ایراناینترنشنال
«خیلیها تو آلمان سر کار بودن، بهشون مرخصی ندادن. گفتن ما پول خودمون رو میدیم، یکی که مشکل مالی داره جای ما بره مونیخ». این تنها یک روایت ساده نیست. موج همیاری ایرانیان خارج از کشور برای حضور پرشمار در تجمع مونیخ، جلوههایی کمنظیر از دلبستگی به میهن را به تصویر کشیده است.
شاهزاده رضا پهلوی، شنبه ۲۵ بهمن (۱۴ فوریه) را «روز جهانی اقدام» نامگذاری کرد و از ایرانیان خارج کشور خواست با تجمع در سه شهر مونیخ، لسآنجلس و تورنتو و البته دیگر نقاط جهان، حمایت خود را از «انقلاب شیر و خورشید» و هموطنان داخل کشور به نمایش بگذارند.
در فضای مجازی، شماری از ایرانیان این فراخوان را در امتداد فراخوانهای ۱۸ و ۱۹ دی دانسته و از آن بهعنوان مرحلهای مکمل در مسیر خیزش ایرانیان داخل کشور یاد کردهاند.
یک دانشجوی ایرانی ساکن آلمان در مصاحبه با ایراناینترنشنال، همکاری گسترده ایرانیان در تبعید برای تسهیل حضور هموطنان در تجمع مونیخ را «باورنکردنی» خواند و گفت: «هر کسی یه گوشه کار رو گرفته. همه هر کاری دارن، گذاشتن زمین تا فقط بیان مونیخ.»
او افزود: «میدونین همش به چی فکر میکنم؟ که این بزرگترین اتفاق خارج از کشوره. ما میتونیم تفاوت رو رقم بزنیم. بعد در آینده بگیم ما تو این اتفاق نقش داشتیم، نه اینکه از دور تماشاگر بودیم.»
«با اینکه دوریم از وطن»؛ همدلی فراتر از مرزها
یک مرور کوتاه در شبکههای اجتماعی نشان میدهد موجی از همبستگی و مسئولیتپذیری در میان ایرانیان خارج کشور شکل گرفته است.
این همیاری بهویژه با هدف حمایت از هموطنانی صورت میگیرد که قصد شرکت در تجمع مونیخ را دارند، اما با موانع مالی یا سایر مشکلات روبهرو هستند.
شماری از ایرانیان مقیم خارج، متناسب با توان اقتصادی خود، بخشی از هزینههای سفر سایرین به مونیخ را بر عهده گرفتهاند. اقدامی که بهویژه برای دانشجویان ساکن کشورهای اروپایی اهمیت زیادی دارد.
در کنار کمکهای مالی، برخی دیگر که امکان پرداخت هزینه نداشتند اما با خودروی شخصی از شهرهای مختلف اروپا راهی مونیخ بودند، اعلام کردهاند صندلیهای خالی خودروهایشان را در اختیار دیگر ایرانیان قرار میدهند تا امکان حضور جمعی در این رویداد فراهم شود.
سامان، ساکن پاریس، دلیل حضور خود در مونیخ را اینگونه توصیف کرد: «پیامهای زیادی از ایران گرفتم. دوستانم، خانوادهام، مردم ایران چشم امیدشون به ماست. هر جوری بود، خودم رو رسوندم.»
او افزود: «خودم رو به جاویدنامها، بازداشتیها و خانوادههاشون مدیون میدونم. فقط میخوام از ته دل بهشون بگم شما تنها نیستین. لحظهای نیست به شما فکر نکنیم.»
در یکی از گروههای ایرانیان ساکن فرانسه نیز این پیام از یک هموطن به چشم میخورد: «اگر کسی قصد رفتن به مونیخ را دارد و در خصوص هزینه رفت و برگشت دارای محدودیت و یا کسری پول است، من هزینه اتوبوس ۱۰ نفر را برای حمایت از هموطنانم پرداخت میکنم. به امید آزادی وطنم.»
شبکهای از کمکهای خرد و تحسینبرانگیز
فرخرو، دانشجوی ۳۱ ساله ساکن برلین، در مصاحبه با ایراناینترنشنال، روایتی از یکی از دوستان خود مطرح کرد: «دوستم کمردرد شدید داره و چون نمیتونست بیاد، هزینه سفر یک نفر رو به مونیخ تقبل کرد.»
فرخرو افزود: «اما در نهایت دلش طاقت نیاورد و خودشم بلیت گرفت. با توجه به شرایط کمرش، سفرش رو با وجود همه هزینهها سهروزه کرد تا هم مونیخ رو بیاد و هم بتونه به اندازه کافی استراحت کنه.»
