روزنامه معاریو اسرائیل گزارش داد نهاد امنیتی این کشور برای جلوگیری از حمله جمهوری اسلامی به مقامهای ارشد صنایع دفاعی، از جمله دانشمندان و مدیران این شرکتها، تامین حفاظت از آنها را آغاز کرده است.
معاریو سهشنبه ۱۱ آذر در گزارشی نوشت که سرویسهای امنیتی اسرائیل به این نتیجه رسیدهاند که جمهوری اسلامی، اقدامات خود به عنوان «انتقام» را تنها علیه نظامیان اسرائیلی محدود نمیکند و تلاش خواهد کرد به مقامات ارشد صنایع امنیتی این کشور، از جمله دانشمندان و مدیران شرکتها، آسیب برساند.
بر اساس این گزارش، امنیت این مقامها و دانشمندان هنگام سفرهای خارجی نیز تقویت شده و سطح حفاظت از مقامهای وزارت دفاع، بهویژه اخیرا افزایش یافته است.
در گزارش معاریو آمده که اسرائیل میداند جمهوری اسلامی در تلاش است کشتهشدن چهرههای کلیدی برنامههای هستهای و موشکی و ضربه سنگینی را که متحمل شده تلافی کند.
در ماههای اخیر، گزارشهای مختلفی از تلاش جمهوری اسلامی و هکرهای وابسته به آن برای نفوذ در دستگاههای نظامی و امنیتی اسرائیل منتشر شده است.
اول آذر، شبکه کان اسرائیل گزارش داد گروه هکری «حنظله»، وابسته به جمهوری اسلامی، اطلاعات شخصی ۱۰ نفر از کسانی را منتشر کرده که گفته میشود «مهندسان و کارکنان ارشد صنایع دفاعی اسرائیل» هستند.
همچنین شرکت امنیت سایبری مندیانت، وابسته به گوگل، ۲۸ آبان گزارش داد گروه «یوانسی۱۵۴۹»، مرتبط با جمهوری اسلامی، در کارزاری از اواخر ۲۰۲۳ تا اکتبر ۲۰۲۵ به سازمانهای هوانوردی، هوافضا و دفاعی در خاورمیانه نفوذ کرده است.
یک ماه قبل از آن و در ۳۰ مهر، آژانس ملی فضای سایبری اسرائیل از شناسایی موجی از حملات سایبری علیه شرکتهای اسرائیلی فعال در حوزه خدمات فناوری اطلاعات خبر داد و اعلام کرد احتمال میرود این حملات با جمهوری اسلامی در ارتباط باشد.
گسترش واحد امنیت شخصیتها در ارتش اسرائیل
بر اساس گزارش معاریو، پس از عملیات نظامی اسرائیل علیه جمهوری اسلامی، اطلاعات ارتش اسرائیل به این نتیجه رسید که باید سیاست «تامین امنیت شخصیتها» در داخل ارتش تغییر کند.
این روزنامه افزود که ارتش اسرائیل تصمیم گرفت واحد تامین امنیت شخصیتهای ستادی به یک تیپ تبدیل شود و همچنین تصمیم گرفته شد گروهی از افسران ارتش، از جمله افسرانی با درجه سرتیپ، و نه فقط ژنرالهای ستاد کل، وارد دایره حفاظت شوند.
این روزنامه نوشت بهتازگی فاش شده جمهوری اسلامی علیه یک دانشمند ارشد هستهای اسرائیل اقدام کرده و فردی ناشناس به خودرو او که نزدیک خانهاش پارک شده بود، نفوذ کرده و یک دستهگل همراه با نامهای امضاشده از سوی اطلاعات ایران داخل خودرو گذاشته است.
وزارت دفاع از اظهار نظر درباره این خبر خودداری کرد.
پیشتر اورشلیمپست گزارش داد ارتش اسرائیل مقررات جدیدی برای استفاده از تلفن همراه در میان افسران ارشد وضع میکند که بر اساس آن، استفاده از گوشیهای اندرویدی در خطوط سازمانی ممنوع خواهد بود.
بر اساس این گزارش، از این پس در ارتش اسرائیل، از رتبه سرهنگ دوم به بالا، تنها گوشیهای آیفون برای ارتباطات رسمی مجاز خواهند بود.
هدف این اقدام، «کاهش خطر نفوذ و تقویت امنیت دستگاههای مورد استفاده فرماندهان» اعلام شده است.
این روزنامه سهشنبه ۱۱ آذر نوشت: «محدودیت تجارت و اصرار بر خودکفایی باعث شده است که تهران نتواند کمبود تولید کشاورزی را با واردات جبران کند.»
واشینگتنپست افزود: «اگر تجارت بینالمللی، کشورها را بدتر و سیاست صنعتی اوضاع آنها را بهتر میکرد، ایران باید تا امروز کشوری ثروتمند میبود.»
واشینگتنپست با اشاره به دههها سیاست صنعتی در ایران، اهمیت «خودکفایی» و «تولید تمامی مواد غذایی در داخل کشور» برای جمهوری اسلامی نوشت: «مشکل این است که آب اساس کشاورزی است و ایران در حال تمام کردن آن است.»
این روزنامه نوشت که ایران ۹۰ میلیون نفری، آب و هوایی عمدتاً خشک دارد و مزیت نسبی چندانی در کشاورزی در مقیاس بزرگ ندارد. دولت سعی کرده است با دادن یارانه کود و وعده خرید محصولات کشاورزی، این مزیت را ایجاد کند و در عین حال، وامهایی با شرایط مطلوب به کشاورزان ارائه دهد.
