آتشبس در نوار غزه از بامداد یکشنبه اجرایی میشود
ماجد الانصاری، سخنگوی وزارت امور خارجه قطر، اعلام کرد آتشبس میان حماس و اسرائیل از ساعت ۸:۳۰ صبح (به وقت محلی) یکشنبه ۳۰ دی اجرایی خواهد شد.
ماجد الانصاری، سخنگوی وزارت امور خارجه قطر، اعلام کرد آتشبس میان حماس و اسرائیل از ساعت ۸:۳۰ صبح (به وقت محلی) یکشنبه ۳۰ دی اجرایی خواهد شد.
انصاری در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «به ساکنان [غزه] توصیه میکنیم که احتیاط کنند، نهایت دقت را به کار گیرند و منتظر دستورالعملهای منابع رسمی باشند.»
پس از ماهها رایزنیهای بینالمللی و با میانجیگری قطر، مصر و آمریکا، اسرائیل و حماس ۲۶ دی برای برقراری آتشبس در غزه در سه مرحله به توافق دست یافتند.
در مرحله اول توافق که شش هفته به طول میانجامد، حماس ۳۳ گروگان اسرائیلی شامل تمامی زنان، کودکان و مردان بالای ۵۰ سال را آزاد خواهد کرد.
اسرائیل نیز در این مرحله از توافق، هزار و ۹۰۴ زندانی فلسطینی را آزاد میکند. وبسایت خبری تایمز اسرائیل نوشت از این تعداد، ۷۳۷ نفر «بازداشتیها و زندانیان امنیتی» هستند و در میان آنان «تروریست های محکوم به حبس ابد به جرم قتل» و اعضای حماس، جهاد اسلامی فلسطین و جنبش فتح دیده میشوند.
ارتش اسرائیل شنبه ۲۹ دی در بیانیهای اعلام کرد برای اجرای توافق آتشبس با حماس آماده است.
در این بیانیه آمده است: «ارتش اسرائیل خود را برای تحویل گرفتن گروگانها پس از آزادی آنها از اسارت حماس آماده کرده و در تلاش است تا حمایتهای جسمی و روانی مناسب را برای آنها فراهم کند.»
ارتش اسرائیل افزود خود را به آزادی همه گروگانهای در بند حماس متعهد میداند و به عملیات برای «تضمین امنیت شهروندان اسرائیلی»، بهویژه ساکنان مناطق نزدیک به مرز غزه، ادامه خواهد داد.
بیبیسی ۲۹ دی به نقل از یک مقام فلسطینی گزارش داد پس از اجرایی شدن توافق آتشبس، اسرائیل به نیروهای پلیس حماس اجازه خواهد داد با استفاده از یونیفورم رسمی آبیرنگ خود، در برخی نقاط غزه فعالیت کنند.
بر اساس این گزارش، وظیفه پلیس حماس مدیریت بازگشت آوارگان فلسطینی به محل سکونتشان است. این نیروها بهجز در مواقع ضروری، مجاز به حمل سلاح نیستند و در مناطقی از غزه که سربازان اسرائیلی مستقر هستند، حضور نخواهند داشت.
دولت اسرائیل شامگاه ۲۸ دی توافق آتشبس غزه را تصویب کرد. این توافق پیش از آن در کابینه امنیتی اسرائیل به تصویب رسیده بود.
پیشتر در ۲۷ دی، ایتمار بنگویر، سیاستمدار راستگرای اسرائیلی و رهبر حزب «قدرت یهودی»، هشدار داده بود در صورتی که دولت ائتلافی این کشور توافقنامه آتشبس را به تصویب برساند، حزب متبوعش از کابینه خارج خواهد شد.
بنگویر در دولت ائتلافی بنیامین نتانیاهو، وزیر امنیت ملی است.
باسم نعیم، رییس شورای روابط بینالملل حماس، ۲۸ دی اعلام کرد دستیابی به توافق آتشبس در غزه بدون نقشآفرینی دونالد ترامپ، رییسجمهوری منتخب آمریکا و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه او در امور خاورمیانه، امکانپذیر نبود.
