سایه شوم جنگ تازه جمهوری اسلامی بر ایران

به نوشته این اندیشکده، تشدید تنش‌ها میان اسرائیل و حکومت ایران روز به روز منافع روسیه در خاورمیانه را بیش از پیش تحت تاثیر قرار می‌دهد و همچنین تهدیدی علیه پروژه‌های مشترک مسکو و تهران به شمار می‌رود.

با این وجود، ترجیح مسکو این است که خود را با شرایط در حال تغییر منطقه وفق دهد تا اینکه به‌طور مستقیم در آن مداخله کند.

بنیاد کارنگی افزود: «روسیه نمی‌تواند ایران را در رویارویی با اسرائیل و آمریکا نجات دهد و دست به اقدامی در این زمینه نیز نخواهد زد.»

جمهوری اسلامی و روسیه روابط دوجانبه خود را، به‌ویژه پس از آغاز مناقشه اوکراین، به‌طور فزاینده‌ای تقویت کرده‌اند و تهران یکی از متحدان اصلی مسکو در نبرد با کی‌یف بوده است.

روزنامه وال استریت ژورنال ۱۶ شهریور گزارش داد با وجود هشدارهای غرب، حکومت ایران محموله‌ای از موشک‌های بالستیک کوتاه‌برد را در اختیار روسیه قرار داده است.

جمهوری اسلامی پیش‌تر پهپادهای انتحاری شاهد ۱۳۱ و شاهد ۱۳۶ را به روسیه ارسال کرده بود تا در جریان عملیات نظامی در اوکراین مورد استفاده قرار گیرند.

مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، ۲۰ مهر در دیدار با ولادیمیر پوتین، رییس‌جمهوری روسیه، روابط تهران و مسکو را «صمیمانه» خواند و خواستار تسریع در امضای سند راهبردی میان دو کشور شد.

با وجود نزدیکی روابط تهران و مسکو، بنیاد کارنگی تاکید کرد هیچ نشانه‌ای مبنی بر تمایل روسیه برای «مداخله نظامی مستقیم در درگیری‌های جاری در خاورمیانه» وجود ندارد.

این اندیشکده اضافه کرد: «مسکو به قدری در اوکراین درگیر است که زمانی برای یک جنگ دیگر ندارد. همچنین هرگز به نظر نرسیده که روسیه بخواهد برای منافع ایران بجنگد.»

بنیاد کارنگی در ادامه مطلب خود به تاثیر تحولات اخیر منطقه بر روابط روسیه و اسرائیل پرداخت و نوشت اسرائیل پیش از حملات خود به سوریه، دیگر مسکو را در جریان نمی‌گذارد.

با در نظر گرفتن شرایط موجود، شاید روسیه تنها دفع حملات اسرائیل به سوریه را در دستور کار قرار دهد اما بیش از این، به مناقشه خاورمیانه وارد نخواهد شد.

اسرائیل ۱۲ مهر نیروهای حکومت ایران را در نزدیکی پایگاه هوایی حمیمیم سوریه هدف قرار داد. از آن‌جا که نظامیان روسی در این پایگاه مستقر هستند، سامانه‌های دفاعی روسیه تعدادی از موشک‌های اسرائیلی را در جریان این حمله رهگیری و ساقط کردند.

با این حال، احتمال درگیری مستقیم روسیه و اسرائیل بسیار کم است و دو کشور مایل به قطع روابط دوجانبه خود نیستند.

حکومت ایران شامگاه ۱۰ مهر با حدود ۲۰۰ موشک بالستیک خاک اسرائیل را هدف قرار داد. این دومین حمله مستقیم جمهوری اسلامی به اسرائیل بود.

مقام‌های اسرائیلی در دو هفته گذشته بارها تاکید کرده‌اند این کشور به حمله موشکی جمهوری اسلامی پاسخ خواهد داد. بیم آن می‌رود واکنش اسرائیل به شعله‌ورتر شدن آتش تنش‌ها در منطقه بینجامد.

بنیاد کارنگی همچنین نوشت روسیه ممکن است به سراغ گزینه حمایت غیرمستقیم از جمهوری اسلامی برود و گروه‌های نیابتی تهران، مانند حزب‌الله لبنان و حوثی‌های یمن، را از نظر تسلیحاتی تقویت کند.

