وال‌استریت ژورنال: برخلاف پیش‌بینی‌ها، اعتراضات در ایران پس از جنگ ۱۲ روزه گسترش یافت

بر اساس این گزارش، نخستین اعتراض‌ها از بازار تهران و با تعطیلی مغازه‌های طلافروشان و صرافان آغاز شد. افزایش ناگهانی قیمت طلا و فروپاشی ارزش پول ملی، فعالیت اقتصادی این گروه‌ها را با اختلال جدی مواجه کرده و به تشدید نارضایتی‌های معیشتی دامن زده است؛ نارضایتی‌هایی که ریشه در سال‌ها سوءمدیریت، فساد ساختاری و تحریم‌های بین‌المللی دارد.

لوموند می‌نویسد که به‌سرعت، سایر کسبه در نقاط مختلف تهران نیز به این حرکت پیوستند و با تعطیلی واحدهای صنفی خود، در خیابان‌ها تجمع کردند. این اعتراض‌ها سپس به شهرهایی چون اصفهان، شیراز، کرمانشاه و یزد سرایت کرد. در برخی موارد، دانشگاه‌ها نیز شاهد تجمع‌های اعتراضی بودند و نیروهای امنیتی با استفاده از گاز اشک‌آور به آن‌ها واکنش نشان دادند.

در اصفهان، یکی از کسبه در گفت‌وگو با لوموند اعلام کرده است که قطع برق مغازه‌ها توسط یک نفر، باعث شد به‌صورت زنجیره‌ای چندین پاساژ و در نهایت یک خیابان کامل تعطیل شود؛ موضوعی که به گفته او نشان‌دهنده تأثیر اقدام فردی در شکل‌گیری اعتراض‌های گسترده است.

به نوشته لوموند، مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، با لحنی همدلانه وعده شنیدن مطالبات «مشروع» معترضان را داده و وزیر کشور را مأمور گفت‌وگو با نمایندگان آن‌ها کرده است. همچنین تغییر در مدیریت بانک مرکزی از جمله اقدام‌های اعلام‌شده در واکنش به بحران اخیر بوده است. با وجود این، گزارش‌ها حاکی از برخوردهای محدود اما پراکنده نیروهای انتظامی با معترضان است.

لوموند همچنین از ارسال پیامک‌های هشدارآمیز به برخی شهروندان خبر داده که در آن‌ها نسبت به حضور در «تجمعات غیرقانونی» هشدار داده شده و تهدید به برخورد شدید در صورت ادامه اعتراض‌ها مطرح شده است. در همین حال، اعلام تعطیلی چند روزه رسمی در پایان سال، به‌عنوان تلاشی برای مهار گسترش اعتراض‌ها ارزیابی شده است.

این روزنامه تاکید می‌کند که ویژگی متمایز این موج اعتراضی، حضور فعال بخش‌هایی از بدنه اصلی اقتصاد کشور است؛ نه صرفاً گروه‌های نخبه یا دانشجویی. به گفته کارشناسان، این موضوع می‌تواند پیامدهای جدی‌تری برای حاکمیت داشته باشد.

در ادامه گزارش آمده است که شعارهای معترضان از مطالبات اقتصادی فراتر رفته و به‌طور آشکار رنگ و بوی سیاسی به خود گرفته است. از انتقاد مستقیم به رهبران سیاسی گرفته تا مخالفت با سیاست‌های منطقه‌ای ایران، نشان‌دهنده خشم فزاینده طبقه متوسط و اقشار کم‌درآمد است.

لوموند با اشاره به داده‌های اقتصادی می‌نویسد که کاهش شدید قدرت خرید، افزایش سرسام‌آور قیمت مواد غذایی و رکود دستمزدها، زندگی روزمره میلیون‌ها ایرانی را تحت فشار قرار داده است. در چنین شرایطی، بسیاری از خانواده‌ها ناچار به خرید اقساطی مایحتاج اولیه شده‌اند.

