بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، یسرائیل کاتز، وزیر دفاع، و چند مقام ارشد دولتی و امنیتی این کشور روز چهارشنبه در میانه گزارشها از گفتوگوها درباره توافق صلح احتمالی، از جنوب سوریه بازدید کردند. در این بازدید، وزیر خارجه و رییس ستاد ارتش نیز شرکت داشتند.
نتانیاهو پیشتر گفته بود: «پیروزیهای ما در برابر حزبالله دریچهای به سوی احتمالات غیرقابل تصور باز کرده است، و آن احتمال صلح با همسایگان شمالیمان است.»
نخستوزیر اسرائیل سهشنبه ۲۷ آبان با اشاره به نابودی «محور تروریسم حکومت ایران» اضافه کرد: «همچنان دستمان باز است.»
نتانیاهو گفت که اسرائیل از هر طرف به محور جمهوری اسلامی حمله کرده و قادر است دوباره این کار را انجام دهد.
او ۲۲ آبان در مصاحبهای این موضوع که آمریکا مانع ادامه جنگ اسرائیل با جمهوری اسلامی شده را رد کرد و گفت که اهداف جنگ محقق شده و سپس جنگ پایان یافته است.
نتانیاهو افزود: «ما مجموعهای از اهداف بسیار واضح داشتیم. میخواستیم سایتهای هستهای، سایتهای تولید موشک و چند موضع دیگر در ایران را هدف قرار دهیم. وقتی این اهداف محقق شد، جنگ پایان یافت.»
او اضافه کرد: تنها «یک حمله احتمالی دیگر» در جنگ مطرح بود، اسرائیل نه متوقف شده و نه قصد داشته از طرحهای جنگی خود منحرف شود.
نتانیاهو ۱۹ آبان هم گفت که تهدید جمهوری اسلامی «واقعی است اما همان تهدید سابق نیست».
او هشدار داد «نبرد برای اسرائیل هنوز تمام نشده» و کشورش در برابر این تهدیدها «با قاطعیت، ابتکار عمل و تدبیر»، عمل خواهد کرد.
نتانیاهو سهشنبه ۲۷ آبان در بخش دیگری از سخنانش گفت که هدف اسرائیل در ادامه جنگ، «خلع سلاح حماس و غیرنظامیکردن نوار غزه» است تا از تکرار تهدیدهای امنیتی جلوگیری شود.
او افزود این تلاش برای جلوگیری از تبدیلشدن غزه به «تهدیدی بزرگتر» ضروری است.
نتانیاهو پیشتر در ۱۹ آبان در سخنرانی در کنست (پارلمان اسرائیل) گفته بود که «نبرد هنوز به پایان نرسیده است» و افزود دشمنان بدخواه «دوباره در حال مسلح شدن» هستند.
او اضافه کرد: «آنان از قصد خود برای نابود کردن همه ما، تا آخرین نفر دست برنداشتهاند.»
نتانیاهو دقیقا مشخص نکرد کدام جبههها در حال «ایجاد تهدیدهای تازه علیه اسرائیل» هستند. با این حال، ارتش اسرائیل در هفتههای اخیر بارها برای از میان بردن توان نظامی حزبالله و از بین بردن افرادی از یگانهای نظامی این گروه، به جنوب لبنان حمله کرده است.
از سوی دیگر، جان هرلی، معاون وزارت خزانهداری آمریکا در امور تروریسم و اطلاعات مالی، گفت حکومت ایران امسال با وجود تحریمها، حدود یک میلیارد دلار برای حزبالله ارسال کرده است.
با وجود آنکه دو ماه پس از آغاز سال تحصیلی، بسیاری از کتابهای درسی هنوز به دانشآموزان نرسیده، مقامهای حکومت کتابهای خاص جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل را به سرعت میان دانشآموزان توزیع کردهاند.
بررسیها نشان میدهد وزارت آموزش و پرورش در کتابهایی با عنوان «از ایرانمان دفاع میکنیم»، برای هر مقطع اصلی تحصیلی محتوای خاصی را برای دانشآموزان تهیه و توزیع کرده است.
هرچند جمهوری اسلامی در جریان نبرد با اسرائیل متحمل شکستهای گسترده اطلاعاتی و نظامی شد و شمار قابل توجهی از فرماندهان ارشدش را از دست داد اما میکوشد با ارائه روایتی متفاوت از این رخداد، خود را «پیروز» میدان نبرد معرفی کند.
ویدیوی رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهد که یک شهروند از انتشار کتابی درباره جنگ ۱۲ روزه برای دانشآموزان دبیرستانی در سال جاری انتقاد میکند.