بر اساس گزارش ۲۹ دی ماه این نشریه، حوثیها همچنین بر روی فنآوری جدید تسلیحاتی کار میکند و ممکن است از این حملات به عنوان ابزاری از جمله در مذاکرات با عربستان سعودی استفاده کند.
بر پایه تجزیه و تحلیل دادههای ماهوارهای، اگرچه تعداد کشتیهایی که از تنگه بابالمندب عبور میکنند به نصف کاهش یافته است، ترانزیت چین افزایش یافته و یک-پنجم از حدود ۹۰۰ کشتی را تشکیل میدهد که از دریای سرخ عبور میکنند.
در حالی که حق بیمه برای شرکتهای آمریکایی و بریتانیایی رقمی برابر با دو درصد ارزش کشتی است، این رقم برای کشتیهای چینی کمتر از ۳۳ صدم درصد است.
شش برابر بودن هزینه بیمه برای کشتیهای غربی در مقایسه با کشتیهای چینی به دلیل روابط چین با جمهوری اسلامی و احتمال کمتر هدف قرار گرفتن این کشتیها از سوی حوثیها است.
همزمان اندیشکده شورای آتلانتیک در مقاله مفصلی به بررسی روابط حکومت چین با حوثیهای تحت حمایت جمهوری اسلامی پرداخته است.
به نوشته نویسندگان این مقاله، چین در سالهای اخیر بهگونهای عمل کرده که در کنار بهرهمندی از امنیت حاصل از حضور ناوگان نظامی آمریکا در دریای سرخ، منابع و فنآوری لازم را برای تقویت حوثیها و جمهوری اسلامی تامین کرده است.
این حمایتها نه تنها ثبات منطقه را تهدید کرده بلکه فشار زیادی بر تجارت بینالمللی وارد کرده است.
روزنامه والاستریت ژورنال نیز پنجشنبه سوم آبان خبر داد روسیه دادههای اطلاعاتی ماهوارهای را برای هدفگیری کشتیهای غربی در دریای سرخ از طریق سپاه پاسداران در اختیار حوثیهای یمن قرار داده است.
جزییات هزینه ۲۰۰ میلیارد دلاری حملاث حوثیها
اکونومیست نوشت که حملات حوثیها در دریای سرخ در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۰۰ میلیارد دلار ضرر وارد کرده است.
بر اساس این گزارش، حملات حوثیها در ۱۰ ماه از سال گذشته میلادی، ۱۷۵ میلیارد دلار به هزینههای حمل و نقل دریایی اضافه کرده است.
در همین حال هزینه ارسال یک کانتینر از شانگهای چین به روتردام هلند در ماه ژوییه سال ۲۰۲۴ به هشت هزار و ۲۰۰ دلار رسید که نسبت به میانگین این رقم در سال گذشته، پنج برابر افزایش یافت.
هزینه گشتزنی نیروی دریایی آمریکا، بریتانیا و اتحادیه اروپا در دریای سرخ برای حفاظت از کشتیها حدود پنج میلیارد دلار برآورد شده است.
همچنین تغییر مسیر کشتیها هفت میلیارد دلار از درآمد مصر از کانال سوئز، یعنی حدود ۶۰ درصد این درآمد را از بین برده است.
پس از حملات حوثیها شرکتهای کشتیرانی بهجای عبور از بابالمندب به دریای سرخ و حرکت به سمت کانال سوئز و اروپا یا بالعکس، قاره آفریقا را دور میزنند که طی این مسیر طولانی، دو تا سه هفته طول میکشد.
بر اساس گزارشها، بابالمندب و دریای سرخ مسیر ترانزیت ۱۲ درصد از تجارت جهانی است.
افزایش سود شرکتهای کشتی رانی
حملات حوثیها به دلیل طولانی شدن مسیر باعث افزایش سود شرکتهای کشتیرانی شده و از جمله سود شرکت دانمارکی مرسک در سه ماهه سوم سال گذشته به ۳/۳ میلیارد دلار رسیده و نیم میلیارد دلار نسبت به سال قبل از آن افزایش یافته است.
