وزیر خارجه ترکیه در واکنش به سخنان علی خامنهای مبنی بر شکست نخوردن «محور مقاومت» و این که سقوط بشار اسد نتیجه برنامهریزی آمریکا و اسرائیل بوده است، گفت که حضور جمهوری اسلامی در سوریه نتوانست از «وقوع یک نسلکشی بزرگ در غزه» جلوگیری کند.
هاکان فیدان در مصاحبه ویژه با شبکه الجزیره، درباره سخنان رهبر جمهوری اسلامی مبنی بر این که سرنگونی اسد نتیجه یک برنامهریزی از سوی آمریکا و اسرائیل بوده و همچنین در پاسخ به پرسشی درباره شکست «محور مقاومت» گفت: «دوستان ایرانی ما ناراحت نشوند اما ما این بحث را شاید هزار بار با آنها انجام دادهایم. به هر حال، حضور آنها در سوریه نتوانست از وقوع یک نسلکشی بزرگ در غزه جلوگیری کند.»
خامنهای ۲۱ آذر وعده بازپسگیری سوریه را داد و با اشاره تلویحی به نقش ترکیه در تحولات سوریه، افزود که «یک دولت همسایه سوریه نقش آشکاری را در این زمینه ایفا میکند.»
او در ادامه گفت که با وجود این، «عامل اصلی توطئهگر و نقشهکش اصلی و اتاق فرمان اصلی»، در آمریکا و اسرائیل است.
وزیر خارجه ترکیه پیش از این نیز به الحدث گفته بود جمهوری اسلامی از وضعیت جدید درس خواهد گرفت.
رسانههای حکومتی در ایران مانند روزنامه کیهان و خبرگزاری تسنیم، سهشنبه ۲۷ آذر، اظهارات فیدان را «گزافهگویی» و «کنایهآمیز» خواندند.
فیدان گفته است که در جریان تحولات سوریه، با روسیه و ایران گفتوگوهایی انجام شده و پیامهای ترکیه به آنها منتقل شده است: «روسها و ایرانیها از ابتدا میدانستند که وضعیت رژیم اسد رو به وخامت است. بنابراین، در مقطعی به این نتیجه رسیدند که پیامهای ما درست بوده است.»
او پیش از این، در گفتوگو با شبکه انتیوی ترکیه گفته بود: «با روسیه و ایران صحبت کردیم و به آنها گفتیم وارد معادلات نظامی نشوند.»
رد سخنان دونالد ترامپ
وزیر امور خارجه ترکیه، پنجشنبه ۲۹ آذر سخنان دونالد ترامپ، رییسجمهوری منتخب آمریکا، مبنی بر این که سقوط اسد یک «تصرف خصمانه» و بدون تلفات به وسیله ترکیه بوده را رد کرد و افزود که این کشور نمیخواهد به عنوان قدرت حاکم بر سوریه شناخته شود.
او تاکید کرد: «بنابراین نباید هیچ سلطهای -نه سلطه ترکها، نه سلطه فارسها و نه سلطه عربها- وجود داشته باشد. ما باید همکاری را اساس کار قرار دهیم و در کنار مردم سوریه قرار بگیریم.»
ترامپ گفته بود وضعیت سوریه در حال حاضر مبهم است اما کلید تحولات این کشور در دست ترکیه خواهد بود.
فیدان درباره احتمال حمله ترکیه به مناطق تحت کنترل کردها در سوریه نیز گفت که اگر دولت جدید سوریه «به درستی» به این موضوع رسیدگی کند، دلیلی برای دخالت آنکارا وجود نخواهد داشت.
او گفت: «یپگ نیروهایی را از ترکیه، ایران، عراق و کشورهای اروپایی جذب کرده اما متاسفانه، دوستان غربی واقعیت ارتباط یپگ با پکک را نادیده میگیرند.»
یگانهای «مدافع خلق کرد سوریه» (یپگ) که مورد حمایت آمریکا هستند، از سوی آنکارا وابسته به گروه پکک (حزب کارگران کردستان) معرفی میشوند.
ترکیه پکک را «به عنوان گروهی تروریستی» شناسایی کرده است.
