با پایان عملیات «روزهای پاسخ» ارتش اسرائیل، مشخص شده حدود ۱۴۰ جنگنده اسرائیلی در سه موج حمله، ۲۰ نقطه را در سه استان ایران هدف قرار دادند. فهرست دقیق اهداف هنوز اعلام نشده اما سخنگوی ارتش اسرائیل گفته است حالا اسرائیل از آزادی عمل گستردهتری در آسمان ایران برخوردار است.
روزنامه واینت اسرائیل نوشت جنگندههای اسرائیلی اف-۳۵ به مدت بیش از سه ساعت از آسمان ایران به مجتمعهای نظامی، سامانههای پدافند هوایی و تاسیسات تولید موشک و پرتابکننده موشک در تهران، خوزستان و ایلام حمله کردند.
منابع اسرائیلی تاکید کردند این اهداف از میان هدفهای موجود در بانک اهداف اسرائیل انتخاب شدند.
وبسایت آکسیوس نوشت موج اول حملات شب گذشته، سامانههای پدافندی را هدف قرار دادند و جنگندههای اسرائیل در موج دوم و سوم، روی اهداف نظامی و پایگاههای ساخت موشک متمرکز بودند.
مراجع رسمی و رسانههای داخلی در ایران در تلاش برای کماهمیت جلوه دادن حملات اسرائیل گفتند که «حملات محدود اسرائیل به وسیله سامانه پدافند جمهوری اسلامی با موفقیت رهگیری شده» است.
همزمان پدافند جمهوری اسلامی تایید کرد اسرائیل به پایگاههای نظامی در سه استان از جمله تهران حمله کرده که این حملات «خسارات محدودی» بر جای گذاشته است.
صبح روز شنبه پنجم آبان، رسانهها در ایران با انتشار تصاویری، از کشته شدن دو نیروی ارتش جمهوری اسلامی در حملات بامداد پنجم آبان اسرائیل خبر دادند.
شمسآباد تهران هدف قرار گرفت
تصاویری که به وسیله شهروندان ضبط شده است، نشان میدهند شهرک صنعتی شمسآباد در جنوب تهران یکی از اهداف حملات شب گذشته بوده است.
بر اساس ویدیوهای منتشر شده از این منطقه، یکی از اهداف حملات تلافیجویانه اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی، کارخانه «شرکت مهندسی نوآوران تکساز صنعت» در شهرک صنعتی شمسآباد تهران بوده است.
گزارشهای تایید نشدهای نیز از هدف قرار گرفتن سامانه پدافندی در حوالی حسنآباد در جنوب تهران منتشر شده است.
ویدیوهایی هم از مشاهده فعالیت پدافند و انفجار در حوالی پتروشیمی آبادان در استان خوزستان منتشر شدند.
چندین شهروند از تهران، فعالیت سامانه پدافندی را در شرق پایتخت گزارش کردهاند.
علاوه بر این، در ویدیوهای منتشر شده از شرق تهران، دود غلیظی از پادگان هوافضای خجیر متعلق به وزارت دفاع جمهوری اسلامی دیده میشود.
در چندین ویدیو، انفجار در اسلامشهر به چشم میخورد. جایی که پدافند تیپ «حضرت امیر» اسلامشهر تهران مستقر است.
هزار و ۶۰۰ کیلومتر فاصله و سه ساعت عملیات
اگرچه هنوز ابعاد دقیق و فهرست اهداف حملات شب گذشته اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی مشخص نشده است اما جزییاتی از چگونگی این عملیات منتشر شده است.
وبسایت والانیوز نوشته است جنگندههای اسرائیلی فاصله هزار و ۶۰۰ تا دو هزار کیلومتری اسرائیل تا اهداف در ایران را طی کردند.
با این که مقامهای رسمی جمهوری اسلامی اعلام کردند سامانههای پدافندی در ایران «در رهگیری حملات موفق بودند» اما تمامی جنگندههای اسرائیلی پس از اجرای عملیات، سالم به این کشور بازگشتند.
یوآو گالانت، وزیر دفاع اسرائیل، روز چهارشنبه دوم آبان در دیدار با خلبانان پایگاه هوایی هازرتیم گفته بود جهان بعد از عملیات نیروی هوایی اسرائیل در ایران خواهد فهمید «آمادگی ما» تا چه حد بوده است: «پس از حمله ما در ایران، چه در کشور اسرائیل و چه در جاهای دیگر متوجه خواهیم شد که روند آمادهسازی شما (خلبانان) شامل چه مواردی میشود و حاضر و آماده بودن شما چگونه است.»