ارزش سهام شرکتهای اصلی حمل و نقل دریایی در اروپا مانند مرسک و هاپاگ لوید در پی حملات حوثیها به کشتیها تجاری در دریای سرخ افزایش یافت.
همزمان یک شرکت بیمه سوئدی به اکونومیست خبر داد که قیمت بیمه در دریای سرخ ۲۰ برابر شده است.
استفاده از ابراز حملات در مذاکره با عربستان سعودی
اکونومیست نوشت که با وجود سخنان مقامات حوثی درباره توقف حملات به کشتیها پس از آتشبس در غزه، آنان شروط سختی از جمله توقف کامل «تمام فعالیتهای نظامی اسرائیل» و پایان دادن به همه حملات نظامی غرب به یمن را برای این امر تعیین کردهاند.
به گفته این نشریه، بسیاری از ناظران نسبت به پایان یافتن حملات حوثیها در دریای سرخ تردید دارند و ممکن است این گروه از حربه حمله به کشتیها استفادههای دیگری نیز بکند.
اکونومیست از جمله به مذاکرات این گروه با عربستان سعودی اشاره کرد که هر زمان ریاض امتیازاتی داده، حوثیها درخواست امتیازات بیشتری میکنند.
شرکت کشتیرانی مرسک پیش از این اعلام کرده بود انتظار میرود حمل و نقل دریایی از دریای سرخ تا سال ۲۰۲۵ ممکن نباشد.
از سوی دیگر ۱۵ سناتور جمهوریخواه آمریکایی، طرحی را با نام «قانون انحلال گروههای نیابتی ایران» ارائه کردهاند که هدف از آن قرار دادن حوثیهای تحت حمایت جمهوری اسلامی در فهرست سازمانهای تروریستی خارجی و تضعیف تواناییهای آنها در دریای سرخ است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری سابق آمریکا که از ۲۰ ژانویه به کاخ سفید بازمیگردد، در ژانویه ۲۰۲۱، حوثیها را در فهرست سازمانهای تروریستی خارجی قرار داد اما جو بایدن، رییسجمهوری فعلی، آنها را از این فهرست خارج و همزمان فروش تسلیحات تهاجمی به عربستان سعودی را متوقف کرد.
آنتونی بلینکن، وزیر خارجه آمریکا، پنجشنبه ۲۷ دیماه اعلام کرد با اینکه مذاکرهکنندگان ناچارند در آخرین لحظات یک «مساله باقیمانده» را حل کنند، اما آتشبس در نوار غزه باید همانطور که برنامهریزی شده است، از یکشنبه ۳۰ دیماه آغاز شود.
اسرائیل میگوید برگزاری نشست کابینه برای تصویب آتشبس با حماس را به دلیل کارشکنی این گروه، به تاخیر انداخته است. عزت الرشق، یکی از مقامات ارشد حماس، به رویترز گفت: «حماس به توافق آتشبس که قرار است از روز یکشنبه به منظور پایان دادن به ۱۵ ماه خونریزی اجرایی شود، متعهد است.»
روزنامه یدیعوت آحارونوت گزارش داده جلسه دولت اسرائیل برای رایگیری درباره توافق آتشبس در جنگ غزه روز شنبه برگزار میشود و توافق از روز دوشنبه اجرایی خواهد شد.
همزمان خبرگزاری فرانسه میگوید هیات دولت اسرائیل روز جمعه درباره توافق آتشبس با حماس رایگیری میکند.
جلسه کابینه اسرائیل برای این موضوع که قرار بود امروز پنجشنبه برگزار شود، پس از آن که بنیامین نتانیاهو، حماس را به دبه کردن درباره جزئیات در لحظه آخر متهم کرد، به تعویق افتاد.
تعویق برگزاری جلسه کابینه اسرائیل
دفتر نخستوزیر اسرائیل گفته تا زمانی که میانجیگران تائید نکنند که حماس همه مفاد آتشبس را پذیرفته است، جلسه کابینه برای رایگیری در مورد توافق برگزار نخواهد شد.
