در گزارشی تحقیقی، خبرگزاری رویترز فاش کرده که دولت بشار اسد طی عملیاتی پنهانی و دو ساله، هزاران جسد را از یکی از بزرگترین گورهای دستهجمعی سوریه به مکانی نامعلوم در بیابانهای اطراف شهر ضمیر منتقل کرده است.
به گفته ۱۳ منبع مطلع از این عملیات، ارتش اسد تلاش داشته با این اقدام شواهد جنایات جنگی خود را از بین ببرد.
عملیات «جابهجایی زمین» برای پاکسازی گور قطیفه
بر اساس یافتههای رویترز، این عملیات با نام رمز «جابهجایی زمین» از سال ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۱ با هدف جابهجایی اجساد مدفون در گور دستهجمعی قطیفه ـ واقع در حومه دمشق ـ به منطقهای دورافتاده در بیابان ضمیر انجام شد.
شاهدان شامل رانندگان کامیون، مکانیکها، اپراتور بولدوزر و یکی از افسران پیشین گارد ریاستجمهوری اسد گفتهاند که این پروژه چهار شب در هفته و طی دو سال اجرا شده است؛ هر شب بین ۶ تا ۸ کامیون پر از خاک و بقایای انسانی از قطیفه به سمت بیابان حرکت میکردند.
پنهانکاری در مقیاسی بیسابقه
خبرنگاران رویترز با تحلیل صدها تصویر ماهوارهای، بررسی اسناد رسمی، و مصاحبه با منابع مطلع، محل دقیق گور جدید در بیابان ضمیر را کشف کردند.
به گفته این خبرگزاری، گور جدید دارای دستکم ۳۴ گودال به طول مجموعی دو کیلومتر است که آن را به یکی از بزرگترین گورهای دستهجمعی در طول جنگ داخلی سوریه تبدیل کرده است.
شاهدان گفتهاند که هدف این عملیات، پاکسازی گور دستهجمعی قطیفه از اجساد قربانیانی بود که اغلب در زندانها و بیمارستانهای نظامی جان باخته بودند.
به گفته یکی از افسران سابق گارد ریاستجمهوری، اسد این پروژه را زمانی آغاز کرد که در اواخر سال ۲۰۱۸ در آستانه پیروزی در جنگ داخلی قرار داشت و میکوشید وجهه خود را در سطح بینالمللی بازسازی کند.
افشای گور قطیفه و آغاز طرح مخفیانه
گور دستهجمعی قطیفه نخستین بار در سال ۲۰۱۴ از سوی یک فعال حقوق بشر سوری با انتشار تصاویر هوایی در رسانههای محلی افشا شد. موقعیت دقیق آن نیز چند سال بعد در جریان برخی جلسات دادگاه و گزارشهای رسانهای دیگر مشخص شد.
اسناد ارائهشده به رویترز نشان میدهد که تا پیش از سقوط رژیم اسد در پایان سال گذشته، تمامی ۱۶ خندق مدفون در قطیفه تخلیه شده بودند.
منابع محلی و گروههای حقوق بشری سوری تخمین میزنند که بیش از ۱۶۰ هزار نفر طی سالهای گذشته در بازداشتگاههای امنیتی ناپدید شدهاند و بسیاری از آنان در گورهای جمعی دفن شدهاند.
اسد، در تبعید؛ عدالت، در انتظار
اسد پس از سقوط دیکتاتوریاش به همراه برخی از نزدیکانش از کشور گریخته و هماکنون در روسیه بهسر میبرد. تلاشهای این خبرگزاری برای تماس با او یا افسران دخیل در این پروژه بینتیجه مانده است.
در گزارشی که بهزودی از سوی رویترز منتشر خواهد شد، جزئیات بیشتری درباره نحوه اجرای این عملیات، نحوه شناسایی محل جدید دفن اجساد، و نقش مقامهای امنیتی ارشد سوریه ارائه خواهد شد.
انتقادات و وعدههای دولت جدید
با وجود سقوط حکومت اسد در دسامبر گذشته، مقامات دولت جدید سوریه تاکنون اطلاعات دقیقی درباره هویت قربانیان منتشر نکردهاند. این در حالی است که خانوادههای مفقودان بارها خواستار شفافسازی درباره محل دفن عزیزان خود شدهاند.
محمد رضا جهلکی، رییس کمیسیون ملی رسیدگی به وضعیت مفقودان، به وبسایت الوطن گفته است که حجم بالای پروندهها و نیاز به بازسازی دستگاه قضایی، سرعت پیشرفت تحقیقات را کند کرده است.
