواست تشکیل جلسه فوقالعاده را «بررسی توافق انجام شده در قاهره و میزان انطباق آن با قانون مجلس» عنوان کرد.
علاوه بر رسایی، برخی نمایندگان شناخته شده جریان موسوم به اصولگرا نظیر مالک شریعتی، دبیرکل جمعیت رهپویان انقلاب اسلامی، تشکل نزدیک به طیف علیرضا زاکانی و پرویز سروری، نیز از این درخواست حمایت کردند.
عراقچی سهشنبه ۱۸ شهریور در قاهره، پس از مذاکره با مدیر کل آژانس در یک کنفرانس خبری مشترک با رافائل گروسی و بدر عبدالاطی، وزیر خارجه مصر، با اشاره به محدودیتهایی که مجلس برای همکاری با آژانس مشخص کرده، اعلام کرد: «گامهای عملی توافقشده کاملا با قانون مجلس منطبق است، به نگرانیهای امنیتی ما پاسخ میدهد و چارچوبی برای استمرار همکاری فراهم میکند.»
او تاکید کرد: «این تفاهم همزمان حقوق مسلم ایران را تضمین و الزامات فنی آژانس را تامین میکند.»
به گفته عراقچی، توافق تازه با آژانس تضمین میکند که همکاری «با رعایت حاکمیت ملی ایران» ادامه یابد.
قانون تعلیق همکاری با آژانس
چهارم تیر، مجلس شورای اسلامی قانون «الزام دولت به تعلیق همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی» را تصویب و همان روز، شورای نگهبان آن را تایید کرد.
مسعود پزشکیان، رییس دولت چهاردهم نیز ۱۱ تیر آن را ابلاغ کرد.
همزمان با جنگ اخیر با اسرائیل، برخی مقامات و چهرههای نزدیک به جمهوری اسلامی، گروسی را تهدید کردند. از جمله لاریجانی که ۳۱ خرداد و پیش از انتصاب به عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی، نوشت: «جنگ تمام شود به حساب گروسی خواهیم رسید.»
پنجشنبه ۲۰ شهریور، در تجمعی که بهوسیله نیروهای وفادار به جمهوری اسلامی مقابل ساختمان شورای عالی امنیت برگزار شد، شرکتکنندگان پلاکاردهایی در دست داشتند که با طعنه به جمله لاریجانی روی آن نوشته شده بود: «جناب دبیر شورای عالی امنیت ملی؛ منتظر بودیم به حساب گروسی برسید، نه اینکه مجوز جاسوسی مجدد صادر بفرمایید.»
کمک «تندروها» به «اصلاحطلبان»
فروردین ۱۴۰۴، زمانی که موضوع مذاکره با آمریکا مطرح بود، جریانی که در داخل کشور به «تندرو» مشهور است، مخالفت خود را با گفتوگوها ابراز میکرد. در این شرایط، با انتقاد جریان اصلاحطلب از مخالفت تندروها، رسایی در یک تلویزیون اینترنتی گفت: «ایشان (عراقچی) که میرود آنجا (مذاکره با آمریکا) مینشیند باید بگوید فکر نکن تو هر چه بگویی من میتوانم بگویم بله، ما مجلس و نمایندگان مردم را داریم و آنها اجازه نمیدهند.»
او تصریح کرد: «عراقچی به ما میگوید آقا چهار تا انتقاد از ما کنید؛ من باید قدرت چانهزنی وزیر خارجه را بالا ببرم.»
هم چوب خوردیم، هم پیاز
همزمان با تجمع پنجشنبه، جواد حسینیکیا، نایبرییس کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی، با انتقاد از توافق قاهره، گروسی، مدیرکل این نهاد را «عامل موساد» خواند و اعلام کرد او در صورت سفر به ایران، بازداشت خواهد شد.
مقامهای جمهوری اسلامی و نیروهای وفادار به آن، آژانس را به جاسوسی از برنامه هستهای تهران به نفع اسرائیل متهم میکنند و آن را از عوامل حمله اسرائیل به جمهوری اسلامی میدانند.
پنجم شهریور، شماری از نمایندگان مجلس ورود بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به ایران را محکوم و دولت پزشکیان را تهدید به شکایت و اعلام جرم کردند.
اکنون با توافق قاهره، تناقضی برای نیروهای وفادار شکل گرفته است. در همین رابطه، محمدرضا صباغیان، نماینده یزد، گفت: «وزیر امور خارجه رفت مصر با کسی که نماینده غرب، جاسوس و هموار کننده راه حمله به ایران [بوده است] و بنا بود او را تنبیه کنیم، توافق کرد.»