به گفته این اندیشکده، روسیه تنها زمانی این گزینه را در دستور کار قرار خواهد داد که نیروهای ایالات متحده به‌طور فعالانه در مناقشه خاورمیانه مداخله کنند.

بنیاد کارنگی اضافه کرد روسیه مقابله با منافع آمریکا در سراسر جهان را هدفی مشروع می‌داند اما چنین موضعی در قبال اسرائیل ندارد و به همین دلیل، تنها زمانی به حمایت تسلیحاتی از گروه‌های نیابتی جمهوری اسلامی خواهد پرداخت که پای آمریکا در میان باشد.

به دنبال حمله نظامی روسیه به اوکراین، روابط مسکو و کشورهای غربی، و در راس آن‌ها آمریکا، به سردی گراییده است.

روسیه عملیات نظامی خود را علیه اوکراین پنجم اسفند ۱۴۰۰ کلید زد و از آن زمان تاکنون، درگیری‌های مرگبار میان دو کشور ادامه داشته است.

عراقچی دوشنبه ۲۳ مهر در جریان سفر به عمان با اشاره به پیشینه این گفتگوها گفت: «این روند اکنون متوقف شده است، زیرا شرایط منطقه خاص است و زمینه‌ای برای این گفت‌وگوها وجود ندارد. زمانی که بحران‌های جاری را پشت سر گذاشتیم، در این باره تصمیم می‌گیریم که آیا مجددا وارد این روند شویم یا خیر.»

رسانه‌ها در سال‌های گذشته بارها از برگزاری مذاکرات محرمانه میان جمهوری اسلامی و آمریکا در عمان خبر داده‌ بودند.

پایگاه‌ خبری اکسیوس در اردیبهشت‌ماه گزارش داد برت مک‌گرک، مشاور ارشد دولت آمریکا در امور خاورمیانه، و آبرام پیلی، معاون نماینده ویژه ایالات متحده در امور ایران، به صورت غیرمستقیم در عمان با مقام‌های جمهوری اسلامی مذاکره کردند.

محور این گفت‌وگوها برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی و تنش‌ها در منطقه در پی اقدامات گروه‌های نیابتی تهران عنوان شد. این دومین دور مذاکرات دو طرف در سال جاری میلادی بود.

به گزارش روزنامه فایننشال تایمز در اسفندماه ۱۴۰۲، موضوع اصلی دور نخست مذاکرات محرمانه تهران و واشینگتن در عمان، حملات حوثی‌های یمن به کشتی‌های بین‌المللی بود.

در پی شدت گرفتن مناقشه حماس و اسرائیل، حوثی‌ها حملات خود را به کشتی‌های بین‌المللی در دریای سرخ، تنگه باب‌المندب و خلیج عدن آغاز کردند و امنیت دریانوردی را در منطقه در طول ماه‎‌های گذشته به خطر انداختند. دامنه این حملات حتی به اقیانوس هند نیز کشیده شده است.

عراقچی در ادامه اظهارات خود وجود گفت‌وگوهای غیرمستقیم میان جمهوری اسلامی و آمریکا در سال‌های گذشته را تایید کرد و گفت: «این موضوع قبلا هم اتفاق افتاده است. در دولت گذشته هم این وضعیت وجود داشت و روندی به نام روند مسقط شناخته شده است.»

او در عین حال افزود در جریان سفر اخیرش به عمان تماسی در چارچوب مذاکرات پیشین تهران و واشینگتن برقرار نشده است.

گفت‌وگوهای غیرمستقیم میان جمهوری اسلامی و آمریکا بر سر برنامه هسته‌ای تهران در سال ۱۳۹۱ و در دوران ریاست‌جمهوری محمود احمدی‌نژاد در عمان کلید خورد.

به گفته علی اکبر صالحی، وزیر امور خارجه وقت جمهوری اسلامی، این مذاکرات با موافقت شخص علی خامنه‌ای انجام گرفت.

