لحن مقامات جمهوری اسلامی بار دیگر تند شده است و اگر این تندی به معنای تایید گزارشها درباره آماده شدن سپاه برای حملهای دیگر به اسرائیل باشد، باید گفت که جمهوری اسلامی در قماری تازه گلوله هفتتیر را روی شقیقه خود گذاشته است.
در شرایطی که اسرائیل مترصد کوچکترین بهانهای است تا فشارهای دولت جو بایدن را پس بزند و آنطور که میخواهد به جاهایی که در نظر دارد حمله کند، پیشقدمی در آغاز دور تازه رویارویی مستقیم، بینهایت غیرعقلایی و غیرمنطقی بهنظر میرسد تا آنجا که میتوان گفت رهبران جمهوری اسلامی در محاسبات خود برای اجرایی کردن اصل اساسی این حکومت یعنی «حفظ نظام اوجب واجبات است»، دچار اشتباهاتی جدی شدهاند و عملا به نابودی خود کمک میکنند.
مگر آنکه جمهوری اسلامی به عنوان حکومتی اقماری بر اساس دستور یا دسیسه روسیه دست به چنین کاری بزند، آن هم درست در زمانی که سربازان کره شمالی وارد جنگ مستقیم با اوکراین شدهاند و مسکو آشکارا از تعمیق روابط نظامی خود با جمهوری اسلامی سخن میگوید.
روحانیون شیعه پس از قرنها توانستهاند به تنهایی و بدون هیچ شریکی بر ایران حاکم شوند. بزرگترین درس و میراث روحالله خمینی برای جانشین و رهروانش این بوده که حفظ این حکومت بر هر چیز دیگری، از منافع ملی و مصلحت مردم ایران گرفته تا حتی قوانین و اصول اساسی و بنیادین شرع و اسلام، ارجحیت و اولویت دارد. بنابراین اصل، انجام هر کاری برای تداوم حکومت فقها مطلقا جایز و رواست و برعکس، انجام هر کاری که موجب ضعف و نابودی این حکومت گردد مطلقا حرام و ممنوع است. او بر این دستور سیاسی برای حفظ قدرت به هر قیمت، جامهای از دین پوشاند و گفت: «حفظ نظام اوجب واجبات است.»
در هفتههای اخیر هم خامنهای و هم فرماندهان سپاه نه از مجازات سخت و پشیمانکننده حرفی زده بودند و نه اصولا از پاسخ دادن به حملات اسرائیل در لبنان و ایران. نیویورکتایمز و آکسیوس به نقل از منابع جمهوری اسلامی و اسرائیل خبر از آماده شدن جمهوری اسلامی برای حملهای دیگر به اسرائیل دادهاند با این تفاوت که منابع اسرائیلی آکسیوس میگویند حمله پیش از انتخابات ریاست جمهوری آمریکا و از خاک عراق صورت خواهد گرفت و منابع جمهوری اسلامی به نیویورکتایمز گفتهاند حمله بعد از انتخابات و از خاک ایران انجام میگیرد.
پاسخ اسرائیل به هر دو حمله موشکی جمهوری اسلامی، در کنار عملیات مکرری که در خاک ایران انجام داده و آخرینش کشتن اسماعیل هنیه در تهران و در روز تحلیف پزشکیان بوده، به اضافه شدت ضربات بیسابقهای که به حماس و از آن مهمتر به حزبالله وارد شده، نشان میدهد که ادامه و یا تشدید رویارویی نظامی به چه نتایجی منجر خواهد شد.
رهبران جمهوری اسلامی خود بهتر از هرکس دیگری از این نتایج آگاهند و در عین حال میدانند که در این جنگ، مردم ایران نه تنها از آنها حمایت نمیکنند، بلکه از یک حمله کوبنده که به سقوط و یا تضعیف این حکومت شرور بینجامد ناخرسند نخواهند بود.
علی خامنهای در اولین و تنها واکنش عمومی خود به حمله روز پنجم اسرائیل به اهداف نظامی جمهوری اسلامی، روز یکشنبه ششم آبان گفته بود که که کیفیت فهماندن قدرت و اراده» جمهوری اسلامی به اسرائیل را مسئولان باید تشخیص دهند و آنچه که «صلاح» است، انجام بگیرد.
در روز پنجشنبه، ۱۰ آبان، پس از سکوتی چند هفتهای درباره یک حمله نظامی دیگر به اسرائیل، فرمانده کل سپاه و جانشین او از پاسخ قطعی جمهوری اسلامی به حمله اخیر اسرائیل سخن گفتند و سپس رییس دفتر علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، در اظهاراتی که برای او کمسابقه محسوب میشود، این پاسخ را «سخت و پشیمانکننده» خواند.
گزارشهای نیویورکتایمز و آکسیوس پس از این دست اظهارنظرهای ستیزهجویانه در روز پنجشنبه منتشر شد و باعث گردید که آمریکا بار دیگر به روشنی و تندی به جمهوری اسلامی هشدار دهد که دست به حملهای دیگر علیه اسرائیل نزند.
اگر اساسا چنین حملهای صورت بگیرد، زمان آن نیز بینهایت معنادار است. تقریبا تردیدی نیست که حمله به اسرائیل قبل از سهشنبه ۱۵ مهر، روز برگزاری انتخابات ریاست جمهوری آمریکا، به سود دونالد ترامپ تمام میشود و قاعدتا این چیزی نیست که جمهوری اسلامی بهدنبالش باشد؛ درست برعکس روسیه.