سخنگویان حماس، ادعای اسرائیل درباره دبه کردن این گروه را رد کرده و میگویند به توافق پایبند هستند و آمریکا هم میگوید اطمینان دارد آتشبس طیق توافق، روز یکشنبه برقرار خواهد شد.
بلینکن در یک کنفرانس خبری در واشنگتن گفت: «تعجبآور نیست که در یک فرایند و مذاکره که اینقدر چالشبرانگیز و پیچیده بوده است، یک مسئله باقیمانده وجود داشته باشد.» او افزود: «ما در حال حل این مسئله باقیمانده هستیم.»
رویترز به نقل از یک مقام آمریکایی نوشت آخرین اختلاف مربوط به هویت برخی از زندانیانی است که حماس خواهان آزادی آنهاست.
توافق آتشبس که با میانجیگری قطر، مصر و آمریکا روز چهارشنبه ۲۶ دیماه محقق شد، شامل یک آتشبس اولیه ششهفتهای است که با عقبنشینی تدریجی نیروهای اسرائیلی از نوار غزه همراه خواهد بود. گروگانهایی که در دست حماس هستند، به تدریج در ازای آزادی زندانیان فلسطینی بازداشتشده در اسرائیل آزاد خواهند شد.
مخالفت برخی از اعضا کابینه با توافق آتشبس
در همین حال برخی از اعضای کابینه با توافق مخالف هستند. وزیر دارایی کابینه اسرائیل اعلام کرده است شرط ادامه حضورش در دولت، بازگشت به جنگ در پایان مرحله اول آتشبس است.
ایتمار بن گویر، وزیر امنیت ملی اسرائیل، با انتشار بیانیهای ضمن اشاره به اینکه توافق آتشبس با حماس را «افتضاح» میداند، به پارلمان این کشور هشدار داده اگر با این توافق موافقت کند، او و حزبش استعفا میدهند.
حزب بن گویر که «قدرت یهودی» نام دارد، بخش مهمی از جامعه راست افراطی اسرائیل را نمایندگی میکند.
بنگویر گفته هر وقت جنگ علیه حماس با هدف نابودی این گروه دوباره شروع شود، زمانی خواهد بود که انها هم آماده بازگشت خواهند بود.
همزکان با برگزاری تجمعات شادی در برخی مناطق اسرائیل، اعتراضاتی نیز در اسرائیل در مخالفت با آتشبس گزارش شده است. در مقابل گزارش شده اهالی غزه خواهان اجرای آتشبس هستند.
توافقی که به دست آمده چیست و چه چیزهایی از آن میدانیم؟
این توافق همچنان شامل چند مرحله است. مرحله اول اگر در کابینه اسرائیل تصویب شود، از روز یکشنبه اجرایی خواهد شد و شامل موارد زیر است.
این مرحله ۴۲ روز طول خواهد کشید و در همان روز اول آن، حماس تعدادی از گروگانهای اسرائیلی را آزاد میکند و توافق آتشبس آغاز میشود.
در این ۴۲ روز که معادل شش هفته است، اسرائیل ۳۳ نفر از گروگانهای خود را (چه زنده و چه اجساد آنها) تحویل میگیرد و در مقابل صدها زندانی امنیتی فلسطینی را آزاد میکند.
لازم به ذکر است که برخی از این زندانیان افرادی هستند که به اتهام کشتن شهروندان اسرائیلی محکوم شده و به چندین حبس ابد محکوم شدهاند.
در روز شانزدهم این دوره اول، طرفین مذاکرات را برای دور دوم توافق آغاز میکنند که در صورت دستیابی به توافق، دور دوم هم ۴۲ روز به طول خواهد انجامید.
در طول دور اول، نیروهای اسرائیلی از مراکز شهری نوار غزه عقبنشینی خواهند کرد، اما ممکن است همچنان حضوری محدود در محور فیلادلفی (مرز نوار غزه با مصر) داشته باشند.
در این مدت، کمکهای بشردوستانه به نوار غزه افزایش خواهد یافت و موارد مشابهی از این دست بهبود خواهند یافت.
