بررسی آمار ارائهشده وزارت کشور از میزان مشارکت مردم در دور دوم انتخابات ریاستجمهوری نشان میدهد، این آمار با گزارشهای میدانی و تصاویر رسیده از حوزههای رایگیری در تضاد است. مخاطبان ایراناینترنشنال هم این آمار را دروغ و فریب حکومت برای ترمیم مشروعیت از دست رفته خود دانستند.
آنها در توضیح مشاهدات خود از خلوت و خالیبودن شعبههای اخذ رای در شهرهای مختلف کشور خبر داده و تاکید کردند که دور دوم انتخابات از دور اول هم خلوتتر بود و آمار اعلامشده درست نیست.
طبق آمار نهایی وزارت کشور، از مجموع ۳۰ میلیون و ۵۳۰ هزار و ۱۵۷ رای اخذ شده، ۶۰۷ هزار و ۵۷۵ تن رای باطله دادند و تعدای آرای باطله به نصف میزان دور اول انتخابات رسید.
مسعود پزشکیان ۱۶ میلیون و ۳۸۴ هزار و ۴۰۳ رای (معادل ۵۳.۶ درصد) کسب کرد و جانشین ابراهیم رئیسی شد و سعید جلیلی با ۱۳ میلیون و ۵۳۸ هزار و ۱۷۹ (معادل ۴۴.۳ درصد) در رتبه دوم قرار گرفت.
با در نظر گرفتن آمار رسمی ۶۱ میلیون و ۴۵۲ هزار و ۳۲۱ نفر واجد شرایط رای دادن، نرخ مشارکت در این انتخابات حدود ۴۹.۸ درصد اعلام شد.
تردیدها درباره میزان مشارکت اعلامشده در دور دوم انتخابات
آمار رسمی اعلامشده از سوی وزارت کشور جمهوری اسلامی نشان میدهد که بیش از ۵۰ درصد مردم ایران، انتخابات نظام را تحریم کردند.
در این دور هم مثل دور اول، درباره میزان مشارکت اعلام شده تردیدهای جدی به وجود آمد.
بیشتر بخوانید: ابهامها درباره آمار رسمی دور دوم انتخابات؛ نصف شدن آرای باطله در یک هفته
علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، صبح جمعه ۱۵ تیرماه پس از انداختن رای خود به صندوق گفت: «شنیدم که شوق و علاقه مردم بیشتر از قبل است؛ خدا کند اینجور باشد و اگر اینجور باشد خرسندکننده است.»
مشخص نیست این صحبتهای خامنهای در لحظات آغازین رایگیری بر چه اساسی مطرح شد و بر همین اساس درباره آمارهای ارائهشده از سوی او تردیدهای جدیدی وجود دارد.
گزارشهای میدانی، روایت شاهدان عینی و تصاویری که از حوزههای مختلف رایگیری در شبکههای اجتماعی و رسانهها منتشر شد، نشان میداد که مشارکت پایین مردم در دور دوم انتخابات از دور نخست کمتر شد.
مصطفی مهرآیین، جامعهشناسی که پیشتر مردم را به تحریم انتخابات دعوت کرده بود، با اشاره به رایگیری برای انتخاب جانشین رئیسی، در شبکه ایکس نوشت: «با اطمینان میگویم «نه» مردم به وضعیت سیاسی فعلی کشور بزرگتر از «نه» دور اول انتخابات است.»
کیانوش سنجری، فعال سیاسی و خبرنگار آزاد، پس از تمدید مهلت رایگیری در روز جمعه با انتشار ویدیویی از مشاهداتش در شعبههای اخذ رای، در حساب ایکس خود نوشت: «به عنوان یک شهروند ایرانی کنجکاو شدم ببینم داخل شعبههای رایگیری، که نمایش تلویزیونی ندارند، چه خبر است.»
مریم شکرانی، روزنامهنگار هم با اشاره به رییسجمهور شدن پزشکیان در حساب ایکس خود نوشت: «حالا که مسعود پزشکیان رییسجمهور شد، دستکم هر اتفاقی افتاد این جمله را نمیشنویم که فرق دارد چه کسی رییسجمهوری باشد.»