اما اگر حمله پس از انتخابات هم صورت بگیرد، جمهوری اسلامی پیشاپیش آمریکا را وارد فاز جدیدی خواهد کرد، فارغ از آنکه چه کسی برنده انتخابات باشد و این هم باز چیزی نیست که رهبران تقیهکار و خدعهگر جمهوری اسلامی اکنون و در زمانی بخواهند آن را انجام دهند که در ایران و لبنان و غزه و یمن بیش از هر زمان دیگر زیر ضربهاند و بیش از هر چیز به زمانی برای بازسازی خود نیاز دارند.
بنابراین با در نظر گرفتن مجموعه شرایط، رجزخوانی دوباره مقامات جمهوری اسلامی و فرماندهان سپاه بیشتر به یک بلوف میماند. اما اگر گزارشها درست باشد و جمهوری اسلامی درگیری نظامی مستقیم با اسرائیل را از نو شروع کند، محتملترین دلیل برای چنین اقدام میتواند تحمیل اراده و منافع روسیه نه تنها بر منافع ملی ایران و ایرانیان بلکه بر اراده و نفع جمهوری اسلامی باشد. درگیری هرچه بیشتر آمریکا و حتی ورود مستقیم به جنگ در خاورمیانه، چه قبل از انتخابات رخ دهد و چه پس از آن، به سود روسیه خواهد بود و دست کرملین در کشورگشایی در اوکراین را بیش از گذشته باز خواهد کرد.
روز پنجشنبه ۱۰ آبان، همزمان با تندتر شدن لحن برخی از مقامهای جمهوری اسلامی علیه اسرائیل، دو رسانه آمریکایی و یک رسانه اسرائیلی در گزارشهایی جداگانه و تا اندازهای متفاوت، از آماده شدن تهران برای حمله نظامی قبل یا بعد از انتخابات ریاست جمهوری آمریکا در روز ۱۵ آبان خبر دادند.
ابتدا و پس از سکوت چند هفتهای درباره حمله نظامی دیگری به اسرائیل، فرمانده کل سپاه و جانشین او از پاسخ قطعی جمهوری اسلامی به حمله اخیر اسرائیل سخن گفتند و سپس رییس دفتر علی خامنهای رهبر جمهوری اسلامی این پاسخ را «سخت و پشیمانکننده» خواند.
حسین سلامی، فرمانده کل سپاه پاسداران، روز پنجشنبه با اشاره به حمله هوایی اسرائیل به اهدافی در خاک ایران گفت: «اسرائیلیها فکر میکنند با پرتاب چند موشک میتوانند تاریخ را عوض کنند، وعده صادق ۲ را فراموش نکردهاید؛ چگونه موشکهای ایران آسمان را شکافت و خواب را از چشمان مردمان شما ربود؛ تجاوز کردید، اما بدانید پاسخ غیرقابل تصوری به شما خواهیم داد.»
او که در مراسمی در شیراز صحبت میکرد در ادامه با بیان اینکه «اسرائیل به مرحله فروپاشی رسیده»، خطاب به اسرائیل گفت: «شما در جهان منزوی شدهاید، با بحران اقتصادی دست و پنجه نرم میکنید و قدرت حرکت ندارید.»
علی فدوی، جانشین فرمانده کل سپاه پاسداران، نیز در گفتوگویی با شبکه المیادین گفت که جمهوری اسلامی حتما به تجاوز اسرائیل پاسخ میدهد.
او افزود: «جمهوری اسلامی از بیش از ۴۰ سال قبل تاکنون هیچ تجاوزی را بیپاسخ نگذاشته است.»
فدوی گفت: سپاه میتواند در یک عملیات، تمام آنچه را که نزد اسرائیلیها وجود دارد هدف قرار دهد.
جانشین فرمانده سپاه همچنین با اشاره به کشتهشدن فرماندهها و رهبران حزبالله و حماس گفت حزبالله پس از کشتهشدن حسن نصرالله و دیگر رهبرانش، «قدرتمندتر از گذشته شده است.»
این فرمانده سپاه مشخص نکرد چگونه کشتن رهبران فرماندههای یک گروه شبهنظامی آن را قدرتمندتر میکند.
از سوی دیگر، محمد محمدی گلپایگانی، رئیس دفتر علی خامنهای، در حاشیه مراسم یادبودی که در تهران برای هاشم صفیالدین، رئیس کشته شده شورای اجرایی حزبالله برگزار شد، با مذبوحانه خواندن حمله هوایی اسرائیل به اهدافی در ایران، گفت: «جمهوری اسلامی ایران به این اقدام پاسخی سخت و پشیمان کننده خواهد داد.»
او در ادامه، عملکرد پدافند هوایی جمهوری اسلامی در جلوگیری از ورود جنگندههای اسرائیلی به حریم هوایی ایران را اقدامی مقتدرانه خوانده و گفت: «خسارات وارده در این حمله جزئی بوده است.»
در سوی مقابل، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، روز پنجشنبه در جلسه کابینه اسرائیل درباره بودجه این کشور، جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای را اولویت اصلی دولت خود خواند.
او گفت اسرائیل اکنون بیش از هر زمان دیگری در ایران «آزادی عمل» دارد و میتواند در صورت لزوم، به هر نقطهای در ایران دسترسی پیدا کند.
نتانیاهو که پیشتر هم از جمهوری اسلامی با عنوان اختاپوس یاد کرده است، گفت: «ما در حال نابود کرد بازوهای اختاپوس و در عین حال ضربه زدن به سر آن هستیم.»