در بخش پایانی، این روزنامه ریشه‌های بحران را علاوه بر مشکلات داخلی، در تشدید تحریم‌های بین‌المللی و سیاست‌های پولی اخیر بانک مرکزی ایران می‌داند؛ سیاست‌هایی که به گفته تحلیلگران، بیش از آنکه به نفع واردکنندگان و مصرف‌کنندگان باشد، منافع صادرکنندگان بزرگ و نهادهای نزدیک به قدرت را تأمین می‌کند.

لوموند نتیجه می‌گیرد که هرچند برخی ناظران فروپاشی فوری نظام سیاسی ایران را بعید می‌دانند، اما عمق نارضایتی اجتماعی و تداوم فشارهای اقتصادی، چشم‌انداز ثبات را با ابهام جدی مواجه کرده است.

اقدام متقابل تهران – واکنشی انتقام جویانه
تهران در واکنش به تصمیم سال گذشته اتاوا برای تروریستی اعلام کردن سپاه پاسداران، نیروی دریایی کانادا را در فهرست سازمان‌های تروریستی خود قرار داد. وزارت امور خارجه حکومت ایران با استناد به قانونی که در سال ۱۳۹۸ (۲۰۱۹) در پاسخ به اقدام مشابه آمریکا تصویب شده بود، مدعی است که اقدام کانادا در سال ۱۴۰۳ علیه سپاه، نقض قوانین بین‌المللی بوده و اکنون بر اساس اصل «عمل متقابل»، نیروی دریایی سلطنتی کانادا را مشمول این قانون و برچسب «تروریستی» می‌داند.

دفاع اتاوا از قرار دادن سپاه پاسداران در فهرست تروریستی
جان ببکاک، سخنگوی وزارت خارجه کانادا، در پاسخ به ایران‌اینترنشنال تصریح کرد که این کشور در خرداد ۱۴۰۳، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را بر اساس ارزیابی‌های دقیق، مستند و مبتنی بر شواهد در فهرست گروه‌های تروریستی قانون کیفری کانادا قرار داده است. به گفته او، این شواهد نشان‌دهنده دست داشتن مستقیم یا غیرمستقیم سپاه در اقدامات تروریستی است؛ در حالی که اقدام متقابل ایران فاقد هرگونه مبنای واقعی است.

• 

  جمهوری اسلامی نیروی دریایی کانادا را «تروریستی» اعلام کرد

سیاست «تعامل کنترل‌شده» و فشار تحریمی
این مقام کانادایی تاکید کرد که اتاوا همچنان سیاست «تعامل کنترل‌شده» را در قبال تهران دنبال می‌کند. این سیاست، تماس‌های دیپلماتیک را صرفاً به چهار محور برنامه هسته‌ای، امنیت منطقه‌ای، حقوق بشر و مسائل کنسولی محدود می‌کند.

او همچنین اشاره کرد که در حال حاضر ۲۱۵ مقام حقیقی و ۲۵۶ نهاد وابسته به جمهوری اسلامی به دلیل حمایت از تروریسم و نقض صلح و امنیت بین‌المللی تحت تحریم‌های کانادا قرار دارند.

وضعیت حقوق بشر و قطعنامه‌های بین‌المللی
سخنگوی وزارت خارجه کانادا وضعیت حقوق بشر در ایران را «عمیقاً نگران‌کننده» توصیف کرد و افزود: «کانادا در سال ۱۴۰۴ (۲۰۲۵) برای بیست‌وسومین سال متوالی، رهبری تصویب قطعنامه وضعیت حقوق بشر ایران را در مجمع عمومی سازمان ملل بر عهده داشته است.» او همچنین یادآور شد که در تاریخ ۲۴ آذر ۱۴۰۴، چهار مقام ارشد ایرانی دیگر به دلیل نقش داشتن در نقض گسترده و سیستماتیک حقوق بشر در فهرست تحریم‌های جدید قرار گرفته‌اند.

واکنش به اعتراضات داخلی و هشدارهای مسافرتی
ببکاک، در پایان خاطرنشان کرد که اتاوا از گزارش‌های مربوط به اعتراضات اقتصادی در ایران آگاه است و از مقامات ایرانی خواست تا به حقوق بنیادین شهروندان از جمله آزادی بیان و حق تجمع مسالمت‌آمیز احترام بگذارند.