این شهروند میگوید در حالی که مشکلات اساسی مانند آلودگی هوا، کیفیت خدمات عمومی و کمبود زیرساختهای آموزشی همچنان حل نشده، اولویت آموزش و پرورش چاپ کتابی درباره این جنگ و گرفتن امتحان از دانشآموزان درباره آن بوده است.
به گفته او، فرزندش در حالی این کتاب را دریافت کرده که بسیاری از کتابهای اصلی سال تحصیلی هنوز بهدست دانشآموزان نرسیده و مدارس ناچارند از جزوههای غیررسمی استفاده کنند.
این شهروند میافزاید محتوای کتاب، شامل «روایتهایی از پیروزی در جنگ»، برای بسیاری از دانشآموزان باورپذیر نیست، زیرا بهگفته او کودکان هنوز از تجربه شنیدن صدای موشکها و حملات آن روزها دچار اضطراباند.
بر اساس روایتهای دریافتی، برخی خانوادهها نیز گفتهاند نمیخواهند «فضای جنگ» دوباره برای کودکانشان یادآوری شود.
در توصیف محتوای کتاب آمده است که در آن، کاریکاتورهایی از دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو، رییسجمهوری آمریکا و نخستوزیر اسرائیل، چاپ شده و در بخشهایی به دانشآموزان توصیه شده: «از جنگ نترسید چون رهبر جمهوری اسلامی پشت شماست.»
شماری از مخاطبان ایراناینترنشنال گفتهاند فرزندانشان هنگام مطالعه کتاب مورد نظر دچار عصبانیت شدهاند و یکی از آنها حتی «کتابش را پاره کرده»، زیرا به گفته خانواده، این محتوا برای کودک یادآور روزهای حمله و اضطراب است.
والدین دانشآموز دیگری تاکید کردند که فرزندشان «نمیداند چگونه باید آنچه را در کتاب آمده توضیح دهد یا به خاطر بسپارد»، چون آن را «در تضاد با تجربه شخصیاش از جنگ» میبیند.
این اعتراضها در حالی مطرح است که طی ماههای گذشته انتقادهای گستردهای از تاخیر در توزیع کتابهای درسی و مشکلات ساختاری آموزش و پرورش شده است.
پیامهای رسیده به ایراناینترنشنال حاکی است که بسیاری از خانوادهها هنوز نتوانستهاند کتابهای اصلی را برای سال تحصیلی جدید فرزندان خود تهیه کنند.
منتقدان میگویند اولویت دادن به انتشار سریع کتابی با مضمون سیاسی، در مقایسه با نیازهای آموزشی پایه، نشاندهنده جهتگیری تبلیغاتی در محتوای مدارس است.
پیشتر علیرضا کاظمی، وزیر آموزش و پرورش، از تدوین سه کتاب درسی درباره جنگ ۱۲ روزه برای دورههای تحصیلی خبر داد و گفت: «این منابع با هدف تبیین واقعیات مقاومت و آشنایی دانشآموزان با عدالت و ایستادگی تهیه شدهاند.»
او افزود: «باید تمام ابعاد جنگ ۱۲ روزه را برای دانشآموزان روایت کنیم.»
تبلیغ روایت پیروزی
از جمله محورهای اصلی که در این کتابهای مخصوص جنگ به دانشآموزان ارائه شده، برجستهسازی نقش علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، در جنگ، تاکید بر ضرورت مدیریت مصرف کالا از سوی مردم، تبلیغ روایت پیروزی جمهوری اسلامی و همچنین درخواست از شهروندان برای پیگیری نکردن اخبار از رسانههای مستقل و منتقد حکومت است.
این کتابها خامنهای را بهعنوان «عامل اتحاد قومیتهای مختلف» معرفی کرده است.
بخشهای خاصی از این کتابها برای القای روشهای مطالعه و دنبال کردن رسانهها تهیه شده و در آن، به گزارشها و رسانههای مستقل بهدلیل انتشار مطالب درباره ابعاد مختلف ضعفهای اقتصادی در ایران یا تاثیرات تحریمها حمله شده است.
در این کتابها همچنین چهرههای فرهنگی، رسانهای و هنری که در جنگ ۱۲ روزه از جمهوری اسلامی حمایت کردند، معرفی شدهاند که از جمله این افراد، خوانندگان و مداحان هستند.