نخستوزیر اسرائیل افزود: «ما در حال تغییر چهره خاورمیانه هستیم. اما برای روشن شدن باید بگویم هنوز در قلب طوفانیم. چالشهای بزرگی هنوز پیش روی ماست و من اصلا دشمنانمان را دستکم نمیگیرم.»
او گفت که عملیات نظامی بامداد پنجم آبان در ایران، برای متحدان اسرائیل الهامبخش و برای دشمنان آن مخوف بوده است.
گزارشهای ضد و نقیض از آمادگی جمهوری اسلامی برای حمله به اسرائیل
همزمان با ادامه مجادلات لفظی رهبران اسرائیل و جمهوری اسلامی، دستکم سه رسانه از آمادگی جمهوری اسلامی برای پاسخ به حمله نظامی روز پنجم آبان اسرائیل خبر دادند.
آکسیوس روز پنجشنبه ۱۰ آبان، به نقل از دو منبع اسرائیلی گزارش داد اطلاعات رسیده به دستگاههای امنیتی اسرائیل نشان میدهد جمهوری اسلامی در حال آمادهسازی برای حمله به اسرائیل است.
بر اساس این گزارش، این حمله از خاک عراق انجام خواهد شد و ممکن است طی روزهای آینده و قبل از انتخابات ریاستجمهوری آمریکا صورت گیرد.
آکسیوس نوشته اجرای حمله از سمت شبهنظامیان طرفدار ایران در عراق و نه بهطور مستقیم از خاک ایران میتواند تلاشی از سوی جمهوری اسلامی برای جلوگیری از حمله مجدد اسرائیل به اهداف استراتژیک در ایران باشد.
به گفته منابع آکسیوس، اطلاعات رسیده به اسرائیل نشان میدهد این حمله قرار است از عراق و با استفاده از تعداد زیادی پهپاد و موشک بالستیک انجام شود.
یک مقام آمریکایی هم به آکسیوس گفته است که جمهوری اسلامی اگر تصمیم به حمله بگیرد، میتواند بهسرعت آمادهسازیهای خود را عملیاتی کند، اما ایالات متحده نمیداند آیا این تصمیم گرفته شده است یا خیر.
رسانه کان نیوز اسرائیل نیز در گزارشی به نقل از یک منبع مطلع اسرائیلی نوشت که پاسخ جمهوری اسلامی به حمله اسرائیل ممکن است از خاک عراق صورت بگیرد.
کان در گزارش خود تاکید کرد که در حال حاضر هیچ نشانهای وجود ندارد که نشان دهد جمهوری اسلامی در حال آماده شدن برای پرتاب موشک و پهپاد از خاک ایران به سمت اسرائیل است.
ساعتی پس از انتشار این گزارش، روزنامه نیویورک تایمز به نقل از سه مقام جمهوری اسلامی گزارش داد که علی خامنهای روز دوشنبه به شورای عالی امنیت ملی دستور داده است تا برای حمله به اسرائیل آماده شود و این حمله احتمالا از خاک ایران و پس از انتخابات ریاست جمهوری آمریکا انجام خواهد شد.
به گفته این مقامات، خامنهای پس از بررسی گزارشی مفصل از فرماندهان ارشد نظامی در خصوص میزان خسارات وارد شده به ظرفیت تولید موشکی ایران، سامانههای پدافند هوایی اطراف تهران، زیرساختهای مهم انرژی و یک بندر اصلی در جنوب، این تصمیم را گرفته است.
این در حالی است که علی خامنهای روز یکشنبه ششم آبان در یک سخنرانی عمومی و در نخستین واکنش به حمله هوایی اسرائیل به خاک ایران گفت که کیفیت فهماندن قدرت و اراده» جمهوری اسلامی به اسرائیل را مسئولان باید تشخیص دهند و آنچه که «صلاح» است، انجام بگیرد.
نیویورک تایمز به نقل از این سه مقام گزارش داده که خامنهای گفته دامنه حمله اسرائیل و تعداد تلفات، دستکم چهار نفر از نیروهای نظامی، به قدری زیاد است که نمیتوان آن را نادیده گرفت و عدم واکنش به این حملات به معنای پذیرش شکست خواهد بود.
بر اساس این گزارش، فرماندهان نظامی در حال تهیه فهرستی از دهها هدف نظامی در داخل اسرائیل هستند، اما احتمالا این حملات پس از انتخابات آمریکا صورت خواهد گرفت، زیرا ایران نگران است که افزایش دوباره تنش و هرج و مرج در منطقه به نفع کمپین انتخاباتی دونالد ترامپ، رییسجمهوری سابق آمریکا، باشد.
روز چهارشنبه هم سیانان به نقل از یک منبع بلندپایه ایرانی گزارش داده بود که جمهوری اسلامی در حال برنامهریزی یک پاسخ «قطعی و دردناک» است که احتمالا قبل از انتخابات رُخ خواهد داد.
مقامات اسرائیل از شناسایی و بازداشت یک هسته جاسوسی در این کشور خبر داده و اعلام کردند بازداشت شدهها، یک زوج آذربایجانی تحت حمایت و هدایت تهران هستند که از مقر موساد جاسوسی کرده و درباره فردی در موسسه مطالعات امنیتی که بهعنوان هدف ترور جمهوری اسلامی شناخته شده، تحقیق کردهاند.
اسرائیل که از لحاظ تاریخی یکی از سختترین مکانها برای استخدام جاسوسان و عوامل خارجی بوده، در هفتههای اخیر شاهد افزایش دستگیری مهاجران یهودی از روسیه و آذربایجان بودهاست.
