پیام اخوان، فعال حقوق بشر ایرانی-کانادایی و دادستان پیشین دادگاه رسیدگی به جنایات جنگی سازمان ملل، ابراز امیدواری کرد مقامهای جمهوری اسلامی مانند سران آلمان نازی محاکمه شوند و عدالت در مورد آنها به اجرا درآید.
اخوان جمعه سوم بهمن در مصاحبه با خبرگزاری رویترز گفت ابعاد جنایات جمهوری اسلامی در جریان اعتراضات اخیر «بیسابقه» بوده است.
او افزود: «تلاش ما این است که بستر عدالت انتقالی در ایران را فراهم کنیم؛ نوعی لحظه نورنبرگ برای کشور.»
مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران، دوم بهمن اعلام کرد شمار کشتهشدگان در اعتراضات سراسری ممکن است بیش از ۲۰ هزار نفر باشد.
دادگاههای نورنبرگ پس از پایان جنگ جهانی دوم برای محاکمه رهبران آلمان نازی برگزار شدند. هدف اصلی این دادگاهها رسیدگی به جنایتهای جنگی، جنایت علیه بشریت و نسلکشی بود.
بدین ترتیب، مقامهای آلمان نازی بهصورت شخصی در برابر حقوق بینالملل پاسخگو شدند و اصل «دستور مافوق» بهعنوان دفاع مورد پذیرش قرار نگرفت.
این دادگاهها نقش مهمی در شکلگیری حقوق کیفری بینالمللی، تعریف جنایت علیه بشریت و ایجاد مبنای حقوقی برای دادگاههای بینالمللی بعدی داشتند.
برگزاری نشست ویژه شورای حقوق بشر سازمان ملل
اخوان یکی از دادستانهای دادگاه سازمان ملل برای محاکمه متهمان جنایت جنگی در یوگسلاوی سابق بود.
او قرار است در نشست ویژه شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد که سوم بهمن در خصوص تحولات اخیر ایران در ژنو برگزار میشود، سخنرانی کند.
بر اساس نامهای که ایرلند تهیه کرده، دستکم ۵۰ کشور از برگزاری این نشست برای بررسی گزارشهای معتبر درباره اعمال خشونت، سرکوب معترضان و نقض قوانین بینالمللی حقوق بشر در سراسر ایران حمایت کردهاند.
تصمیمگیری درباره تمدید فعالیت هیئت حقیقتیاب سازمان ملل که بهدنبال خیزش «زن، زندگی، آزادی» تشکیل شده، در دستور کار این نشست ویژه قرار دارد.
این طرح پیشنهادی همچنین خواستار انجام تحقیقات فوری درباره موارد نقض حقوق بشر و جرائم رخداده در جریان انقلاب ملی ایرانیان است. تحقیقاتی که با هدف «استفاده احتمالی در روندهای حقوقی آینده» انجام خواهند شد.
گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال از شهرهای مختلف ایران در روزهای اخیر از تشدید سرکوب، فضای حکومت نظامی و نقض گسترده حقوق شهروندان حکایت دارد. از برخورد خشن با معترضان تا فشار بر کادر درمان، استقرار نیروهای مسلح در خیابانها و روایتهای تکاندهنده از کشتهشدگان.
رویترز در ادامه گزارش خود نوشت فعالان حقوق بشر امیدوارند که برگزاری نشست اضطراری شورای حقوق بشر سازمان ملل بتواند فشار بیشتری بر جمهوری اسلامی وارد کند.
آزاده پورزند، سخنگوی ائتلاف «ایمپکت ایران»، گفت: «این نشست پیام روشنی به مقامهای ایرانی میفرستد مبنی بر اینکه جامعه جهانی اقدامات آنان را بهدقت زیر نظر دارد و سرکوب صداهای معترض را تحمل نخواهد کرد.»
ایمپکت ایران شامل ۱۹ سازمان غیردولتی فعال در زمینه حقوق بشر در ایران است.
بر اساس دادههای شرکت کپلر که در اختیار ایراناینترنشنال قرار گرفته، ایران در سال ۲۰۲۵ بهطور میانگین روزانه ۱.۳۸ میلیون بشکه نفت خام و میعانات گازی به چین صادر کرد. رقمی که تنها هفت درصد کمتر از سال ۲۰۲۴ است.
با توقف صادرات نفت ایران به سوریه در دسامبر ۲۰۲۴، چین در عمل طی یک سال گذشته تنها خریدار نفت خام ایران بوده است.