او از برنامههایی برای ایجاد بانک اطلاعاتی دیاناِی و پلتفرم دیجیتال برای خانوادهها خبر داده و بر ضرورت تربیت کارشناسان پزشکی قانونی و آزمایش دیاناِی تاکید کرده است.
آلام خانوادهها و هشدار فعالان حقوق بشر
محمد العبدالله، رییس مرکز عدالت و پاسخگویی سوریه، با استناد به یافتههای رویترز، هشدار داد که انتقال مخفیانه اجساد از قطیفه به ضمیر برای خانوادههای قربانیان فاجعهبار بوده است.
او گفت: «بازسازی و شناسایی بقایا بهنحویکه بهصورت کامل به خانوادهها بازگردانده شود، بسیار دشوار خواهد بود.»
عبدالله در عین حال، تشکیل کمیسیون مفقودان را «گامی مثبت» از سوی دولت جدید توصیف کرده، اما گفته است که این نهاد هنوز از نظر منابع و نیروی انسانی متخصص دچار کمبود است.
رانندگان و سایر کارکنانی که در این عملیات دخیل بودهاند نیز به رویترز گفتهاند در زمان اجرای پروژه، صحبت درباره آن معادل مرگ قطعی بود. یکی از رانندگان به صراحت گفته است:
«هیچکس جرئت مخالفت نداشت. اگر سرپیچی میکردی، خودت هم سر از همان گورها درمیآوردی.»
این سازمان شاهد-۱۳۶ را «سلاحی با نقش محوری» در جنگ پوتین علیه اوکراین خواند و با انتشار تصویری از این پهپاد در شبکه ایکس نوشت: «این نمایش یادآور نقش جمهوری اسلامی در جنگ روسیه علیه اوکراین و افزایش تهدید پهپادهای ایرانی برای امنیت اروپا است.»
تام توگندات، نماینده پارلمان بریتانیا، که در این نشست حضور داشت، به ایران اینترنشنال گفت: «لندن، تهران را یک تهدید میپندارد چرا که به واقع، جمهوری اسلامی یک تهدید برای صلح و بریتانیا است.»
او خواستار پایان یافتن حاکمیت جمهوری اسلامی و آزادی ایران شد.
توگندات به صحبتهای محمدجواد لاریجانی از سیاستمدارهای کهنهکار و وابسته به حاکمیت اشاره کرد و گفت جمهوری اسلامی هم خود را یک تهدید برای اروپا به حساب میآورد.
لاریجانی، دبیر سابق ستاد حقوق بشر قوه قضائیه جمهوری اسلامی و نماینده اسبق مجلس شورای اسلامی، اخیرا در یک مصاحبه گفته بود اروپاییها امنیت و آسایش نخواهند داشت «چرا که ممکن است چند وقت دیگر، پنج پهپاد یک شهر اروپایی را مورد حمله قرار دهند.»
توگندات در واکنش به این سخنان گفت: «چنین تهدیدی غیرقابل قبول است.»
او که در دولت پیشین بریتانیا معاونت امنیت داخلی وزارت کشور را بر عهده داشت، گفت این باید بر عهده مردم ایران باشد که انتخاب کنند که چه حکومتی داشته باشند اما حکومت کنونی در ایران حق ندارد بریتانیا را تهدید کند.
توگندات در ادامه گفتوگویش با ایراناینترنشنال تاکید کرد که بریتانیا میتواند به مردم ایران و مطالباتشان کمک کند و این کار را با میزبانی رسانههای آزاد چون ایراناینترنشنال انجام میدهد.
این چهره شاخص حزب محافظهکار بریتانیا گفت ایران میتواند مرکزی فوقالعاده برای شکوفایی اقتصادی، و محوری برای ایدهها و فرصتها برای میلیونها نفر، نه در منطقه که در سراسر جهان باشد «اما حاکمیت جمهوری اسلامی مملکت ایران را به سرقت بردهاست».
او حاکمیت ایران را «مجموعهای از سارقان و قاتلان» نامید که «صرفا به ثروت و قدرت خود فکر میکنند؛ حاکمیتی پست و حقیر که خشونت را از طریق نیابتیهایش به عراق، سوریه و لبنان بسط داده بود.»
توگندات با اشاره به وضعیت منطقه گفت این روند به ضرر جمهوری اسلامی و نیابتیهایش تغییر کرده است.
او با تاکید بر این که طرح صلح دونالد ترامپ نشان دادهاست که سرنوشت منطقه میتواند متفاوت باشد، گفت ایران هم میتواند بخشی از این مناسبات تغییر یافته باشد اما به نظر نمیآید جمهوری اسلامی قصد تغییر داشته باشد.