در یک سال اخیر، موج دستگیریهای جاسوسان مرتبط با ایران به طور چشمگیری افزایش یافته و تنها در ماه اکتبر، شش شبکه جاسوسی ایران که اعضای آن از روسیه و آذربایجان بودند، در اسرائیل کشف شده است.
زوجی که دستگیر شدند
در آخرین دستگیریها، یک زوج ۳۲ ساله به نام رافائل و للا گلییف، ساکن شهر لود، به اتهام انجام فعالیتهای جاسوسی برای ایران بازداشت شدند.
تحقیقات نشان داد که رافائل گولیف از سوی یک همکار آذربایجانی خود به نام الشان آگایف، ۵۶ ساله که به نمایندگی از مقامات جمهوری اسلامی اقدام میکرد، برای این توطئه استخدام شده بود.
به گفته مقامات اسرائیلی، این افراد در چارچوب یک شبکه جاسوسی و خرابکاری جمهوری اسلامی فعالیت میکردند که ایران برای جذب مهاجران اسرائیلی از کشورهای قفقاز طراحی کرده است.
طبق گزارش پلیس اسرائیل، گلییف در این عملیات ماموریتهای شناسایی برای سایتهای امنیتی، از جمله مقر موساد و تحقیق درباره فردی در موسسه مطالعات امنیتی که بهعنوان هدف ترور جمهوری اسلامی شناخته شده، انجام داده است.
او موظف شده بود فردی را به عنوان عامل ترور برای این عملیات پیدا کند. برخی از وظایف گولیف با کمک همسرش للا انجام شده و قرار است برای او هم یک کیفرخواست صادر شود.
این دو اهل کشور آذربایجان هستند و از سال ۲۰۲۱ برای فعالیت در چارچوب این شبکه جاسوسی با آگایف در تماس بودند.
تحلیل کارشناسان امنیتی اسرائیل از تلاشهای ایران
آشر بن آرتزی، رییس سابق اینترپل اسرائیل، پنجشنبه پس از انتشار این خبر، به ایران اینترنشنال گفت این وضعیت منعکس کننده بخش جدا شده از جمعیت مهاجر اسرائیل است؛ پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، تعدادی از یهودیان از حق بازگشت استفاده کردند تا به اسرائیل نقل مکان کنند و هزاران روس دیگر در پی جنگ در اوکراین به این کشور گریختند.
او با تاکید بر این که این افراد از جامعهای بسیار بسته میآیند و مانند اسرائیلیهای بومی نیستند گفت: «در تمام سالهایی که در سرویسهای امنیتی اینجا بودم، هرگز فکر نمیکردم این روز را ببینم. این یک چیز غم انگیز است که افرادی که به دنبال پناه بردن به اینجا میآیند، میتوانند همه این کارها را برای تعقیب طمع انجام دهند.»
به گفته او مهاجران از اتحاد جماهیر شوروی سابق تمایل دارند در جوامع بستهتری زندگی کنند و کمتر از سایر مهاجران ادغام شوند و اغلب در میان اقشار ضعیفتر اقتصادی قرار دارند.
بنی سبطی، پژوهشگر اسرائیلی ایرانیالاصل در موسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل (INSS)، به ایران اینترنشنال گفت جمهوری اسلامی در حال شکار افراد یا جوامعی در اسرائیل است که حقوق کافی دریافت نمیکنند و از زندگی ناراضی هستند؛ این قشر از جامعه حدود یک میلیون نفر از جمعیت ۱۰ میلیون نفری اسرائیل را تشکیل میدهند.
ضعفهای امنیتی اسرائیل و پیامدهای جاسوسی از سوی ایران
رونن سولومون، تحلیلگر دفاعی و اطلاعاتی اسرائیل، میگوید استفاده از زبان ترکی آذری از سوی شبکههای جاسوسی میتواند یک ضعف در سیستمهای نظارتی اسرائیل باشد، زیرا تمرکز آنها عمدتا روی زبانهای فارسی و عبری است.
به گفته سولومون، آذربایجانیهای استخدام شده ممکن است از اهالی ترک زبان آذربایجان ایران باشند، که آنها را به ویژه در برابر تلاش برای استخدام آسیبپذیر میکند.
بن ارزتی، یک کهنهکار بخش امنیتی و اطلاعاتی اسرائیل، خاطرنشان کرد که ایران از آزادی عملیاتی بیشتری در آذربایجان برخوردار است و این امکان را برایش فراهم میکند تا به طور بالقوه عواملی را برای اعزام به اسرائیل در آنجا استخدام کند.
سولومون گفت، مشابه توطئههای قبلی، ارتباط آنها در تلگرام ضعف این پلتفرم را نشان میدهد که از هویت کاربران حتی در فعالیتهای مجرمانه محافظت میکند.
اهداف دیگر این عملیات شامل کنسولگری مولداوی در تلآویو، شرکت ملی برق، بندر حیفا، پناهگاههای عمومی در تلآویو و قبرهای قربانیان حملات هفتم اکتبر بودند.
جاسوسی به قیمت ۶۰۰ دلار
بر اساس کیفرخواست، گولیف برای هر روز نظارت و عکاسی در این ماموریت، مبلغی در حدود ۶۰۰ دلار دریافت کرده است و بنا بر اعلام پلیس، این زوج در مجموع حدود ۲۶ هزار دلار دریافت کردند.
مقامات اطلاعاتی به گولیف دستور داده بودند برای انتقال امن اطلاعات جمعآوریشده، یک تلفن عملیاتی، دوربینهای با کیفیت و یک لپتاپ خریداری کرده و از نرمافزار کدگذاری روی لپتاپ استفاده کند.