صباغیان تاکید کرد: «به خاطر تصمیمات ما، مردم هم چوب خوردند و هم پیاز.»
خبرگزاری رسمی کرهشمالی (KCNA) شنبه ۲۲ شهریور گزارش داد که کیم جونگ اون، رهبر کره شمالی، در بازدید از مراکز تحقیقاتی تسلیحاتی طی روزهای پنجشنبه و جمعه گفت: «کنگره نهم حزب کارگران کره، سیاستی را در زمینه دفاع ملی مطرح خواهد کرد که همزمان بر توسعه توان هستهای و نیروهای متعارف متمرکز باشد.»
کیم همچنین جمعه بر یک رزمایش تیراندازی ارتش کره شمالی نظارت کرد و از محل ساخت یک بیمارستان بازدید کرد.
فعالیتهای داخلی پس از دیدارهای خارجی
این سلسله فعالیتهای داخلی کیم در حالی انجام میشود که او اوایل ماه جاری میلادی در پکن در بزرگترین نشست چندجانبه بینالمللی خود حضور یافت و با رهبرانی چون شی جین پینگ، رییسجمهوری چین و ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه دیدار کرد. دیدارهایی که به افزایش وزن دیپلماتیک او انجامید.
از سوی دیگر، نمایندگان مجلس کره جنوبی تاکید کردند که رهبر کره شمالی، جایگاه دخترش، کیم جونگ آئه را بهعنوان جانشین احتمالی خود مستحکم کرده است. موضوعی که به گفته آنان، بر اساس گزارش سازمان اطلاعاتی این کشور و در پی سفر کیم به چین، روشنتر شده است.
بهگفته لی سئونگ-کوون، عضو کمیته اطلاعاتی پارلمان کره جنوبی، کیم جونگ آئه در جریان سفر به پکن در سفارت کره شمالی اقامت داشت و در انظار عمومی ظاهر نشد اما همین همراهی با پدرش «برای ساختن روایت جانشینی کافی بود».
سازمان اطلاعات کره جنوبی به نمایندگان این کشور اطلاع داد که مقامات پیونگیانگ در طول سفر تلاش کردهاند «هیچ اطلاعات زیستیای» از کیم و دخترش در دسترس قرار نگیرد.
به گفته این نهاد، از هواپیمای ویژه برای انتقال زبالهها استفاده شده و محل اقامت آنان، تنها سفارت کره شمالی بوده است.
واکنش به مانور آمریکا و کره جنوبی
خبرگزاری رسمی کره شمالی شنبه در تفسیری جداگانه، یک تمرین نظامی شبیهسازی شده را که قرار است هفته آینده بهطور مشترک از سوی ایالات متحده و کره جنوبی برگزار شود، «رزمایش جنگ هستهای» خواند.
این تفسیر، تاکید کرد که چنین اقداماتی «توجیهی برای تقویت بیشتر سیاست هستهای کره شمالی» است.
خبرگزاری رویترز شنبه ۲۲ شهریور گزارش داد که انحلال پارلمان و اعلام برگزاری انتخابات در پنجم ماه میلادی مارچ، ساعاتی پس از آن رخ داد که رییس پیشین دیوان عالی، بهعنوان نخستوزیر منصوب شد.
این انتصاب پس از اعتراضهای خونین ضد فساد که به استعفای نخستوزیر «کی.پی. شرما اولی» انجامید، صورت گرفت. شارما اولی، ۱۸ شهریور در پی تداوم اعتراضات مردمی، از مقام خود کنارهگیری کرد.
در بیانیه دفتر ریاستجمهوری آمده است: «رییسجمهوری، مجلس نمایندگان را منحل کرد ... و پنجشنبه ۱۴ اسفند ۱۴۰۴ را برای برگزاری انتخابات تعیین کرد.»
جمعه، خبرگزاری رویترز در گزارشی نوشت انتخاب نخستوزیر جدید، پس از مذاکرات رییسجمهوری با «آشوک راج سیگدل»، فرمانده ارتش و رهبران جنبش اعتراضی موسوم به «نسل زد» انجام شد.
اعتراضهای گسترده که بدترین ناآرامی سالهای اخیر نپال توصیف شده، در پی اعمال ممنوعیت استفاده از شبکههای اجتماعی آغاز شد. این ممنوعیت بعدا لغو شد.
سخنگوی ارتش نپال پنجشنبه اعلام کرده بود که ارتش با معترضان «نسل زد» گفتوگو میکند تا نخستوزیر موقت جدید این کشور تعیین شود.
در جریان درگیریها در نپال دستکم ۵۱ نفر کشته و بیش از هزار و ۳۰۰ نفر زخمی شدند.