او در ادامه به نمونهای دیگر اشاره کرد: یک دانشجوی ایرانی علیرغم تنگنای مالی، مبلغ ۱۶۰ یورو را در اختیار گروهی از هماهنگکنندگان در برلین گذاشت تا زمینه حضور شمار بیشتری از هموطنان در مونیخ فراهم شود.
روایت سوم فرخرو نیز جلوه دیگری از همیاری ایرانیان خارج از کشور را به نمایش میگذارد: «یک دختر دانشجو بهم پیام داد که میخواد بیاد مونیخ، اما چون تازه شهریه داده، دستش خالیه. از طریق دو تا از دوستان ۴۴ یورو برای هزینه سفرش تامین شد. اما جالب اینه که خود اون دختر دو روز بعد پیام داد ۵۰ یورو به دستش رسیده و اگر کسی میخواد بلیت بگیره، این پول رو هزینه میکنه. این روحیه واقعا قابل تحسینه.»
از گوتینگن آلمان نیز روایتهای مشابهی از کمک و همکاری ایرانیان برای مشارکت حداکثری در مونیخ رسیده است.
دستبهدست برای وطن؛ داستان همراهی ایرانیان هلند
همتا، ۳۲ ساله و ساکن آمستردام، که مسئولیت مشترک هماهنگی اتوبوسهای اعزامی به مونیخ را بر عهده دارد، از استقبال چشمگیر ایرانیان مقیم هلند برای شرکت در این سفر گروهی خبر داد.
همتا به ایراناینترنشنال گفت: «ما با یک اتوبوس شروع کردیم، اما از بس تقاضا زیاد بود، الان شدیم سه اتوبوس. پر شدن هر اتوبوس واقعا چند ساعت بیشتر زمان نبرد. اگر چند تا اتوبوس دیگه هم هماهنگ میکردیم پر میشد.»
او اضافه کرد: «بعضیها بچه داشتن، پت داشتن، مریض بودن و سفر به مونیخ براشون سخت بود. هر کسی نیومد، کمکش رو فرستاد. ما تونستیم خیلیها رو رایگان یا نیمبها ثبتنام کنیم.»
به گفته همتا، بسیاری از ایرانیان ساکن هلند برای حضور در مونیخ از خود انعطاف نشان دادند و «گفتند اگه اتوبوس یک شهر پر بود، خودشون رو به اتوبوس شهر دیگه میرسونن».
نمیتوانم بیایم، اما کمک میکنم
سارا، ساکن اشتوتگارت، گفت در گروههای عمومی ایرانیان خارج کشور در پیامرسانهای گوناگون، بسیاری در روزهای اخیر برای کمک به هموطنان بهمنظور شرکت در تجمع مونیخ اعلام آمادگی کردهاند.
در یکی از این پیامها که در اختیار ایراناینترنشنال قرار گرفته، آمده است: «من بهخاطر بچههام که کوچک هستن، نمیتونم برم مونیخ. اما اگر کسی بهخاطر هزینه نمیره، من میتونم هزینه یک نفر رو پرداخت کنم.»
سارا افزود برای حمایت عملی، یکی از دوستانش را در منزل خود اسکان داده است تا او بتواند پس از اقامتی کوتاه در اشتوتگارت، بدون دغدغه راهی مونیخ شود و در تجمع حضور پیدا کند.
آنچه برای تجمع مونیخ شکل گرفته، صرفا یک فراخوان سیاسی نیست، بلکه نمایش شبکهای خودجوش از همبستگی ایرانیان دور از وطن است. شبکهای که با کمکهای خرد، مسئولیتپذیری فردی و احساس دین به هموطنان داخل کشور، معنای تازهای از همراهی را رقم میزند.
کنفرانس امنیتی مونیخ، یکی از شناختهشدهترین نشستهای سالانه در حوزه سیاست خارجی و امنیت بینالملل است. رویدادی که هر سال در شهر مونیخ آلمان برگزار میشود و رهبران سیاسی، وزیران خارجه و دفاع، مقامهای نظامی، دیپلماتها، مدیران نهادهای بینالمللی، پژوهشگران و خبرنگاران از کشورهای مختلف را گرد هم میآورد.
این کنفرانس برخلاف مجامع رسمی مانند سازمان ملل، نهاد تصمیمگیر حقوقی نیست، در آن قطعنامه صادر نمیشود و رایگیری رسمی انجام نمیگیرد. با این حال، بهدلیل حضور تعداد زیادی از تصمیمگیران جهانی در یک زمان و مکان، به یکی از مهمترین برنامههای غیررسمی برای گفتوگو درباره مسائل امنیتی تبدیل شده است. جایی که علاوه بر نشستهای رسمی، دیدارهای پشتپرده، گفتوگوهای در راهرو و تبادل پیامهای سیاسی نیز نقش مهمی در آن ایفا میکنند.