واشینگتنپست با اشاره به این موضوع که پس از پیروزی انقلاب بهمن ۵۷، میزان زمینهای آبیاری شده تقریباً دو برابر شد، افزود: این سیاستها میلیونها شغل کشاورزی ایجاد کرد و مزارع، محصولاتی تولید میکنند که بدون حمایت دولت نمیتوانستند آنها را تولید کنند.
با این حال، منتقدان برنامهریزی مرکزی از مدتها قبل پیشبینی کردهاند که نتیجه این سیاستها، کمبود آب خواهد بود.
در این ارتباط، خبرگزاری مهر هشتم آذر نوشت که بهدلیل خشکسالی در سال گذشته، تولید گندم بیش از ۳۰ درصد کاهش یافت.
پیشتر صفحه فارسیزبان وزارت امور خارجه آمریکا در شبکه اجتماعی ایکس با انتقاد از سیاستهای جمهوری اسلامی در مدیریت منابع آب، نوشته بود بحران کنونی آب در ایران «صرفا نتیجه خشکسالی نیست» بلکه حاصل «دههها سوءمدیریت و سیاستهای شکستخورده» است.
در پیام صفحه فارسیزبان این وزارتخانه که ۲۹ آبان منتشر شد، نوشته شده بود مقامهای جمهوری اسلامی سالها هشدارهای کارشناسان را نادیده گرفته و «اصلاحات فوری لازم برای تضمین پایداری» را به تاخیر انداخته و اکنون با اجرای سیاستهایی چون «سهمیهبندی آب»، زندگی میلیونها نفر را مختل کردهاند.
وزارت امور خارجه آمریکا تاکید کرده بود که این بحران «اجتنابناپذیر نبود» و پیامد مستقیم «رژیمی است که منابع طبیعی و اکوسیستمهای ایران را فدای منافع سیاسی خود کرده» و اکنون مردم ایران بهای آن را میپردازند.
واشینگتنپست در بخشی از گزارش خود با اشاره به حکومتهای ایدئولوژیک جمهوری اسلامی و اتحاد شوروی سابق و تاثیر ناکارآمدی آنها بر بخش کشاورزی نوشت که در اقتصاد بازار، کشاورزان با توجه به کمبود آب، روشهای کارآمدتری برای مصرف آب به کار میبردند، و یا محصولات مختلفی را پرورش میدادند.
واشینگتنپست افزود که تجارت آزاد به کشاورزان اجازه میداد تا با خرید محصولات از کشورهای دیگر که برای کشت آنها مناسبتر بودند، تفاوت در میزان تولید را جبران کنند. اما در جمهوری اسلامی و اتحاد شوروی سابق، کشاورزی باید صرف نظر از هر چیز دیگر انجام میشد و سیاستمداران میگفتند که این به نفع امنیت ملی است.
به نوشته این روزنامه، نتیجه قابل پیشبینی بود. اکنون در ایران، آب در پشت سدهای اطراف تهران در سطح خطرناکی پایین است و آب جیرهبندی شده است.
در این حال، تنها پایتخت ایران با مشکل کمبود آب و جیرهبندی مواجه نیست. در این مورد برخی از مقامات جمهوری اسلامی از احتمال جیرهبندی آب در مشهد و اصفهان سخن گفتهاند.
واشینگتنپست در ادامه به سخنان مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، اشاره کرده که از انتقال پایتخت ایران سخن گفته بود.
این روزنامه با اشاره به این که طرفداران سیاست صنعتی دوست دارند هنگام استدلال برای دخالت بیشتر دولت در جهتدهی به اقتصاد، از چند نمونه ظاهرا موفق، عمدتا در شرق آسیا، نام ببرند، تاکید کرد که این موارد استثنا هستند.
واشینگتنپست برای اثبات این موضوع به مواردی در بخشهای صنعتی ژاپن و چین اشاره کرد که سیاستهای صنعتی در آنها یا شکست میخورند یا با هزینه گزافی موفق میشوند که در این مورد، ضررش بیشتر از سود آن است.
جمعی از کارشناسان حقوق بشری سازمان ملل متحد سهشنبه ۱۱ آذر در بیانیه مشترک خود نوشتند: «پرونده کوهکن نمونهای از تعصبهای نظاممند جنسیتی است که قربانیان کودکهمسری و خشونت خانگی در نظام عدالت کیفری ایران با آن روبهرو هستند.»
این کارشناسان تاکید کردند: «اجرای حکم اعدام، نقض جدی و فاحش حقوق بینالملل بشر خواهد بود.»
مای ساتو، گزارشگر ویژه وضعیت حقوق بشر در جمهوری اسلامی، کلودیا فلورس رییس، ایوانا کرستیچ نایبرییس، دوروتی استرادا تانک، هینا لو و لائورا نیرینکیندی اعضای گروه کاری تبعیض علیه زنان و دختران، ریم السالم، گزارشگر ویژه خشونت علیه زنان و دختران و تومویا اوبوکاتا، گزارشگر ویژه اشکال معاصر بردهداری، این بیانیه را امضا کردند.
کوهکن حدود هفت سال پیش به اتهام قتل همسر خود بازداشت و به قصاص محکوم شد و اکنون در زندان امیرآباد گرگان در خطر اجرای حکم اعدام است.