اگرچه جمهوری اسلامی از ابتدای امسال، در دو عملیات موسوم به «وعده صادق-۱ و ۲» مستقیما از خاک ایران به اسرائیل حمله کرد اما این اولین حمله اسرائیل به خاک ایران است که مسئولیت آن را صراحتا پذیرفته است.
از طرفی، این اولین تجربه حمله خارجی در این حجم برای جمهوری اسلامی پس از پایان جنگ ایران و عراق به شمار میرود.
تاکید دانیل هاگاری، سخنگوی ارتش اسرائیل بر این نکته که حالا اسرائیل از «آزادی عمل گستردهتری» در آسمان ایران برخوردار است، میتواند هشداری روشن برای جمهوری اسلامی باشد.
نیویورک تایمز به نقل از منابع خود نوشته با توجه به اینکه مقامات جمهوری اسلامی شاهد نابودی متحدان خود در لبنان و غزه هستند، همچنین تلاش زیادی میکنند از وقوع جنگ جلوگیری کنند.
بر اساس این گزارش که به نقل از چهار مقام جمهوری اسلامی که به شرط ناشناس ماندن با نیویورک تایمز صحبت کردند، علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی به سپاه و ارتش دستور داده تا چندین برنامه نظامی عملیاتی برای پاسخ به حمله اسرائیل آماده کند.
مقاماتی که با نیویورک تایمز گفتگو کردهاند، تاکید کردهاند گستردگی هرگونه واکنش ایران، به شدت حملات اسرائیل به ایران بستگی دارد.
آنها گفتهاند اگر حملات اسرائیل، که به عنوان پاسخ به شلیک موشکهای ایران در اوایل ماه جاری در نظر گرفته میشود، خسارات گسترده به بار آورد و تلفات بالایی وارد کند، ایران تلافی خواهد کرد، اما اگر اسرائیل حملات خود را به چند پایگاه نظامی و انبارهای موشک و پهپاد محدود کند، ممکن است ایران واکنشی نشان ندهد.
نیویورک تایمز میگوید این مقامات همچنین گفتهاند خامنهای تاکید کرده است که پاسخ این به حمله اسرائیل قطعی خواهد بود اگر اسرائیل به زیرساختهای نفتی و انرژی یا تاسیسات هستهای حمله کند، یا مقامات ارشد ایران را مورد هدف قرار دهد.
نوع واکنش جمهوری اسلامی به حمله احتمالی اسرائیل
این مقامات، از جمله دو مقام سپاه پاسداران به نیویورک تایمز گفتهاند اگر حمله اسرائیل به ایران، خسارتهای جدی به بار بیاورد، پاسخهای مورد نظر ایران شامل شلیک تا هزار موشک بالستیک، تشدید حملات گروههای شبهنظامی نیابتی ایران در منطقه و مختل کردن جریان تامین انرژی جهانی و حمل و نقل از طریق خلیج فارس و تنگه هرمز است.
نیویورک تایمز نوشته جمهوری اسلامی به طور علنی اعلام کرده نمیخواهد جنگی رخ دهد، اما ضربات نظامی پی در پی اسرائیل به نیروهای نیابتی تهران به چالشی برای مقامات جمهوری اسلامی بدل شده که مصمم هستند ضعیف و آسیبپذیر به نظر نرسند.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی چهارشنبه در حاشیه نشست بریکس در کازان روسیه به رسانههای روسی گفت در صورت حمله اسرائیل، «شکل پاسخ ما متناسب و حسابشده خواهد بود.»
نیویورک تایمز یادآوری کرده در یک هفته اخیر، مقامات جمهوری اسلامی اظهارنظرهای متناقضی درباره چگونگی پاسخ ایران به حمله احتمالی اسرائیل داشتهاند.
اما به گزارش نیویورک تایمز و به نقل از چهار مقامی که با این رسانه صحبت کردهاند، ایران هفتههاست منتظر حملهی تلافیجویانهی اسرائیل است و نیروهای مسلح در حالت آمادهباش کامل قرار دارند و دفاع هوایی در سایتهای حساس نظامی و هستهای تقویت شده است.
در گزارش واشینگتنپست گفته شده اگرچه بنیامین نتانیاهو، پس از درخواست جو بایدن از اسرائیل برای عدم حمله به تاسیسات هستهای و زیرساختهای نفتی ایران، پذیرفته که به این مراکز حمله نکند، اما مقامات اسرائیلی تاکید کردهاند که «منافع ملی» اسرائیل و نه ایالات متحده، اهداف حمله را تعیین خواهد کرد.