اگر دور دوم توافق حاصل شود، این مرحله ممکن است به پایان کامل جنگ منجر شود.
در پایان مرحله دوم یا آغاز مرحله سوم، تمامی گروگانهای اسرائیلی آزاد میشوند و نیروهای اسرائیلی به طور کامل از نوار غزه خارج میشوند.
همچنین احتمال ایجاد یک منطقه حائل میان نوار غزه و اسرائیل وجود دارد که این موضوع نیز به عنوان بخشی از مرحله دوم مطرح شده و ممکن است طرفین بر سر آن به توافق برسند.
این توافق، قرار است به ۱۵ ماه جنگ که طی آن دهها هزار فلسطینی کشته شدند و تقریبا تمام جمعیت باریکه غزه آوراه شدند، پایان دهد.
جنگ کنونی غزه با حمله بیسابقه و ناگهانی حماس در هفتم اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد که در جریان آن ۱۲۰۰ اسرائیلی کشته شدند.
بر اساس گزارش رویترز، این توافق پیچیده که هنوز به طور رسمی اعلام نشده، یک مرحله آتشبس اولیه شش هفتهای را تعیین میکند و شامل خروج تدریجی نیروهای اسرائیلی از نوار غزه و آزادی گروگانهای اسیرشده از سوی حماس در ازای آزادی زندانیان فلسطینی در اسرائیل است.
بر اساس گفتههای نخستوزیر قطر، یکی از میانجیهای کلیدی، آتشبس از یکشنبه پیشرو اجرایی میشود.
یک منبع آگاه در ارتش اسرائیل به خبرنگاران گفت فاز نخست این آتشبس که شش هفته خواهد بود شامل خروج تدریجی نیروهای ارتش اسرائیل از نوار غزه، آزادی ۳۳ گروگان از اسارت حماس، از جمله زنان، کودکان و مردان بالای ۵۰ سال و ورود روزانه ۶۰۰ کامیون کمکهای بشردوستانه به نوار غزه است.
این منبع آگاه گفت طبق این توافق، اسرائیل در ازای آزادی هر گروگان، ۳۰ زندانی فلسطینی را آزاد خواهد کرد و در ازای هر سرباز زن ربودهشده، اسرائیل ۵۰ زندانی را آزاد خواهد کرد.
موضع جو بایدن، رییسجمهور آمریکا
جو بایدن در بیانیهای با استقبال از توافق آتشبس غزه، عوامل مختلف از جمله تضعیف جمهوری اسلامی را زمینهساز دستیابی به این توافق خواند.
بایدن گفت توافق آتشبس غزه در نتیجه فشار شدید بر حماس، تغییر معادلات منطقه در پی آتشبس لبنان، تضعیف جمهوری اسلامی و دیپلماسی فشرده آمریکا، قطر و مصر حاصل شد.
او گفت در روزهای گذشته نمایندگان کاخ سفید و ترامپ در قالب یک تیم برای دستیابی به آتشبس غزه کار میکردند. او افزود: «این توافق در دولت من محقق شد و تیم ترامپ آن را اجرا خواهد کرد.»
موضع دونالد ترامپ، رییسجمهور منتخب آمریکا
دونالد ترامپ در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت توافق آتشبس غزه و آزادی گروگانها تنها با پیروزی او در انتخابات ریاستجمهوری آمریکا محقق شد و تاکید کرد که آمریکا هرگز اجازه نخواهد داد که غزه به مکانی امن برای تروریستها تبدیل شود.
ترامپ گفت: «این توافق بسیار بزرگ تنها به دلیل پیروزی تاریخی ما در انتخابات نوامبر آمریکا محقق شد و نشان میدهد دولت آینده من برای امنیت همه آمریکاییها و متحدان آنها به دنبال صلح و دستیابی به توافقهای مختلف است.»