ریشههای کنفرانس؛ از سال ۱۹۶۳ تا تبدیل شدن به یک فوروم جهانی
کنفرانس امنیتی مونیخ نخستین بار در سال ۱۹۶۳ آغاز شد. در آن زمان، جهان در میانه جنگ سرد قرار داشت و هدف اصلی نشست، ایجاد فضایی برای گفتوگو میان آلمان غربی و متحدان غربیاش درباره مسائل دفاعی و امنیتی بود.
در دورههای اولیه، شرکتکنندگان عمدتا سیاستمداران و نظامیان کشورهای عضو ناتو بودند و بحثها بیشتر به موازنه قدرت میان بلوک غرب و اتحاد جماهیر شوروی مربوط میشد.
با پایان جنگ سرد، ماهیت کنفرانس نیز تغییر کرد. موضوعات آن از مسائل نظامی صرف فراتر رفت و حوزههای گستردهتری مانند امنیت انرژی، تروریسم بینالمللی، رقابتهای ژئوپلیتیک، امنیت سایبری، مهاجرت، اقتصاد جهانی و حتی پیامدهای اقلیمی وارد بحثها شدند.
امروزه کنفرانس امنیتی مونیخ بهعنوان یکی از مهمترین محلهای گفتوگوی سالانه درباره امنیت جهانی شناخته میشود و هر سال در هتل تاریخی بایریشرهوف برگزار میشود. مکانی که بهنوعی به نماد این رویداد تبدیل شده است.
چرا کنفرانس مونیخ با اینکه تصمیمگیر نیست، اهمیت دارد؟
اهمیت این نشست در سازوکار رسمی آن نیست، بلکه در «ترکیب افراد حاضر» و «فضای غیررسمی» آن است. رهبران کشورها، وزیران ارشد، مقامهای اتحادیه اروپا، فرماندهان نظامی و رؤسای اندیشکدهها در یک محیط نسبتا بسته گرد هم میآیند و همین فرصت، امکان گفتوگوهای مستقیم و کمهزینه سیاسی را فراهم میکند.
در بسیاری از سالها، دیدارهای دوجانبهای که در حاشیه کنفرانس انجام شده، زمینهساز مذاکرات رسمی بعدی یا تغییر لحن سیاسی کشورها بوده است. به همین دلیل، پوشش رسانهای کنفرانس تنها به پنلهای رسمی محدود نمیشود و توجه زیادی به دیدارهای حاشیهای و پیامهای سیاسی میشود.
همچنین هر سال گزارشی با عنوان «گزارش امنیتی مونیخ» پیش از آغاز نشست منتشر میشود که تصویری تحلیلی از وضعیت امنیت بینالملل ارائه میدهد و عملا چارچوب بحثهای کنفرانس را مشخص میکند.
کنفرانس ۲۰۲۶؛ محورهای اصلی
شصتودومین دوره کنفرانس امنیتی مونیخ از ۲۴ تا ۲۶ بهمن ۱۴۰۴ (۱۳ تا ۱۵ فوریه ۲۰۲۶) برگزار میشود.
موضوعات اصلی اعلامشده شامل آینده امنیت اروپا و نقش ناتو، جنگ اوکراین و پیامدهای آن، بحرانهای خاورمیانه، رقابت قدرتهای بزرگ و وضعیت نظم بینالمللی است.
گزارش سالانه کنفرانس در سال ۲۰۲۶ با عنوان «زیر فشار فرساینده/ Under Destruction» منتشر شده و بر افزایش بیثباتی جهانی و فشار بر نظم موجود بینالمللی تاکید کرده است.
ایران و کنفرانس مونیخ؛ از حضور رسمی تا تغییر مسیر
موضوع ایران همواره یکی از مباحث مهم در کنفرانس مونیخ بوده است؛ چه در ارتباط با برنامه هستهای، چه امنیت منطقهای، چه تحولات خاورمیانه. اما آنچه در سالهای اخیر توجه بیشتری جلب کرده، تغییر شکل حضور ایرانیان در این نشست است.
در سالهای گذشته، مقامهای رسمی جمهوری اسلامی به طور منظم در کنفرانس حضور داشتند و از این تریبون برای بیان مواضع تهران استفاده میکردند.
محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه پیشین جمهوری اسلامی، در چندین دوره کنفرانس شرکت کرد و در پنلها و مناظرههای مربوط به پرونده هستهای حضور داشت.
حضور او در مونیخ معمولا با گفتوگوهای پر بازتاب رسانهای همراه بود.
علی شمخانی، دبیر پیشین شورای عالی امنیت ملی، در برخی دورهها نمایندگی ایران را در مباحث امنیتی بر عهده داشت.
علاوه بر این چهرههای شناختهشده، در برخی دورهها مقامهایی از حوزه انرژی یا اقتصاد نیز در مونیخ دیده شدند.
