همزمان با افزایش تنشها در آبهای منطقه، ارتش ایالات متحده اعلام کرد یک پهپاد ایرانی را که با نیتی «نامشخص و تهاجمی» به ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن در دریای عرب نزدیک میشد، سرنگون کرده است؛ رخدادی که تنها ساعاتی پس از مزاحمت دریایی نیروهای ایران برای یک نفتکش آمریکایی رخ داد.
به گزارش رویترز و آسوشیتدپرس، ارتش ایالات متحده روز سهشنبه ۱۴ بهمن اعلام کرد یک پهپاد ایرانی از نوع «شاهد-۱۳۹» را که به ناو هواپیمابر یواساس آبراهام لینکلن در دریای عرب نزدیک میشد، هدف قرار داده و سرنگون کرده است.
فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) در بیانیهای اعلام کرد این پهپاد بهطور «تهاجمی» و با «نیت نامشخص» به ناو هواپیمابر نزدیک شده و با وجود اقدامات تنشزدا از سوی نیروهای آمریکایی که در آبهای بینالمللی فعالیت میکردند، به پرواز خود ادامه داده است. به گفته سنتکام، این پهپاد در نهایت توسط یک جنگنده اف-۳۵سی نیروی دریایی آمریکا منهدم شد.
بر اساس این بیانیه، ناو هواپیمابر ابراهام لینکلن در زمان حادثه حدود ۵۰۰ مایل (۸۰۰ کیلومتر) از سواحل جنوبی ایران فاصله داشته و در این رویداد هیچیک از نیروهای آمریکایی آسیب ندیده و خسارتی به تجهیزات وارد نشده است.
یک مقام آمریکایی نیز در گفتوگو با رویترز این سرنگونی را تایید کرد و گفت پهپاد ایرانی در حال نزدیک شدن مستقیم به ناو بوده است.
سنتکام همچنین اعلام کرد که این حادثه تنها چند ساعت پس از رویدادی دیگر رخ داده که در آن نیروهای ایرانی یک کشتی تجاری با پرچم آمریکا و خدمه آمریکایی را در تنگه هرمز مورد «مزاحمت و تهدید» قرار دادند.
به گفته ارتش آمریکا، نفتکش «استینا ایمپرتیو» هنگام عبور از تنگه هرمز با نزدیک شدن دو قایق تندرو سپاه پاسداران و یک پهپاد ایرانی از نوع «مهاجر» مواجه شد؛ شناورهایی که با سرعت بالا به کشتی نزدیک شده و آن را به بازرسی و توقیف تهدید کردند.
پیشتر نیز منابع دریایی و شرکتهای امنیتی اعلام کرده بودند قایقهای تندرو ایرانی به این نفتکش دستور توقف داده بودند، اما کشتی بدون ورود به آبهای داخلی ایران و در حالی که تحت اسکورت یک ناو جنگی آمریکا بود، به مسیر خود ادامه داد.
فرماندهی مرکزی آمریکا یکشنبه ۱۱ بهمن با صدور بیانیهای هشدار داده بود که هرگونه رفتار ناایمن یا غیرحرفهای در نزدیکی نیروهای آمریکایی، شرکای منطقهای یا کشتیهای تجاری از سوی نیروهای وابسته به جمهوری اسلامی میتواند خطر برخورد، تشدید تنش و بیثباتی را افزایش دهد.
اکسیوس: تهران خواستار برگزاری نشست دوجانبه در عمان با آمریکا شد
این تحولات در شرایطی رخ میدهد که آمریکا حضور نظامی خود را در منطقه افزایش داده و همزمان گفتوگوهای احتمالی میان تهران و واشینگتن در دستور کار قرار دارد؛ وضعیتی که به گفته ناظران، خطر تشدید ناخواسته تنشها در آبهای حساس منطقه را افزایش داده است.
این در حالی است که اکسیوس به نقل از دو منبع مطلع گزارش داد جمهوری اسلامی خواستار تغییر محل مذاکرات از استانبول به عمان و همچنین برگزاری آن به صورت دوجانبه، تنها با آمریکا، شده است. این در حالی است که پیشتر قرار بود نمایندگانی از چند کشور عربی و اسلامی نیز بهعنوان ناظر در مذاکرات حضور داشته باشند.
به گفته منابع اکسیوس، هدف جمهوری اسلامی از طرح دیدار دوجانبه هم به این دلیل است که گفتگو تنها حول موضوع هستهای باشد و نه موضوعات مرتبط با برنامه موشکی و منطقهای ایران.