تامیر هایمن، رییس سابق اطلاعات دفاعی اسرائیل و رییس موسسه مطالعات امنیت ملی (INSS)، به وبسایت واینت اسرائیل گفت: «تعجبی ندارد که اعضای موسسه مطالعات امنیت ملی هدف تهران و عوامل آن قرار بگیرند. این موسسه با وجود آنکه یک موسسه تحقیقاتی مستقل است و بخشی از نهاد دفاعی دولتی محسوب نمیشود، به عنوان اصلیترین موسسه تحقیقات دفاعی اسرائیل شناخته میشود و جمهوری اسلامی به دنبال آسیب زدن به افراد آن است.»
هفته گذشته، کیفرخواستی علیه هفت ساکن شمال اسرائیل صادر شد که به عنوان بخشی از یک گروه سازمانیافته تحت هدایت یک عامل ایرانی فعالیت میکردند و در زمان جنگ به جمعآوری اطلاعات پرداخته بودند.
چرا نیروی هوایی ایران در میان درگیریهای اسرائیل و جمهوری اسلامی غایب است؟ در حالی که بحث درگیریهای اسرائیل و جمهوری اسلامی عمدتاً بر توان موشکی ایران و نیروی هوایی اسرائیل متمرکز است، جای خالی نیروی هوایی ایران به شدت به چشم میآید.
پاسخ این پرسش ساده است: نیروی هوایی ایران که روزگاری از قویترین و مدرنترین نیروهای هوایی جهان بود، امروز با ناوگانی فرسوده و کهنه روبهرو است.
مشکل از خلبانهای ایرانی نیست؛ آنها همچنان از بهترین خلبانهای جهان هستند. مشکل اصلی در فرسودگی ناوگان هوایی است. بیشتر هواپیماهای ایران از جمله فانتومهای اف ۴ و اف ۵ و تامکت اف ۱۴ متعلق به ۶۰ تا ۷۰ سال پیش هستند. این هواپیماها در زمان خود پیشرفته بودند؛ اما حالا پس از نیمقرن، در برابر اف ۳۵های رادارگریز یا اف ۱۵ و اف ۱۶های مدرن هیچ شانسی ندارند.
جمهوری اسلامی، با سیاستهای ضدآمریکاییاش، باعث شده که ایران از دسترسی به هواپیماهای مدرن غربی محروم بماند.
در حالی که کشورهای منطقه مثل ترکیه، عربستان، امارات، قطر و اسرائیل با خرید هواپیما و مدرنترین تجهیزات هوایی از غرب، امنیت هوایی خود را تامین کردهاند، ایران تنها به خرید جنگندههای قدیمی از روسیه بسنده کرده است.
میگ ۲۹ که جمهوری اسلامی از روسیه خریداری کرده، تکنولوژی ۴۰ سال پیش است و سوخو-۳۵هایی که بهعنوان امید نیروی هوایی جمهوری اسلامی مطرح بودند، هنوز از سوی روسیه تحویل داده نشدهاند. این در حالی است که حتی پدافندهای روسی اس ۳۰۰ هم در مقابل حملات اسرائیل نتوانستند کارایی نشان دهند و یکی پس از دیگری منهدم شدند.
وعدههای توخالی ساخت هواپیمای جنگی
در داخل کشور هم ادعای ساخت هواپیماهای بومی مثل کوثر، آذرخش و صاعقه مطرح شده، اما واقعیت این است که اینها عمدتا در بهترین حالت همان اف ۵های قدیمی هستند که فقط رنگ و لعاب جدیدی به آنها داده شده است. ساخت هواپیمای جنگی به این سادگی نیست؛ هواپیماهای جدید باید در نمایشگاههای بینالمللی آزمایش و از سوی کارشناسان نظامی ارزیابی شوند. اما هیچکدام از این پروژههای ایرانی تا امروز چنین مراحلی را طی نکردهاند.
اگر کشوری نتواند هواپیما تولید کند، ایرادی نیست؛ بسیاری از کشورها هم چنین توانی ندارند و از طریق روابط سیاسی مناسب، تجهیزات نظامی میخرند.
شاه ایران نیز با استفاده از روابط خوب با آمریکا توانست ناوگانی از پیشرفتهترین هواپیماهای آن زمان، از جمله اف ۴، اف ۵ و اف ۱۴ را برای ایران تامین کند. این هواپیماها در جنگ ایران و عراق نقش بزرگی در دفاع از کشور ایفا کردند و خلبانهای ایرانی با آنها رشادتهای بسیاری نشان دادند.
پرسشهای مردم و نظامیان: جنگ با اسرائیل چرا؟
اما امروز در میان مردم و حتی برخی از ارتشیها این سوال مطرح است: چرا باید درگیر جنگ با اسرائیل شویم؟ آیا اسرائیل به خاک ایران تجاوز کرده یا بخشی از آن را اشغال کرده است؟ چرا جمهوری اسلامی سرنوشت کشور را به غزه و لبنان گره زده است، در حالی که بسیاری از کشورهای عربی و اسلامی چنین رویکردی ندارند؟
سیاستهای نادرست جمهوری اسلامی، بهویژه پس از انقلاب، از جمله اعدام فرماندهان ارتش و اخراج نیروهای باتجربه، به تضعیف نیروی هوایی منجر شد. اما امروز، درگیری با اسرائیل و هزینه کردن منابع و جان انسانها برای اهدافی که ارتباطی با منافع ملی ایران ندارند، سوالات جدی در میان مردم ایجاد کرده است.
