کابینه جدید وحدت ملی اسرائیل تاکید کرد با شکست دادن حماس «واقعیت استراتژیک» غزه را تغییر خواهد داد. نتانیاهو که به همراه بنیگنتس، رهبر حزب راست میانه وحدت ملی، کابینه اضطراری جدید تشکیل داده، تاکید کرد در شرایط کنونی مقامهای اسرائیل همه ملاحظات را کنار گذاشته و متحد میشوند.
طبق توافق تشکیل کابینه اضطراری اسرائیل، دولت پیشبرد طرح جنجالبرانگیز تغییرات قضایی در این کشور را به حالت تعلیق درمیآورد. این طرح که با مخالفت بسیاری از نیروهای ذخیره ارتش همراه بود، در ماههای اخیر به اختلافهای گستردهای در ارتش اسرائیل منجر شده بود.
در همین حال ارتش اسرائیل از ادامه حمله به مراکز فرماندهی حماس در غزه و کشتن محمد ابوشمله، از ماموران ویژه تیپ رفح حماس خبر داد.
همزمان با انتشار گزارشها از کشته شدن و به اسارات درآمدن شهروندان خارجی در حملههای حماس، آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه آمریکا، در پستی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «در حملههای تروریستی به اسرائیل، دستکم ۲۲ شهروند آمریکایی کشته شدهاند و تعدادی شهروند ایالاتمتحده نیز در اسارت حماس هستند.»
این در حالی است که علی برکه، از رهبران ارشد حماس، یکشنبه ۱۶ مهر در مصاحبه با راشا تودی، با اشاره به زندانی بودن اعضای حماس در آمریکا و اسارت شهروندان آمریکایی در غزه گفت: «ایالات متحده اخیرا با ایران به تبادل زندانیان اقدام کرده است. چرا همین تبادل زندانی را با حماس انجام ندهد؟»
همزمان با حملههای حماس به اسرائیل، نظرسنجی فاکسنیوز از کاهش چشمگیر حمایت از فلسطینیها در میان رایدهندگان آمریکایی خبر داد. این نظرسنجی که در روزهای ۱۵ تا ۱۷ مهر انجام شده، نشان میدهد ۶۸ درصد از رایدهندگان آمریکایی از اسرائیلیها و ۱۸ درصد آنان از فلسطینیها حمایت میکنند.
این در حالی است که طبق نظرسنجی فاکسنیوز که در ماه می سال ۲۰۲۱ صورت گرفته بود، ۵۹ درصد آمریکاییها از اسرائیل و ۲۴ درصد از فلسطینیها حمایت میکردند.
طبق نظرسنجی جدید فاکس نیوز، دلیل افزایش حمایت از اسرائیل، گرایش فزاینده رایدهندگان دموکرات به این کشور بوده است.
پیشتر در روز چهارشنبه ۱۹ مهر، جو بایدن، رییسجمهوری آمریکا در نشستی با رهبران جوامع یهودیان گفت تصاویر سر بریدن کودکان اسرائیلی به دست تروریستها را دیده و تایید کرده است: «هرگز فکر نمیکردم تصاویر سر بریدن کودکان به دست تروریستها را ببینم [و] تایید کنم.»
بایدن کوچک شمردن وحشیگریهای حماس و متهم کردن یهودیان را غیرقابل تصور دانست و خاطرنشان کرد برخی کشورهای منطقه از جمله کشورهای عربی، تلاش میکنند در شرایط کنونی به آمریکا و اسرائیل کمک کنند.
به گزارش شبکه «آی۲۴»، اعضای حماس در دهکده «کفار عزه» اسرائیل در نزدیکی غزه، دست به قتلعام زدند و حتی سر چند کودک را بریدند. وزارت خارجه اسرائیل شمار کودکان کشتهشده در حمله به این دهکده را ۴۰ نفر اعلام کرد.
اظهارات جو بایدن در تایید خبر سر بریده شدن کودکان اسرائیلی به دست نیروهای حماس در حالی مطرح شد که پس از انتشار این خبر، برخی روزنامهنگاران و تحلیلگران صحت این خبر را رد کرده بودند.