شکرانی با بیان اینکه هر خبرنگار آزادهای فارغ از جناحبندی، منتقد دولتها و سیاستهای نادرست میماند، افزود اسامی مبلغان در خاطرتان باشد.
بیشتر بخوانید: تلاش ناکام جمهوری اسلامی برای جبران شکست برابر ملت ایران
سعید دهقان، وکیل و مدیر پروژه تاریخ شفاهی حقوق بشر ایران با انتشار مطلبی در حساب ایکس خود نوشت: «از امروز باید به فکر تمام مسائل مهمی باشیم که حتی اگر پزشکیان منتخب بیش از ۲۵ درصد از مردم هم بود و تحریمیها هم کمتر از ۶۰ یا ۵۱ درصد بودند، باز هم ادعا و توان و امکان حل آنها را نداشت.»
این وکیل دادگستری از «رفع موانع ساختاری بر سر یک زندگی معمولی، آزادی زندانیان سیاسی و لغو اعدامها» به عنوان مواردی که رییسجمهوری تازه دولت جمهوری اسلامی، توان و امکان حل آنها را ندارد، نام برد.
رضا شفاخواه، وکیل دیگری هم خطاب به کسانی در انتخابات شرکت کردند و درباره مطالبهگری از پزشکیان صحبت میکنند، در حساب ایکس خود نوشت: «بسمالله. افتضاح انحلال دستوری جمعیت امام علی را در وزارت کشور روحانی بررسی و لغو کنید. به سازمانهای مردم نهاد اجازه فعالیت دهید. همین حالا چندین انجیاو در صف لغو مجوز هستند.»
مخاطبان ایراناینترنشنال: جمهوری اسلامی آمار انتخابات را جعل میکند
از مخاطبان ایراناینترنشنال پرسیدیم آمار اعلامشده از انتخابات چهقدر با مشاهدات شما از مراکز رایگیری همخوانی دارد؟
یکی از شهروندان در پیامی صوتی به ایراناینترنشنال با اشاره به سخنان خامنهای در زمان آغاز دور دوم انتخابات که گفت شنیده مشارکت مردم بیشتر از دور اول شده، با طعنه گفت: «هنوز آماری نیامده بود. مگر اینکه امدادهای غیبی به او گفته باشند.»
یکی از شهروندان با ارسال پیامی صوتی روایت کرد: «این رژیم بر پایه دروغ و فریب بنا شده و آمار انتخابات ریاستجمهوری را هم بیشتر اعلام کرده است.»
شهروند دیگری با ارسال ویدیویی تاکید کرد آمار اعلامشده یعنی مشارکت ۵۰ درصدی، با مشاهدات مردم و حتی با آمارهای خود نظام همخوانی ندارد.
بسیاری از مخاطبان گفتند با در نظر گرفتن مشاهداتشان از شعبههای خالی رایگیری، اعلام مشارکت ۵۰ درصدی به شائبه دستکاری در ارقام دامن میزند.
بر اساس آمار رسمی حدود ۶۱ میلیون در ایران واجد شرایط رای دادن هستند. نرخ مشارکت در دور نخست انتخابات نیز با در نظر گرفتن آرا باطله ۳۹.۹۲ درصد و بدون لحاظ کردن آرا باطله ۳۸.۲ درصد بود.
بررسی آمار ارائهشده از سوی وزارت کشور هم با توجه به نامتناسب بودن این آمار با مشاهدات و گزارشهای میدانی و تصاویر رسیده از حوزههای رایگیری، به پرسشهای بسیاری درباره اعتبار آمار رسمی درباره این انتخابات دامن زد.
اکنون با اعلام نرخ مشارکت دور دوم، نصف شدن تعداد آرای باطله و افزایش شش میلیونی مجموع آرا، در حالی که هیچ گزارش مستقلی افزایش نرخ مشارکت را در دور دوم نسبت به دور اول تایید نمیکند، بسیاری در صحت آمار تردید دارند.