این کتابهای توزیعشده در مدارس که با مشارکت نویسندگان و افراد وابسته به نهادهای دولتی و حکومتی تهیه شدهاند، در بخشهای مختلف، دانشآموزان را وادار به فعالیتهای عملی میکنند. از جمله، در بخشی از کتاب برای مقطع متوسطه، از دانشآموزان خواسته میشود قطعات موسیقی و مداحی که در جنگ ۱۲ روزه ساخته شده را تماشا کنند و خود ویدیوکلیپی در حمایت از جمهوری اسلامی بسازند.
این کتابها همچنین بهصورت مستقیم و غیرمستقیم فعالیتهای ضداسرائیلی را به دانشآموزان آموزش میدهند و به آن ترغیب میکنند.
در کتاب مخصوص مقطع متوسطه، از دانشآموزان خواسته شده فیلمنامهای کوتاه درباره حمله سایبری به کامپیوترهای پایگاههای نیروهای هوایی اسرائیل تهیه کنند.
این کتابها همچنین از دانشآموزان خواسته در کلاس درس بهصورت گروهی درباره ضرورت غنیسازی اورانیوم در داخل ایران بحث کنند.
عادیسازی فعالیتهای اتمی و ترغیب دانشآموزان به نوشتن درباره آن نیز بخشی از محتوای این کتابهاست.
در بخشی از کتاب از دانشآموزان مقطع متوسطه خواسته شده مستندی را درباره برنامه اتمی حکومت ببینند و احساس خود را درباره اینکه مراکز اتمی در نزدیکی شهر یا روستای آنهاست، بنویسند.
مقامهای حکومتی و دستاندرکاران برنامه اتمی جمهوری اسلامی که در جنگ ۱۲ روزه کشته شدند نیز در این کتابها معرفی شدهاند.
این کتابها همچنین روایت مقامهای حکومت از «پیروزی در جنگ» را تبلیغ میکنند. بهعنوان مثال، سخنان تکرار شده مقامهای نظامی جمهوری اسلامی که آمریکا و اسرائیل از جمهوری اسلامی تقاضای آتشبس کردند، مورد اشاره قرار گرفته است.
تضاد با تعهدات بینالمللی ایران
بر اساس کنوانسیون حقوق کودک، هر فرد زیر ۱۸ سال «کودک» محسوب میشود و آموزش یا بهکارگیری او در فعالیتهای نظامی ممنوع است.
جمهوری اسلامی نیز با پیوستن به این پیماننامه در سال ۱۳۷۳ تعهد داده از هرگونه «نظامیسازی کودکان» خودداری کند.
با این حال، محتوای کتابهای تبلیغاتی توزیعشده در مدارس درباره جنگ با اسرائیل که دانشآموزان را به فعالیتهای عملی در حمایت از برنامههای موشکی و هستهای، تولید محتوای ضداسرائیلی و حتی الگوبرداری از ساختارهای نظامی ترغیب میکند، نشان میدهد دولت در مسیر نادیدهگرفتن همین تعهد حرکت کرده است.
به گفته کارشناسان حقوق کودک و فعالان مدنی، این سیاست در امتداد رویهای گستردهتر از جمله کار کودکان، ازدواج و اعدام نوجوانان، آموزش استفاده از سلاح در مدارس، اعزام به میدان تیر و اردوهای شبهنظامی «راهیان نور» است.
به باور این کارشناسان، چنین اقداماتی علاوه بر نقض حقوق بینالملل، خطر «عادیسازی حضور کودکان در ساختارهای امنیتی» را در پی دارد و میتواند پیامدهای سنگین روانی و اجتماعی برای نوجوان کشور داشته باشد.
بر اساس این گزارش، در حالی که آتشبس موقت میان اسرائیل و جمهوری اسلامی همچنان برقرار است، تهران برنامه خود را برای گسترش تولید موشک پنهان نمیکند.
نشنالاینترست به نقل از عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، نوشت او اوایل این ماه اعلام کرده زرادخانه تسلیحاتی ایران «بهمراتب فراتر از جنگ ۱۲ روزه» است.
عراقچی همچنین گفته است اهداف اسرائیل در دور اخیر تنش میان دو کشور محقق نشد و «رژیم یهود شکست خورد».
عزیز نصیرزاده، وزیر دفاع جمهوری اسلامی نیز در آبانماه همین موضع را اعلام کرد و گفت صنعت دفاعی ایران در ماههای گذشته پیشرفت کرده و «کیفیت و کمیت» زرادخانه موشکی کشور بهبود یافته است.
نشنالاینترست با استناد به منابع اطلاعاتی اروپایی گزارش داد که ایران در ماه اکتبر و پس از جنگ ۱۲ روزه، برنامه موشکهای بالستیک خود را تقویت کرده است.