حماس نیز در بیانیهای اعلام کرده بود این گروه کودکان اسرائیلی را هدف قرار نمیدهد. حماس همچنین تعدادی از رسانههای غربی را متهم کرد تنها روایت اسرائیل را از حملات حماس که پر از دروغ و تهمت است، پوشش میدهند.
رییسجمهوری آمریکا همچنین با اشاره به استقرار کشتیها و هواپیماهای نظامی این کشور در نزدیکی اسرائیل، این اقدام را به منزله هشدار به جمهوری اسلامی دانست و گفت: «ما برای ایرانیان روشن کردهایم که مراقب باشند.»
این اظهارات در حالی مطرح شد که یوآو گالانت، وزیر دفاع اسرائیل، حمله حماس را «بدترین حمله تروریستی که جهان تا به حال دیده است» خواند و گفت: «ما حماس، داعش غزه را از روی زمین محو خواهیم کردیم.»
در همین حال یائیر لاپید، نخستوزیر سابق اسرائیل، به فرانس۲۴ گفت که رییسجمهوری فرانسه به جمهوری اسلامی پیام داده در درگیریهای اسرائیل و حماس دخالت نکند.
او افزود: «به حزبالله لبنان و دیگر فلسطینیها هشدار دادیم. ما میخواهیم به حماس در غزه حمله کنیم و خواهان جنگ منطقهای نیستیم.»
با افزایش انتقادهای جهانی از نقش جمهوری اسلامی در حمایت از حماس، جنت یلن، وزیر خزانهداری آمریکا روز چهارشنبه ۱۹ مهر اعلام کرد دولت بایدن امکان اعمال تحریمهای جدید علیه ایران را در رابطه با درگیری مجدد در خاورمیانه رد نکرده است.
مقامهای آمریکا تاکنون گفتهاند شواهدی از دخالت مستقیم جمهوری اسلامی در جنگ اسرائیل ندارند.
روز سهشنبه ۱۸ مهر نیز جان کربی، سخنگوی شورای امنیت ملی آمریکا در گفتوگو با اماسانبیسی گفت شش میلیارد دلار پول آزاد شده ایران در ازای تبادل زندانیان با آمریکا را میتوان هر زمان دوباره مسدود کرد.
او خاطرنشان کرد این پول که هنوز خرج نشده، در یک بانک قطری است و آمریکا گزینه مسدودسازی آن را در اختیار دارد.
در همین حال میچ مککانل و تام کاتن، دو سناتور جمهوریخواه آمریکا، در واکنش به حمله حماس به اسرائیل، طرحی را تهیه کردهاند که خواستار مسدود شدن دوباره شش میلیارد دلار پول آزاد شده جمهوری اسلامی در ازای تبادل زندانیان با آمریکا شده است.
مککانل، سناتور جمهوریخواه، گفت: «جهان به رهبری آمریکا باید علیه رژیم ایران که همدست قاتلان اسرائیلیهای بیگناه است، پیامدهای جدی اعمال کند و مسدود کردن داراییهای ایران اولین گام مهم در این راه است.»
تام کاتن، سناتور جمهوریخواه نیز گفت: «تصمیم دولت بایدن در آزادسازی شش میلیارد دلار پول ایران باعث شد رژیم ایران بتواند برای تامین مالی حملهها به اسرائیل از پولهای دیگرش استفاده کند.»
از سوی دیگر نمایندگان پارلمان فدرال آلمان در بیانیهای ضمن محکوم کردن حملات حماس به اسرائیل، از دولت آلمان خواستند فشارها را به سپاه پاسداران افزایش دهد و در برابر اقدامات مخرب آن فعالانه تلاش کند.
اعمال تحریمهای بیشتر علیه جمهوری اسلامی بهعلت حمایت از حزبالله لبنان و قرار دادن نام سپاه پاسداران در فهرست گروههای تروریستی از جمله اقداماتی است که پارلمان آلمان از دولت این کشور درخواست کرده است.
در همین حال به دلیل سکونت رهبران ارشد حماس در قطر، نگاههای بینالمللی به این کشور نیز معطوف شده است.