بر اساس آخرین گزارش‌های محرمانه آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، حکومت ایران همچنان برنامه تولید اورانیوم با غنای بالای خود را که می‌تواند برای ساخت سلاح هسته‌ای به کار گرفته شود، ادامه می‌دهد.

عراقچی در سخنان خود در عمان همچنین به تشدید تنش‌ها میان اسرائیل و جمهوری اسلامی پرداخت و گفت: «موضع ما کاملا روشن است و بارها تکرار کرده‌ایم؛ ما خواهان جنگ و درگیری نیستیم، اگرچه برای آن آمادگی کامل داریم.»

او خواستار استفاده از دیپلماسی برای جلوگیری از وقوع یک «بحران» در منطقه شد.

حکومت ایران شامگاه ۱۰ مهر با حدود ۲۰۰ موشک بالستیک خاک اسرائیل را هدف قرار داد. این دومین حمله مستقیم جمهوری اسلامی به اسرائیل بود.

پایگاه خبری بلومبرگ روز ۲۲ مهر با استناد به داده‌های ارائه شده از سوی سازمان مالیاتی اسرائیل نوشت حمله اخیر حکومت ایران بین ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلیارد شِکِل (معادل ۴۰ تا ۵۳ میلیون دلار) به اموال خصوصی شهروندان اسرائیلی خسارت زد.

مقام‌های اسرائیلی در دو هفته گذشته بارها تاکید کرده‌اند این کشور به حمله موشکی جمهوری اسلامی پاسخ خواهد داد.

اسداللهی سابقه نوشتن کتاب در تمجید از حزب‌الله لبنان و حضور مستمر در برنامه‌های صدا و سیما به‌ عنوان کارشناس مسائل منطقه را دارد.

احضار او به دادگاه نظامی به صرف اظهار عقیده نشان می‌دهد وقتی حتی کارشناسان نزدیک به حکومت و افرادی با این پیشینه، حق بیان آزادانه نظرات خود را در رسانه‌های رسمی کشور ندارند، طبیعی است که اعتماد عمومی به این رسانه‌ها کاهش پیدا کند.

در چنین شرایطی، مردم ترجیح می‌دهند اخبار و تحلیل‌های خود را از شبکه های اجتماعی و رسانه‌های غیرحکومتی دریافت کنند.

حالا این پرسش مطرح می‌شود که چگونه انتظار می‌رود رسانه‌های حکومتی نزد مردم اعتبار داشته باشند، در حالی که حتی استادان و کارشناسان وابسته به حاکمیت و نهادهایی مانند سپاه پاسداران نیز به دلیل ابراز نظراتشان تحت فشار قرار می‌گیرند؟

جمهوری اسلامی همیشه در حسرت داشتن رسانه‌ای قدرتمند و موثر بوده است اما وقتی خبرنگاران و کارشناسان داخلی را به دلیل فعالیت روزمره و حتی بیان نظراتشان به دادگاه می‌کشاند و مانع خبر‌رسانی دقیق به مردم می‌شود، نمی‌تواند به چنین هدفی دست پیدا کند.

از طرف دیگر فیلترینگ و پارازیت و حتی تهدید رسانه‌های خارج از کشور نیز مانع گرایش مردم به این رسانه‌ها نشده است.

حتی اگر رسانه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور هم وجود نداشتند، باز هم مردم ایران به دنبال منابع دیگری برای دریافت اخبار و تحلیل‌ها می‌رفتند و به صدا و سیما و رسانه‌های حکومتی رجوع نمی‌کردند.

تجربه نشان داده است مردم به رسانه‌هایی اعتماد می‌کنند که اخبار را به‌ سرعت و با دقت و با جامعیت بیشتر منتشر کنند.

جمهوری‌ اسلامی با فیلتر کردن شبکه‌های اجتماعی و اعمال سانسور، تصور می‌کند می‌تواند کنترل افکار عمومی را در دست بگیرد اما مردم راه‌های عبور از این محدودیت‌ها را پیدا می‌کنند و احضار کارشناسان و خبرنگاران به دادگاه یا تهدید رسانه‌های خارجی نمی‌تواند این روند را معکوس کند.

برای جلب اعتماد عمومی، یک رسانه باید چهار عنصر کلیدی داشته باشد: نیروی انسانی ماهر، فن‌آوری پیشرفته، منابع مالی پایدار و محتوای معتبر و دقیق.