سایتهای نظامی
مایکل آلن، مقام سابق شورای امنیت ملی در دولت جرج دبلیو بوش به واشینگتنپست گفته اسرائیل ممکن است نه تنها به دلیل درخواست بایدن، بلکه به این دلیل که این کار میتواند حملات متقابل آینده ایران به اسرائیل را مختل کند، به جای اهداف نفتی یا هستهای، اهداف نظامی را مورد حمله قرار دهد: «اسرائیل یک گلوله را هم هدر نخواهند داد. من فکر میکنم هدفگیری آنها بسیار هدفمند خواهد بود.»
به گفته این کارشناس امنیت ملی، هدف قرار دادن سایتهای موشکی ایران منطقیترین گزینه برای اسرائیل خواهد بود اگر بخواهد تواناییهای ایران برای تلافی را کاهش دهد.
واشینگتنپست نوشته است ایران چندین سایت پرتاب موشکی دارد، از جمله پایگاههای موشکی تبریز و امام علی در شهرکرد که سیلوهای موشکی زیرزمینی هستند و سایت موشکی کرمانشاه که به دلیل واقعشدن در غرب ایران برای اسرائیل خطرناکتر هستند.
پایگاههای موشکی تبریز، که به پایگاه آذرشهر هم شناخته میشود. از این پایگاه در دی ماه ۱۴۰۲ به اربیل عراق موشکهای خیبرشکن و در فروردین ۱۴۰۳ به اسرائیل موشکهای فاتح ۱۱۰ پرتاب شده است.
پایگاه باختران در کرمانشاه، مرکز پژوهشی آلما، در اسرائیل سالها در گزارشی این پایگاه را یکی از مراکز اصلی زیر زمینی موشکی جمهوری اسلامی معرفی کرده بود. به گفته این مرکز این پایگاه جایگاه اصلی موشکهای قیام و بخشی از برنامه پهپادی جمهوری اسلامی محسوب میشود.
پایگاه موشکی امام علی در ۲۰ کیلومتری خرم آباد، که اسرائیل سالها پیش این پایگاه را مرکز اصلی نگهداری و پرتاب موشکهای شهاب ۳ و دیگر موشکهای خانواده شهاب معرفی کرده بود. سال ۱۳۹۸ انفجار بزرگی در این پایگاه گزارش شد که جمهوری اسلامی هیچ وقت در مورد علت آن توضیح روشنی نداده است.
و در پایان پایگاه دریایی بندرعباس که احتمالا منظور از آن، پایگاه منطقه یکم دریایی سپاه است و نزدیکترین منطقه دریایی سپاه به تنگه هرمز محسوب میشود، هدف دیگریست که در گزارش واشنگتنپست به عنوان هدف احتمالی حمله اسرائیل به ایران عنوان کرده است.
زیرساختهای نفتی
واشینگتپست در ادامه به تاسیسات نفتی پرداخته و با اشاره به صحبتهای جو بایدن که گفت: «اگر من جای اسرائیل بودم، به جای حمله به میادین نفتی به گزینههای دیگری فکر میکردم»، نوشته ممکن است اسرائیل بخواهد با حمله به این تاسیسات و فشار اقتصادی ناشی از آن، مردم را علیه حکومت بشوراند.
بر اساس این گزارش و به استناد تحلیل فرزین ندیمی و سایمون هندرسون، پژوهشگران ارشد در موسسه واشینگتن، زیرساختهای نفتی ایران پراکنده و پرشمار هستند که میتواند تاثیر یک حمله را محدود کند. با وجود این، در صورت هدف قرار گرفتن برخی از زیرساختهای کلیدی مستحکمشده صنعت نفت ایران مانند چندراهههای مربوط به شاهلولههای نفتی یا ایستگاههای اصلی پمپاژ، ممکن است جریان نفت ایران برای هفتهها یا حتی ماهها مختل شود.
تاسیسات هستهای
واشینگتنپست در گزارش خود با اشاره به اینکه اصفهان که یک مرکز پدافندی در آنجا، پس از حمله نخست ایران، هدف حمله موشکی اسرائیل قرار گرفت، گفته این استان، میزبان یک پایگاه نظامی و تاسیسات تحقیقاتی هستهای نظنز است.