سازمانهای اتحاد علیه ایران هستهای و پروژه مقابله با افراطگرایی در بیانیهای از دولت قطر و خاندان سلطنتی این کشور خواستند با توجه به حملههای حماس علیه اسرائیل، اسماعیل هنیه و سایر رهبران حماس را که در این کشور هستند، در ۲۴ ساعت بازداشت کرده و به آمریکا یا اسرائیل تحویل دهند.
ادامه درگیریها میان حماس، حزبالله و اسرائیل
پس از به صدا در آمدن آژیر هشدار حملات هوایی در منطقه وسیعی از شمال اسرائیل و شهرهای نزدیک مرز لبنان، ارتش اسرائیل در بیانیهای اعلام کرد هیچ حملهای در شمال کشور شناسایی نشده است.
دانیل هاگاری، سخنگوی ارتش اسرائیل گفت ارتش در حال بررسی این موضوع است که چه موردی باعث به صدا در آمدن آژیر هشدار حمله هوایی شده است.
فرماندهی جبهه داخلی اسرائیل در پیامی به ساکنان شهر معالوت در شمال این کشور درباره نفوذ احتمالی شبهنظامیان هشدار داده بود و از ساکنان خواسته بود در خانههای خود بمانند و درها را قفل کنند.
در جریان تحولات در نزدیکی مرز با لبنان، آژیر خطر در شهر حیفا نیز به صدا در آمد. ارتش اسرائیل اعلام کرد یک راکت دوربرد از نوار غزه پرتاب شده که در منطقهای باز فرود آمده و هیچ خسارتی در پی نداشته است.
خبرگزاری رویترز اما به نقل از دو مقام امنیتی مصر گزارش داد قاهره طرحی را با آمریکا و سایر کشورها در میان گذاشته که اجازه خواهد داد پس از برقراری یک آتشبس محدود، کمکهای بشردوستانه از طریق گذرگاه رفح به نوار غزه ارسال شود.
وزارت بهداشت غزه اعلام کرد تعداد فلسطینیهای کشته شده در حملههای اسرائیل به هزار و ۲۰۰ نفر و تعداد زخمیها به پنج هزار و ۶۰۰ نفر افزایش یافت.
این در حالی است که شمار کشتهشدگان اسرائیلی حمله حماس از مرز هزار و ۲۰۰ تن گذشت. بیش از سه هزار اسرائیلی نیز زخمی شدهاند.
خبرگزاری ملی لبنان اعلام کرد در جریان گلولهباران دو روستا در جنوب این کشور از سوی اسرائیل، دستکم ۱۰ منزل مسکونی تخریب و سه غیرنظامی مجروح شدند.
گزارشها همچنین از حمله راکتی حماس به تلآویو حکایت دارند. رسانههای اسرائیلی نوشتند در این حمله کسی کشته یا زخمی نشده است.
همزمان با افزایش تنشها در مرز اسرائیل و لبنان، گروه حزبالله صبح چهارشنبه ۱۹ مهر با موشکهای ضدتانک یکی از مواضع ارتش اسرائیل را در نزدیکی مرز هدف قرار داد. این گروه با انتشار بیانیهای ضمن پذیرفتن مسوولیت این حمله اعلام کرد به هر گونه «تعرض» به خاک لبنان «پاسخی قاطع خواهد داد».
اسرائیل نیز در پاسخ به این حمله موشکی، مواضع حزبالله را هدف قرار داد.
همزمان آسوشیتدپرس به نقل از مقامهای فلسطینی گزارش داد به دلیل کمبود امکانات و تجهیزات مورد نیاز، امکان کمکرسانی به افرادی که در پی حملات اسرائیل به نوار غزه زیر آوار گرفتار شدهاند وجود ندارد.
سازمان ملل تعداد آوارگان فلسطینی در نوار غزه را بیش از ۲۶۰ هزار نفر اعلام کرد.
در همین حال، ارتش اسرائیل از حمله دهها هواپیمای جنگنده این کشور به ۴۵۰ هدف در منطقه الفرقان در نوار غزه در یک روز گذشته خبر داد و گفت این ناحیه یکی از کانونهای فعالیت حماس بوده است.
از سوی دیگر، گزارشهای تایید نشده از احتمال دسترسی حماس به راکتهای ساخت کره شمالی حکایت دارند.