توگندات هنگامی که معاون امنیت وزارت کشور بریتانیا بود، کمک کرد تا دولت این کشور قانون امنیت ملی ۲۰۲۳ را تصویب کند که بر اساس آن، تمامی ارکان رسمی جمهوری اسلامی از جمله رهبر، دولت، سپاه، وزارتخانهها، مجلس و قوه قضائیه از سال ۲۰۲۵ به عنوان «اشخاص مشخصشده و تحت کنترل قدرت خارجی» ثبت شدهاند.
از زمان اجرای این قانون، هر شخص یا سازمان در بریتانیا که با این نهادها همکاری، لابیگری یا فعالیت هماهنگ انجام دهد، موظف است این ارتباط را به طور رسمی در سامانه ثبت نفوذ خارجی اعلام کند و در غیر این صورت مرتکب جرم امنیتی محسوب میشود.
این اقدام عملاً تمام ساختار حکومتی ایران را در چارچوب تهدید امنیتی علیه بریتانیا تعریف میکند.
در نشست سهشنبه ۲۲ مهر، مارک والاس، مدیر سازمان اتحاد علیه ایران هستهای، و رادوسلاو سیکورسکی، وزیر امور خارجه لهستان، حضور داشتند.
وزیر خارجه لهستان: اروپا برای حمله روسیه آماده شود
رادوسلاو سیکورسکی، وزیر امور خارجه لهستان، سهشنبه کشورهای اروپایی خواست که برای حمله روسیه آماده باشند و ایجاد نشدن پدافندهایی مانند «دیوار پهپادی» در شرق اروپا را «غیرمسئولانه» خواند.
به گزارش خبرگزاری رویترز، سیکورسکی که برای رونمایی از پهپاد ایرانی شاهد-۱۳۶ سرنگون شده در اوکراین، در پارلمان بریتانیا حضور داشت، از کشورهای اروپایی خواست که در مسیر حمایت از اوکراین باقی بمانند.
او ابراز امیدواری کرد که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، موشکهای دوربرد تاماهاوک را برای تقویت حملات علیه زیرساختهای روسیه در اختیار اوکراین قرار دهد.
استفاده روسیه از حدود ۳۸ هزار پهپاد شاهد ۱۳۶ در جنگ با اوکراین
شاهد-۱۳۶ پهپادی است که در کارخانههای تسلیحاتی جمهوری اسلامی ساخته و طراحی شده است و در آغاز تجاوز نظامی روسیه در اوکراین جمهوری اسلامی چند هزار فروند از آن را در اختیار مسکو قرار داد.
به گزارش رسانههای اوکراینی، این پهپادها بیش از نیروهای نظامی این کشور، بیمارستانها، مدارس و ساختمانهای مسکونی اوکراین را هدف گرفتهاند.
روسیه بعدا با مشارکت جمهوری اسلامی ساخت شاهد ۱۳۶ را در خاک خود آغاز کرد و در ماههای اخیر از آن با تأثیری ویرانگر علیه اوکراین استفاده کرده است.
روسیه تاکنون بیش از ۳۸ هزار پهپاد شاهد ۱۳۶ را به سوی اهدافی در اوکراین پرتاب کرده است. این کشور اخیرا در اقدامی بیسابقه علیه کشورهای عضو ناتو، در ماه گذشته یک تهاجم پهپادی را به حریم هوایی لهستان انجام داد که منجر به فعال شدن ماده ۴ ناتو شد.
در این ماده گفته شده است: «هر گاه که به نظر یکی از اعضای ناتو، تمامیت ارضی، استقلال سیاسی یا امنیت هر یک از اعضا تهدید شود، اعضا با یکدیگر مشورت خواهند کرد.»
مشورت بر اساس ماده ۴ میتواند منجر به اقدام جمعی همه ۳۰ کشور عضو ناتو شود.
سازمان اتحاد علیه ایران هستهای در ۱۸ اردیبهشت نیز یک پهپاد شاهد-۱۳۶ ساخت جمهوری اسلامی را در کنگره آمریکا به نمایش گذاشته بود.
پیش از این هم در جریان همایش بزرگ محافظهکاران آمریکا در واشینگتن، یک پهپاد ساخت ایران که از سوی روسیه در جنگ اوکراین به کار گرفته شده بود، به نمایش گذاشته شد.
مارک والاس، رییس سازمان اتحاد علیه ایران هستهای، درباره نمایش این پهپاد به ایراناینترنشنال گفته بود: «این ابزار تروریستی و کشتار جمعی است که جمهوری اسلامی به سراسر جهان صادر میکند و شهروندان بیش از ۸۰ کشور جهان را با آن کشته است.»