با وجود تعداد زیاد کارکنان و بودجه هنگفت و تکنولوژی تقریبا قابل قبول در صدا و سیما، آنچه این رسانه از آن رنج می‌برد، ضعف در ارائه محتوای حرفه‌ای در امر خبر و تحلیل است. در واقع حکومت به‌ جای پذیرش اصول رسانه آزاد و تحمل نظرات کارشناسان مستقل، به سانسور و فشار روی خبرنگاران و تحلیل‌گران داخلی متوسل می‌شود.

البته این محدودیت‌ها نه‌ تنها در حوزه رسانه، بلکه در سایر بخش‌های حکومتی نیز دیده می‌شود. به‌ عنوان نمونه، چند سال پیش، دریادار حبیب‌الله سیاری، معاون هماهنگ‌کننده ارتش و یکی از باسابقه‌ترین فرماندهان نظامی، در مصاحبه‌ای با خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی از ارتش دفاع و از نقش سپاه پاسداران انتقاد کرد.

با وجود این که این مصاحبه در رسانه‌های رسمی حکومت انجام شده بود، انتشار آن متوقف شد. روندی که نشان می‌دهد حکومت حتی تحمل اظهارات یکی از فرماندهان ارشد ارتش را هم ندارد.

در نهایت، تا زمانی که حکومت به آزادی رسانه و تحمل دیدگاه‌های متنوع پای‌بند نباشد، بحران اعتماد مردم به رسانه‌های حکومتی و نزدیک به حکومت ادامه خواهد داشت.

تهدید به اجرای حکم زندان نیلوفر حامدی و الهه محمدی به‌ دلیل پوشش خبر کشته شدن مهسا امینی نیز نشان‌دهنده تداوم همین رویکرد محدود کننده است.

در چنین شرایطی، انتظار بازگشت مرجعیت رسانه‌ای به داخل کشور، بدون تغییر در نگرش به رسانه‌های آزاد و پذیرش انتقاد، عملی نخواهد بود.

اعتماد مردم به رسانه‌هایی مانند ایران‌اینترنشنال نیز به دلیل رعایت اصولی مانند دقت، سرعت، جامعیت و سهل‌الوصول بودن اخبار آن‌ها برای مخاطبان است.

هر رسانه‌ای بیشتر به این اصول پای‌بند باشد، بیشتر هم مورد توجه مردم قرار خواهد گرفت.

رسانه محتوای حرفه‌ای می‌خواهد.

لیلا مروتی، تحلیل‌گر سیاسی، در مصاحبه با ایران‌اینترنشنال گفت ارسال سامانه ضدموشکی تاد به اسرائیل نشان می‌دهد آمریکا در مقطع کنونی به دنبال حمایت از اسرائیل است.

او افزود جمهوری اسلامی نیروهای نیابتی خود را به‌طور عمومی از دست داده و امکان بازیابی آن‌ها در کوتاه‌مدت وجود ندارد.

به گفته این تحلیل‌گر، حکومت ایران در تاری که خود تنیده، گرفتار شده است و نه می‌تواند به سمت صلح برود و نه می‌تواند جنگ را مدیریت کند.

علی صدرزاده، تحلیل‌گر مسائل خاورمیانه، در مصاحبه با ایران‌اینترنشنال گفت به نظر می‌رسد حمله به تاسیسات هسته‌ای و هدف قرار دادن مقام‌های بلندپایه جمهوری اسلامی از دستور کار اسرائیل خارج شده است.

او افزود با این حال، ارزیابی‌‎ها حاکی از آن است که عملیات تلافی‌جویانه اسرائیل «شدید» خواهد بود و این کشور احتمالا به اهداف نظامی و انرژی در ایران حمله خواهد کرد.

به گفته‌ این تحلیل‌گر، هماهنگی‌های لازم میان آمریکا و اسرائیل در خصوص حمله به جمهوری اسلامی صورت گرفته و تحریم‌های جدید واشینگتن علیه تهران و همچنین استقرار سامانه ضدموشکی تاد در اسرائیل در همین راستا انجام شده‌اند.