جنگجویان حماس روز شنبه ۱۵ مهر برابر با هفت اکتبر، با ورود به مناطق اسرائیلینشین نزدیک نوار غزه، صدها نفر از ساکنان این مناطق را کشتند و دهها تن دیگر را به اسارت گرفتند و با خود بردند.
این یورش یادآور حمله روز ششم اکتبر سال ۱۹۷۳ به اسرائیل از سوی همسایگان عربش شد. حملهای در «یوم کیپور» که مقدسترین روز در تقویم یهودیان به شمار میرود.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل در روزهای گذشته اعلام کرد که اسرائیل در حال جنگ است و فلسطینیان بهای سنگینی را خواهند پرداخت. تهدیدی که با حملات متقابل این کشور به مواضع حماس همراه شد.
در روز چهارم از این جنگ، گاردین، بیبیسی و سیانان در گزارشهایی به تحلیل دلایل بروز حمله حماس و همچنین عواقب آن پرداختند.
حماس چگونه شکل گرفت؟
سیانان در گزارش خود به تاریخچه حماس و شکلگیری آن در سال ۱۹۸۷ بهعنوان یک سازمان اسلامگرای دارای شاخه نظامی پرداخت. این سازمان از دل اخوانالمسلمین که یک گروه اسلامگرای سنی بود، ظهور کرد.
حماس مانند اکثر جناحها و احزاب سیاسی فلسطینی، اصرار دارد که اسرائیل یک «قدرت اشغالگر» است و تلاش میکند سرزمینهای فلسطینی را آزاد کند.
این سازمان، اسرائیل را کشوری نامشروع میداند و خواستار از بین رفتن آن است.
گاردین نیز در گزارشی مشابه، حماس را یک گروه شبهنظامی فلسطینی توصیف کرد که بر نوار غزه حکومت میکند، به نابودی اسرائیل سوگند خورده و میخواهد یک دولت اسلامی را جایگزین آن کند.
بر اساس این گزارش، حماس از زمان به قدرت رسیدن در غزه در سال ۲۰۰۷، چندین جنگ با اسرائیل داشته و به گروههای دیگر نیز اجازه شلیک هزاران موشک به اسرائیل و انجام حملات مرگبار دیگر داده است.
اسرائیل نیز بارها از هوا به حماس حمله کرده و از سال ۲۰۰۷ همراه با مصر، نوار غزه را به دلایل امنیتی محاصره کرده است.
سیانان اما در گزارش خود به رویکرد گروه حماس پرداخته و یادآور شد برخلاف برخی دیگر از گروههای فلسطینی، این گروه از تعامل با اسرائیل خودداری میکند.
بر اساس این گزارش، حماس در سال ۱۹۹۳ با پیوستن به پیمان اسلو مخالفت کرد.
اسلو پیمان صلح بین اسرائیل و سازمان آزادیبخش فلسطین (ساف) بود که باعث شد ساف از مقاومت مسلحانه علیه اسرائیل در ازای وعده تشکیل کشور مستقل فلسطینی در کنار اسرائیل دست بکشد.
این توافق همچنین باعث ایجاد تشکیلات خودگردان فلسطین در کرانه باختری اشغالی از سوی اسرائیل شد.
طبق گزارش بیبیسی، حماس و در بعضی موارد شاخه نظامی آن، از سوی اسرائیل، آمریکا، اتحادیه اروپا و بریتانیا و همچنین سایر قدرتها بهعنوان یک گروه تروریستی شناخته شده است.
از سوی دیگر حماس از سوی جمهوری اسلامی حمایت میشود. حکومت ایران به این گروه شبهنظامی کمک مالی میکند و سلاح در اختیارش قرار میدهد.
نوار غزه کجاست؟
نوار غزه سرزمینی به طول ۴۱ کیلومتر و عرض ۱۰ کیلومتر بین اسرائیل، مصر و دریای مدیترانه است که حدود دو میلیون و ۳۰۰ هزار نفر در آن زندگی میکنند. این منطقه از نظر جمعیت، یکی از پرتراکمترین نقاط جهان محسوب میشود و از آن به عنوان بزرگترین زندان سر باز جهان یاد میکنند.