جان اسپنسر، کارشناس برجسته جنگ شهری و افسر سابق ارتش آمریکا، در گفتوگوی اختصاصی با ایران اینترنشنال تاکید کرد فاصله جغرافیایی هیچ محدودیتی برای ارتش اسرائیل ایجاد نکرده و این ارتش توانایی خود را برای ورود به ایران و عمل به اراده خود نشان داده است.
اسپنسر که ۲۵ سال سابقه خدمت در ارتش ایالات متحده به عنوان سرباز پیاده نظام و افسر را دارد و مشاور فرماندههای ارشد ارتش این کشور بوده است، در این مصاحبه اختصاصی گفت: «اسرائیل در حمله پنج آبان توانایی خود را برای ورود به ایران و عمل به اراده خود و در عین حال خویشتنداری نشان داد.»
اسپنسر گفت: «این نمایش قدرتمندی از توانایی اسرائیل بود که نشان داد میتواند به خاک ایران دسترسی داشتهباشد، از تمام سامانههای دفاع هوایی آن، از جمله اس-۳۰۰ عبور کند و هر زمان که اراده کند، میتواند دست به حمله بزند.»
حمله به تاسیسات نظامی ایران
تصاویر ماهوارهای شرکت پِلنت لبز (PBC) نشان میدهد که مرکز فضایی شاهرود متعلق به سپاه پاسداران در استان سمنان که بخشی از برنامه فضایی و موشکهای بالستیک این نهاد نظامی است، در حملات اخیر آسیب دیدهاست. این مرکز در سال ۲۰۲۰ برای پرتاب یک ماهواره نظامی مورد استفاده قرار گرفتهبود.
براساس این تصاویر، پایگاه نظامی پارچین در نزدیکی تهران هم که گفته میشود پیشتر محل آزمایشهای هستهای بوده، در حمله چهار ساعته شب شنبه آسیب دیدهاست.
این سایت از سوی جمهوری اسلامی به عنوان تاسیسات نظامی و نه هستهای معرفی شده و بازرسان تیم هستهای سازمان ملل از ورود به این سایت منع شده بودند.
تهران تاکنون به جز اذعان به انجام حملات در استانهای ایلام، خوزستان و تهران، عمدتا سکوت کرده و تاکید داشته که خسارات وارده محدود بوده است.
به گفته اسپنسر، اسرائیل به سامانههای اس-۳۰۰ که برای محافظت از اهداف مهم و حیاتی، از جمله محل استقرار خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی به کار گرفته میشوند، خسارت وارد کردهاست.
او همچنین افزود: «اسرائیل این توانایی را دارد که در هر نقطهای از ایران، هر هدفی را که بخواهد مورد حمله قرار دهد.»
هشدار فرماندهان ارشد اسرائیل
هرزی هالوی، رییس ستاد کل ارتش اسرائیل سهشنبه هشتم آبان ماه هشدار داد: «اگر جمهوری اسلامی اشتباه کند و بار دیگر به سمت اسرائیل موشک شلیک کند، ما میدانیم چگونه به جمهوری اسلامی پاسخ دهیم. این بار از برخی توانمندیهای خود استفاده نکردیم، اما در صورت لزوم میتوانیم ضربهای بسیار سنگینتر به اهداف و مکانهایی که شناسایی کردهایم، وارد کنیم.»
او همچنین اشاره کرد که اسرائیل از تمام توانمندیهای نظامی خود در این حمله استفاده نکردهاست، اما پرسش این است که چرا اسرائیل چنین تصمیمی گرفتهاست؟
چرا اسرائیل همه توانمندیهای خود را به کار نگرفت
اسپنسر معتقد است این تصمیمگیری دلایل متعددی داشت، یکی از مهمترین آنها موضع ایالات متحده به عنوان متحد اصلی اسرائیل برای جلوگیری از بروز یک جنگ گسترده بود.
به گفته این کارشناس نظامی، آمریکاییها در مقابل، تضمینهایی دادهاند. برای نمونه، آمریکا به تازگی تحریمهای تازهای علیه بخش نفت ایران وضع کرده که شامل ناوگان موسوم به «ارواح نفتی» میشود، کشتیهایی که فرآوردههای نفتی تحریمی ایران را حمل میکنند.
اسرائیل همچنین خواست کشورهای عربی همسایه را در تصمیمگیریهای خود لحاظ کرد که از آمریکا و اسرائیل خواسته بودند به دلیل نگرانی از حملات تلافیجویانه، به تاسیسات نفت و گاز ایران حمله نکنند.
او افزود که با نزدیک شدن به انتخابات آمریکا در پنجم نوامبر (۱۵ آبان)، ملاحظات زیادی در این تصمیمگیری نقش داشت.
جان بولتون، مشاور پیشین امنیت ملی دونالد ترامپ، روز سهشنبه در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس (توییتر سابق) نوشت که دولت بایدن-هریس و نزدیک بودن انتخابات آمریکا، اسرائیل را وادار کرد تا انتقام خود از جمهوری اسلامی را به شکلی محدود انجام دهد.
بولتون در ادامه نوشت: «رژیم تهران مدتهاست که از بسیاری از اقداماتش بدون مجازات عبور کردهاست. پس از انتخابات پنجم نوامبر، اسرائیل باید به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی حمله کند.»
اختلاف نظر در داخل اسرائیل و واکنشهای مردمی
یک منبع دولتی اسرائیل به ایران اینترنشنال گفت که حملات آخر هفته برای انتقام از حمله پهپادی حزبالله به اقامتگاه ساحلی نخستوزیر نتانیاهو کافی نبوده است.