پیشتر ایراناینترنشنال گزارش داد که خانواده مقتول در اوایل مردادماه برای گذشت از اعدام (قصاص نفس) شرط دریافت دیه به مبلغ ۱۰ میلیارد تومان و خروج همیشگی این زن از شهر گرگان و ممنوعیت بازگشت به این شهر را مطرح کردند.
اما با گذشت بیش از سه ماه از تعیین این شرط، هنوز این مبلغ جمعآوری نشده و به نزدیکان این زن بلوچ گفته شده تنها تا پایان آذرماه سال جاری برای پرداخت مبلغ دیه فرصت دارند.
اشاره کارشناسان سازمان ملل متحد به وجود کودکهمسری در ایران در شرایطی است که این نوع ازدواج در شماری از استانهای ایران با فراوانی بالا رخ میدهند. با این حال، جمهوری اسلامی آمار دقیقی از قربانیان کودک-همسری منتشر نمیکند.
روزنامه هممیهن، مهرماه ۱۴۰۲ با استناد به گزارش مرکز آمار ایران نوشت در سال ۱۴۰۱ حدود ۲۵ هزار و ۹۰۰ دختربچه ازدواج کردند و هزار و ۳۹۲ نوزاد از مادران زیر ۱۵ سال به دنیا آمدند.
علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، بارها بر اجرای سیاستهای افزایش جمعیت، فرزندآوری و ازدواج در سن پایین تاکید کرده است.
انتقاد از دادگاههای جمهوری اسلامی در پرونده کوهکن
کارشناسان سازمان ملل در بیانیه خود همچنین نوشتند در صورت اعدام کوهکن «بیعدالتی عمیقی» اتفاق خواهد افتاد و حکومت زنی را خواهد کشت که «سالها خشونت جنسیتی را تحمل کرد، در حالی که از خود و کودک خود دفاع میکرد.»
به گفته آنان، دادگاههای ایران نتوانستند الگوی مداوم سوءرفتار یا بررسی شرایط خاص مرتبط با اقدام او را در جریان دادرسی پرونده در نظر بگیرند.
در بیانیه این کارشناسان تاکید شده که در طول بازجویی، کوهکن که بیسواد است و به وکیل دسترسی نداشت، تحت فشار روانی قرار گرفت و مجبور شد مسئولیت کامل مرگ همسرش را بپذیرد.
آنان تاکید کردند که اعترافات اجباری کوهکن، اساس صدور حکم قصاص (مجازات مقابلهبهمثل) برای او شد.
کارشناسان سازمان ملل نوشتند: «ما بارها به دولت ایران منتقل کردهایم که نظام قصاص منجر به صدور احکام تبعیضآمیز بر اساس جنسیت و طبقه اجتماعی-اقتصادی میشود. کوهکن با خطر اعدام روبهرو است نه بر اساس عدالت، بلکه چون توان پرداخت بهای جان خود را ندارد.»
او سهشنبه ۱۱ آذر افزود: در جنگ ۱۲ روزه، چند سایت حیاتی اسرائیل، از جمله مرکز پزشکی بئرشِبع، پالایشگاه نفت بازان در حیفا و چندین آزمایشگاه مهم در موسسه علمی وایزمن هدف موشکهای بالستیک جمهوری اسلامی قرار گرفتند.
انگلمن اضافه کرد با وجود اینکه دفاع هوایی کشور قدرتمند است اما نفوذ ناپذیر نیست زیرا حماس، حزبالله و جمهوری اسلامی در مقاطعی از جنگ توانستند به سایتهای حیاتی مختلفی که دفاع فیزیکی نداشتند، آسیب بزنند.
به گفته او، موضوع آسیبپذیری برای اولین بار در سال ۲۰۱۱ از سوی یکی از بخشهای وزارت دفاع مطرح شد و دفتر او در سال ۲۰۲۰ گزارش مفصلی منتشر کرد که تمام آسیبپذیریها را برجسته میکرد، اما تقریبا تمام تلاشها تا به امروز در مورد این موضوع نادیده گرفته شده است.
نشریه «اورشلیم پست» سهشنبه نوشت که مساله دفاع فیزیکی با پدافند هوایی مانند گنبد آهنین، فلاخن داوود، پیکان و پرتو آهنین متفاوت است و این پدافندها برای جلوگیری از تهدید هوایی اسرائیل یا نزدیک شدن به انواع تاسیسات یا مناطق مسکونی اسرائیل از طریق هوایی طراحی شدهاند.
انگلمن، مقامات مختلف این کشور را بهدلیل ارائه نکردن دفاع فیزیکی خاص به تاسیسات زیرساختی حیاتی خاص، در صورت عبور موشک از پدافند هوایی و برخورد به آن تاسیسات، مورد بازخواست قرار داده است.
به گفته او، موانع متعددی برای دفاع برای اماکنی که آسیب دیدند، وجود دارد؛ به ویژه آنکه نهاد دفاعی اسرائیل نتوانسته است این مکانها را به صورت فهرستی جامع ترسیم کند.
حسابرس کل اسرائیل هشدار داد که هیچ رویه قانونی برای افزودن مکانهای جدید به فهرست وجود ندارد و هیچ قانونی برای ایجاد چارچوب قانونی برای فرآیندهای حفاظت از این مکانها و تقویت تلاشها برای انجام این کار در عرصههای سیاسی و دفاعی تصویب نشده است.
اختلافنظر در مورد تامین بودجه
بر اساس این گزارش، هیچکدام از این نهادها: وزارت دفاع، سازمان ملی مدیریت بحران در این وزارتخانه، ارتش، شورای امنیت ملی و وزارت دارایی، برای حل اختلافات در این مورد که کدام نهاد باید بودجه این پروژه دفاعی بسیار پرهزینه را تامین کند، تلاش نکرده است.