به نوشته این وبسایت، با وجود تحریمهای سازمان ملل متحد که فروش سلاح به حکومت ایران را ممنوع میکند، فعالیت موشکی تهران همچنان رو به گسترش است.
بر اساس این گزارش، چندین محموله پرکلرات سدیم، مادهای حیاتی برای تولید سوخت جامد موشکهای متعارف ایران، از چین به بندرعباس منتقل شده و همین موضوع از نگاه نشنالاینترست «نگرانکننده» است.
فروردین امسال نشریه نیوزویک، به نقل از وبسایت «ماریتایم اگزکیوتیو» گزارش داد کشتی باری «جیران» که تحت تحریم آمریکاست و به انتقال قطعات مرتبط با برنامه موشکی جمهوری اسلامی متهم است، پس از ترک چین وارد آبهای ایران شده و در بندرعباس پهلو گرفته است.
این کشتی باری که تحت مالکیت شرکت کشتیرانی ایران فعالیت میکند، با تلاش ایران برای تهیه پرکلرات سدیم مرتبط دانسته شده است.
نشنالاینترست با اشاره به سابقه طولانی تهران در نقض تعهدات مورد نظر سازمان ملل، تمرکز کنونی حکومت بر پر کردن مجدد انبارهای موشکی را «تهدیدی مستقیم علیه اسرائیل» پس از جنگ اخیر توصیف کرد.
در بخش دیگری از این گزارش آمده است، جمهوری اسلامی در جریان جنگ ۱۲ روزه، بخشی از مرگبارترین و پیشرفتهترین موشکهای خود را بهسوی اسرائیل شلیک کرد.
این نشریه از موشک بالستیک میانبرد شهاب-۳، موشک بالستیک کوتاهبرد سوخت جامد فاتح-۱۱۰ و موشک بالستیک دوربرد ذوالفقار بهعنوان نمونهای از تسلیحاتی که در این درگیری بهکار رفت، نام برده است.
نشنالاینترست یادآور شد جمهوری اسلامی هیچگاه در نمایش قدرت موشکی خود تردید نکرده و سپاه پاسداران تنها در سال ۲۰۲۵ چندین بار با انتشار ویدیوهای تبلیغاتی از تاسیسات زیرزمینی موشکی در نقاط مختلف ایران، ظرفیت موشکی حکومت را به نمایش گذاشته است.
در کنار این تصاویر که از رسانههای دولتی ایران پخش شده، تهران بهطور مستمر به گروههای نیابتی خود در منطقه، از جمله حماس در غزه، حزبالله در لبنان و حوثیها در یمن، سلاح، بودجه و آموزش نظامی ارائه میکند.
این رسانه در جمعبندی گزارش خود نتیجه گرفت که اولویت تهران برای گسترش زرادخانه موشکیاش رو به افزایش است و این روند، در صورت تداوم، میتواند راه را برای یک درگیری دیگر با اسرائیل هموار کند.
نورمن رول، که بیش از ۳۰ سال در سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (CIA) خدمت کرده و زمانی مسئول میز ایران بود، در این برنامه که دوشنبه ۲۶ آبان از سوی شبکه ایراناینترنشنال، با اجرای فرداد فرحزاد برگزار شد، گفت: «فکر میکنم آدمهایی در حکومت ایران هستند که در خلوت خود میگویند ما یک رژیم رو به زوال هستیم.»
او افزود: «آنها میگویند ما خیلی از اتحاد جماهیر شوروی در روزهای پایانیاش دور نیستیم. قرار نیست وقتی رهبر فعلی بمیرد، رهبری ما نیز با او در گور بخوابد. آنها میگویند ما میخواهیم تداوم داشته باشیم. چطور این دکمهها را تنظیم کنیم؟ چطور این بازی را پیش ببریم؟»
مارک دوبوویتز، مدیرعامل اندیشکده بنیاد دفاع از دموکراسیها، نیز در این برنامه گفت: «این سخن به معنای آن نیست که جمهوری اسلامی همان شوروی است یا سال ۲۰۲۵ همان سال ۱۹۸۹ است، اما همانطور که میگویند، تاریخ تکرار نمیشود، بلکه پژواک مییابد. باید به یاد داشت که ما در دورانی بزرگ شدیم که اتحاد شوروی شکستناپذیر به نظر میرسید.»