با انتخاب شدن پزشکیان به عنوان نهمین رییس دولت جمهوری اسلامی، حالا نگاهها به سوی رویکرد او در پرونده هستهای و برجام است.
یکی از فعالترین اعضای ستاد او، محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه دولت روحانی بود. نام ظریف با برجام گره خورده است؛ توافقی که در زمان صدارتش با خروج ایالات متحده در زمان ریاست جمهوری دونالد ترامپ عملا به محاق رفت.
نماز با نیت سیاست خارجی
با در نظر گرفتن حاشیهها و چالشهای ظریف با جناح اصولگرای جمهوری اسلامی، به نظر نمیرسد او شانسی برای سکانداری مجدد وزارت امور خارجه داشته باشد. در همان دور اول رقابتها و روز ۲۹ خرداد، پزشکیان و ظریف برای برنامهای تبلیغاتی راجع به سیاست خارجی به صدا و سیما رفتند.
آن روز تصویری منتشر شد که نشان میداد پزشکیان، ظریف و مسعود تختروانچی به عباس عراقچی، معاون پیشین ظریف در وزارت خارجه، اقتدا کردند. در جمهوری اسلامی و بین اصلاحطلبان، این نمازها و اقتداها نوعی نشانه است.
اقتدای علی اکبر ناطق نوری، محمد خاتمی، حسن خمینی و حسن روحانی به اکبر هاشمی رفسنجانی پیش از انتخابات سال ۱۳۹۶ یا اقتدای خاتمی به ناطق نوری در سال ۱۳۹۷، همواره نشانهشناسی شده است.
این بار هم در سطحی دیگر تصویر این نماز جماعت قابل توجه است. عراقچی در کنار ظریف، زوج مذاکرهکننده برجام بودند. در زمان تصویب برجام، برخی عراقچی را چهره معتمد بیت علی خامنهای در مذاکرات میدانستند.
با پایان دولت روحانی، عراقچی از دولت به بیت رفت. او از مهرماه ۱۴۰۰ به عنوان دبیر شورای راهبردی روابط خارجی منصوب شد؛ شورایی زیر نظر رهبر جمهوری اسلامی که اعضای آن با حکم مستقیم خامنهای منصوب میشوند.
تختروانچی هم سالها سابقه حضور در پستهای مهم وزارت امور خارجه را داشته است. او در زمان مذاکرات هستهای ظریف، عضو تیم مذاکرهکننده بود.
وزیر امور خارجه از جمله سهمیههای تشکیلات بیت رهبری در دولت است. اینکه عراقچی، تختروانچی یا شاید علیاکبر صالحی، کدام یک برای این پست مورد توافق قرار بگیرند، مشخص نیست. اما به نظر میرسد وزارت امور خارجه دولت پزشکیان راه ظریف را در پیش خواهد گرفت.
نظر پزشکیان درباره برجام و تحریم
نهمین رییس دولت جمهوری اسلامی زمانی که در مجلس شورای اسلامی بود از حامیان برجام به شمار میرفت. او دیماه ۱۳۹۶ در نشستی در اردبیل، پس از تصویب برجام در مجلس گفت: «زمانی که بنده نیز به عنوان عضو اکیپ مجلس در مورد برجام انتخاب شدم با مطالعه آن به معنای واقعی به دلیل تخصصی بودن بحث زیاد متوجه قضایا نشدم؛ تنها این را فهمیدم که اگر برجام نبود ما هر روز یک هزار میلیارد تومان باید به خاطر تحریمها ضرر میکردیم.»
پزشکیان مهر ماه سال ۱۳۹۸، پس از خروج آمریکا از برجام در پاسخ به اینکه آیا جمهوری اسلامی همچنان در برجام خواهد ماند، پاسخ داد این موضوع را نمیداند اما آنچه که خامنهای تصمیم بگیرد «قطعا از آن تبعیت خواهیم کرد و طبیعتا دولت هم باید بر آن اساس هماهنگیهای لازم را داشته باشد».
او همانطور که خودش هم تاکید میکند سررشتهای از برجام و مذاکرات خارجی ندارد و قصد دارد آن را به کارشناسان این حوزه بسپارد؛ ظاهرا کارشناس مورد اعتماد او در این زمینه ظریف و تیم اوست که در انتخابات همراهیاش کرد.