نسل زد و انتخاب کارکی
تظاهرات نپال بهطور عام بهعنوان «اعتراضات نسل زد» شناخته میشود زیرا بیشتر شرکتکنندگان، جوانانی هستند که از ناکامی دولت در مبارزه با فساد و ایجاد فرصتهای اقتصادی مناسب ابراز ناخرسندی میکنند.
به گفته طرمن کومار کارنا، دبیر انجمن وکلای دادگاه عالی که با معترضان گفتوگو کرده، معترضان خواستار انتخاب کارکی بهعنوان نخستوزیر موقت شده بودند.
کارکی به شبکه خبری هندی سیانان گفت: «زمانی که آنها از من درخواست کردند، من پذیرفتم.»
گزارشهای رسانههای محلی حاکی است که همزمان دو وزیر دیگر نیز در دولت موقت منصوب خواهند شد.
با فروکش کردن بحران، زندگی در پایتخت بهتدریج به حالت عادی بازمیگردد؛ مغازهها بازگشایی شده و خودروها دوباره در خیابانها در حرکتاند.
پلیس که در روزهای گذشته سلاح گرم در دست داشت، اکنون با باتوم در خیابانها حضور دارد. با این حال، برخی جادهها همچنان مسدود هستند و خانوادهها در بیمارستانهای کاتماندو، پایتخت نپال، در حال تحویل گرفتن پیکر جانباختگان هستند.
یکی از بستگان قربانیان به خبرگزاری رویترز گفت: «وقتی دوستانش از اعتراض عقب کشیدند، او تصمیم گرفت ادامه دهد. بعد به ما گفتند در بیمارستان جان داده است.»
خانواده دیگری گفت که یکی از قربانیان تنها یک ماه پس از ازدواج، در اعتراضها کشته شده است.
سخنگوی نظامی حوثیها گفت موشک پرتاب شده در حمله اخیر کلاهک چند لایه داشته است.
ارتش اسرائیل هیچ اظهار نظری در مورد اینکه این موشک کلاهک چند لایه داشته، نکرده است.
صداوسیمای جمهوری اسلامی ۲۰ شهریور گفتوگویی با عابد الثور، مقام نظامی حوثیها، پخش کرد که در آن او یهودیان و ساکنان اسرائیل را تهدید کرد که «در آن کشور امنیت نخواهند داشت» و همزمان گفت این گروه سلاحهای پیشرفته در اختیار دارد.
جمهوری اسلامی همواره ارسال مستقیم سلاح به یمن را انکار میکند و اصرار دارد که حوثیها توانایی تولید موشکهای برد بلند و پهپادهای خود را دارند.
مسعود پزشکیان، شهریور ۱۴۰۳ درباره استفاده شبهنظامیان «انصارالله» یمن از موشک هایپرسونیک ایرانی گفت: «موشکی که انصارالله پرتاب کردند اصلا ما در ایران نداریم اما ما با هم هماهنگیم.»
همان زمان، بسیاری این سخنان پزشکیان را غیرواقعی دانسته و خبرنگار الجزیره نیز به او گفت که جمهوری اسلامی چنین موشکی در اختیار دارد و پزشکیان برای لحظاتی دستپاچه شد.
پیش از این و در ۱۷ شهریور، مرکز تحقیقات تسلیحات جنگی (سیایآر) مستقر در بریتانیا در گزارشی اعلام کرد بخش عمدهای از تجهیزات بهدست آمده در محمولههای تسلیحاتی که به حوثیها در یمن قاچاق میشوند، ارتباط قوی این گروه را با شبکههای تامین مرتبط با جمهوری اسلامی نشان میدهد.
در این گزارش آمده بود توقیف یک محموله بزرگ دریایی تنها دو روز پس از آتشبس میان ایران و اسرائیل از سوی نیروهای مقاومت ملی یمن، «بزرگترین ضبط تسلیحات متعارف پیشرفته ایرانی» در تاریخ این نیروها بوده است.
معمر الاریانی، وزیر اطلاعرسانی دولت قانونی یمن نیز ۱۵ شهریور در مصاحبه با روزنامه نشنال اعلام کرد حوثیها در مناطق تحت کنترل خود با همکاری جمهوری اسلامی اقدام به راهاندازی کارخانهای برای تولید سلاحهای شیمیایی کردهاند.
این نخستین بار بود که یک مقام رسمی دولت یمن چنین اتهامی را بهطور مستقیم متوجه جمهوری اسلامی و نیروهای وابسته به آن در یمن کرد.
