رسانهها در ایران از خواسته کشورهای غربی برای اطلاعرسانی فوری درباره ذرات اورانیوم با منشاء انسانی در دو مکان اعلام نشده فعالیتهای هستهای در ایران خبر دادند. خبرگزاری ایرنا با اعلام مشاهده پیشنویش قطعنامه شورای حکام، مبنای آن را «ادعاهای سیاسی و اسناد جعلی اسرائیل» دانست.
رافائل گروسی، مدیر کل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، روز چهارشنبه ۳۰ آبان در گزارش خود به شورای حکام این نهاد اعلام کرد یافتههای آژانس در مورد ذرات اورانیوم با منشاء انسانی در مکانهای اعلامنشده در ایران مطابقت ندارد و آژانس نیازمند اطلاع از مکان فعلی مواد هستهای یا تجهیزات آلوده مرتبط است.
بر اساس این گزارش، ذخایر اورانیوم ۲۰ درصد و ۶۰ درصد ایران پس از گزارش قبلی آژانس همچنان افزایش یافته است.
همزمان خبرگزاری فرانسه «به نقل از دیپلماتها» خبر داد که سه کشور اروپایی آلمان، بریتانیا و فرانسه با همراهی آمریکا، قطعنامهای را درباره عدم همکاری تهران با آژانس به نشست شورای حکام ارائه کردهاند و انتظار میرود این قطعنامه روز پنجشنبه به رای گذاشته شود.
به گزارش خبرگزاری ایرنا در قطعنامه پیشنهادی شورای حکام علیه فعالیتهای هستهای ایران، از تهران خواسته شده تا بدون فوت وقت در خصوص ذرات اورانیوم با منشاء انسانی در دو مکان اعلام نشده در ایران، توضیحات معتبر ارائه کرده و آژانس را از مکان(های) فعلی مواد هستهای یا تجهیزات آلوده مطلع کند.
بر اساس این گزارش، از مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی خواسته شده تا یک «گزارش جامع» درباره فعالیتهای هستهای جمهوری اسلامی، برای بررسی در نشست اسفند ماه ۱۴۰۳ شورای حکام تهیه کند.
روزنامه ستاره صبح: سفر گروسی بیفایده بود
روزنامه ستاره صبح در سرمقاله امروز خود با «بیاثر» خواندن سفر گروسی به تهران در روزهای گذشته نوشت: «شواهد و قرائن نشان میدهند قبل از اجلاس شورای حکام که دوشنبه آغاز شد، سه کشور اروپایی انگلیس، فرانسه و آلمان پیشنویس قطعنامهای را بین ۳۷ عضو شورای حکام توزیع کردهاند.»
بر اساس این گزارش، اروپاییها قصد دارند با همکاری آمریکا، پرونده ایران را به شورای امنیت سازمان ملل ارسال کنند.
به گفته این روزنامه، دلیل تغییر موضع اروپا در قبال ایران نسبت به گذشته، اتهام ارسال سلاح به روسیه برای جنگ اوکراین از سوی ایران است.
هزینهسازی لاریجانی و خرازی برای یک کشور
ستاره صبح با انتقاد از مواضع اخیر محمدجواد لاریجانی درباره توانایی ایران برای ساخت سلاح اتمی ظرف ۲۴ ساعت، از آن به عنوان «هزینهسازی» یاد کرده و صحبتهای کمال خرازی، رییس شورای راهبردی و روابط خارجی مبنی بر ضرورت تغییر دکترین هستهای ایران را امنیتسازی برای اسرائیل دانسته است.
این رسانه تاکید کرده چنین فرایندی «نه تنها بازدارندگی به دنبال ندارد» بلکه پیامش برای غرب و سازمان ملل این است که ایران به دنبال ساخت بمب اتم است.
قبل از هر کاری، نظر مردم را بپرسید
سرمقالهنویس ستاره صبح معتقد است مقامات هر کاری که میخواهند انجام دهند، قبل از آن باید نظر مردم را بگیرند و بعد عمل کنند.
او با اشاره به احتمال فعال شدن مکانیزم ماشه تاکید کرد که ایران به یک «چرخش معنادار در روابط خارجی، دکترین هستهای و اعلام بیطرفی در جنگ روسیه و اوکراین» نیاز دارد چون: «در غیر این صورت سیاست تهدید، توپ و تشر نتیجه عکس داده و ممکن است به رویارویی ایران و غرب بینجامد.»