برای حکومت ایران، کنفرانس امنیتی مونیخ چند کارکرد همزمان داشت: نخست، ارائه مستقیم مواضع رسمی جمهوری اسلامی در برابر سیاستمداران اروپایی و آمریکایی. دوم، استفاده از فرصت گفتوگوهای غیررسمی در حاشیه کنفرانس برای کاهش تنش یا تبادل پیام سیاسی و سوم، تعامل با رسانههای بینالمللی در فضایی که توجه گسترده خبری به آن وجود داشت.
پس از اعتراضات؛ تغییر ترکیب مهمانان و بازتعریف حضور ایران
پس از اعتراضات سراسری در ایران در سال ۱۴۰۱، نحوه حضور نمایندگان ایرانی در کنفرانس امنیتی مونیخ بهتدریج دستخوش تغییر شد.
پس از گسترش اعتراضات و واکنشهای بینالمللی به وضعیت حقوق بشر در ایران، برگزارکنندگان کنفرانس رویکرد متفاوتی در قبال دعوت از مقامهای رسمی جمهوری اسلامی در پیش گرفتند.
در آستانه کنفرانس مونیخ ۲۰۲۳، برگزارکنندگان اعلام کردند دعوت از مقامهای جمهوری اسلامی در دستور کار نیست. این تصمیم همزمان با افزایش فشارهای سیاسی در اروپا و بحثهای گسترده درباره نحوه تعامل با تهران گرفته شد. در نتیجه، برای نخستین بار پس از سالها، نمایندگان رسمی تهران در کنفرانس حضور نداشتند.
این تغییر، فضای تازهای ایجاد کرد. فضایی که به حضور چهرههای غیردولتی، فعالان مدنی و مخالفان جمهوری اسلامی در برنامهها و حاشیه کنفرانس امکان بیشتری داد.
از این مقطع به بعد، تصویر «ایران» در مونیخ بیشتر از طریق بازیگران غیردولتی بازتاب یافت.
کنفرانس ۲۰۲۳؛ نخستین حضور رسمی مخالفان در برنامه اصلی
کنفرانس امنیتی مونیخ در سال ۲۰۲۳ به نقطه عطفی در نحوه حضور ایرانیان تبدیل شد. در این دوره، برای نخستین بار پنلی رسمی با عنوان «زن، زندگی، آزادی: چشماندازهایی برای ایران» در برنامه اصلی کنفرانس برگزار شد. پنلی که مستقیما به وضعیت ایران اختصاص داشت.
شرکتکنندگان ایرانی این نشست عبارت بودند از شاهزاده رضا پهلوی، مسیح علینژاد و نازنین بنیادی.
در کنار آنان، چهرههایی از پارلمان اروپا و ایالات متحده نیز حضور داشتند و درباره تحولات ایران، اعتراضات و آینده سیاسی کشور گفت وگو شد.
این نشست بازتاب رسانهای گستردهای پیدا کرد و به یکی از بخشهای پرمخاطب کنفرانس آن سال تبدیل شد.
حضور این چهرهها در برنامه رسمی، نشاندهنده تغییر محسوس در نحوه بازنمایی موضوع ایران در مونیخ بود: در غیاب مقامهای رسمی جمهوری اسلامی، صدای مخالفان در قالب یک پنل اصلی شنیده شد.
کنفرانس ۲۰۲۴؛ انتقال حضور به حاشیهها و فعالیتهای جانبی
در دوره ۲۰۲۴، پنل رسمی مشابه سال قبل برگزار نشد اما حضور چهرههای ایرانی همچنان ادامه داشت. تفاوت اصلی این بود که فعالیتها بیشتر به حاشیه کنفرانس منتقل شد.
در این دوره علینژاد در مونیخ حضور داشت و در مصاحبههای رسانهای و دیدارهای جانبی شرکت کرد. همچنین فعالان ایرانی با برخی سیاستمداران اروپایی و نمایندگان نهادهای مدنی دیدارهایی برگزار کردند.
همزمان تجمعها و برنامههای اعتراضی در بیرون محل کنفرانس شکل گرفت که بخشی از توجه رسانهها را به خود جلب کرد.
کنفرانس ۲۰۲۵؛ ادامه حضور مخالفان
در کنفرانس ۲۰۲۵ نیز مقامهای رسمی جمهوری اسلامی در فهرست شرکتکنندگان دیده نشدند. در عوض، حضور فعالان و چهرههای مخالف ادامه یافت و ایران همچنان یکی از موضوعات مورد توجه در حاشیه نشست بود.
در این سال هم علینژاد در برخی برنامهها و گفتوگوهای رسانهای شرکت داشت.