اکسیوس به نقل از این منابع افزود اگر این خواستههای جدید به لغو گفتوگوهای روز جمعه منجر شود، ممکن است دونالد ترامپ از مسیر دیپلماتیک خارج شود و به گزینه نظامی نزدیکتر شود؛ آن هم در زمانی که آمریکا حجم گستردهای از توان نظامی را در خلیج فارس مستقر کرده است.
در همین رابطه، سخنگوی کاخ سفید، کارولین لیویت، به شبکه فاکسنیوز گفت ایالات متحده یک پهپاد ایرانی را سرنگون کرده است. او تاکید کرد که با وجود این رویداد، مذاکرات با ایران که قرار است اواخر این هفته برگزار شود، همچنان طبق برنامه در دستور کار قرار دارد.
بر اساس این گزارش، استقرار جدید شامل ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن به همراه سه ناوشکن مجهز به موشکهای تاماهاوک است که از ۲۶ ژانویه وارد حوزه عملیاتی فرماندهی مرکزی آمریکا شده و اکنون در شمال دریای عرب قرار دارد. واشینگتنپست مینویسد هرچند این آرایش از تجمع پیش از حملات سال گذشته به تاسیسات هستهای ایران کوچکتر است، اما «تهدیدی نظامیِ معتبر» در اختیار دونالد ترامپ قرار میدهد و احتمال گسترش آن در روزهای آینده وجود دارد.
به گفته دِینا استرول، مقام پیشین پنتاگون، «صحنه عملیات» در حال آمادهسازی است تا در صورت دستور رییسجمهوری، گزینههای تهاجمی گستردهتری فراهم باشد؛ اینبار بدون هدف «کاملاً محدود» مشخص. فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) درباره جزئیات اظهارنظر نکرده است.
واشینگتنپست با اتکا به دادههای ماهوارهای و رهگیری پروازها گزارش میدهد بیش از سه دوجین هواپیمای آمریکایی، از جمله جنگندهها، پهپادها، هواپیماهای سوخترسان، شناسایی و ترابری، از ۱۳ ژانویه به اینسو به پایگاههای منطقه منتقل شدهاند؛ عمدتاً به پایگاه العدید در قطر.
دستکم ۱۲ فروند «اف۱۵ای» و ۹ فروند «اِی۱۰سی» در پایگاه موفقالسلطی اردن دیده شدهاند؛ همان اسکادرانی که در جنگ ۱۲روزه ژوئن گذشته میان اسرائیل و ایران فعال بود. همچنین حضور هواپیماهای «اچسی۱۳۰جی» (جستوجو و نجات در محیطهای درگیری) و پهپاد «امکیو۹ریپر» بهعنوان نشانهای از آمادگی برای عملیاتهای پرریسکتر ذکر شده است.
در دریا، افزون بر لینکلن، دستکم هشت ناو دیگر، از جمله ناوشکنهای «مکفال» و «میتچر» نزدیک تنگه هرمز، مستقرند. تصاویر ماهوارهای از آنچه تحلیلگران «ناو حامل پهپاد» ایرانی (شهید باقری) میخوانند نیز حکایت دارد. سنتکام هشدار داده هر رفتار «ناایمن و غیرحرفهای» در آبها و آسمان بینالمللی خطر برخورد و تشدید تنش را افزایش میدهد.
از منظر هوایی، گزارش به حضور اف۳۵ها و هواپیماهای جنگ الکترونیک «ایاِی۱۸جی گراولر» بر عرشه لینکلن اشاره میکند؛ تجهیزاتی که برای نفوذ به عمق حریم هوایی ایران و اخلال در رادارها و ارتباطات کلیدیاند. تحلیلگران میگویند افزایش اف۳۵ها میتواند نشانه برنامهریزی برای عملیات در عمق بیشتر باشد.
در بُعد بازدارندگی، ناوشکن «دلبرت دیبلاک» پس از توقف در اسرائیل به دریای سرخ رفته و دو ناوشکن دیگر (بولکلی و روزولت) در شرق مدیترانهاند؛ تحرکاتی که نگرانی واشینگتن و تلآویو از تلافی ایران، حتی اگر اسرائیل مستقیماً درگیر نباشد، را بازتاب میدهد. به گفته کارشناسان، تقریبا تمام موشکهای بالستیک ایران برد لازم برای هدف قرار دادن اسرائیل یا پایگاههای آمریکا در منطقه را دارند و این زرادخانه کوتاهبرد «عمدتاً دستنخورده» باقی مانده است.
در سطح سیاسی، ترامپ گفته هدف «آرمادا» فشار برای بازگشت تهران به مذاکرات هستهای است و در عین حال مقامهای ایرانی نیز پیامهای دوگانه فرستادهاند؛ از آمادگی برای مذاکره تا آمادگی برای جنگ. واشینگتنپست تاکید میکند این آرایش نظامی، هرچند حمله را «تضمین» نمیکند، اما دامنه گزینهها و اهرم فشار آمریکا را بهطور معناداری افزایش داده است.