دوبوویتز تغییر رویکرد تهران در برخی مسائل اجتماعی را به تلاشهای میخاییل گورباچف، آخرین رهبر شوروی، برای اجرای اصلاحات محدود تشبیه کرد؛ تلاشهایی که با هدف نجات نظام انجام شد اما به فروپاشی آن انجامید.
در حملات غافلگیرانه اسرائیل در خرداد ماه دهها فرمانده ارشد نظامی جمهوری اسلامی و متخصصان برنامه هستهای ایران کشته شدند و بخش بزرگی از پدافند هوایی ایران از کار انداخته شد. آمریکا نیز با حمله به سه سایت هستهای ایران وارد جنگ شد و پس از آن آتشبس برقرار کرد.
در ماههای پس از جنگ، بنبست بر سر برنامه هستهای مورد مناقشه ایران تشدید شده است، زیرا دولت آمریکا تحت ریاستجمهوری دونالد ترامپ تحریمها را افزایش داده و قدرتهای اروپایی نیز روند بازگشت تحریمهای سازمان ملل را فعال کردهاند.
با شدت گرفتن فشار اقتصادی، حاکمان جمهوری اسلامی در اجرای قوانین حجاب سختگیری کمتری نشان میدهند، اما همزمان، بنا بر گزارش نهادهای حقوق بشری، میزان اعدامها و بازداشتها افزایش یافته و بر شدت سرکوب مخالفان و محدودیت بر آزادی بیان افزوده شده است.
رول در این نشست گفت: «چیزی شبیه شورویِ اواخر دهه ۱۹۸۰ وجود دارد. چه کسی در سال ۱۹۸۸ به انقلاب بزرگ شوروی باور داشت؟ این حکومت با پوسیدگی روبهروست. پوسیدگیای که اجتنابناپذیر است.»
«تغییر رژیم»
در اوج جنگ، رهبران آمریکا و اسرائیل هر دو تمایل خود را برای سرنگونی نظام حاکم ایران ابراز کرده بودند، اما آتشبسی که از سوی ترامپ برقرار شد این احتمال را به تاخیر انداخت.
دوبوویتز گفت اسرائیل همچنان مصمم است دشمن اصلی خود در منطقه را ریشهکن کند.
او گفت: «پس از سالها، سرنگونی رژیم در ایران اکنون یک ستون مرکزی در استراتژی اسرائیل است. فکر میکنم حملات هفتم اکتبر همهچیز را تغییر داد. این یعنی: ما دیگر نمیتوانیم با جمهوری اسلامی زندگی کنیم. ما میدانیم که خامنهای به نابودی ما متعهد است.»
رول اما تاکید کرد که تردید دارد قدرتی خارجی بتواند تغییر بنیادینی در ایران ایجاد کند.
او گفت: «مطمئن نیستم هیچ کشور خارجی بتواند کل این سازه را دگرگون کند، اما بهیقین کشوری مانند آمریکا میتواند و باید هر حمایتی را که ممکن است ارائه دهد تا مردم ایران بتوانند این ساختار را مطابق نیازهای خود و برای آیندهای بهتر، از درون تغییر دهند.»
جمهوری اسلامی، اسرائیل و غرب را به تلاش برای سرنگونی نظام متهم میکند و بقای خود را نتیجه حمایت مردمی و «مقاومت در برابر تجاوز خارجی» میداند.
جمهوری اسلامی بهتازگی بیلبوردی در میدان انقلاب تهران نصب کرده است که در آن صدام حسین و معمر قذافی در حالی که درون تاج مجسمه آزادی آمریکا زندانی شدهاند نشان میدهد؛ نمادی از «سرنوشت دیکتاتورهایی که قربانی مداخلات آمریکا شدند».
رول گفت: «آنها با یک حمله آمریکا یا اسرائیل سقوط نکردند. آنها با یک ضربه جراحی از سوی آمریکا به چند سایت هستهای در ایران سقوط نکردند.»
دوبوویتز نیز تایید کرد که اصطلاح «تغییر رژیم» در واشینگتن نامحبوب است.
او افزود: «ما به خاطر تجربهمان در عراق و افغانستان، از عبارت تغییر رژیم خوشمان نمیآید، هرچند هیچکس از اعزام ۵۰۰ هزار نیروی زرهی آمریکا برای حمله به ایران صحبت نمیکند. در واقع، آنچه امروز مورد بحث قرار میگیرد «استراتژی ریگان» است؛ روشی که رونالد ریگان در دهه ۱۹۸۰ با موفقیت به کار گرفت: افزایش حداکثری حمایت از مخالفان رژیم و اعمال بیشترین فشار ممکن بر خود رژیم.»