بیبیسی در گزارش خود نوشت اسرائیل، حریم هوایی و خط ساحلی غزه را کنترل و ورود و خروج کالاها را از طریق گذرگاههای مرزی آن محدود میکند.
مصر نیز در اقدامی مشابه، عبور و مرور را از طریق مرز خود با غزه کنترل میکند.
به گفته سازمان ملل، حدود ۸۰ درصد از جمعیت غزه به کمکهای بینالمللی وابسته هستند و حدود یک میلیون نفر به کمکهای غذایی روزانه تکیه دارند.
پیشینه درگیریها بین فلسطین و اسرائیل؛ چرا حماس حمله کرد؟
بیبیسی در ادامه نوشت که کرانه باختری و غزه بهعنوان سرزمینهای فلسطینی شناخته میشوند.
اسرائیل در سال ۱۹۴۸ بهعنوان یک کشور مستقل در عرصه بینالملل اعلام حضور کرد؛ اگرچه کسانی که حق موجودیت اسرائیل را به رسمیت نمیشناسند، هنوز از گستره این سرزمین بهعنوان فلسطین نام میبرند.
با این حال خود فلسطینیها از نام «فلسطین» برای کرانه باختری، غزه و بیتالمقدس شرقی استفاده میکنند.
بنا بر گزارش سیانان، هنوز دلایل دقیق حمله جدید حماس به مواضع اسرائیل در روز شنبه مشخص نیست؛ هر چند از ماهها پیش بین سربازان اسرائیلی، شهرکنشینان و فلسطینیها در کرانه باختری، خشونت فزایندهای در جریان بوده است.
شهرکنشینان مسلح اسرائیلی به روستاهای فلسطینی و در مقابل، ستیزهجویان در کرانه باختری به سربازان و شهرکنشینان اسرائیلی حمله میکردند. همزمان ارتش اسرائیل نیز به شهرهای فلسطینی حملاتی مکرر داشته است.
پسزمینه طولانیتر این درگیری اما محاصره ۱۶ ساله غزه از سوی اسرائیل و مصر است که تقریبا اقتصاد داخلی نوار غزه را نابود و زندگی ساکنان آن را از آن زمان تاکنون دشوار کرده است.
از سوی دیگر فشار ملیگرایان مذهبی افراطی بهعنوان بخشی از دولت ائتلاف راست اسرائیل در زمینهسازی برای این حملات نقش داشته است چرا که آنها بارها خواستار الحاق سرزمین فلسطین به اسرائیل شده بودند.
همچنین گمانهزنیهایی وجود دارد مبنی بر این که جمهوری اسلامی از حماس بهعنوان ابزاری برای بر هم زدن روند عادیسازی روابط عربستان سعودی و اسرائیل استفاده کرده است. اگرچه علی خامنهای و همچنین سفیر جمهوری اسلامی در سازمان ملل، دخالت تهران را در بروز این جنگ رد کردهاند.
از سوی دیگر گاردین در گزارش خود سال ۲۰۲۳ را «مرگبارترین سال ثبت شده برای فلسطینیان در کرانه باختری» از سوی اسرائیل خواند که میتواند انگیزه حماس را برای حمله به اسرائیل نشان دهد.
همچنین ممکن است حماس به دنبال کسب یک پیروزی تبلیغاتی بزرگ علیه اسرائیل برای افزایش محبوبیت خود در میان فلسطینیان عادی بوده باشد.
بنا بر گمانهزنیها، حماس با هدف تحت فشار قرار دادن اسرائیل برای آزاد کردن حدود چهار هزار و ۵۰۰ فلسطینی که در زندانهای اسرائیل نگهداری میشوند، بسیاری از اسرائیلیها را به اسارت گرفته است.
جمهوری اسلامی و حماس سرسختانه با چشمانداز رو به رشد توافق صلح تاریخی بین اسرائیل و عربستان سعودی مخالف هستند. در نتیجه، واکنش نظامی اسرائیل و بروز حملات گسترده در جهان عرب، این صلح را به خطر خواهد انداخت.