موضوع دعوت از شاهزاده رضا پهلوی به بحثی رسانهای تبدیل شد، گزارشهایی درباره وضعیت دعوت یا تغییرات مربوط به آن منتشر شد و تجمعهای ایرانیان مخالف جمهوری اسلامی در شهر مونیخ و اطراف محل برگزاری کنفرانس ادامه داشت.
کنفرانس ۲۰۲۶؛ حضور شاهزاده پهلوی و لغو دعوت مقامهای رسمی ایران
در کنفرانس ۲۰۲۶، شاهزاده رضا پهلوی در مونیخ در یک پنل حضور خواهد داشت. حضور او همزمان با برگزاری برنامهها و تجمعهایی در حاشیه کنفرانس است که با هدف جلب توجه رسانههای بینالمللی برگزار میشود. از جمله قرار است یک تجمع اعتراضی هماهنگ در روز ۲۵ بهمن (۱۴ فوریه) در مونیخ، تورنتو و لسآنجلس برگزار شود.
در سوی دیگر، دعوتی که پیشتر برای برخی مقامهای جمهوری اسلامی ارسال شده بود، لغو شده و در نتیجه، حکومت ایران نماینده رسمی در این دوره ندارد. این وضعیت باعث شده تصویر ایران در مونیخ عمدتا از طریق چهرههای غیردولتی، فعالان مدنی و برنامههای جانبی شکل بگیرد.
کنفرانس امنیتی مونیخ تنها به جلسات رسمی محدود نیست و هر سال در سطح شهر، نشستهای رسانهای، گفتوگوهای غیررسمی، تجمعها و برنامههای مدنی مختلف برگزار میشود. حضور صدها خبرنگار بینالمللی باعث میشود برنامههای جانبی نیز بازتاب گستردهای پیدا کنند.
پیکر این معترض ۲۰ ساله در حالی که ۱۸ دی با شلیک تیر جنگی به پایش مجروح و زنده بازداشت شده بود، پس از یک ماه بیخبری مطلق، صبح ۲۰ بهمن به خانوادهاش تحویل داده شد.
ماموران اداره آگاهی شهرک ویرانی از توابع شاندیز، بامداد همان روز با تلفن همراه پدر علی تماس گرفته و از او خواستند برای شناسایی و تحویل پیکر پسرش به سردخانه آرامستان «بهشت رضا» در مشهد مراجعه کند.
ماموران در همین تماس در پاسخ به پرسش پدر علی از سرنوشت فرزندش به او گفتند «او در جریان اعتراضات جانباخته است و پیکرش بیش از یک ماه است در سردخانه نگهداری میشود».
منابع نزدیک به خانواده حیدری که پیکر را دیدهاند به ایراناینترنشنال گفتند آثار ضرب و جرح بر روی پیکر او، شکستگی بینی و از همه مهمتر جای حفره گلوله در سمت چپ پیشانی او نشان میدهد برخلاف ادعای جانباختن علی در جریان اعتراضات، ماموران او را در دوره بازداشت به شدت شکنجه کرده و سپس با شلیک تیر خلاص به سرش، کشتهاند.
به گفته همین منابع، «دو نشانه آشکار دیگر بر پیکر علی به وضوح نشان میداد تنها چند روز از به قتل رسیدن او گذشته است».
منابع مطلع گفتند علی صبح پنجشنبه به آرایشگاه رفته بوده و تهریش کوتاهی داشته، اما ریشهای صورت او به طرز آشکاری بلند شده بود که نشان میدهد «او مدتها پس از بازداشت در ۱۸ دی زنده بوده و علاوه بر این، وضعیت ظاهری پیکر او نشان میداد چند روز بیشتر از قتل او نگذشته است».
بازداشت در بلوار هفت تیر
علی، متولد هفتم فروردین ۱۳۸۴ در شهرک ویرانی شاندیز و ساکن مشهد، اگر اواسط بهمنماه به دست ماموران جمهوری اسلامی به قتل نرسیده بود، ۴۰ روز دیگر، ۲۱ ساله میشد.
این جوان که در یک کارگاه خراطی کار میکرد، ۱۸ دی همراه با هزاران نفر دیگر در بلوار هفتتیر مشهد در اعتراضات مردمی حاضر شد.
به گفته شاهدان، حدود ساعت ۹ شب، تیراندازی ماموران سرکوب به جمعیت زیادی از معترضان که حوالی کلانتری هفتتیر جمع شده بودند، شروع شد.
بنا بر روایت یکی از معترضان که از کشتار مردم جان سالم به در برده است، «در همان لحظات اولیه تیراندازی، گلولهای جنگی به پای علی اصابت کرده و او تعادلش را از دست داده و به زمین افتاده است».
به گفته این روای، در همین حین گوشی همراه علی از جیبش میافتد و او (راوی) آن را از زمین برمیدارد و جایی پناه میگیرد: «پای علی خونریزی داشت، ما نتوانستیم او را عقب بکشیم، نیروهای سرکوب بالای سر علی رسیدند، او را بلند کردند و کشان کشان با خود بردند.»