به گزارش خبرگزاری رویترز، بازرسان ایالات متحده در حال بررسی این موضوع هستند که آیا برخی پلتفرمهای رمزارز به مقامها و نهادهای وابسته به حکومت ایران برای دور زدن تحریمهای بینالمللی کمک کردهاند یا نه. این بررسیها در شرایطی انجام میشود که حجم فعالیت رمزارزی در ایران بهطور قابل توجهی افزایش یافته است.
بر اساس برآوردهای شرکتهای تحلیل بلاکچین «تی.آر.ام لبز» (TRM Labs) و «چیینآنالیسز» (Chainalysis)، حجم تراکنشهای رمزارزی مرتبط با ایران در سال گذشته به حدود ۸ تا ۱۰ میلیارد دلار رسیده است. این افزایش ناشی از گرایش همزمان گروههای وابسته به دولت و سرمایهگذاران خرد به ارزهای دیجیتال عنوان شده است.
آری ردبورد، رییس سیاستگذاری جهانی تی.آر.ام لبز، به رویترز گفت وزارت خزانهداری آمریکا در حال بررسی این موضوع است که آیا پلتفرمهای رمزارزی به بازیگران وابسته به حکومت ایران امکان دادهاند تحریمها را دور بزنند؛ از جمله برای انتقال پول به خارج، دسترسی به ارزهای سخت یا تامین کالا. او گفت بهطور مستقیم از نگرانیهای وزارت خزانهداری در این زمینه اطلاع دارد.
سخنگوی وزارت خزانهداری آمریکا، بدون اشاره به پلتفرمهای مشخص، رویترز را به بیانیهای در ماه سپتامبر ارجاع داد که در آن از اقدامات این وزارتخانه علیه شبکههای «بانکداری سایه» حامی ایران، از جمله شبکههایی که از رمزارز برای دور زدن تحریمها استفاده میکنند، خبر داده شده بود. ردبورد نیز نام هیچ پلتفرم رمزارزی یا محل استقرار آنها را فاش نکرد.
طبق برآورد تی.آر.ام لبز فعالیت رمزارزی ایران در سال گذشته حدود ۱۰ میلیارد دلار بوده، در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۱.۴ میلیارد دلار بوده است. بر اساس اعلام چیینآنالیسز نیز کیفپولهای ایرانی در سال ۲۰۲۵ رکورد ۷.۸ میلیارد دلار دریافت رمزارز داشتهاند؛ نکتهای که افزایشی چشمگیر نسبت به ۷.۴ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۴ و ۳.۱۷ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۳ را نشان میدهد.
نمایندگی جمهوری اسلامی در سازمان ملل متحد به درخواستهای رویترز برای اظهارنظر درباره این گزارش پاسخی نداد.
صندوق بینالمللی پول پیشتر هشدار داده بود که اگرچه رمزارزها هنوز سهم کوچکی از نظام مالی جهانی دارند، اما استفاده از آنها در کشورهایی با ارز ضعیف و دسترسی محدود به نظام مالی بینالمللی رو به افزایش است. ایران که عملاً از نظام مالی مبتنی بر دلار کنار گذاشته شده، طی سالهای اخیر شاهد سقوط شدید ارزش ریال بوده است. با این حال، درآمدهای نفتی همچنان اصلیترین منبع ارز خارجی کشور محسوب میشود و بنا بر برآورد اداره اطلاعات انرژی آمریکا، در سال ۲۰۲۳ به ۵۳ میلیارد دلار رسیده است.
تام کیتینگ، مدیر مرکز مالی و امنیت در اندیشکده بریتانیایی موسسه خدمات متحد سلطنتی «آر.یو.اس.آی» (RUSI)، گفت: «هرچه فشار بر اقتصاد ایران بیشتر شود، باید برای پیامدهای آن آماده بود؛ یکی از این پیامدها گسترش استفاده از رمزارز است.»
ایران طی سال گذشته با بحرانهای متعددی مواجه بوده است؛ از جمله جنگ ۱۲روزه با اسرائیل، حملات آمریکا به تاسیسات هستهای، اعتراضات گسترده ضدحکومتی و سرکوب خونین آنها. این تحولات، به گفته رویترز، باعث تهدیدهای تازه دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، به اقدام نظامی و همچنین افزایش نظارت بر جریانهای مالی ایران شده است. واشینگتن ماه گذشته میلادی تحریمهای جدیدی را علیه ایران اعمال کرد، از جمله علیه ۱۸ فرد که به گفته آمریکا بخشی از شبکههای بانکداری سایه نهادهای مالی تحریمشده ایران بودهاند.