با توجه به نبود نمایندگی دیپلماتیک کانادا در تهران، به شهروندان کانادایی اکیداً توصیه شده است که پیش از سفر، آخرین هشدارهای امنیتی را در وب‌سایت رسمی دولت کانادا بررسی کنند.

کانال‌های تلگرامی دانشجویی در ایران گزارش دادند که سریرا کریمی، دانشجوی ورودی ۱۴۰۳ رشته علوم سیاسی و دبیر شورای‌ صنفی دانشکده حقوق و علوم‌سیاسی و عضو شورای‌ صنفی کل دانشگاه تهران، چهارشنبه‌شب دهم دی پس از حمله نیروهای امنیتی به منزل خانواده خود بازداشت شد.

ساعاتی بعد روابط عمومی شورای صنفی کل دانشگاه تهران از آزادی کریمی خبر داد.

پیش از این شورای صنفی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران خبر داده بود که در جریان بازداشت کریمی، سه دانشجوی دانشگاه تهران، از جمله آروین حسینی، دانشجوی رشته جامعه شناسی، همراه با یکی دیگر از دانشجویان همین رشته و کوثر خزائی، دانشجوی رشته فلسفه، در منزل خانودگی او حضور داشتند.

به گفته این شورا، ماموران امنیتی ضمن حبس موقت این دانشجویان در منزل شخصی خانواده کریمی، کارت شناسایی و مدارک آنها را ضبط کردند و به آنها گفتند تا در روزهای آینده، برای «ادای توضیحات» احضار خواهند شد.

همزمان، به گزارش کانال‌های دانشجویی، ماموران امنیتی چهارشنبه شب اقدام به بازداشت چند دانشجوی دختر در مقابل دانشگاه بهشتی تهران کردند. همچنین امیرحسین قلی‌زاده، از دانشجویان پسر، نیز بازداشت شد که ساعاتی بعد خبر آزادی‌اش توسط کانال صنف مستقل دانشجویان بهشتی منتشر شد.

ایران‌اینترنشنال بطور مستقل نمی‌تواند جزییات این گزارش‌ها را تایید کند.

این ماموران به خوابگاه‌های دانشگاه بهشتی نیز حمله کردند و به نوشته کانال تلگرامی «دانشگاه تهران – دانشجو»، پس از آسیب دیدن یکی از دانشجویان دختر و انتقال او به بیمارستان،‌ «وضعیت پرالتهابی در خوابگاه‌ها حاکم شد.»

بر اساس گزارش‌ها، دانشجویان پسر و دختر خوابگاه‌ها در واکنش به حمله ماموران امنیتی تجمع کردند و شعار «مرگ بر دیکتاتور» سردادند.

به گزارش کانال تلگرامی دانشجویان متحد، دانشجویان همچنین شعار دادند: «امسال می‌ده کشته سپاه، مرگ بر کل نظام»، «کشته ندادیم که سازش کنیم، رهبر قاتل رو ستایش کنیم»، «مرگ بر خامنه‌ای» و «آزادی، آزادی، آزادی.»

خبرنامه امیر کبیر به نقل از «یک منبع آگاه» ‌نوشت: «دانشجوها با حراست درگیر شدند و مورد ضرب و شتم قرار گرفتند. همزمان یک دانشجو توسط نیروهای حراست به اتاق حراست واقع در درب ورودی مجتمع منتقل شد.»

به گزارش کانال صنف مستقل دانشجویان بهشتی، پس از «تجمع مشترک» دختران و پسران خوابگاه‌های کوی دختران و پسران دانشگاه بهشتی، امیرحسین قلی‌زاده که برای ساعاتی بازداشت شده بود، آزاد شد و به خوابگاه بازگشت.

«نقش دانشجویان در فضای سیاسی ایران محدود به دانشگاه نخواهد ماند»

ساسان اردکانی،‌ مسئول تشکل دانشجویان پیشرو، در گفت‌وگو با ایران‌اینترنشنال، در مورد اعتراضات روزهای اخیر به این این موضوع اشاره کرد که «اعتراضات به گونه‌ای شروع شد که جمهوری اسلامی تصور می کرد می‌تواند آنها را کنترل و مدیریت کند و تلاش می‌کرد جنبه صنفی به آن بدهد و می‌گفت اصناف مختلف در حال اعتراض هستند و اعتراض‌شان به حق است.»