اورشلیم پست در این مورد نوشت اختلاف بر سر اینکه چه کسی تامینکننده اصلی بودجه خواهد بود، یکی از اختلافنظرها است و افزود که بدون بودجه، پیشرفت کمی در مورد چگونگی ارائه دفاع فیزیکی حاصل شده است.
بر این اساس، چنین تصمیماتی به سالها برنامهریزی و ساختوساز نیاز دارد.
در این میان، «چالش اصلی این است که آیا همه سایتها از نظر فیزیکی برای دفاع کامل امکانپذیر هستند یا خیر و آیا میتوان تمام زیرساختهای برق، آب، پزشکی و سایر زیرساختهای حیاتی را به زیر زمین منتقل کرد، حتی اگر بودجهای برای این کار وجود داشته باشد؟»
انگلمن با متهم کردن وزارت دفاع مبنی بر اینکه بهدنبال راهی برای فرار از مواجهه مستقیم با این موضوع است، این وزارتخانه را بهدلیل رسیدگی نکردن به این موضوع، حتی پس از شروع جنگ و حتی پس از آنکه خاک اسرائیل تحت حملات گسترده موشکهای بالستیک قرار گرفت، مورد انتقاد شدید قرار داد.
او به طور خاص گفت که یسرائیل کاتز، وزیر دفاع، و ایال زمیر، رییس فعلی ارتش اسرائیل، مسئولیت اصلی برای رفع مشکلات را بر عهده دارند.
انگلمن همچنین گفت که نتانیاهو باید نقش فعالتری ایفا کند، نه اینکه منتظر بماند تا مقامات دیگر با پیشنهادهایی نزد او بیایند.
از ۳۰ آبان که ایکس (توئیتر سابق) بهروزرسانی جدید خود را ارایه داد، بحثهای زیادی در شبکههای اجتماعی ایرانی درگرفته است.
در بهروزرسانی جدید، دستگاه مورد استفاده و محل دسترسی در زمان ایجاد حساب و موقعیت جغرافیایی که کاربر از آن فعالیت میکند نشان داده میشود.
در ایران شبکه ایکس، نظیر بسیاری از پلتفرمهای جهانی فیلتر است و کاربران برای دسترسی به آن باید از ویپیان یا همان فیلترشکنها استفاده کنند. بنابراین اگر در بهروزرسانی جدید، موقعیت مکانی کاربری «ایران» نمایش داده شود، یک معنا دارد: «او سیمکارت سفید دارد و از اینترنت بدون فیلتر استفاده میکند.»
اکنون میدانیم دستکم ۱۶ هزار نفر از جمعیت ۸۵ میلیونی ایران، از رانت سیمکارت سفید برخوردار بودند، در حالیکه سایر شهروندان برای اتصال به اینترنت آزاد، باید از سد فیلترینگ بگذرند.
ایران اینترنشنال در گفتوگو با دو روزنامهنگار از ایران، یک پژوهشگر هوش مصنوعی و فنآوری اطلاعات و یک روزنامهنگار علم و تکنولوژی، ابعاد این موضوع را واکاوی کرده است.
این گفتوگوها روشن میکند دارندگان خطهای سفید در تحریریه رسانهها، به طور نانوشته خطوط اصلی روایتها را در داخل رسانههای رسمی کنترل میکنند و برای بازتولید این روایتها در شبکههای اجتماعی به روزنامهنگاران فشار میآورند.
بر اساس این اطلاعات، شماری از چهرههای شناختهشدهی دارای سیمکارتهای سفید حتی از ابزارهای «استخدام» و «اخراج» به عنوان مشوق و تنبیه سایر روزنامهنگاران استفاده میکنند.
چرا شهروندان خشمگین شدند؟
شهروندان ایرانی حتی بدون بهروزرسانی جدید شبکه «ایکس» میدانستند مقامات سیاسی، از اینترنتی متفاوت استفاده کنند. بهروزرسانی جدید شبکه «ایکس» نیز این موضوع را تایید کرد. از محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس تا وزرای دولت مسعود پزشکیان همه اینترنت بدون فیلتر داشتند.
اما استفاده طیف گستردهای از روزنامهنگاران اصلاحطلب و فعالان سیاسی داخل ایران از اینترنت بدون فیلتر، برای بسیاری شوکآور بود. منتقدان میپرسند چگونه میتوان همزمان با مدعای دفاع از آزادی رسانه و اینترنت، از امکانی استفاده کرد که همان اینترنت و دسترسی آزاد به اطلاعات را رانتی و طبقاتی میکند؟
چه اتفاقی افتاده است؟
با بهروزرسانی جدید شبکه «ایکس» کاربر با کلیک روی قسمت تاریخ ورود هر کاربر به این شبکه، میتواند بخش "About This Account" «درباره این حساب کاربری» را مشاهده کند. در این بخش اطلاعات کلیدی زیر قابل مشاهده است:
نحوه اتصال: "Connected via" نشان میدهد کاربر با از یکی از سه اپلیکیشن وب، اپاستور برای گوشیهای آیفون و اندروید اپ برای گوشیهای اندرویدی به توئيتر متصل شده است.
گوشیهای آیفون حتی اگر از ایران متصل شده باشند، به دلیل تحریم عموما موقعیت مکانی ایالات متحده را ثبت میکنند. اما گوشیهای اندروید، در صورتی که محل اتصال ایران باشد، آن را نشان میدهد. اتصال با web موقعیت مکانی را در این بخش نشان نمیدهد.