برخلاف نفت خام، صادرات فرآوردههای نفتی ایران، از جمله نفت کوره (مازوت)، نفتا و گاز مایع (الپیجی)، از تنوع بیشتری برخوردار است و این محمولهها عمدتا به چین، امارات متحده عربی، مالزی و سنگاپور ارسال میشوند.
دادههای کپلر همچنین حاکی از آن است که ایران در سال گذشته میلادی بهطور میانگین روزانه ۱۹۰ هزار بشکه نفتا و ۲۵۶ هزار بشکه نفت کوره صادر کرد که در مجموع نسبت به سال ۲۰۲۴ از کاهشی حدودا ۱۳ درصدی حکایت دارد.
این روند نه بهدلیل تشدید تحریمهای آمریکا، بلکه حاصل کمبود فزاینده گاز در داخل کشور بود. این بحران نیروگاهها و واحدهای صنعتی را به افزایش مصرف نفت کوره سوق داد و در نهایت به کاهش حجم صادرات انجامید.
دادههای کپلر و ورتکسا، شرکتهای ردیابی نفتکش، نشان میدهد افت محدود صادرات نفت خام ایران با افزایش صادرات گاز طبیعی و گاز مایع جبران شده است.
ایران همچنین به صادرات گاز طبیعی به ترکیه و عراق ادامه داد.
تهران و بغداد در این خصوص آمار رسمی منتشر نمیکنند. در سوی دیگر، دادههای وزارت انرژی ترکیه حاکی از آن است که واردات گاز طبیعی از ایران در ۱۱ ماه نخست سال ۲۰۲۵ نسبت به مدت مشابه سال پیش از آن حدود ۹ درصد افزایش یافت.
یکی از دلایلی که تحریمهای آمریکا نتوانسته صادرات انرژی ایران را بهطور چشمگیری محدود کند، تداوم فعالیت «ناوگان سایه» است؛ شبکهای از نفتکشها که با تغییر پرچم، خاموش کردن سیستمهای رهگیری، انتقال محموله از کشتی به کشتی و ساختارهای مالکیتی غیرشفاف، نفت تحریمی را جابهجا میکند.
طبق برآوردهای موسسه تانکرترکرز، سال گذشته میلادی حدود ۱۵۰۰ نفتکش در سراسر جهان در فعالیتهای ناوگان سایه دست داشتند که نزدیک به ۴۰ درصد آنها به حمل نفت ایران مرتبط بودند.
ایالات متحده در سال ۲۰۲۵ تحریمهای خود را علیه نفتکشهای دخیل در ناوگان سایه تشدید کرد.
با این حال، دادههای موجود نشان میدهد صدها کشتی خارج از فهرست تحریمها همچنان از مسیرهای تجاری غیرشفاف و شبکههای واسطهای در انتقال نفت ایران فعال هستند و این موضوع توان اجرایی اقدامات آمریکا را تضعیف میکند.
بنا بر دادههای جدید کپلر، انقلاب ملی ایرانیان طی هفتههای اخیر تاثیر محسوسی بر حجم صادرات نفت و فرآوردههای نفتی کشور نداشته است.
در شرایطی که پکن همچنان تنها خریدار نفت خام و میعانات گازی تهران محسوب میشود، امارات متحده عربی، از نزدیکترین متحدان منطقهای واشینگتن، به بزرگترین واردکننده نفت کوره ایران تبدیل شده و نزدیک به ۷۰ درصد از صادرات ایران را به خود اختصاص داده است.
بر اساس برآوردهای ایراناینترنشنال، ارزش کل صادرات نفت خام، فرآوردههای نفتی و گاز طبیعی ایران در سال گذشته بدون احتساب تخفیفها و هزینههای دور زدن تحریمها، حدود ۶۰ میلیارد دلار بود.
این رقم نشان میدهد ارزیابیهای اولیه واشینگتن درباره سقوط شدید صادرات نفت ایران تا سطح ۹۰ درصد، با دادههای موجود همخوانی نداشته و اثر عملی تحریمها بهمراتب محدودتر از آن چیزی بوده که در ابتدا پیشبینی میشده است.
این مقام آمریکایی که نخواست نامش فاش شود، شامگاه پنجشنبه دوم بهمن گفت این زندانیان تابعیت کشورهای مختلف، از جمله برخی کشورهای اروپایی را دارند و در فرآیند انتقال آنها، اولویت با «خطرناکترین» اعضای داعش است.