با این حال تیم کارشناسی پزشکیان محتاج تایید خامنهای هستند. همانطور که پزشکیان هم در گذشته و در انتخابات گفته، او خود را ذوب در ولایت و مقید به تبعیت از نظر خامنهای میداند.
با این حساب بیش از آنکه نگاه تیم پزشکیان به برجام و مذاکرات اهمیت داشته باشد، تصمیم خامنهای پر اهمیت به نظر میرسد.
رهبر جمهوری اسلامی در سال ۱۳۹۴ با پیامی که به مجلس داد، ۲۰ دقیقهای برجام را تصویب کرد. اما همین خامنهای با چراغ سبز به مجلسی دیگر «قانون اقدام راهبردی برای لغو تحریمها و صیانت از حقوق ملت ایران» را در سال ۱۳۹۹ تصویب کرد؛ قانونی که به گفته ظریف در تبلیغات تلویزیونی انتخابات ۱۴۰۳ «در آن شش ماه تلخ» مانع بازگشت جو بایدن، رییس جمهوری آمریکا به برجام شد.
حضور جواد ظریف در ستاد پزشکیان، سیگنال مشخص و محکمی از رویکرد او در پرونده هستهای بود.
تابستان سال ۱۴۰۳، مثل زمستان سال ۱۳۹۹ نیست. سال ۱۳۹۹ ظریف و تیمش شاغل در وزارت امور خارجه دولتی رو به اتمام بودند که امیدی هم به ادامه آن نبود. اما حالا ظریف در آستانه دولتی تازه است؛ قطعا خامنهای هم در جریان این موضوع قرار دارد.
برخی ناظران بر این باورند شاید رییس دولت اصلاحطلبی که ذوب در ولایت هم هست، بتواند نظر مساعد خامنهای را برای چرخش و «نرمشی قهرمانانه» دیگری اخذ کند.
قرارداد برجام در ۲۳ تیر ماه سال ۱۳۹۴ در دولت روحانی و البته با حمایت خامنهای که آن را «نرمش قهرمانانه» خواند به امضا رسید.
خامنهای در سال ۱۳۹۲ و در آغاز مذاکرات هستهای که به برجام منتهی شد، با ارجاع به سخنرانی خود در سال ۱۳۵۱ و کتابی که درباره صلح امام دوم شیعیان تالیف کرده بود، سیاست نرمش قهرمانانه را طرح کرد و گفت نرمش در یک جاهایی بسیار لازم است.
این یادداشت هفت نکته مهم را درباره انتخابات دو مرحلهای و پیروزی مسعود پزشکیان مورد بررسی قرار میدهد.
نخست؛ هر سخنی درباره این انتخابات بدون اشاره به کاهش معنادار میزان شرکت شهروندان و افت تاریخی نرخ مشارکت، ناقص و بلکه نادقیق است.
شرکت نکردن دستکم ۶۰ درصد شهروندان در دور نخست و پرهیز بیش از ۵۰ درصد ایرانیان از مشارکت در دور دوم، ابعاد نارضایتی از رژیم سیاسی و نظام حکمرانی را بهگونهای بیسابقه عریان کرد.
دوم؛ مشارکت نکردن بسیاری از چهرههای اجتماعی و سیاسی، از هنرمندان مشهور و ورزشکاران سرشناس تا رهبران «جنبش سبز» و زندانیان سیاسی، و نیز گروههای مختلف اجتماعی و سیاسی، از جبهه ملی ایران تا شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان ایران و از اتحادیههای مستقل کارگری تا انجمنهای دانشجویی، تداوم خیزش «زن، زندگی، آزادی» در سطح و مداری جدید بود. جنبشی اعتراضی که درونمایه آن «نه»گویی به نمایش انتخاباتی بود.
سوم؛ پرهیز از شرکت در انتخابات، تنها با رویکردی سلبی، یعنی خودداری از همراهی با حاکمیت زورگو و تزویرگر، انجام نشد، بلکه وجهی اثباتی و ایجابی داشت: تقویت جنبش مقاومت مدنی و تجمیع قدرت بیقدرتان با سمتوسوی تغییرات ساختاری و گذار به دموکراسی.