کشور محل حضور کاربر: "Account based in" همان بخش جنجالی بهروزرسانی جدید است. این بخش محل فعالیت کاربر را نشان میدهد. در این بخش برای کاربرانی که به استفاده از سیمکارت سفید متهم شدند، موقعیت ایران ذکر شده است.
در این بخش ممکن است دو علامت هم نمایش داده شوند. شبکه ایکس برای کاربرانی که از ویپیان استفاده کنند، یک علامت سپر در کنار نام کشور نمایش میدهد.
بنابراین موقعیت مکانی عموم شهروندان ایرانی که از فیلترشکن برای اتصال به شبکه ایکس استفاده میکنند، کشوری اروپایی یا آمریکایی با یک علامت سپر نمایش داده شود.
گاهی هم علامت "i" (آی) کنار نام کشوری میآید که به معنای شناسایی موقعیت الگوریتمی مکان است.
سحر تحویلی، پژوهشگر هوش مصنوعی و فنآوری اطلاعات، در توضیح علامت آی به ایراناینترنشنال گفت: «این علامت نشان میدهد پلتفرم ایکس بر اساس محاسبات الگوریتمیک حدس زده که کاربر در ایران است.»
او در توضیح علامت سپر هم گفت: «این علامت یعنی ترافیک کاربر رمزگذاری و پوشانده شده است و ایکس تشخیص داده کاربر از انواع ویپیان، اتصال محافظت شده، رله خصوصی یا تونل رمزگذاری شده استفاده میکند.»
آیا سیمکارت سفیدها میتوانند با استفاده از فیلترشکن، سیمکارت خود را پنهان کنند؟
به باور تحویلی، الگوریتم ایکس اینکه کاربری با سیمکارت سفید از ویپیان استفاده کند را تشخیص میدهد. او گفت: «مبنای تشخیص این الگوریتم الگوی رفتاری آیپیها، تحلیل تاخیر آرتیتی برای تعیین فاصله تقریبی، متا دیتای اپراتور موبایل و زبان سیستم و محدوده زمانی دستگاه کاربر است.»
مهدی صارمیفر، روزنامهنگار حوزه علم و تکنولوژی هم در گفتوگو با ایراناینترنشنال با تایید این نظر گفت الگوریتم «ایکس» الگوی اتصال کاربر در طول زمان را بررسی میکند بنابراین «اگر اکثر اتصال ها در ماهها و سالهای بعد از ساخته شدن حساب کاربری از یک کشور باشد، ایکس همان کشور را به عنوان "Account based in" معرفی خواهد کرد».
بر اساس گفتههای این دو کارشناس، حتی اگر دارندگان سیمکارتهای سفید، پس از علنیشدن دسترسیها، از ویپیان استفاده کنند باز هم موقعیت مکانی آنها ایران نمایش داده خواهد شد.
برخی از دارندگان سیمکارت سفید، در واکنش به انتقادها گفتند به دلیل استفاده از اینترنت بدون فیلتر محل کار، موقعیت مکانی آنان ایران نمایش داده شده است.
کارشناسان میگویند با توجه به اینکه الگوریتم ایکس، تمام اتصال کاربران در یک دوره طولانی از زمان ایجاد حساب تاکنون بررسی میکند، به نظر نمیرسد تنها اتصالهای محدود در محل کار، بتواند ارتباط شخصی را شبیه دارندگان سیمکارت سفید نشان دهد.
برخی از کسانی که گفته شده سیمکارت سفید دارند میگویند به دلیل اتصال با فیلترشکن سایفون یا استفاده از استارلینک موقعیت مکانی آنان ایران نمایش داده میشود.
اگرچه به اعتقاد کارشناسان این حوزه، همچنان ممکن است الگوریتمهای شبکه «ایکس» تغییراتی کند و خطاهای جزئی آن رفع شود، اما احتمال این دو فرضیه بسیار پایین است.
یک کارشناس تک مرتبط با استارلینک که نخواست نامش فاش شود به ایران اینترنشنال گفت، تقریبا بعید است که موقعیت مکانی کاربران استارلینک در ایران، ایران نمایش داده شود.
صارمیفر هم این احتمال را رد کرد و گفت: «استارلینک به طور رسمی در ایران فعالیت ندارد، بنابراین کاربران در ایران، باید ابتدا آن را در کشوری دیگر فعال کنند و سپس با استفاده از قابلیت رومینگ آن، از خاک ایران به آن متصل شوند.»
این روزنامهنگار حوزه علم و فناوری توضیح داد:« برای کاربران ایرانی استارلینک، موقعیت مکانی معمولا کشور بلغارستان نمایش داده میشود. چراکه در قابلیت رومینگ، استارلینک نزدیکترین آیپی را برای اتصال دریافت میکند و بلغارستان نزدیک ترین جایی به ایران است که استارلینک در آن ایستگاه زمینی دارد.»
موقعیت کاربری حساب بابک زنجانی، که با اتهامات اقتصادی در ایران محکوم شد و سالها زندانی بود نیز بلغارستان ذکر شده است.
زندانی سیاسی سابق دارای سیمکارت سفید
در این بین نام برخی از چهرههای شناخته شده به عنوان فعال سیاسی و حتی زندانیان سیاسی سابق نیز به میان آمد.