۱۴ شهریور، ابراهیم علی احمد حیدان، وزیر کشور یمن، از توقیف یک کارخانه تولید قرص کپتاگون متعلق به جمهوری اسلامی در این کشور خبر داد.
هشتم شهریور نیز یک مقام ارشد حوثیها در مصاحبه با صداوسیمای جمهوری اسلامی، از حمایتهای تهران از این گروه تمجید کرد و گفت حکومت ایران «در اولویت و رهبری محور مقاومت» قرار دارد.
احمد العلی، عضو مجلس شورای حوثیها، با بیان اینکه «هیچ ابایی» ندارد بگوید «اصل تکنولوژی موشکی» خود را از حکومت ایران گرفته است، گفت: «یمن از تجربه جمهوری اسلامی بهترین استفاده را کرده است و امروز کلاهکهای خوشهای را بهسوی اسرائیل شلیک میکند.»
با مطرح شدن موضوع استفاده از موشک «فلسطین-۲» و انتشار گزارشهایی درباره شبکههای تامین تسلیحاتی، نزاع موشکی و جنگ روایتها میان حوثیها و اسرائیل، رویارویی تهران و تلآویو وارد مرحلهای تازهتر شده و خطر گسترش تنش در منطقه پابرجا مانده است.
این منبع بلندپایه قطری گفت حمله اسرائیل به دوحه میتوانست پیامدهای بسیار سنگینتری داشته باشد زیرا قرار بود یک مقام ارشد نزدیک به نخستوزیر قطر نیز در محل باشد.
او گفت مرگ این مقام قطری که مسئول روابط با حماس و اسرائیل است، میتوانست «بحرانی بسیار عمیقتر» با اسرائیل ایجاد کند اما این مقام صرفا خوششانس بوده که در محل حمله حاضر نبود.
واینت به نقل از چهار مقام اطلاعاتی و امنیتی اسرائیل نوشت تصمیم به اجرای عملیات حمله به قطر، با انتقادهای تند در اسرائیل مواجه شده است.
همزمان روزنامه واشینگتنپست خبر داد که موساد با طرح عملیات زمینی کشتن رهبران حماس در قطر مخالفت کرده است.
بر اساس این گزارش، سرویس اطلاعات خارجی اسرائیل (موساد) طرح ترور رهبران جنبش حماس در داخل قطر را با استفاده از ماموران میدانی رد کرده است.
اسرائیل طی حمله ۱۸ شهریور تلاش کرد رهبران سیاسی حماس را که در قطر زندگی میکنند هدف قرار دهد و حذف کند اما بنا بر گزارشها، دور شدن سران حماس از تلفنهای همراهشان مانع تحقق کامل اهداف این حمله شد.
به گفته حماس، این حمله نتوانست رهبران اصلی از جمله خلیل الحیه را هدف قرار دهد و در عوض چند تن از بستگان و همراهان هیئت حماس و یک افسر قطری کشته شدند.
مقامات اسرائیلی هنوز نتیجه نهایی را اعلام نکردهاند اما منابع آگاه گفتند بلافاصله مشخص بود «اسرائیل به اهداف اصلی خود نرسیده» است.
شورای امنیت سازمان ملل بیانیهای در محکومیت این حمله منتشر و یک نشست اضطراری برگزار کرد.
نمایندگان اغلب کشورهای حاضر این حمله را محکوم کردند و نماینده آمریکا آن را اقدامی «ناهمسو» با اهداف آمریکا و اسرائیل خواند.
قطر نیز این حمله را «تروریسم دولتی» و «خیانت به روند میانجیگری» در مورد جنگ غزه خواند و اعلام کرد در نقش خود در مذاکرات بعدی بازنگری خواهد کرد.
رهبران عرب از این حمله خشمگین شده و اعلام کردند بهزودی نشستی اضطراری در دوحه برگزار خواهند کرد.
نتانیاهو در واکنش به انتقادها، قطر را متهم کرد که به حماس «پناه و پول» داده و هشدار داد: «یا آنها را اخراج کنید یا به عدالت بسپارید. در غیر این صورت ما اقدام خواهیم کرد.»
همزمان، مقامهای آمریکایی هشدار دادهاند این اقدام میتواند روند ایجاد سامانه دفاع هوایی یکپارچه میان اسرائیل و کشورهای عربی علیه جمهوری اسلامی را مختل کند؛ آن هم در حالیکه نیروهای آمریکا در مصر مشغول رزمایش مشترک با قطر، عربستان سعودی و دیگر شرکای منطقهای بودند.
بهگفته شماری از تحلیلگران، این حمله هم وجهه جهانی اسرائیل را مخدوش کرده و هم نگرانیِ منطقهای از اقدامات غیرقابل پیشبینی آن را افزایش داده است.