اول بهمن، فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) خبر داد نیروهای این کشور ۱۵۰ زندانی داعش را از یک بازداشتگاه در استان حسکه سوریه به عراق منتقل کردهاند.
سنتکام هدف از این اقدام را جلوگیری از فرار زندانیان عنوان کرد.
روند انتقال زندانیان داعش پس از تضعیف سریع نیروهای تحت رهبری کُردها در شمال شرق سوریه آغاز شده است.
نگرانیها در این خصوص بهدنبال فرار حدود ۲۰۰ عضو ردهپایین داعش از زندان الشدادی در ۳۰ دی شدت گرفت. نیروهای دولتی سوریه توانستند شمار زیادی از آنها را مجددا بازداشت کنند.
قدردانی روبیو از عراق بهدلیل پذیرش زندانیان داعش
رویترز در ادامه به نقل از منابع عراقی نوشت زندانیان داعش که تاکنون از سوریه به عراق منتقل شدهاند، تابعیتهای مختلفی دارند.
بر اساس این گزارش، بیشترین تعداد را عراقیها تشکیل میدهند و در کنار آنها، اتباعی از سایر کشورهای عربی و نیز شهروندان بریتانیا، بلژیک، فرانسه، آلمان و سوئد دیده میشوند.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، دوم بهمن از بغداد بهدلیل پذیرش این زندانیان قدردانی کرد.
او گفت اعضای غیرعراقی داعش بهطور موقت در عراق نگهداری میشوند و واشینگتن از کشورهای مربوطه میخواهد شهروندان خود را بازگردانند تا عدالت درباره آنها به اجرا درآید.
در فاصله سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۷، داعش در اوج قدرت خود حدود یکسوم از خاک سوریه و عراق را تحت کنترل درآورده بود.
پس از قدرت گرفتن داعش در سوریه، گروهی از سربازان آمریکایی در این کشور مستقر شدند و همراه با نیروهای دموکراتیک سوریه به رهبری کُردها، برای بیرون راندن داعش از مناطق تحت تصرف آن در شمال و شرق سوریه جنگیدند.
سرانجام در سال ۲۰۱۹، ائتلاف تحت رهبری ایالات متحده به همراه متحدان محلیاش آخرین پایگاه داعش را تصرف کردند.
زندانیان وابسته به داعش از زندانهایی در استان حسکه سوریه به عراق منتقل میشوند. در سالهای گذشته، حفاظت از این مراکز با همکاری نیروهای دموکراتیک سوریه و آمریکا انجام میشد.
نیروهای دموکراتیک سوریه که با نام اختصاری «قسد» نیز شناخته میشود، از قومیتهای مختلف از جمله کُردها، عربها، آشوریها و ترکمنها تشکیل شده است، اما رهبری نظامی آن را گروه کُردی یگانهای مدافع خلق (یپگ) بر عهده دارد.
آمریکا بهدنبال خروج از سوریه
در زمان حکومت بشار اسد، نیروهای دموکراتیک سوریه پس از بیرون راندن داعش، کنترل مناطقی در شمال شرق سوریه را به دست گرفتند و یک ساختار خودگردان با نهادهای مستقل غیرنظامی و نظامی ایجاد کردند.
با این حال، پس از سرنگونی اسد و روی کار آمدن احمد الشرع، دولت جدید سوریه در مسیر بازپسگیری کنترل کامل کشور، از جمله مناطق تحت نفوذ کردها، گام برداشت.
در هفتههای اخیر، دولت سوریه بخشهای گستردهای از شمال و شرق کشور را از دست نیروهای کرد خارج کرده است.
ایالات متحده هماکنون حدود هزار نیروی نظامی در سوریه دارد، اما از مدتها پیش بررسی گزینههای خروج و پایان دادن به حضور نظامی خود را آغاز کرده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، که روابط نزدیکی با الشرع برقرار کرده، تحریمهای دمشق را لغو و از پیوستن این کشور به ائتلاف بینالمللی مقابله با داعش استقبال کرده است.
تام باراک، فرستاده ویژه آمریکا، ۳۰ دی گفت ماموریت اصلی نیروهای دموکراتیک سوریه تا حد زیادی به پایان رسیده و واشینگتن قصدی برای ادامه حضور بلندمدت در سوریه ندارد.