شهریار شمس، فعال سیاسی که در سال ۱۳۹۶ بازداشت شده بود، يکی از آن موارد است. اگرچه او خود در شبکه ایکس نوشته است به دلیل استفاده از استارلینک، موقعیت مکانی او در منطقه غرب آسیا نمایش داده شده است.
عمادالدین باقی، رئیس و بنیانگذار «انجمن دفاع از حقوق زندانیان» از دیگر استفاده کنندگان از سیمکارت سفید بود. باقی برای سالها منبعی برای کسب اطلاعات درباره وضعیت حقوق بشر در ایران بود.
تعداد زیادی از زندانیان سیاسی سابق، نظیر سعید شریعتی، شهاب الدین طباطبایی، مهدی طباطبایی و … نیز در فهرست استفاده کنندگان از سیمکارت سفید بهچشم میخورند.
روزنامهنگاران اصلاحطلب
استفاده روزنامهنگاران رسانههای منتسب به جریان اصولگرا، چندان مورد توجه کاربران قرار نگرفته است. اما استفاده روزنامهنگاران جریان اصلاحطلب، بهشدت مورد انتقاد کاربران قرار گرفته است.
شماری قابلتوجهی از این روزنامهنگاران که بارها خبر احضار و فشار آنان مورد توجه رسانههای خارج کشور و شهروندان قرار گرفته بود، از سیمکارتهای سفید استفاده کردند. برخی از آنان که به انتقادها واکنش نشان دادهاند گفتهاند سیمکارت آنها در جریان جنگ ۱۲ روزه سفید شده است.
فاطمه رجبی، از جمله روزنامهنگاری که در جریان اعتراضات سال ۱۴۰۱ بازداشت شد، از سیمکارت سفید استفاده کرده است. رجبی پیشتر به دلیل پافشاری به عدم رعایت حجاب اجباری مورد تحسین کاربران قرار گرفته بود.
الناز محمدی روزنامهنگار و خواهر دوقلوی الهه محمدی، نیز از جلمه استفاده کنندگان از سیمکارت سفید است. الهه به دلیل تهیه گزارش از مراسم یادبود مهسا امینی، بازداشت شد و ۱۷ ماه زندانی بود. الناز برای اطلاعرسانی درباره بازداشت خواهرش بسیار فعال بود. او گفته است در جریان جنگ ۱۲ روزه به او سیمکارت سفید دادهاند.
او نوشت در شرایط جنگی گزارش از «کشتهشدگان غیرنظامی جنگ» را به عنوان وظیفه خود تعیین کرده است و با توجه به قطعی اینترنت به گرفتن خط سفید تن داده است.
او نوشته در آن شرایط جنگی «عملا فرآیند سوژهیابی و ارتباط برقرار کردن با افراد برای نوشتن روایتها ناممکن شده بود، اسمم را به روزنامه دادم تا رد کنند؛ تصمیمی که تحت شرایط جنگی و استیصالی که برای پیش بردن حجم کار سنگین آن روزها داشتم، گرفته شد».
با اینحال این بخش از دلایل او مورد انتقاد کاربران قرار گرفته است. منتقدان نوشتهاند در شرایط قطع اینترنت، «خانواده قربانیان» در ایران هم اینترنت نداشتند، بنابراین سیمکارت سفید محمدی هم نمیتوانسته کمکی به اطلاعرسانی او کند.
نکته قابلتوجه اینکه بر خی از روزنامهنگاران داری سیمکارت سفید از جمله کسانی هستند که صراحتا در نقد استفاده از سیمکارت سفید و اینترنت طبقاتی و فیلترینگ مطالبی نوشته بودند.
برای نمونه، شبنم رحمتی، روزنامهنگار و فعال حقوق زنان، در پستی که دوم خرداد ۱۳۹۷ نوشته بود: «روزنامهنگارم اما اینترنت بدون فیلتر را قبول نمیکنم.» او اضافه کرده بود: «باید روشن کنیم کدوم ور خط ایستادیم.»
اکنون روشن شده است، او از اینترنت بدون فیلتر برای ورود به اینترنت استفاده میکند، هرچند مشخص نیست در زمان نوشتن این پست انتقادی هم از اینترنت بدون فیلتر استفاده می کرده است یا نه.
دفاع از سیمکارت سفید
شهرزاد همتی، سردبیر روزنامه شرق، که انتصاب او به عنوان زن روزنامهنگار به سمت سردبیری مورد توجه قرار گرفته بود، از جمله کاربران سیمکارت سفید بود. احضار او به دادستانی در سال گذشته مورد توجه رسانهها قرار گرفت و موجی از حمایتها را در پی داشت.
او در شبکه «ایکس» چندان فعال نیست. همتی در متنی که در حساب اینستاگرام خود به اشتراک گذاشته، از استفاده از سیمکارت سفید توسط روزنامهنگاران دفاع کرده است. او نوشت به دلیل جنگ ۱۲روزه و حمله اسرائیل ناچار شده سیمکارت سفید دریافت کند، اما تاکید کرده که سیمکارت سفیدش پس از جنگ ۱۲روزه قطع شده است.
همتی با انتقاد از «رانتخوار» نامیدن روزنامهنگارانی که از سیمکارت سفید استفاده کردند، این موضوع را با وام بانکی گرفتن کارکنان بانک و بنزین بیشتر گرفتن رانندگان تاکسی مقایسه کرده است.
او هشدار داد، فشار به روزنامهنگاران درباره استفاده از سیمکارت سفید در نهایت موجب میشود «آن كسانى [روزنامهنگاران داخل ایران] كه حداقل صدايى را مى توانند برسانند هم صدايشان خفه میشود.» نوشتهای که انتقادها به او را در فضای مجازی تشدید کرد.