مخالفان مشارکت بهدنبال مشهود کردن بحران مشروعیت نظام نبودند، بلکه بسط و تقویت نیروی مقاومت مدنی برای گذار به دموکراسی را تعقیب میکردند.
چهارم؛ بیگمان، شهروندان ناراضی و تغییرخواه را نباید به تحریمکنندگان انتخابات تقلیل داد. بخش مهمی از حامیان پزشکیان و افرادی که به او رای دادند، شهروندان تغییرخواهی هستند که اعتراض به وضع مستقر و تحول را در شرایط کنونی با همراهی با نامزد اصلاحطلب پیگیری کردند. بهویژه در دوم که نامزد رقیب، باند تمامیتخواه و فرقهای ایدئولوژیک را نمایندگی میکرد.
پنجم؛ پزشکیان در حالی رییسجمهور شده که رقیب او حدود ۴۴ درصد آرای شرکتکنندگان در انتخابات را از آن خود کرده است. این به معنای وجود جبههای پرتوان از منتقدان دولت مستقر، افزون بر شهروندان مخالف تمامیت نظام سیاسی و ناراضی از حاکمیت است.
از این زاویه، پزشکیان نهتنها از فردای ریاستجمهوری باید به وعدههایش عمل کند و به مطالبات شهروندان معترض و ناراضی پاسخ گوید، بلکه ناگزیر است منتقدان اصولگرا و رقبای سیاسی حاشیهساز در ساختار قدرت را هم لحاظ کند.
ششم؛ هسته سخت قدرت در جمهوری اسلامی با محوریت خامنهای، کوشید با تایید صلاحیت پزشکیان، به نظام بیش از پیش بیاعتبارشده پس از اعتراضهای آبان ۹۸ و خیزش «زن، زندگی، آزادی»، روکشی از مشروعیت بپوشاند. پروژهای نه چندان کامیاب و ایبسا ناکام با توجه به تحریم فراگیر.
افزون بر این، با توجه به تغییرات اجتنابناپذیر و قابل حدس در نظام اداری و قوه مجریه، حواشی و عوارض و پیامدهای ریاست جمهوری پزشکیان مشخص نیست.
با تمام اینها، یک واقعیت مهم آن است که پزشکیان و حامیان اصلاحطلبش، ضربهگیر ولایت فقیه شدهاند و از این پس تا اطلاع ثانوی، متولی اصلی پاسخگویی به معترضان و ناراضیان.
آخر؛ نه جمهوری اسلامی با انتخاب پزشکیان به استقراری ویژه رسیده و نه روند گذار به دموکراسی با این انتخابات دچار دگرگونی شده است.
به تعبیر نلسون ماندلا، «راه سخت و طولانی آزادی» ادامه دارد. توپ همچنان در زمین جامعه مدنی است. اینکه حامیان گذار به دموکراسی چگونه از پتانسیل و توان بسیار ارزشمند نارضایتی و مخالفت و اعتراض آشکار و پنهان در جامعه، برای گذار از نظام اقتدارگرا بهره گیرند.
بهویژه آنکه سیاستورزی در بزنگاه عبور از جمهوری اسلامی در نهایت از «خیابان» و با تکیه بر جنبشهای اجتماعی حامی گذار به دموکراسی میگذرد.
درحالی طبق آمارهای رسمی، نرخ مشارکت در دور دوم انتخابات، حدود ۱۰ واحد درصد افزایش داشته که تصاویر و مشاهدات شهروندان که آنها را در فضای مجازی به اشتراک گذاشتند، نشان میدهد تغییر محسوسی در دور دوم نسبت به دور اول وجود نداشته است.
از طرفی، جهش عجیب تعداد آراء در پروسه اعلام نتایج تدریجی توسط وزارت کشور هم مورد توجه ناظران قرار گرفته است.