۳۳ روز ناپدیدسازی قهری
از لحظه بازداشت در شامگاه ۱۸ دی تا بامداد ۲۰ بهمن، هیچ اطلاعی از محل نگهداری، وضعیت جسمی یا سرنوشت علی به خانواده او که پیگیر سرنوشتش بودند، داده نشد.
خانواده علی که خبر مجروح شدن و بازداشت او را از شهروندی که گوشی همراه او را در دست داشت گرفته بودند، به هر دری زدند تا خبری از سلامت او و نهاد بازداشتکنندهاش بگیرند.
هیچ نهادی از وزارت اطلاعات گرفته تا اطلاعات سپاه، نیروی انتظامی و آگاهی، مسئولیت بازداشت او را نپذیرفتند و خانواده ناچار بیمارستانها و دادگاهها و سردخانهها را هم گشتند.
تنها پاسخ به خانواده این بود: اطلاعی نداریم.
انکار سیستماتیک اطلاع از سرنوشت شهروندی که ماموران امنیتی جلوی چشم شاهدان بازداشتش کرده بودند، مصداق بارز جرم بینالمللی «ناپدیدسازی قهری» است که با هدف ایجاد رعب و وحشت در دل خانواده انجام شد.
این انکار عامدانه اطلاع از سرنوشت یک بازداشتی، یک پیام روشن داشته و دارد: حکومت راه هر پیگیری حقوقی را میبندد و خانواده را در تاریکی مطلق رها میکند؛ تاریکیای که میتواند بستری برای اعدام فراقضایی باشد.
پایان تلخ ۳۳ روز بیخبری
خانواده علی صبح زود دوشنبه ۲۰ بهمن پس از تماس مامور آگاهی عازم «بهشت رضا» شدند: «در سردخانه هیچ مامور امنیتیای حضور نداشت. تنها چند کارمند آرامستان آنجا بودند.»
اما همین کارمندان پیام امنیتیها را منتقل کردند: «به خانواده گفته شد حق ندارند پیکر را به حرم امام رضا ببرند.»
این منع در شهری که برای بسیاری از خانوادهها، وداع در حرم یک سنت مذهبی است، برای نزدیکان علی معنای روشنی داشت: کنترل کامل بر روایت مرگ، کنترل کامل بر صحنه وداع، و جلوگیری از هرگونه تجمع یا انتشار تصویر.
پیکری که گواهی جنایت میدهد
پیکر علی، با توجه به روایت شاهد عینی از شیوه بازداشت او و شرایط ظاهریاش در روز بازداشت، پرده از جنایتی کنار زد که در طول دوران بازداشت رخ داده و دستگاه سرکوب آن را انکار میکند.
صورت علی کبود بود و بینی او شکسته بود. شواهدی که نشاندهنده ضرب و شتم شدید پیش از قتل این معترض بازداشتی مجروح است.
اما علاوه بر جای زخم گلوله روی پای او، چیزی که نشانه آشکار قتل فراقضایی علی است، اثر یک سوراخ گلوله در سمت چپ پیشانی اوست: «وضعیت زخم نشان میداد که شلیک از فاصله نزدیک و احتمالا با اسلحه کمری انجام شده بود.»
دو نشانه دیگر، خانواده را به این نتیجه رساند که علی آن یک ماه را در بازداشت نیروهای امنیتی بود و در روزهای آخر پیش از تحویل پیکرش به قتل رسیده است: «علی پنجشنبه آرایشگاه رفته و اصلاح کرده بود و تهریش بسیار کمپشتی داشت. ریش او بلند شده بود و پیکرش هم در وضعیتی بود که نمیخورد یک ماه از مرگش گذشته باشد.»
خاکسپاری با حضور لباسشخصیها
پیکر این جانباخته در زادگاهش «ویرانی» به خاک سپرده شد. مراسم تدفین با حضور گسترده مردم و البته حضور پرشمار نیروهای لباسشخصی برگزار شد: «در حین برگزاری مراسم خاکسپاری، لباسشخصیها قصد داشتند چند تن از شرکتکنندگان را در حاشیه مراسم بازداشت کنند، اما با مقاومت مردم ناکام ماندند.»
اما نیروهای امنیتی روز دوم خانواده را تهدید به لغو مراسم یادبود کردند که در یکی از مساجد ویرانی برگزار شد که «با این حال، با وساطت بزرگان فامیل مراسم برگزار شد».