او افزود: «اما این موضوع خیلی سریع با اعتراضات مردمی و به خصوص، با اعتراضات دانشجویی و رادیکالیزه شدن آنها به طور کامل تغییر کرد.»

اردکانی اشاره کرد که در روز نخست اعتراضات، شعارها «شعارهایی بودند که نمی‌شد از آنها همبستگی سراسری را دریافت کرد ولی جنبش دانشجویی توانست از این موضوع گذر کند که جامعه بگوید: من خوبم - تو بدی، و از آنجا مطالبات مردمی مطرح شد.»

او اضافه کرد که در این مرحله، شعارهای «زن، زندگی، آزادی»، «آزادی آزادی» و «فقر، فساد، گرونی، می‌ریم تا سرنگونی» مطرح شدند که «متوجه شخص خامنه‌ای و جمهوری اسلامی» بودند بدون اینکه تجمع‌ها به درگیری بین دانشجویان و «نیروهای سرنگونی‌طلب» منجر شود.

اردکانی با تاکید بر این نکته که «نقش دانشجویان در فضای سیاسی ایران به هیچ عنوان محدود به دانشگاه نخواهد ماند»، گفت که دانشجویان در یک فضای همبسته قرار دارند، حاضرند حرف دیگری را بشنوند و نمی‌خواهند دیگری را حذف کنند.

او تاکید کرد که اتحاد عمل دانشجویان و پیشبرد یک جنبش اعتراضی قدرتمند، حکومت را مجبور به تعطیلی دانشگاه‌ها کرد تا شاهد فرسایش نیروهای خود در دانشگاه‌ها و سپس در خیابان‌های شهرها نشود.

سارا سیاهپور، فعال صنفی و معلم اخراجی، با تاکید بر اینکه زنان در اعتراضات و اعتصابات اجتماعی نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا می‌کنند که فراتر از حضور فیزیکی در تجمعات است، به ایران‌اینترنشنال گفت: «آنها نه تنها به‌عنوان شرکت‌کننده حضور دارند، بلکه به‌عنوان نیروی محرک، نماد شجاعت و عامل ایجاد همبستگی اجتماعی عمل می‌کنند.»

در همین ارتباط، می‌توان به زن جوانی اشاره کرد که جلودار اعتراض‌ها در بازار بزرگ تهران بود.

سیاهپور در ادامه سخنانش در مورد حضور گسترده زنان و دختران در اعتراضات افزود: «مطالعات و مشاهدات میدانی نشان می‌دهد که حضور زنان در صفوف اول اعتراضات باعث افزایش روحیه و انگیزه سایر شرکت‌کنندگان، به‌ویژه جوانان و دانشجویان، می‌شود و این خود موجب گسترش دامنه حرکت‌های اعتراضی خواهد شد.»

در ویدیوهایی نیز زنان مشاهده می‌شوند که در صفوف مقدم تظاهرات حرکت می کنند.

همچنین یک ویدیوی ارسالی به ایران‌اینترنشنال نشان می‌دهد زنان با حضور در اعتراضات به افزایش قیمت دلار، همراه با بازاریان معترض، شعار «مرگ بر دیکتاتور» سر می‌دهند.

زنان، نماد مقاومت و شجاعت

سیاهپور در بخشی از مصاحبه خود با ایران‌اینترنشنال افزود: «مطالعات و مشاهدات میدانی نشان می‌دهد که حضور زنان در صفوف اول اعتراضات باعث افزایش روحیه و انگیزه سایر شرکت‌کنندگان، به‌ویژه جوانان و دانشجویان، می‌شود و این خود موجب گسترش دامنه حرکت‌های اعتراضی خواهد شد.»

سیاهپور معتقد است که نقش زنان در اعتراضات چند بعد اساسی دارد و اضافه کرد: «از یک سو، آنان با ایستادگی در مواجهه با نیروهای امنیتی و حضور در نقاط حساس تجمعات، نماد مقاومت و شجاعت می‌شوند، و این نقش الگوساز، دیگر افراد جامعه را ترغیب می‌کند تا فعالانه در اعتراضات مشارکت کنند.»