مکانیسم ماشه (Trigger mechanism) در راستای حل اختلاف پیشبینی شده در برجام است و فرآیندی است که در آن اگر یکی از طرفهای توافق به این جمعبندی برسد که طرف دیگر به تعهدات ذکر شده پایبند نیست، میتواند به کمیسیون مشترک شکایت کند.
روزنامه اعتماد نیز در آستانه صدور احتمالی قطعنامه کشورهای اروپایی علیه فعالیتهای هستهای تهران نوشت به باور گروهی از ناظران داخلی و خارجی، صدور قطعنامههای مكرر علیه تهران در نشستهای فصلی شورای حكام میتواند زمينهساز فعالسازی مكانيسم ماشه در بازه زمانی پيش از آبان ۱۴۰۴ شود.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی در دو روز اخیر در تماسهای جداگانهای با همتایان خود در فرانسه و آفریقای جنوبی، صدور احتمالی چنین قطعنامهای را «اقدامی ناموجه و تحریکآمیز» خواند و گفت که اگر طرفهای دیگر به دنبال رویارویی باشند، ایران واکنش مناسبی نشان خواهد داد.
بلومبرگ در گزارش خود هشدار داده که این جابهجایی نظارتنشده نفت میتواند منجر به یک فاجعه زیستمحیطی منجر شود. ناوگان اشباح، اصطلاحی است که برای اشاره به کشتیهای حامل نفت تحریمشده ایران به کار میرود.
بنا بر این گزارش، ۶۵ کیلومتری شرق شبهجزیره مالزی، بزرگترین نقطه تجمع نفتکشهای ناوگان تاریک در جهان قرار دارد. کشتیهایی قدیمی، که اغلب تحت پرچمهای مصلحتی و بدون بیمه فعالیت میکنند، روزانه به اینجا میآیند تا محمولههای خود را دور از چشمهای کنجکاو منتقل کنند.
این همان راهی است که میلیاردها دلار نفت تحریمشده ایران هر ساله به چین میرسد، حتی با وجود اینکه این کشور، رسما بیش از دو سال است که حتی یک قطره از ایران وارد نکرده است.
تحلیل بلومبرگ از نزدیک به پنج سال تصاویر ماهوارهای از شروع سال ۲۰۲۰ تا ۴ اکتبر ۲۰۲۴ از این منطقه نشان میدهد با وجود تحریمهای ایالات متحده، صنعت سایه وسیعی مبتنی بر نفت ایران در این بخش از جهان در حال توسعه است.
بر اساس تحلیل بلومبرگ، در ماههای اخیر احتمالا دستکم دو برابر بیشتر از سال ۲۰۲۰ در این منطقه بین کشتیها نفت جابهجا میشود، اما تخمین دقیق مقدار نفتی که از طریق این کانال جابهجا میشود، غیرممکن است.
۲۰ میلیارد دلار درآمد نفت تحریمشده
بلومبرگ نوشته با فرضیات محافظهکارانه درباره اندازه نفتکشها، دادهها نشان میدهد که حدود ۳۵۰ میلیون بشکه نفت در نه ماه نخست سال جاری در این منطقه دست به دست شده است.
به این ترتیب با در نظر گرفتن قیمت متوسط نفت در سال ۲۰۲۴ و تخفیف اعمالشده بر نفت تحریمشده، مبلغ پرداخت شده بیش از ۲۰ میلیارد دلار است، هرچند بلومبرگ تاکید میکند ارزش واقعی احتمالا بسیار بیشتر از این مقدار است.
بلومبرگ بر اساس گفته هفت نفر آشنا با موضوع که در صنعت نفت، کشتیرانی یا امنیت دریایی فعالیت میکنند گزارش داده بیشتر این نفت قاچاق از ایران میآید و کشتیهایی هم که بلومبرگ در گزارش خود بررسی کرده به محمولههای ایرانی مرتبط بودند.
بنا بر این گزارش، برای تهران که به درآمد نیاز دارد و در نتیجه تحریمها به شدت با کمبود خریدار مواجه است، قمار دریای چین جنوبی وسیلهای برای بقا است. در همین حال برای چین، که به تحریمهای اعمالشده ایالات متحده پایبند نیست، این شبکه پیچیده از واسطهها و کشتیهای متعلق به شرکتهای صوری، به پالایشگاههای کوچک این کشور امکان میدهد به نفت ارزان دسترسی پیدا کنند.