بحران اطلاعرسانی و بیخبری افکار عمومی
شهرام سدیدی، فعال سیاسی اهل مشهد و ساکن بریتانیا، که نخستین بار خبر بازداشت و ناپدیدشدن علی را منتشر کرد، در گفتوگو با ایراناینترنشنال گفت که معتقد است بیخبری افکار عمومی از بازداشت این معترض کار حکومت را برای کشتن او آسانتر کرد: «اگر خبر بازداشت او زودتر به ما میرسید تا دربارهاش اطلاعرسانی کنیم شاید فشار افکار عمومی باعث میشد حکومت نتواند او را به این شیوه بیرحمانه به قتل برساند.»
سدیدی هشدار داد که گزارشهای میدانی نشان میدهد در مشهد در ۱۸ و ۱۹ دی و روزهای بعد از آن، بیش از هزار نفر و شاید چند هزار نفر بازداشت شدهاند اما حتی درباره کمتر از یکدهم آنها اطلاعرسانی نشده است و خطر ناپدیدسازی قهری شمار بیشتری از بازداشتیها هست: «خانوادهها اغلب تجربه برخورد با ماموران امنیتی را ندارند و این تهدید آنها را که اگر اطلاعرسانی کنید برای عزیز شما گران تمام میشود، باور می کنند و این موجب میشود درباره شمار قابل توجهی از بازداشتیها هیچ خبری منتشر نشود.»
او گفت همین وضعیت این خطر را در پی دارد که جان شمار بیشتری از معترضان در بازداشت با قتل حکومتی از دست برود: «من در روزهای اخیر پیامهای زیادی از کسانی گرفتهام که میگویند عزیز آنها پس از بازداشت ناپدید شده است، اما نااگاهی که با ترس از وحشیگری کنترلنشده حکومت تشدید شده، آنها را از اطلاعرسانی بازداشته است و این موضوع در این اوضاع بسیار نگرانکننده است.»
این تشکل جمعه ۲۴ بهمن در کانال تلگرام خود نوشت امیرحسین کارگران، نوجوان ۱۷ ساله، که در جریان اعتراضات سراسری دیماه زخمی شده بود، در بهمنماه جان خود را از دست داد.
شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان ضمن استفاده از هشتگ «نیمکتهای خالی» برای گرامیداشت یاد دانشآموزان کشتهشده، بر «پایان فوری خشونت، تضمین امنیت جانی کودکان و آزادی تمامی بازداشتشدگان» تاکید کرد.
در ادامه این پیام آمده است: «خون کودکان بیگناه محصول مستقیم سرکوب بیرحمانه است. هر نیمکت خالی فریاد خاموش نسلی است که با تیر و وحشت از حق زندگی، امنیت و آموزش محروم شده و یادآور نسلی است که با خشونت، آیندهاش ربوده شد.»
شورای سردبیری ایراناینترنشنال پیشتر در بیانیهای اعلام کرد بیش از ۳۶ هزار و ۵۰۰ نفر در جریان سرکوب هدفمند انقلاب ملی ایرانیان به دستور علی خامنهای، دیکتاتور تهران، کشته شدهاند.
۲۳ بهمن، پارلمان اروپا در قطعنامهای ضمن محکوم کردن سرکوب خشونتبار مردم ایران هشدار داد کشتار معترضان از سوی جمهوری اسلامی میتواند مصداق «جنایت علیه بشریت» باشد.
این نهاد خواستار مستندسازی مستقل این موارد از سوی نهادهای سازمان ملل، حفظ شواهد برای پیگردهای احتمالی آینده و پیگیری روند پاسخگویی از طریق سازوکارهای قضایی بینالمللی شد.
جاویدنام آریا شوقی تکمهداش، ۱۷ ساله
شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان ایران شامگاه ۲۳ بهمن اعلام کرد آریا شوقی تکمهداش، نوجوان ۱۷ ساله، یکی دیگر از قربانیان دستگاه سرکوب جمهوری اسلامی در اعتراضات اخیر بوده است.
بر اساس این گزارش، شوقی تکمهداش ۱۸ دی در فردیس کرج کشته شد.
این تشکل همچنین از ادامه بازداشت ایلیا کرمی، نوجوان ۱۷ ساله اهل دالاهو و از پیروان آیین یارسان، خبر داد و افزود با گذشت ۳۵ روز از دستگیری، هنوز اطلاعات دقیقی درباره مکان نگهداری، وضعیت جسمی و سرنوشت او منتشر نشده است.
شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان تداوم بازداشت کرمی و بیاطلاع نگه داشتن خانواده او را قاطعانه محکوم کرد و افزود: «بازداشت کودکان، محروم کردن خانوادهها از حق اطلاع، و نگهداری افراد زیر ۱۸ سال در شرایط نامعلوم، نقض آشکار حقوق کودک، آزادیهای بنیادین و تعهدات بینالمللی دولت ایران است.»