کانال ۱۳ تلویزیون اسرائیل گزارش داد که کابینه امنیتی «ساعتهای طولانی» درباره این موضوع بحث کرده و تاکید کرد که «انتظار پاسخ دیگری وجود دارد».
برخی از ایرانیان در شبکههای اجتماعی از اهداف انتخاب شده از سوی اسرائیل ابراز ناامیدی کردند، آنها امیدوار بودند که اسرائیل رهبران سیاسی جمهوری اسلامی را هدف قرار دهد.
این امیدواری بخصوص بعد از سخنان بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، بیشتر شد. او خطاب به مردم ایران گفته بود: «شما شایسته زندگی بهتری هستید.»
سرتیپ امیر آویوی، که از مشاوران نظامی نزدیک به نخستوزیر نتانیاهو است، پیش از پاسخ اسرائیل به حمله ایران، در گفتگو با ایران اینترنشنال اعلام کرد اسرائیل تنها یکی از چندین حمله احتمالی به جمهوری اسلامی را انجام خواهد داد و این حمله پایان کار نخواهد بود.
جمهوری اسلامی چه واکنشی نشان خواهد داد
اسپنسر در پاسخ به این پرسش که آیا جمهوری اسلامی دست به حمله متقابل خواهدزد، به ایران اینترنشنال گفت: «اگر به گفتههای رهبران جمهوری اسلامی اعتماد کنیم، پاسخ مثبت است».
پزشکیان در نامهای به دبیرکل سازمان ملل متحد تاکید کرد که ایران حق دارد در زمان مناسب، پاسخی قانونی و مشروع به این حملات جنایتکارانه بدهد.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی نیز روز سهشنبه هشت آبان اعلام کرد که ایران قطعا به اسرائیل پاسخ خواهد داد.
او گفت: «پاسخ به حمله اسرائیل حق ماست، اما جمهوری اسلامی خودش در این باره تصمیم میگیرد و اجازه نمیدهیم کسی ما را به واکنشهای احساسی وادار کند.»
عراقچی در ادامه تاکید کرد که تهران میداند کدام کشورها به اسرائیل اجازه استفاده از حریم هواییشان را برای حمله به ایران دادهاند، اما مسئول اصلی این حملات آمریکاست.
نماینده جمهوری اسلامی در سازمان ملل نیز دوشنبه هفت آبان در جلسه شورای امنیت اعلام کرد که تهران حق پاسخگویی را برای خود محفوظ میداند. او همچنین آمریکا را به همکاری در حملات هوایی اسرائیل متهم کرد و هشدار داد که این همدستی عواقبی به همراه خواهد داشت.
هشدار درباره احتمال تشدید درگیری
نماینده آمریکا در سازمان ملل با هشدار به جمهوری اسلامی اعلام کرد که هرگونه حمله دیگر به اسرائیل یا نیروهای آمریکایی در منطقه، با واکنش شدیدی روبرو خواهدشد.
نماینده آمریکا خطاب به جمهوری اسلامی گفت: «آتش درگیریهای منطقه را شعلهورتر نکنید.»
اسپنسر معتقد است که اقدام اخیر اسرائیل نوعی هشدار بازدارنده به جمهوری اسلامی است.
به گفته او، این حمله نشان میدهد که اگر جمهوری اسلامی به دنبال انتقامجویی باشد، اسرائیل میتواند پاسخی قویتر بدهد، بهویژه که در این حمله از هدف قرار دادن اهداف دیگر خودداری کردهاست.
اسپنسر هشدار داد که نباید تواناییهای ایران را دست کم گرفت و تاکید کرد که با توجه به غیرقابل پیشبینی بودن جنگ و رفتارهای جمهوری اسلامی، اگر اقدام تلافیجویانهای علیه غیر نظامیان اسرائیلی انجام شود، میتواند به سرعت باعث گسترش درگیریها شود.
به گفته او جمهوری اسلامی همچنان هزاران موشک کروز و بالستیک در اختیار دارد: «جمهوری اسلامی هنوز قادر به انجام حملات دوربرد علیه اسرائیل است. اگر مناطق غیرنظامی هدف قرار بگیرند، وضعیت بسیار خطرناک خواهدشد. هیچکس نمیخواهد چنین اتفاقی بیفتد.»
این دور از حملات اسرائیل، اگرچه در نابودی اهداف نظامی موفق بود و با خویشتنداری همراه شد، اما واکنش بعدی جمهوری اسلامی تعیین خواهد کرد که در روزهای آینده چه اتفاقی خواهد افتاد.
آسوشیتدپرس با استناد به تصاویر شرکت ماهوارهای پلنتلبز گزارش داده حمله بامداد پنج آبان اسرائیل به ایران احتمالا به یک پایگاه استراتژیک سپاه پاسداران در شاهرود استان سمنان آسیب جدی زده است که از آن احتمالا برای ترکیب و ریختهگری سوخت جامد موشکهای بالستیک استفاده میشود.
بر اساس این گزارش، جمهوری اسلامی پیشتر درباره فعالیت پایگاه موشکی شاهرود اطلاعرسانی نکرده بود.
مقامهای جمهوری اسلامی، در خبرهای منتشر شده پس از حمله اسرائیل نیز تنها از استانهای تهران، ایلام و خوزستان بهعنوان اهداف عملیات اسرائیلیها نام بردند و به شاهرود اشارهای نکردند.
به گفته آسوشیتدپرس، این حمله ممکن است توان سپاه پاسداران را در تولید موشکهای بالستیک سوخت جامدی که به آن برای بازدارندگی در برابر اسرائیل نیاز دارد، محدودتر کند.