به گزارش نیویورکر، در نقطه صفر مرزی میان سوریه و لبنان، جایی که خط قرمز و سفید پایان خاک لبنان را نشان میدهد، بر تابلوی آبی رنگی به دو زبان عربی و انگلیسی نوشته شده: «به سوریه خوش آمدید!»
کمی آن طرفتر، شهروندان خشمگین روی تصویر بشار اسد در بیلبورد تبلیغاتی یک بانک، کلمه «سگ» را نوشتهاند. این تصویر مخدوششده رییسجمهوری سرنگونشده سوریه، نشانهای نمادین از پایان دوران حکومت خاندان اسد است که بیش از پنج دهه بر سوریه حکومت کردند.
به نوشته نیویورکر، در روزهای پس از سقوط اسد، مرز سوریه و لبنان شاهد حرکت دو سویه مردم است: خانوادههایی با چمدانهای چرخدار و پتو، برخی به سمت لبنان میروند و برخی به سوریه باز میگردند. آنها که لبنان را به مقصد سوریه ترک میکنند، از زیر پرچمهای پاره شده اسد و پدرش حافظ عبور میکنند و از میان پستهای بازرسی متروکه میگذرند.
روایتهای بازگشت و فرار
اسعد زینالدین، سرآشپزی که سال ۲۰۱۲ پس از اعدام برادرش در زندانهای رژیم اسد به لبنان گریخته است، حالا با همسر، شش فرزند و دو نوهاش «دوباره» راهی لبنان است. او که در جنوب لبنان یک ساندویچفروشی به نام «فلافل خوشمزه» داشته، چند ماه پیش به دلیل حملات اسرائیل به مواضع حزبالله به سوریه بازگشته اما اکنون با چشماندازی از بیثباتی در سوریه، ترجیح میدهد به لبنان برگردد.
در میان خانواده زینالدین، اختلاف نظر درباره محل زندگی آینده چشمگیر است. زهرا، دختر ۲۲ ساله او که کیف سن لوران به دست دارد، از تبعیض علیه سوریها در لبنان میگوید، در حالی که خواهر کوچکتر او، لیلا، که هنگام ترک سوریه نوزاد بوده، لبنان را ترجیح میدهد.
جستوجوی بیپایان برای یافتن گمشدگان
در سوی دیگر داستان، انس مظلوم، مردی ۳۰ ساله با ریش قرمز پرپشت که در ۱۳ سالگی برای فرار از خدمت سربازی اجباری، سوریه را ترک کرده، حالا به امید یافتن برادرش، عابدالرحمن بازگشته است
برادر او، صاحب یک شیرینیفروشی در شهر حما، در سال ۲۰۱۴ به دست رژیم اسد دستگیر و به زندان مخوف صیدنایا منتقل شد. زندانی که گفته میشود پس از اعتراضات دستکم ۳۰ هزار نفر در آن جان باختهاند.
مظلوم پنج روز تمام زندانها و بیمارستانها را جستوجو کرده و شبها در اقامتگاههای متروکه خوابیده اما هیچ نشانی از برادرش نیافته است.
آخرین خبر از عابدالرحمن به سال ۲۰۲۱ برمیگردد، زمانی که یک زندانی آزاد شده خبر از زنده بودن او داده بود.
همسر عابدالرحمن هنگام دستگیریاش سه ماهه باردار بوده و حالا دختر ۱۰ سالهاش، مدام سراغ پدر را میگیرد.
وعدههای رهبری جدید
جنگ داخلی سوریه که با خیزش مردمی علیه حکومت اسد آغاز شد، نزدیک به ۱۴ سال به طول انجامید و حدود ۶۰۰ هزار قربانی بر جای گذاشت.
اکنون احمد الشرع (محمد الجولانی)، رهبر جدید سوریه، وعده داده که حقوق همه اقلیتهای مذهبی را محترم خواهد شمرد.
با این حال، پیشینه گروه هیات تحریر شام نگرانیهایی را برانگیختهاست؛ بهویژه آن که این گروه در سال ۲۰۲۱ از به قدرت رسیدن طالبان در افغانستان استقبال کرده بود.