اکثر روزنامهها و رسانههای رسمی جمهوری اسلامی، در ۱۰ روز اخیر، مطالب مشابهی در دفاع از استفاده از این سیمکارتها منتشر کردند.
وبسایت تابناک، در مطلبی با عنوان «از ضرورت تا رانت: ماجرای تلخ خط سفید خبرنگاری/خبرنگاران ایرانی در کوره فیلترینگ!» به موضوع پرداخته است. این وبسایت، افشای موقعیت مکانی کاربران شبکه ایکس را «توطئه»، ایلان ماسک مالک شبکه ایکس به سفارش سرویسهای اطلاعاتی اسرائیل، توصیف کرده است.
تابناک هدف این «توطئه» را، «ضربه زدن به اعتبار رسانهای ایران، تضعیف اعتماد عمومی به روزنامهنگاران، و ایجاد شکاف عمیق میان مردم و نخبگان رسانهای» ارزیابی کرده است.
ماجرا از کجا آغاز شد؟
شهریور ۱۳۹۸، چند ماه پیش از آبان خونین ۹۸، محمدجواد آذری جهرمی، وزیر وقت ارتباطات در دولت حسن روحانی در مجلس شورای اسلامی حاضر شد.
در این جلسه، او برای اولین بار به صورت عمومی، از موضوع «اینترنت طبقاتی» صحبت کرد. آذری جهرمی گفت: «ما بارها در جلسات مختلف گفتیم [دسترسیها را] طبقهبندی کنیم. نمیشود سطح سیستم [اینترنت] برای پزشک، برای استاد دانشگاه یا برای خبرنگار با سطح یک کودک هشت، نه ساله برابر باشد.»
این طرح آذری جهرمی، که به دلیل حضور در وزارت اطلاعات و نقشش در توسعه اینترانت ملی، با نام «بازجوی جوان» نیز شناخته میشود، پیشتر نیز در بین روزنامهنگاران ایرانی مطرح شده بود.
در همان زمان تعدادی از روزنامهنگاران عمدتا اصلاحطلب از این اینترنت بدون فیلتر که در آن زمان به «اینترنت خبرنگاری» مشهور بود، استفاده میکردند.
نتیجه این استفاده در آبان خونین ۹۸ روشن شد، زمانی که دسترسی عموم شهروندان به مدت حدود یک هفته به طور کامل به اینترنت قطع شد تعداد محدودی از روزنامهنگاران اصلاحطلب در توییتر (شبکه «ایکس» فعلی) حضور داشتند.
آنها معترضان به افزایش قیمت بنزین را «شورشی»هایی توصیف کردند که فروشگاهها و بانکها را «غارت» کردند. روزنامهنگارانی که در جریان آبان ۹۸، با استفاده از خط سفید، علیه معترضان مطالبی منتشر کردند، در رخدادهایی نظیر شلیک عمدی سپاه پاسداران به هواپیمای اوکراینی نیز رویکردی مشابه داشتند.
از آن زمان، همواره شایعه استفاده برخی اشخاص از اینترنت بدون فیلتر مطرح بود، اما تصور نمیشد چنین گسترده باشد.
۱۶ هزار نفر سیمکارت سفید دارند
عباس عبدی، فعال سیاسی و از گردانندگان اصلی انجمن صنفی روزنامهنگاران که سیمکارت سفید دارد، در یادداشتی برای دفاع از استفاده از این سیمکارتها، فاش کرد در ایران ۱۶ هزار نفر از سیمکارت سفید استفاده میکنند.
او درباره سازوکار و تاریخچه موضوع نیز نوشت از دیماه ۱۳۹۶ که پیامرسان تلگرام در ایران فیلتر شد «با پیگیری دولت، نهادهای مربوط قانع شدند» که روزنامهنگاران و فعالان مجازی شامل «محدودیتها» نشوند. او در این یادداشت تصریح کرد این اتفاق با «تلاش» انجمن صنفی روزنامهنگاران رخ داده است.
محافل «خط سفید» در مطبوعات رسمی
دو روزنامهنگار در تحریریههای رسانههای اصلاحطلب که به شرط ناشناسماندن با ایراناینترنشنال گفتوگو کردند، گفتند برخی از روزنامهنگاران رسانههای اصلاحطلب، با نزدیکی به محافل قدرت، گروههایی برای جریانسازی و در مواردی فشار بر سایر روزنامهنگاران بهراه انداختهاند.
آنها میگویند در مورادی جریان استخدام و اخراج از رسانهها با فشار همین گروهها هدایت میشود. گروههایی که به دلیل اینکه اسامی اکثر اعضای آنها در فهرست سیمکارتهای سفید قرار گرفته، به «خط سفیدها» مشهور شدهاند.
روزنامهنگار نخستی که با ایراناینترنشنال گفتوگو کرد، گفت: «این گروهها خیلی قبل از افشای خط های سفید، فراتر از بخشنامههای رسمی که بعضا از سوی مراکزی نظیر شورای عالی امنیت ملی، خطوط را تعیین میکنند به طور نانوشته جریان خبر در رسانههای رسمی و غیر رسمی را هدایت میکردند.»
این منبع گفت: «برای مثال، در محافل خصوصی و گروههای آنلاین، موضوعاتی نظیر حمایت از مسعود پزشکیان، وزرای او، دعوت به شرکت در انتخابات، حمله و تمسخر گروهها و کاربران پادشاهیخواه در دستور کار قرار داشت.»