پهپاد شاهد ۱۳۶ پرکاربردترین پهپاد نظامی در جهان محسوب میشود که در صنایع نظامی ایران تحت نظارت سپاه پاسداران تولید میشود. سپاه پاسداران در ایالات متحده به عنوان سازمان تروریستی شناخته میشود.
پهپادی که ۱۶ بهمن سال گذشته به پناهگاه مهار تابش اشعه در نیروگاه اتمی مخروبه چرنوبیل ضربه زد، یک پهپاد گرنان-۲ بود که نام روسی پهپاد شاهد ۱۳۶ ایران است.
نیروهای حشد شعبی عراق، وابسته به جمهوری اسلامی در ۸ بهمن ۱۴۰۲ در حملهای به یک پایگاه کوچک آمریکایی به نام «برج ۲۲» در شمال شرقی اردن از یک نمونه از پهپادهای شاهد استفاده کردند. در نتیجه این حمله سه پرسنل نظامی ایالات متحده کشته شدند.
این پهپاد دارای بالی به شکل دلتا و بینی برجستهای است که محل استقرار کلاهک جنگی آن است و به خاطر رنگ زغالی آن، هنگام پرواز در شب به دشواری قابل تشخیص است.
تیمی از پژوهشگران دانشگاه کالیفرنیا در سندیهگو و دانشگاه مریلند طی سه سال با استفاده از تجهیزات سادهای به ارزش کمتر از ۸۰۰ دلار، موفق شد مجموعهای حیرتانگیز از دادههای رمزگذارینشده را از ماهوارهها دریافت کند.
آنها با نصب یک گیرنده ماهوارهای روی پشتبام دانشگاه، سیگنالهای ماهوارههای ژئواستیشنری را از آسمان جنوب کالیفرنیا جمعآوری کردند و به گفته خودشان، تنها با «نگاه کردن به بالا» توانستند دادههایی را دریافت کنند که از تماسهای خصوصی تا ارتباطات نظامی را دربر میگرفت.
پژوهشگران اعلام کردند که در این بررسی، محتوای تماسها و پیامکهای کاربران T-Mobile، دادههای مربوط به مرور اینترنت در پروازها، ارتباطات زیرساختهای حیاتی مانند شبکههای برق و سکوهای نفت و گاز دریایی و حتی پیامهای نظامی آمریکا و مکزیک را در حالت «بدون رمز» مشاهده کردهاند.
یافتههایی شوکهکننده
آرون شولمن، استاد دانشگاه یوسیاسدی و سرپرست این تحقیق، گفت: «این موضوع کاملا ما را شوکه کرد. بخشهای بسیار حساسی از زیرساختهای ما به این اکوسیستم ماهوارهای وابستهاند و ما تصور میکردیم همه این دادهها رمزگذاری شده باشند. اما هر بار که داده جدیدی را بررسی کردیم، دیدیم اینطور نیست.»
به گفته پژوهشگران، نتایج این تحقیق که با عنوان «به بالا نگاه نکنید» در کنفرانس انجمن ماشینهای محاسباتی در تایوان ارائه شده، نشان میدهد بسیاری از شرکتها و نهادها امنیت دادههایشان را صرفا بر این فرض استوار کردهاند که «هیچکس به بالا نگاه نخواهد کرد».
در واکنش به این یافتهها، بیشتر شرکتها از جمله تی-موبایل بهسرعت ارتباطات خود را رمزگذاری کردند.
با این حال، برخی مالکان زیرساختهای حیاتی در آمریکا هنوز اقدامی نکردهاند.
به گفته محققان، برخی از این شرکتها حتی پس از هشدار مستقیم نیز از افزودن رمزگذاری خودداری کردند.
پژوهشگران تنها حدود ۱۵ درصد از ماهوارههای فعال را بررسی کردهاند، اما همین میزان کافی بوده تا نشان دهد حجم عظیمی از دادهها هنوز در معرض افشا قرار دارند.
مت گرین، استاد دانشگاه جانز هاپکینز که مطالعه را مرور کرده، گفت: «این واقعا دیوانهکننده است. اینکه اینهمه داده از طریق ماهوارهها منتقل میشود و هر کسی میتواند با یک آنتن آنها را دریافت کند، باورکردنی نیست. این پژوهش تنها بخش کوچکی از مشکل را برطرف میکند، اما بیشتر آن تغییر نخواهد کرد.»