عابدالباری الاسعد، فرمانده محلی هیات تحریر شام که مسئولیت جنگ در محدودهای ۱۵ کیلومتری در امتداد کوههای میان لبنان و سوریه را بر عهده داشته، با خنده از شباهت نامش به بشار اسد میگوید و تاکید میکند بر خلاف تصویر رسانهها، آنها به دنبال «ایجاد امنیت برای همه گروههای مذهبی» هستند.
او به نیویورکر میگوید که سربازانش نان را میان شیعیان و مسیحیان باقیمانده در شهر توزیع میکنند.
در خیابانهای شهر مرزی، زندگی جریان دارد. موتورسواران در رفت و آمدند و مردم مشغول خرید نان و سوخت هستند. تغییر در قیمتها که پیش از این تحت کنترل رژیم اسد بود، کاملا محسوس است. به گفته اهالی محل، اکنون قیمت نان از دو دلار به ۳۵ سنت کاهش یافته است.
ذاتانی، یکی از ساکنان محلی، در حالی که در میانه بازار شلوغ ایستاده، به نیویورکر میگوید: «درباره الشرع چیز زیادی نمیدانم اما او برای ما قهرمان است چون ما را از شر اسد خلاص کرد و ظاهرا به همه ادیان احترام میگذارد.»
مردی به نام خلیل عابدالنبی که یک طراح مد بوده، با کنجکاوی به این گفتوگو نزدیک شده. خلیل که برای فرار از سربازی اجباری سوریه را ترک کرده، از جغرافیای پیچیده منطقه مرزی میگوید.
او توضیح میدهد که چگونه روستای سنینشین «یابوس»، زادگاهش، در یک سوی جاده قرار دارد و روستای شیعهنشین «جدیدت» که تا چند روز پیش در کنترل حزبالله بوده، در سوی دیگر.
در میان خرابههای جدیدت که هدف حملات هوایی اسرائیل قرار گرفته، نشانههای زندگی عادی همچنان به چشم میخورد؛ از یک قوطی خالی آبجو گرفته تا کارت تبریکی با پیام «تا همیشه با هم میمانیم».
نگرانیهای اقلیتها
در پایان روز اما روایتهای متفاوتی هم شنیده میشود. چهار خانواده شیعه که دور آتشی نشستهاند، از قتل همسایگانشان در دمشق و حمص میگویند.
ابو یوسف، صاحب یک گیمنت محلی، فروشگاهش را که محل جمع شدن نوجوانان برای بازی «کال آو دیوتی» بوده، تعطیل کرده و همراه خانوادهاش راهی لبنان شده است.
برادر او ابوعلاء که زمانی در ارتش اسد خدمت کرده، به نیویورکر میگوید: «قیمتها بالا بود اما در دوران اسد احساس امنیت میکردیم.»
آنها آخرین خانواده شیعه محلهشان هستند که سوریه را ترک میکنند.
به نوشته نیویورکر، این روایتهای متناقض از امید و ترس، بازگشت و فرار، نشان میدهد که سوریه در آستانه دورهای جدید است اما خاطره گزنده فرقهگرایی و خشونتهای گذشته، شیرینی لحظات اولیه آزادی را به کام بسیاری تلخ کرده است.
در حالی که برخی به آیندهای روشن امیدوارند، عدهای دیگر نگرانند که مبادا تاریخ تکرار شود و شادی این روزها جای خود را به انتقامجوییهای فرقهای بدهد.
بند میثاق، سولهای است که در حالتی شبیه به قرنطینه در منتهیالیه شرقی زندان قرار گرفته و هواخوری آن که تنها چهار متر مربع مساحت دارد، دیوارهای بلند سیمانی دارد که از بالا با توری مشبک فلزی محصور شده است.
تختهای فلزی این بند که فاقد تشک هستند، به شکلی غیراستاندارد، کوتاه هستند و زندانیان باید به حالت خموده روی آن دراز بکشند و یا روی زمین بخوابند.
زندانیان در این وضعیت ناچار هستند از پتو برای زیر و رویشان استفاده کنند که با توجه به شروع فصل سرما، نمیتواند آنها را گرم نگه دارد و زندانیان در این وضعیت آسیبپذیرتر شده و سرماخوردگی و آنفولانزا در بین زندانیان شایع شده است.