در این گزارش همچنین به کارخانه غنیسازی فردو در استان قم اشاره شده و گفتهشده این تاسیسات زیرزمینی است و همین آن را به یک هدف دشوارتر تبدیل میکند.
نیویورکپست در گزارشی با اشاره به این اسناد نوشت که نکته جالب توجه داستان، آغاز این اتحاد در خاک ایالات متحده است.
نقش کلیدی موسی ابومرزوق
موسی ابومرزوق که در حال حاضر معاون دفتر سیاسی حماس است، نقشی کلیدی در شکلگیری اتحاد استراتژیک حماس و جمهوری اسلامی داشته است.
او که در سال ۱۹۵۱ در رفح متولد شد، پس از تحصیل در مصر، در دهه ۱۹۸۰ با ویزای دانشجویی به آمریکا رفت. تحصیلات او در دانشگاه ایالتی کلرادو آغاز شد و در دانشگاه فنی لوئیزیانا ادامه یافت.
ابومرزوق در سال ۱۹۹۰ موفق به دریافت گرینکارت شد و با تشکیل خانواده، در ویرجینیا اقامت گزید.
در دوران اقامت در آمریکا، ابومرزوق شبکهای از سازمانهای به ظاهر خیریه را پایهگذاری کرد که بنیاد سرزمین مقدس (HLF)، انجمن اسلامی برای فلسطین (IAP) و انجمن متحد برای مطالعات و تحقیقات (UASR) از جمله آنها بودند.
همزمان با تاسیس این نهادها، قدرت ابومرزوق در حماس بهویژه در دوران انتفاضه اول (۱۹۸۷ تا ۱۹۹۳) نیز رو به افزایش بود.
شکلگیری حماس
منشور حماس از همان دسامبر ۱۹۸۷ که بهعنوان شاخه نظامی اخوانالمسلمین در فلسطین تاسیس شد، در قبال اسرائیل روشن و شامل نابودی کامل اسرائیل و رد هر گونه مذاکره و سازش بود.
شعار اصلی حماس این بود: «مساله فلسطین راهحلی جز جهاد ندارد.»
استراتژی حماس ترکیبی هوشمندانه از خدمات اجتماعی و فعالیتهای نظامی بود.
حماس با کمک مالی به سازمانهای خیریه تحت نظر ابومرزوق، ضمن ارائه خدمات اجتماعی، به جذب حمایت مردمی میپرداخت اما بر اساس گزارش نیویورکپست، «تروریستها در ازای این خدمات، انتظار وفاداری و همکاری داشتند».
حماس از طریق شبکه گسترده خدمات اجتماعی خود مانند مدارس و مراکز مذهبی، به «تندروسازی جوانان فلسطینی» میپرداخت.
این سیستم به گونهای طراحی شده بود که مردم عادی را به همکاری با حماس وادار میکرد، بهطوری که شهروندان خانهها و مدارس را برای مخفی کردن سلاح و ایجاد تونل در اختیار این گروه قرار میدادند.
استاد استراتژیست
آمریکا در سال ۱۹۹۷ سازمان حماس را در فهرست «گروههای تروریستی ویژه خود» قرار داد.
دو سال پیش از آن نیز موسی ابومرزوق، «به عنوان تروریست شناخته شد» و در نهایت در سال ۱۹۹۷ از خاک آمریکا اخراج شد.
ابومرزوق پیش از اخراج، بهعنوان یک استراتژیست زبردست، از موقعیت و منابع خود در آمریکا به خوبی بهره برده بود.
او دریافته بود که: «برای رسیدن به هدف نابودی اسرائیل، باید از منابع موجود در آمریکا و متحدانی چون ایران استفاده کند.»
شاهد این استراتژی زیرکانه، سندی محرمانه است که اِفبیآی در سال ۱۹۹۴ طی یک جستوجوی مخفیانه در میسیسیپی کشف کرد.
این سند که بعدها در دادگاه فدرال سال ۲۰۰۸ علیه بنیاد خیریه «سرزمین مقدس» به آن استناد شد، نشاندهنده نخستین دیدارهای ابومرزوق با مقامهای جمهوری اسلامی و تلاش او برای جلب حمایتهای مالی، رسانهای و نظامی تهران بود.
این سند مربوط به نخستین دیدار رسمی میان نمایندگان حماس و مقامهای جمهوری اسلامی است که در ۳۰ سپتامبر ۱۹۹۰ (هشت مهر ۱۳۶۹) انجام شد.
در این دیدار، ابومرزوق به نمایندگی از حماس با علی محمدی، مدیر امور جنبشهای مذهبی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، دیدار و گفتوگو کرد.