در بخشی از یافتهها، پژوهشگران دادههای تماس و پیامک کاربران آمریکایی را از طریق شبکههای ماهوارهای مربوط به دکلهای مناطق دورافتاده شناسایی کردند.
دسترسی به اطلاعات تماس صدها کاربر با ۹ ساعت شنود
در تنها ۹ ساعت شنود، آنها موفق شدند شماره تلفن بیش از دو هزار و ۷۰۰ کاربر و محتوای تماسها و پیامکهایشان را جمعآوری کنند.
دیو لوین، استاد دانشگاه مریلند و از نویسندگان مقاله، گفت: «وقتی همه اینها را دیدیم، اولین سوالم این بود: آیا همین الان مرتکب جرم شدیم؟ آیا استراق سمع کردیم؟»
او افزود: «این سیگنالها در هر لحظه بیش از ۴۰ درصد از سطح زمین را پوشش میدهند.»
پژوهشگران همچنین ارتباطات رمزگذارینشده Telmex و AT&T مکزیک را شناسایی کردند که شامل دادههای کاربران و فرادادههای تماس بود.
پس از تماس با شرکتها، تی-موبایل ظرف چند هفته نقص را برطرف کرد و شرکت ایتی.اند.تی اعلام کرد یک پیمانکار ماهوارهای پیکربندی اشتباهی در تعداد کمی از دکلهای دورافتاده در مکزیک انجام داده بود.
با اینحال نگرانیها تنها به ارتباطات تلفنی محدود نمیشود.
دسترسی به ارتباطات اینترنتی نظامی آمریکا و مکزیک
پژوهشگران به پیامهای نظامی رمزگذارینشده نیز دست یافتند؛ از جمله ارتباطات اینترنتی کشتیهای نیروی دریایی آمریکا و نام شناورها.
در مورد نیروهای نظامی مکزیک، دادههای افشاشده شامل پیامهای فرماندهی، اطلاعات مربوط به عملیات ضد قاچاق، و حتی موقعیت و ماموریت بالگردهای «بلکهاوک» و «Mi-17» بود.
شولمن گفت: «وقتی شروع کردیم به دیدن اطلاعات مربوط به بالگردهای نظامی، نگرانی ما فقط حجم دادهها نبود، بلکه حساسیت فوقالعاده بالای آنها بود.»
پژوهشگران همچنین به دادههای رمزگذارینشده از شرکتهای بزرگ و زیرساختهای حیاتی مانند «کمیسیون فدرال برق مکزیک» دست یافتند که ارتباطات داخلی خود، از نام و آدرس مشتریان گرفته تا گزارش خرابی تجهیزات، را بدون رمز ارسال میکرد.
آنها علاوه بر این، به دادههای وایفای پرواز شرکتهای پاناسونیک، Intelsat، ایمیلهای والمارت مکزیک و دادههای بانکهای Santander، Banorte و Banjercito نیز دست یافتند.
برخی شرکتها پس از دریافت هشدار، رمزگذاری را آغاز کردند.
سخنگوی پاناسونیک گفت: «ما از یافتههای پژوهشگران استقبال میکنیم، اما برخی اظهارات منسوب به ما نادرست یا گمراهکننده است. سامانههای ما طوری طراحی شدهاند که هر ارتباط کاربر طبق پروتکلهای امنیتی انجام میشود.»
پژوهشگران تاکید کردند که همه دادهها را با تجهیزات کاملا تجاری و ارزان جمعآوری کردند؛ یک دیش ۱۸۵ دلاری، پایه ۱۴۰ دلاری با موتور ۱۹۵ دلاری و کارت تیونر ۲۳۰ دلاری.
به گفته مت بلیز، استاد دانشگاه جورجتاون، این پروژه از منابع در حد آژانس امنیت ملی استفاده نکرد، بلکه از تجهیزات کاربران عادی DirecTV بهره برد.
او افزود: «مانع ورود به چنین حملهای بسیار پایین است.»
با وجود این نگرانی که این یافتهها ممکن است به سوءاستفاده برخی افراد منجر شود، پژوهشگران معتقدند انتشار یافتهها باعث میشود شرکتها به رمزگذاری دادهها ترغیب شوند.
نادیا هنینگر، استاد رمزنگاری یوسیاسدی و از نویسندگان تحقیق، گفت: «ما همیشه فکر میکردیم باید همه چیز را رمزگذاری کنیم تا جلوی دولتهایی که کابلهای فیبر نوری را شنود میکنند گرفته شود. اما حالا میبینیم همان نوع دادهها بهسادگی در حال پخش شدن برای بخش بزرگی از سیاره زمین است.»