زمین سیمانی سلول هم نمناک است و موکتی که روی آن کشیده شده است، نه سرما و نه نمناکی آن را کم نمیکند.
بند میثاق آبگرمکن ندارد و زندانیان که بعضا میانسال و دچار دردهای مزمن مفصلی هستند، با وجود سردی هوا، باید از آب کاملا سرد برای شستشو و استحمام استفاده کنند.
علاوه بر این، با توجه قطعیهای مکرر برق شهری، سیستم گرمایش زندان که به برق اضطراری مجهز نیست، در طول شبانهروز به صورت مکرر قطع میشود.
در این شرایط، مقررات زندان هم به شکلی تنظیم شده که شرایط دشوار زندانیان را تشدید و آزار آنان را تسهیل کند.
از جمله این مقررات آزاردهنده این است که زندان لاکان فقط دو بار در سال از خانواده زندانیان لباس قبول میکند، آنهم لباسهایی که نباید کلاه، بند، زیپ، نوشته و هیچ تزئیناتی داشته باشند.
اما با شروع فصل سرما و برودت هوا، بخش اداری زندان در حالت تعطیلی است و مسئولان زندان اعلام کردهاند امکان دادن لباس گرم به زندانیان هم وجود ندارد.
بند زنان زندان لاکان
حدود ۱۵۰ زن زندانی در زندان لاکان رشت بهسر میبرند. این زندانیان با محرومیتها، محدودیتها و مشکلات مختلفی در دوران حبس مواجه هستند و این موضوع تحمل حبس را برای آنها دشوارتر کرده است.
نبود امکانات اولیه همچون آشپزخانه، کیفیت پایین غذا، محدودیت در تامین نیازهای غذایی و بهداشتی، بخشی از مشکلاتی است که این زندانیان با آن مواجه هستند.
فروغ سمیعنیا، فعال حقوق زنان، پیشتر در روایت خود از شرایط دشوار این زندان نوشت فضای زندان بسیار محدود است و در محلی که به عنوان آشپزخانه شناخته میشود، تنها یک سماور قرار دارد که زندانیان میتوانند از آن آب جوش تهیه کنند.
این زندانی سیاسی کیفیت غذای زندان را بسیار پایین توصیف کرد و نوشت که زندانیان مجبورند همین غذا را مصرف کنند و نمیتوانند برای خودشان غذا درست کنند.
سمیعنیا که همراه با ۱۰ فعال حقوق زنان دیگر در فروردین امسال مجموعا به بیش از ۶۰ سال زندان محکوم شد، از تیرماه امسال دوران محکومیت خود را در زندان لاکان رشت سپری میکند.
زندان لاکان رشت شامل چهار اتاق است که حدود ۱۵۰ زندانی در آن نگهداری میشوند. این زندان دارای یک فروشگاه است که به گفته سمیعنیا سالها در اختیار یک فرد خاص بوده و سود بسیار زیادی از آن کسب میکند.
به گفته سمیعنیا، این فروشگاه ۱۵۰ مشتری ثابت دارد که مجبورند نیازهای خود را تنها از این محل تهیه کنند: «اقلام فروشگاه با قیمتهای بالا عرضه میشود و زندانیان چارهای جز خرید ندارند.»
او با اشاره به اینکه فروشگاه زندان کالاهایی برای تامین سلامتی زندانیان ندارد و نیازهای خاص، مثل مواد غذایی مناسب برای افراد دیابتی یا کسانی که باید رژیم خاصی رعایت کنند، برآورده نمیشود، افزود: «به عنوان مثال، به من به دلیل دیابت نباید نشاسته مصرف کنم و نیاز به سبزیجات دارم، اما رعایت این رژیم در زندان لاکان غیرممکن است.»
وضعیت زندانیان زندان لاکان رشت نشان میدهد که مسئولان زندان بر خلاف قوانین داخلی و بینالمللی، محرومیتها و محدودیتهای بسیاری را بر زندانیان اعمال کرده و با تامین نکردن نیازهای اولیه آنها، جان و سلامتیشان را به خطر انداختهاند.