او همچنین با اشاره به اینکه «از سوی دیگر، زنان با حضور خود، انسجام و همبستگی میان اقشار مختلف را تقویت می‌کنند و توان حرکت‌های اعتراضی را به‌صورت شبکه‌ای و سازمان‌یافته افزایش می‌دهند» افزود: «علاوه بر این، دیده شدن حضور زنان در اعتراضات، از طریق رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی، صدای اعتراضات را تقویت و جهانی می‌کند و باعث جلب توجه افکار عمومی داخلی و بین‌المللی می‌شود.»

سیاهپور در پاسخ به این پرسش که تاثیر‌گذاری پیوستن زنان و دیگر اقشار، مانند معلمان، پرستاران، کارگران و کارکنان ادارات، و همچنین سایر گروه‌های اجتماعی به اعتراضات، چه خواهد بود، گفت: «اثرگذاری این حرکت‌ها به شکل قابل توجهی افزایش می‌یابد، می‌تواند اعتصابات پراکنده را به یک جنبش اجتماعی منسجم، پایدار و تاثیرگذار تبدیل کند، انسجام، اعتبار و قدرت اجتماعی جنبش را تقویت کند و مسیر تحقق اهدافی مانند عدالت، آزادی و برابری را هموارتر ‌سازد.»

او تاکید کرد که این به هم پیوستگی باعث گسترش دامنه اعتصابات، ایجاد هماهنگی میان گروه‌های مختلف و افزایش فشار اجتماعی و سیاسی خواهد شد.

سیاهپور اشاره می‌کند که از منظر تحلیل اجتماعی، ترکیب حضور زنان پیشرو با مشارکت سایر اقشار، فرآیند شکل‌گیری جنبش‌های فراگیر را تسریع می‌کند و ظرفیت جنبش برای تبدیل شدن به یک حرکت اجتماعی منسجم و اثرگذار را افزایش می‌دهد.

او با تاکید براینکه «زنان به عنوان عامل تکثیر اجتماعی مشارکت عمل می‌کنند» گفت شجاعت و حضور آنان سبب می‌شود که دیگر گروه‌ها نیز اعتماد به نفس پیدا کنند و وارد میدان شوند. به باور او این تعامل میان زنان و دیگر اقشار، نه تنها موجب تقویت جنبش‌های اعتراضی می‌شود، بلکه فرصت شکل‌گیری تغییرات ساختاری و اجتماعی عمیق‌تر را فراهم می‌کند.

حضور پرشمار زنان در اعتراضات

مریم دهکردی، روزنامه‌نگار و عضو تحریریه ایران وایر، در گفت‌وگو با ایران‌اینترنشنال در مورد شرکت گسترده زنان در اعتراضات سراسری روزهای اخیر در ایران گفت: «به رغم اینکه خاستگاه این اعتراضات، اساسا در بخش سنتی و مرکزی تهران و در بازار تهران بود که زنان بیشتر خریدار هستند و به طور مستمر در آنجا حضور ندارند، اما شرکت آنها در ویدیوها، نشاندهنده پرشمار بودن تعداد زنان است.»

او با اشاره به اینکه این حضور پرشمار زنان و از جمله در دانشگاه‌ها در شرایطی است که ذره‌ای از فشار و آزار حکومت بر زنان از زمان اعتراضات سال ۱۴۰۱ تاکنون کم نشده است، گفت آنها از بابت تلاش‌های خود همچنان تهدید و احضار می‌شوند، برای‌شان پرونده‌های قضایی تشکیل می‌شود و حتی مشکلات خانوادگی زیادی را هم تحمل می‌کنند اما همچنان در صحنه حضور دارند.

تورج اتابکی، پژوهشگر ارشد پژوهشکده بین‌المللی تاریخ اجتماعی، می‌گوید با آغاز اعتراضات بازاریان، خیلی زود دیگر اقشار جامعه هم به آن‌ها پیوستند.

به‌گفته او، این در حالی است که حکومت هیچ برنامه روشنی برای بهبود وضعیت اقتصادی و اجتماعی ندارد.