چرا این حمله اسرائیل را غافلگیر کرد؟
جرمی بوون، از سردبیران بیبیسی، این حمله را «بلندپروازانهترین» عملیاتی خواند که حماس تاکنون از غزه انجام داده است.
در این حملات، شبهنظامیان حماس حصاری را که غزه با آن از اسرائیل جدا میشود، در چندین مکان شکستند.
از سوی دیگر به نوشته گاردین، حمله حماس نشان دهنده «شکست بزرگ» سرویس اطلاعات اسرائیل است و احتمالا پیامدهایی طولانیمدت خواهد داشت.
فرانک گاردنر، خبرنگار امنیتی بیبیسی نیز گفته است با وجود تلاشهای مشترک سازمان اطلاعات و امنیت داخلی اسرائیل (شین بت)، موساد، سازمان جاسوسی خارجی و تمام داراییهای نیروهای دفاعی اسرائیل، «شگفتآور» است که هیچکس این اتفاق را ندیده یا در صورت وجود هشدار، هیچ اقدامی برای مقابله با آن صورت نگرفته است.
اسرائیل گستردهترین سرویس اطلاعاتی در خاورمیانه را دارد؛ سرویسی شامل مخبران و عواملی نفوذی داخل گروههای شبهنظامی فلسطین، لبنان، سوریه و جاهای دیگر.
ارتش این کشور روی زمین و در امتداد حصار مرزی بین غزه و اسرائیل، مجهز به دوربینها، حسگرهای حرکت زمینی و گشتهای منظم نظامی است. همچنین حصار مرزی سیم خاردار یک «مانع هوشمند» برای جلوگیری از نفوذ و انجام چنین حملاتی است. اما با این حال ستیزهجویان حماس به سادگی با بولدوزر از آن عبور کردند.
آیا حماس حمایت مردم عادی غزه را دارد؟
به گزارش گاردین، بسیاری از مردم غزه فقط میخواهند بدون محاصره، جنگ و درگیریهای مکرر به زندگی خود ادامه دهند. آنها از محدودیتهای تحمیل شده و وحشتی که حماس بر زندگیشان حاکم کرده است، ناراحت هستند.
با این حال فقدان امید، فلاکت و بدبختی که مشخصه زندگی در غزه است، برخی را به سمت دست گرفتن سلاح سوق داده است. این افراد، اقدام ستیزهجویانه را تنها راه اثبات خود و مبارزه برای داشتن آیندهای بهتر میدانند.
میزان حمایت مردمی از حماس اما پس از آخرین انتخابات غزه در سال ۲۰۰۶ مورد آزمایش و پرسوجو قرار نگرفته است.
چه چشماندازی از جنگ کنونی پیش روست؟
به گزارش سیانان، حماس حدود ۱۰۰ اسرائیلی یا بیشتر را به اسارت گرفته است و حضور آنها در غزه، بدون شک هر گونه عملیات نظامی را از سوی اسرائیل پیچیدهتر خواهد کرد.
شاخه مسلح این گروه شبهنظامی اعلام کرده است در صورتی که اسرائیل بدون هشدار مردم غزه را هدف قرار دهد، کشتار گروگانهای غیرنظامی را آغاز خواهد کرد.
این هشدار پس از آن صورت گرفت که ارتش اسرائیل اعلام کرد قصد دارد کنترل نوار غزه را به دست گیرد.
یکی از سخنگویان ارتش اسرائیل گفت که هدف حملات این کشور «پایان دادن به غزه» و «کنترل کل منطقه» است.
در مقابل بیبیسی به نقل از محمد ضیف، فرمانده شبهنظامیان حماس نوشت که او از فلسطینیها و دیگر شهروندان عرب خواسته است تا به عملیات شبهنظامیان برای «نفوذ به سرزمینهای اشغالی» (اسرائیل) بپیوندند.
اکنون سوال بزرگ این است که آیا فلسطینیان کرانه باختری، قدس شرقی یا سایر مناطق به درخواست او توجه خواهند کرد یا نه؟
به اعتقاد سیانان، بدترین سناریو این است که حزبالله بهعنوان گروه شبهنظامی قدرتمند لبنان، وارد این جنگ شود.