۱۹ بهمن، این تشکل در بیانیهای اعلام کرد در جریان انقلاب ملی ایرانیان، ۲۰۰ دانشآموز به دست نیروهای سرکوب جمهوری اسلامی کشته شدند.
شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان تاکید کرد نیمکتهای خالی در مدارس یادآور جنایات جمهوری اسلامی و سیاستی هستند که «کودک را از کلاس به گورستان فرستاد».
گزارشها همچنین از بازداشت خشن کودکان و نوجوانان در جریان اعتراضات اخیر و بیخبری مطلق خانوادهها از وضعیت آنان حکایت دارند.
به نوشته این رسانه، خدمه ناو فورد که بزرگترین ناو هواپیمابر جهان است، پنجشنبه ۲۳ بهمن از این اعزام مطلع شدند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، در روزهای گذشته اعلام کرده بود در راستای افزایش فشار بر جمهوری اسلامی، ناو دیگری را به منطقه خواهد فرستاد.
ناو فورد که سوم تیر مقر اصلی خود را در بندر نورفولک در ایالت ویرجینیا ترک کرد، ابتدا قرار بود به یک سفر دریایی در اروپا برود اما در چارچوب اعمال فشار حداکثری به کاراکاس، به منطقه کارائیب تغییر مسیر داد و در آبهای ونزوئلا ماند.
جنگندههای مستقر بر ناو فورد در حمله ۱۳ دی (سوم ژانویه) به پایتخت ونزوئلا و بازداشت نیکلاس مادورو، رییسجمهوری وقت این کشور، مشارکت داشتند.
به نوشته نیویورکتایمز، ملوانان ناو فورد انتظار داشتند تا حدود دو هفته دیگر به خانه بازگردند اما ماموریت جدید، بازگشت از پیش تعیینشده ناو به سواحل ویرجینیا و انجام ارتقاهای اساسی و تعمیرات عمده را به تاخیر میاندازد.
ترامپ، ساعاتی پیش از انتشار این خبر در نیویورکتایمز، گزارش والاستریت ژورنال درباره آمادهباش پنتاگون بهمنظور اعزام دومین ناو هواپیمابر به خاورمیانه را در شبکه اجتماعی خود، تروث سوشال، بازنشر کرد.
والاستریت ژورنال گزارش داده بود که همزمان با آماده شدن ارتش آمریکا برای حمله احتمالی به جمهوری اسلامی، پنتاگون به دومین گروه ضربتی ناو هواپیمابر آمریکا دستور داده است برای اعزام به خاورمیانه آماده شود.
این روزنامه به نقل از سه مقام آمریکایی نوشت: «همزمان با آماده شدن ارتش آمریکا برای حمله احتمالی به جمهوری اسلامی، پنتاگون به دومین گروه ضربتی ناو هواپیمابر آمریکا دستور داده است برای اعزام به خاورمیانه آماده شود.»
روزنامه معاریو در اسرائیل، ۲۲ بهمن در گزارشی درباره تحولات اخیر منطقه، روزهای آتی را «حساس و سرنوشتساز» توصیف کرد و نوشت طبق ارزیابیهای اسرائیل، ترامپ در نهایت تصمیم خواهد گرفت به ایران حمله کند.
معاریو گزارش داد ارزیابیها در اسرائیل حاکی از آن است که مذاکرات تهران و واشینگتن به توافق نمیانجامد و آمریکا ناچار خواهد شد از قدرت نظامی خود علیه جمهوری اسلامی استفاده کند.
این روزنامه با اشاره به سفر بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، به واشینگتن برای دیدار با ترامپ و همچنین احتمال از سرگیری اعتراضات مردم ایران به مناسبت چهلمین روز کشته شدن جاویدنامان انقلاب ملی افزود روزهای پیش رو، تعیینکننده خواهد بود.
معاریو ادامه داد: «مساله این است که در آمریکا میخواهند با درجه اطمینان بالایی بدانند که اقدام نظامی به نتایج مورد نظر منجر میشود؛ یعنی برچیدن برنامه هستهای ایران و توان موشکهای بالستیک آن. ضربه به حاکمیت، در این چارچوب، دستاوردی اضافه [بر موارد اصلی] تلقی میشود.»
در روزهای اخیر، گمانهزنیها درباره اقدام نظامی علیه جمهوری اسلامی و واکنش احتمالی حکومت ایران بالا گرفته است.
وزارت دفاع اسرائیل ۲۲ بهمن از آزمایشهای جدید روی سامانه پدافند هوایی «فلاخن داوود» با همکاری آژانس دفاع موشکی آمریکا خبر داد.
ایال زمیر، رییس ستاد کل ارتش اسرائیل، نیز در مراسم تشکیل یک لشکر رزمی جدید با نام «لشکر ۳۸» تاکید کرد ارتش این کشور برای مقابله با «هر تهدیدی» آماده است.