اکنون با گره خوردن پیامدهای دیپلماتیک، امنیتی و میانجیگری، پرونده دوحه به آزمونی برای همسویی چارچوبهای ضدتروریسم با احترام به حاکمیت کشور میزبان بدل شده است.
وزارت امنیت داخلی آمریکا و مقامهای محلی اعلام کردند این حادثه زمانی رخ داد که افسران آیس قصد داشتند خودروی «سیلویریو ویهگاس-گونزالس»، شهروند ۳۸ ساله مکزیکی، را متوقف کنند.
به گفته وزارت امنیت داخلی، خودروی «ویهگاس-گونزالس» به سمت ماموران حرکت کرده و در جریان این حادثه یکی از افسران مجبور به تیراندازی شد. وزارت امنیت داخلی تایید کرده که مامور نیز در جریان این حادثه زخمی شده و اکنون در وضعیت پایدار قرار دارد.
کنسولگری مکزیک در شیکاگو هویت فرد کشتهشده را تایید و اعلام کرد او آشپزی مکزیکی بوده است. مقامهای آمریکایی میگویند او به طور غیرقانونی در ایالات متحده اقامت داشته است. وزارت امنیت داخلی همچنین اعلام کرد افسر آیس از «نیروی متناسب» استفاده کرده و به سابقه رانندگی پرخطر قربانی اشاره کرد.
این حادثه همزمان با آغاز عملیات موسوم به «میدوی بلیتز» توسط دولت ترامپ در شیکاگو و دیگر مناطق ایالت ایلینوی رخ داده است؛ عملیاتی که با هدف اجرای گسترده قوانین مهاجرتی طراحی شده است. این عملیات بهگفته منتقدان یادآور اقدامات دوره اول ریاستجمهوری ترامپ در برخورد با مهاجران غیرقانونی است.
نمایندگان کنگره از ایلینوی، از جمله «خسوس چوی گارسیا» و «دلیا رامیرز»، در بیانیهای مشترک این اقدام را «تشدید خشونتآمیز تاکتیکهای مهاجرتی» توصیف کردند و هشدار دادند که «بیتوجهی به روندهای قانونی، کل جامعه ما را در معرض خطر قرار میدهد.»
لیلیان خیمنز، نماینده ایالت ایلینوی، نیز گفت: «اکنون ما با بدترین سناریویی روبهرو شدهایم که همیشه از آن بیم داشتیم. آیس جان یکی از اعضای جامعه ما را گرفته است.»
کنسولگری مکزیک اعلام کرده که در تماس مستقیم با خانواده قربانی قرار دارد و از آیس خواسته اطلاعات بیشتری درباره جزئیات این حادثه ارائه کند. در بیانیه این نهاد دیپلماتیک تاکید شده که مکزیک موضوع را از نزدیک دنبال خواهد کرد.
جیبی پریتزکر، فرماندار ایلینوی، نیز با اشاره به اینکه حادثه در حومه «فرانکلین پارک» رخ داده، خواستار شفافیت و پاسخگویی شد و در پستی در شبکه ایکس نوشت: «مردم ایلینوی سزاوار گزارشی کامل و دقیق از آنچه رخ داده هستند.»
وزارت امنیت داخلی در بیانیهای اعلام کرد برخی فعالان مهاجرت، افراد بدون مدارک را تشویق میکنند که در برابر نیروهای مجری قانون مقاومت کنند، اما مقامهای منتخب محلی این ادعا را رد کردهاند. آنها تاکید کردند که فعالان در شیکاگو تنها به مهاجران توصیه کردهاند از حقوق خود آگاه باشند.
این حادثه در شرایطی رخ داده که ترامپ طی هفتههای اخیر تهدید کرده بود نیروهای گارد ملی و ماموران فدرال را برای مقابله با جرم و کنترل مهاجران به شیکاگو اعزام خواهد کرد. چنین تهدیدهایی با موجی از اعتراضات در شیکاگو و حومه آن روبهرو شده است. ترامپ روز جمعه همچنین اعلام کرد که گارد ملی را به ممفیس در ایالت تنسی اعزام خواهد کرد.
رویترز میگوید این حادثه تازهترین نمونه از تنشهای فزاینده بر سر سیاستهای مهاجرتی دولت ترامپ است؛ سیاستهایی که حامیانش آن را ابزاری برای بازگرداندن نظم و مقابله با مهاجرت غیرقانونی میدانند، اما منتقدان آن را تهدیدی علیه آزادیهای مدنی و امنیت اجتماعی میخوانند.