طبق آمار رسمی، سعید جلیلی در دور اول و دوم انتخابات ۱۴۰۳، به ترتیب حدود ۹/۵ میلیون و ۱۳/۵ میلیون رای کسب کرد.
او در انتخابات ریاستجمهوری سال ۱۳۹۲ نیز نامزد شده بود که جمعا ۴/۲ میلیون رای کسب کرده بود.
در واقع آمار رسمی جمهوری اسلامی میگوید رای جلیلی در دور اول انتخابات ۱۴۰۳، پس از بیش از ۱۰ سال، حدود ۵/۳ میلیون، یعنی ۱۲۷ درصد نسبت به انتخابات سال ۱۳۹۲ افزایش یافته است.
دقیقا مشخص نیست این تحول بزرگ در سبد رای جلیلی از کجا ناشی است؟
طبق آمار رسمی، رای جلیلی در دور دوم نسبت به انتخابات سال ۹۲، حدود ۹/۴ میلیون، برابر با ۲۲۵ درصد افزایش پیدا کرده است.
تعداد رای سعید جلیلی در دور اول ۹/۵ میلیون و در دور دوم ۱۳/۵ میلیون گزارش شده است. این یعنی در دور دوم حدود چهار میلیون رای به پایگاه رای او افزوده شده است.
محمدباقر قالیباف، نامزد حذف شده جریان اصولگرا در دور نخست انتخابات، در دور دوم از جلیلی حمایت کرد؛ هر چند بسیاری از تحلیلگران بر این باورند که بخش بزرگی از رای قالیباف در دور نخست، در دور دوم به سمت پزشکیان متمایل شد.
قالیباف حدود ۳/۴ میلیون رای داشت. به نظر میرسد در اعلام نتایج نهایی، تعداد آرای قالیباف افزوده شده است.
اصلاحطلبان و برآورده کردن آرزوی خامنهای
جمع آرای اخذ شده در دور اول که نشاندهنده نرخ مشارکت حدود ۴۰ درصدی بود، با همه ابهامات طبق آمار رسمی ۲۴/۵ میلیون رای بود.
در دور دوم مجموع آرای اخذ شده طبق آمار وزارت کشور به ۳۰/۵ میلیون رسید. یعنی حدود شش میلیون رای به آمار قبلی اضافه شد.
وزارت کشور تعداد آرای پزشکیان را در دور اول حدود ۱۰/۴ میلیون اعلام کرد. این عدد در دور دوم به ۱۶/۴ میلیون رسید. یعنی حدودا همان اختلاف جمع آرای دور دوم نسبت به دور اول که حدود شش میلیون رای است.
علاوه بر تردیدهایی که درباره آمار رسمی اعلام شده در دور اول و دوم مطرح شده است، این رُندی اعداد در دور دوم نسبت به دور اول نیز قابل توجه است.
علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی که چند روز بعد از اعلام نتایج دور اول، به طرز کمسابقهای سکوت کرد، پیش از انتخابات دور دوم در اظهار نظری کوتاه، شکست تاریخی و کمترین نرخ مشارکت مردم در انتخابات را پذیرفت اما در همان دیدار آرزو کرد نرخ مشارکت در دور دوم بالاتر برود.
او صبح روز رایگیری دور دوم نیز پس از اینکه رای خود را به صندوق انداخت، پیشبینی کرد نرخ مشارکت نسبت به دور اول بهبود پیدا کند.
با اعلام نرخ مشارکت دور دوم، نصف شدن تعداد آرای باطله و افزایش شش میلیونی مجموع آرا، در حالی که هیچ گزارش مستقلی افزایش نرخ مشارکت را در دور دوم نسبت به دور اول تایید نمیکند، همه در جمهوری اسلامی راضی هستند.
تعداد رای جلیلی از چهار میلیون سال ۱۳۹۲ به ۱۳/۵ میلیون رسیده است. پزشکیان با شش میلیون رایی که در دور دوم به دور اول اضافه شد، به عنوان نهمین رییسجمهوری تعیین شد و ۱۰ واحد درصد هم به نرخ مشارکت در دور دوم افزوده شد. درست همانطور که خامنهای آرزو کرده بود.