همین منبع، که از نزدیک در جریان عملکرد یکی از این تیمهاست، برای نمونه توضیح داد: «در جریان جنگ ۱۲ روزه، صحبتها در این گروهها بیشتر حول محور شبیه نشاندادن رضا پهلوی با مسعود رجوی بود، همین موضوع را چند روزنامه در صفحات اصلی خود پوشش دادند.»
او توضیح داد: «معدود روزنامهنگاران اصلاحطلب که کوچکترین تعریف و تمجیدی از سوی کاربران پادشاهیخواه شوند، از سوی همکاران خود به طور غیر مستقیم تهدید و به طور مستقیم بایکوت میشوند.»
فشار برای حمایت از خط سفید
روزنامهنگار دوم به ایراناینترنشنال گفت: «اکنون سالهاست که اکثریت جامعه روزنامهنگاری اصلاحات، خط سفید دارند. پس از افشای موضوع خط سفیدها، معدود کسانی که خط سفید نداشتند، به طور غیر مستقیم در تحریریهها برای حمایت از اکثریت خط سفید مورد فشار قرار گرفتند.»
این روزنامهنگار که اکنون به دلیل فشارها از سوی گروه «خط سفیدها»، به صورت حقالتحریر با مطبوعات همکاری میکند، اضافه کرد: «فشار بر منتقدان خط سفید تازگی ندارد، پیش از این یکی از همکاران به دلیل تلاش برای جمعآوری امضا برای نامهای علیه اینترنت خبرنگاران با فشارهای همین گروهها از کار برکنار شد و اکنون شغل دیگری دارد.»
او درباره دستور کار پیشنهادی برای روزنامهنگاران هم گفت: «در جریان جنگ ۱۲ روزه، گفته میشد حتی اگر به دلیل گرایش سیاسی نمیتوانید از سپاه دفاع کنید، از ارتش دفاع کنید و در انتقاد از کشته شدن غیرنظامیان بنویسید.»
به گفته او اگر کسی با این گروهها هماهنگ نباشد «ممکن است برایش مشکل پیش بیاید، اگر بازداشت شوند، همین گروهها که با برخی رسانههای خارج کشور ارتباط دارند، تلاش میکنند جلوی انتشار خبر آنها را بگیرند».
این روزنامهنگار در اشاره به نام اشخاص تاثیرگذار در این گروههای فشار گفت: «ببینید چه کسانی در انجمن روزنامهنگاران اثرگذارند، چه کسانی کانال باشگاه روزنامهنگاران را اداره میکنند، همانها میتوانند کسی را استخدام یا اخراج کنند.»
او درباره شیوه عملکرد این روزنامهنگاران نوشت: «پیش از جنگ ۱۲ روزه، در جریان انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۴۰۳، هشتگهای مورد استفاده در شبکههای اجتماعی، از سوی این گروهها شروع میشد و بعد از طریق پیامهای خصوصی، سایرین برای پیوستن به آن تشویق میشدند.»
او اضافه کرد: «در زمان ریاست جمهوری ابراهیم رئیسی، تحریریهها حالت دوستانهتری داشتند، اما پس از پیروزی مسعود پزشکیان، بعضی از همکاران که در انتخابات حمایت کردند، از طریق شغلی و پروژهها مورد تشویق گرفتند و همانها اکنون سایرین را تهدید میکنند.»
ایران اینترنشنال مستقلا نمیتواند این ادعاها را تایید را رد کند.
استفاده از خط سفید هرگز اجباری نبوده است
روزنامهنگار نخستی که با ایراناینترنشنال صحبت کرد درباره شیوه اختصاص خط سفید تاکید کرد: «معمولا در روزنامهها مدیران روزنامه پیشنهاد خط سفید میدهند، اما همکاران ثابت و حقالتحریر میتوانند به کسانی که ارتباط دارند درخواست بدهند.»
او ادامه داد: «به هیچ وجه استفاده از خط سفید اجباری نبوده و نیست؛ چه پیش از جنگ ۱۲ روزه و چه پس از آن، فقط با درخواست خود شخص خط سفید فعال میشود.»
او با اشاره به روند فعالشدن خط سفید گفت: «بعد از درخواست که برای خبرنگاران معمولا از طریق معاونت مطبوعاتی وزارت ارشاد اقدام میشود، خط فرد سفید میشود. تا بهحال نشنیدهام که پس از چندماه دوباره نیاز به تایید باشد.»
او درباره تعرفه خط سفید گفت: «مطمئن هستم هیچ هزینه اضافی ندارد و حتی زمانی که به ما پیشنهاد شد، گفته شد تعرفه موبایلمان یک سوم حالت عادی محاسبه خواهد شد.»
روزنامهنگار دوم هم ضمن تایید هزینه پایینتر سیمکارتهای سفید گفت: «اکنون تعرفه آن پایینتر از خط معمول است، اما در زمان وزارت آذریجهرمی در دولت روحانی، رایگان بود.»
سخنان این دو منبع همچنان حاکی از آن است که برخی دارندگان خطهای سفید، به «ترس» و «خیانت» در زمان جنگ ۱۲روزه متهم شدند، تنها به این دلیل که در حسابهای شبکه اجتماعی خود، با سایر دارندگان خط سفید، در محکومیت حمله اسرائیل و نوشتن درباره «کشته شدن غیرنظامیان» یا حمله به «سلطنتطلبان» همراه نشدند.