این وضعیت و ناوگان تاریک، تهدید مستقیمی برای تلاشهای غرب برای کاهش درآمدهای تهران، مسکو و کاراکاس است و نشان میدهد که چرا تحریمها به سختی اجرا میشوند.
ناوگان در حال رشد
وزارت خارجه چین، بدون اظهار نظر مشخص درباره انتقال نفت ایران به چین، به بلومبرگ گفت تجارت این کشور با ایران اصولی و در چهارچوب قانون است و باید مورد احترام و حفاظت قرار گیرد.
کارشناسان امنیت دریایی به بلومبرگ گفتهاند نتیجه فعالیت گسترده یک گروه متنوع از کشتیها، که بدون نظارت نفت جابهجا میکنند، میتواند یک نشت فاجعهبار زیستمحیطی باشد و فقط مسئله زمان است.
در همین حال، صاحبان کشتیهای قانونی، نگران خطرات ناشی از تعداد زیادی کشتیهای بدون بیمه و فعال در ناوگان تاریک هستند که از طریق آبراهههای شلوغ با فرستندههای خود که اغلب خاموش است، عبور میکنند.
این امر، شناسایی آنها را مثلاً در شب یا در هوای طوفای بسیار سخت میکند و خطر برخورد را افزایش میدهد.
از زمان تهاجم به اوکراین و اقدامات متعاقب غرب برای محدود کردن درآمدهای انرژی روسیه، ناوگان تاریک جهانی بهطور چشمگیری گسترش یافته است و فعالیت در نقاط کلیدی انتقال فراساحلی از جمله در امتداد سواحل یونان، خلیج عمان و درست فراتر از این نوار نازک آب بین مالزی و اندونزی، افزایش یافته است.
بلومبرگ گزارش داده در اینجا گروهی که به ایران خدمت میکند رشد کرده است. مانند همتایان خود در جاهای دیگر، آنها به دنبال اجتناب از بنادر و آبهای سرزمینی هستند که نظارت یا رصد در آنها تهاجمیتر است.
فروش نفت ایران به نام نفت مالزی
بر اساس دادههای گمرک چین، این کشور از اواسط سال ۲۰۲۲ حتی یک قطره نفت از ایران وارد نکرده است. اما در عالم واقع، برآوردهای تحلیلگران و دانشگاهیان و دادههای ردیابی کشتیها نشان میدهد شرکتهای چینی نزدیک به ۹۰ درصد از صادرات نفت ایران را خریداری میکنند که این مقدار نزدیک به ۱۰ درصد از واردات نفت چین است.
شواهد دیگر این قاچاق وسیع نفت را تائید میکند. در نه ماه اول امسال، واردات نفت از مالزی که بخش زیادی از این نفت جابهجا شدهی ایران به نام آنجا ثبت میشود، تقریبا هشت برابر این میزان در همان دوره در سال ۲۰۱۸، درست قبل از اعمال مجدد کامل تحریمهای ایالات متحده علیه ایران، بوده است.
بر اساس دادههای گمرک چین، این کشور در سال ۲۰۲۳، روزانه بیش از ۱٫۱ میلیون بشکه نفت از مالزی وارد کرده است، در حالیکه تولید نفت خام مالزی روزانه تنها ۵۰۸ هزار بشکه است.
ناوگان تاریک به طور کامل از ابهامات بهره میبرد. کشتیها نفت را حمل میکنند، محمولهها را منتقل میکنند و در صورت لزوم، با کمک واسطهها و تعمیرکاران، تدارکات و خدمه دریافت میکنند.
بلومبرگ مینویسد با شروع به کار ترامپ انتظار میرود فشار بر تهران افزایش یابد و دولت ترامپ با وضع تحریمهای سختتر برای ایران و هر کسی که با آنها تجارت میکند، هزینهها را افزایش میدهد، موانع را بالا میبرد و تجارت را بیشتر به سمت کشتیهای قدیمی و سایهدار سوق میدهد، اما بعید است که مانع از رفتن نفت به چین شود.
بنا بر این گزارش، نقطه شروع افزایش نظارت خواهد بود: قانون دریایی مستلزم آن است که کشتیهایی که درگیر انتقال کشتی به کشتی هستند، کشورهای ساحلی را از قصد خود مطلع کرده و از روشهای توافقشده پیروی کنند.