هدف حماس از این نشست، تشریح اهداف سازمان برای مقامهای جمهوری اسلامی و درک انتظارات ایران از این روابط بود.
یک سال بعد، ابومرزوق که در آن زمان در ایالات متحده اقامت داشت، در راس هیاتی از ۱۳ تا ۲۵ اکتبر ۱۹۹۱ (برابر با ۲۱ مهر تا سوم آبان سال ۱۳۷۰) به تهران سفر کرد.
محور مقاومت
در نشست اکتبر ۱۹۹۱، وزیر وقت امور خارجه جمهوری اسلامی با گشایش دفتر نمایندگی حماس در تهران موافقت کرد.
در جریان این سفر، نمایندگان حماس با مقامهای حزبالله لبنان، جبهه مردمی برای آزادی فلسطین و جنبش جهاد اسلامی فلسطین نیز دیدار کردند. گروههایی که همگی در محور مقاومت و در مخالفت با اسرائیل و آمریکا با ایران همپیمان بودند.
این اتحاد برای هر دو طرف منافعی داشت.
در این اسناد آمده است که از نگاه حماس، تهران نیز از این روابط بهره میبرد چرا که در پی «شکستن انزوای منطقهای و بینالمللی تحمیل شده پس از جنگ با عراق» بود.
همچنین اشاره شده که جمهوری اسلامی با حضور و نفوذ آمریکا در منطقه مخالف بوده و کوشیده است «انزوای منطقهای و بینالمللی خود را کاهش دهد».
این سند همچنین به مجموعه دیدارهای حماس و مقامهای جمهوری اسلامی در سال ۱۹۹۲ اشاره میکند که در نهایت به تعهد تهران برای حمایت مالی از حماس انجامید.
در این اسناد آمده است که حماس به دلیل برخورداری ایران از «منابع گسترده مالی و انسانی»، روابط با این کشور را برای خود راهبردی میدانست.
بر اساس این اسناد، حماس در تابستان ۱۹۹۲ با ارسال پیامهایی به ابومرزوق، درخواست کمک مالی برای خرید سلاح کرد.
این کمکها از طریق سازمانهای خیریه ابومرزوق در آمریکا، به سازمان خیریهای در غزه با نام «انجمن امداد اسلامی» منتقل شد.
این تسلیحات نه برای مقابله با اسرائیل، بلکه برای «رویارویی با خائنان جنبش فتح» درخواست شده بود.
مخالفت با صلح و به راه انداختن کمپین وحشت
در سال ۱۹۹۳، پیمان اسلو میان اسرائیل و یاسر عرفات، رییس سازمان آزادیبخش فلسطین به امضا رسید؛ توافقی که نویدبخش صلح در منطقه و خودگردانی فلسطینیان در نوار غزه و کرانه باختری بود.
بسیاری از فلسطینیان به امید آیندهای بهتر، این رویداد را جشن گرفتند اما حماس در این شادمانی سهیم نشد.
آنها عزم خود را جزم کردند تا توافق اسلو را ناکام گذاشته و جایگاه عرفات را تضعیف کنند.
جمهوری اسلامی به پشتیبانی از حماس ادامه داد و در پی آن، موج بمبگذاریهای مرگبار حماس در اسرائیل آغاز شد.
این اقدامات در نهایت به انتفاضه دوم بین سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۵ انجامید و سپس حماس در سال ۲۰۰۷ کنترل نوار غزه را در دست گرفت.
اینبار نیز حماس در آستانه پیمان صلحی دیگر میان عربستان سعودی و اسرائیل، دست به حملات هفتم اکتبر ۲۰۲۳ زد.
با گذشت ۳۰ سال از آن دیدارهای اولیه و با مرگ یحیی سنوار، احتمال میرود ابومرزوق که اکنون در قطر اقامت دارد، رهبری حماس را به دست گیرد.
حماس و جمهوری اسلامی همواره به اهمیت راهبردی اتحادشان واقف بودهاند و از توانمندیهای یکدیگر بهره میبرند.
این دو، با بهرهگیری از توان مشترک خود به ایجاد تنش در خاورمیانه، خنثی کردن تلاشهای صلح و کارشکنی در روند سازش میپردازند.
هدف نهایی جمهوری اسلامی و حماس بر اساس آنچه خود میگویند، نابودی اسرائیل و پایان دادن به آن چیزی است که نفوذ آمریکا در منطقه میخوانند.