نقش سپاه پاسداران و بانک مرکزی
رویترز مینویسد آدرسهای کیفپولهای رمزارزی بهصورت مستعار در بلاکچین ثبت میشوند و همین موضوع شناسایی هویت و محل کاربران را دشوار میکند. پژوهشگران برای برآورد فعالیت رمزارزی از دادههایی مانند ترافیک وب و آدرسهایی استفاده میکنند که از سوی کشورهایی مانند آمریکا و اسرائیل به نهادهای تحریمشده نسبت داده شدهاند.
طبق برآورد چیینآنالیسز حدود ۵۰ درصد از حجم رمزارزی ایران در سال گذشته به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مرتبط بوده است؛ نهادی که نقشی کلیدی در ساختار سیاسی، نظامی و اقتصادی حکومت ایران دارد و ارتباط نزدیکی با رهبر جمهوری اسلامی دارد. در مقابل، تی.آر.ام لبز معتقد است حدود ۹۵ درصد جریانهای رمزارزی مرتبط با ایران به سرمایهگذاران خرد تعلق دارد، هرچند این شرکت اعلام کرده بیش از ۵ هزار آدرس رمزارزی مرتبط با سپاه شناسایی کرده و برآورد میکند سپاه از سال ۲۰۲۳ تاکنون حدود ۳ میلیارد دلار رمزارز جابهجا کرده است.
شرکت بریتانیایی «الپتیک» (Elliptic) نیز ماه گذشته میلادی گزارش داد بانک مرکزی ایران، که خود مشمول تحریمهای بینالمللی است، در سال ۲۰۲۵ دستکم ۵۰۷ میلیون دلار از استیبلکوین USDT خریداری کرده است؛ اقدامی که این شرکت آن را «راهبردی پیچیده برای دور زدن نظام بانکی جهانی» توصیف کرد. رویترز تاکید کرده که نتوانسته این یافتهها را بهطور مستقل راستیآزمایی کند.
شرکت تتر، صادرکننده USDT، اعلام کرده سیاست «عدمتحمل مطلق» در برابر استفاده مجرمانه از توکنهایش دارد و با نهادهای مجری قانون برای شناسایی و مسدودسازی داراییهای مرتبط با فعالیتهای غیرقانونی همکاری میکند.
اندرو فیرمن، رییس اطلاعات امنیت ملی چیینآنالیسز، گفت حتی در صورت شناسایی یا تحریم یک کیفپول رمزارزی، مالکان آن میتوانند بهراحتی کیفپولهای جدید ایجاد کنند؛ موضوعی که کار مقامهای آمریکایی را بسیار دشوار میکند. تام کیتینگ نیز این روند را «بازی موش و گربه پرسرعت» توصیف کرد که نیازمند منابع گسترده است.
کاربران عادی و صرافیهای داخلی
به گفته پژوهشگران، شهروندان عادی ایران نیز به دلیل کاهش شدید ارزش ریال به رمزارز روی آوردهاند. فعالیت رمزارزی در دورههای بیثباتی اجتماعی و ژئوپولیتیک سال گذشته، بهویژه در جریان اعتراضات، افزایش یافت تا زمانی که دولت در ۱۸ دی ماه اینترنت را قطع کرد.
نوبیتکس، بزرگترین صرافی رمزارزی ایران، به رویترز گفت حدود ۱۵ میلیون نفر در ایران بهنوعی با رمزارزها درگیر هستند یا از آنها استفاده میکنند. این صرافی اعلام کرد ۱۱ میلیون مشتری دارد و بخش عمده فعالیتها مربوط به سرمایهگذاران خرد است. نوبیتکس تاکید کرد برای بسیاری از کاربران، رمزارزها نقش «ذخیره ارزش» در برابر افت مداوم پول ملی را ایفا میکنند.
پژوهشگران شرکت سنگاپوری «نانسن» (Nansen) نیز گزارش دادند برخی ایرانیان در سال ۲۰۲۵ داراییهای خود را از نوبیتکس خارج کرده و به صرافیهای بینالمللی منتقل کردهاند. به گفته این شرکت، دادهها نشان میدهد رمزارز در ایران بهتدریج به مسیری ساختاری برای خروج سرمایه تبدیل شده است.
نوبیتکس در واکنش اعلام کرد برخی کاربران ممکن است برای احتیاط و ارزیابی شرایط، داراییهای خود را به کیفپولهای شخصی منتقل کرده باشند و این صرافی همچنان با نظارت دقیق بر تراکنشها تلاش میکند امنیت دارایی کاربران را حفظ کند.