ترامپ افزود: «با اسرائیل و متحدانمان از نزدیک همکاری خواهیم کرد تا اطمینان حاصل کنیم غزه دیگر هرگز به مامنی برای تروریستها تبدیل نخواهد شد. با استفاده از توافق آتشبس کنونی، پیمان تاریخی ابراهیم را گسترش خواهیم داد و با تکیه بر قدرت خودمان به پیشبرد صلح در خاورمیانه ادامه میدهیم . این تازه شروع اتفاقهای بزرگ برای آمریکا و جهان است.»
ترامپ که بارها تهدید کرده بود که اگر گروگانها قبل از مراسم تحلیف او آزاد نشوند، هزینه سنگینی پرداخت خواهد شد، گفت که «خوشحال است گروگانهای آمریکایی و اسرائیلی به خانه باز میگردند.»
شادی مردم به خاطر توافق آتشبس
همزمان با ادامه انفجارهای ناشی از حملات هوایی جدید اسرائیل، شماری فلسطینیان در خیابانهای غزه جشن گرفتند.
غاده، مادر پنج فرزند که همگی آواره شدهاند، به رویترز گفت: «خوشحالم، بله، گریه میکنم، اما این اشک شوق است.»
در آن سو، خانوادههای گروگانهای اسرائیلی و دوستانشان رسیدن به این توافق را در خیابانهای تلآویو جشن گرفتند.
پدر یکی از گروگانها به رسانههای اسرائیل گفت: «دولت اسرائیل باید بر اهداف خود برای بازگرداندن همه گروگانها و اطمینان از اینکه از غزه دیگر تهدیدی برای دولت اسرائیل نیست، بایستد تا دیگر پدر و مادری مانند من در یکی دو سال دیگر اینجا نایستند.»
در اسرائیل، بازگشت گروگانها ممکن است خشم عمومی علیه بنیامین نتانیاهو نخستوزیر و دولت راستگرای او را کاهش دهد.
دفتر نتانیاهو گزارشها درباره عقبنشینی اسرائیل از گذرگاه فیلادلفی در مرز نوار غزه و مصر را رد کرد و گفت اسرائیل به کنترل خود بر این گذرگاه ادامه خواهد داد.
در بیانیه این دفتر گفته شده حماس درخواست لحظه آخری خود را کنار گذاشته و هنوز تعدادی از موارد حل نشده در این توافق وجود دارد. در بیانیهای که از سوی این دفتر منتشر شد، آمده است: «امیدواریم جزئیات امشب قطعی شود.»
حماس، گروه مسلح فلسطینی که بر نوار غزه مسلط است، به رویترز گفت که رهبرانش موافقت خود را برای توافق آتشبس و بازگرداندن گروگانها به میانجیگران اعلام کردهاند.
مراحل تکمیلی مذاکرات آتشبس
مذاکرات برای اجرای مرحله دوم تا روز شانزدهم مرحله اول آغاز خواهد شد و انتظار میرود که شامل آزادی تمامی گروگانهای باقیمانده، آتشبس دائمی و خروج کامل نیروهای اسرائیلی از غزه باشد.
انتظار میرود مرحله سوم به موضوعات بازگرداندن تمام اجساد باقیمانده و شروع بازسازی غزه با نظارت مصر، قطر و سازمان ملل بپردازد.
این پیمان به دنبال ماهها مذاکرات پرپیچوخم و غیرمنتظرهای به دست آمده که مصر و قطر با حمایت ایالات متحده انجام دادند و درست چند روز پیش از مراسم تحلیف دونالد ترامپ، رئیسجمهور منتخب ایالات متحده اعلام شد.
اگر این توافق موفقیتآمیز باشد، آتشبس مرحلهای برنامهریزیشده، حملاتی را متوقف میکند که بخش زیادی از شهرهای نوار غزه را به ویرانه تبدیل کرده و بیشتر جمعیت دو میلیون و سیصد هزار نفری این منطقه کوچک را آواره کرده است.
اگر همه چیز به خوبی پیش برود، فلسطینیها، کشورهای عربی و اسرائیل همچنان باید در مورد چشمانداز غزه پس از جنگ به توافق برسند. این موضوع چالشی بزرگ است که شامل تضمینهای امنیتی برای اسرائیل و میلیاردها دلار سرمایهگذاری برای بازسازی نوار غزه است.