تهران مدتها به این زرادخانه موشکی متکی بوده است، چرا که به دلیل تحریمهای غرب، امکان خرید سلاحهای پیشرفتهای را ندارد که مشابهش از سوی اسرائیل و همسایگان عرب خلیج فارس از ایالات متحده خریداری شده است.
یکشنبه شش آبان نیز تصاویر ماهوارهای دیگر پلنتلبز از اماکنی در ایران منتشر شده بود که اسرائیل به آنها حمله کرد و در نتیجه این حملات آسیب جدی دیدهاند.
این اهداف شامل سایتهای تولید موشک، تاسیسات ترکیبکننده سوخت موشک و اماکن توسعه تسلیحات هستهای در حوالی تهران مانند خجیر، پارچین و طالقان است.
تخریب ساختمان اصلی پایگاه شاهرود
جمهوری اسلامی میگوید سرعت این دو موشک میتواند به ۱۵ برابر سرعت صوت برسد و از هر دو در حملات تهران به اسرائیل استفاده شده است.
تصاویر ماهوارهای پلنتلبز که آسوشیتدپرس تحلیل کرده نشان میدهند ساختمانی اصلی در مرکز فضایی شاهرود تخریب شده و سایه اسکلت باقیمانده آن قابل مشاهده است.
چندین خودرو در اطراف محل تخریب دیده میشوند که احتمالا متعلق به مقاماتی هستند که برای بررسی خسارات به پایگاه شاهرود آمدهاند. همچنین تعدادی خودرو، بیشتر از حالت عادی، در ورودی اصلی سایت پارک شدهاند.
بر اساس تصاویر به نظر میرسد که سه ساختمان کوچک در جنوب سازه اصلی و یک آشیانه دیگر در شمال شرقی ساختمان اصلی نیز ظاهرا آسیب دیده است.
بنا بر این گزارش، طی ماههای اخیر در پایگاه شاهرود ساختوساز د رجریان بوده و ساختمانهاو سیلوهای جدیدی ساخته شدهاند.
تهران تاکنون هدف قرار گرفتن شاهرود را تایید نکرده اما با توجه به خسارات وارد شده به چندین سازه، به نظر میرسد که حمله اسرائیل شامل ضربات دقیق به این پایگاه بوده است.
تصاویر با وضوح پایین که پس از حمله گرفته شدهاند، نشانههایی از خسارات در سایت را نشان میدهند که پیش از حمله وجود نداشتهاند و این امر احتمال آسیب دیدن آنها را بر اثر حمله موشکی اسرائیل تقویت میکند.
فابیان هینز، کارشناس موشکی و پژوهشگر در موسسه بینالمللی مطالعات راهبردی که در زمینه ایران تحقیق میکند به آسوشیتدپرس گفت با توجه به اینکه این ساختمان بزرگ با خاکریزهای خاکی احاطه شده بود، نشان میدهد که با مواد منفجره قوی سر و کار داشته است و برای همین پایگاه شاهرود احتمالا مرکز فعالیتهای ترکیب و ریختهگری سوخت جامد بوده است.
به گفته او، جعبههای بزرگی که در کنار ساختمان اصلی در تصاویر دیده میشوند احتمالا متعلق به موتور موشکهای بالستیک «خیبرشکن» و «فتاح ۱» هستند.
ایران میگوید این موشکها قادر به رسیدن به سرعت ۱۵ ماخ، یعنی ۱۵ برابر سرعت صوت هستند. گفته شده از این موشکها در دو حمله ایران علیه اسرائیل در سال جاری استفاده شده است.
نگرانیهای آمریکا درباره برنامه فضایی سپاه پاسداران
ارزیابی تهدید جهانی جامعه اطلاعاتی ایالات متحده در سال ۲۰۲۴هشدار داد ادامه برنامه توسعه حاملهای پرتاب ماهواره ایران «زمان لازم برای تولید» یک موشک بالستیک قارهپیما را کاهش میدهد، زیرا از فنآوری مشابهی استفاده میکند.
آسوشیتدپرس نوشته موشکهای بالستیک قارهپیما میتوانند برای پرتاب سلاحهای هستهای استفاده شوند و ایران اکنون پس از فروپاشی توافق هستهای خود با قدرتهای جهانی، در حال تولید اورانیوم نزدیک به سطح درجه تسلیحاتی است.
رئیس آژانس بینالمللی انرژی اتمی بارها هشدار داده است که تهران به اندازه کافی اورانیوم غنیشده برای «چندین» سلاح هستهای در اختیار دارد، اگر تصمیم به تولید آنها بگیرد.
جمهوری اسلامی همواره انکار کرده است که به دنبال سلاحهای هستهای است و میگوید برنامه فضایی آن، مانند فعالیتهای هستهایاش، صرفا برای مقاصد غیرنظامی است. پارچین، یکی از دو پایگاه نظامی نزدیک تهران که اسرائیل هدف گرفت، و یکی از ساختمانهای آن تخریب شد از جمله تاسیسات مرتبط با برنامه هستهای ایران است.
به گفته هینز: «مانند برنامه هستهای ایران، شما خود سیستم را نمیسازید، بلکه تمام فنآوری را تحت پوشش یک برنامه غیرنظامی توسعه میدهید.»سپس، ایران میتواند تصمیم بگیرد که به دنبال سلاح برود یا از دانش خود به عنوان یک ابزار چانهزنی با غرب بر سر تحریمهای بینالمللی استفاده کند.