عباس عراقچی در سفر به کابل خواستار افزایش روابط تجاری و فرهنگی با طالبان شد و دو موضوع بازگشت مهاجران افغانستانی از ایران و حقآبه هیرمند از موضوعات گفت و گوی او با مقامات این گروه بود.
این اولین سفر یک وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی به کابل بعد از روی کار آمدن دوباره طالبان در افغانستان است.
عباس عراقچی، یکشنبه ۷ بهمن، با ملا محمدحسن اخند، رییسالوزرای طالبان، دیدار و درباره روابط دو جانبه و بازگشت شهروندان افغانستان از ایران و «ساماندهی»آنها و همچنین حق آبه هیرمند گفت و گو کرد.
در ماههای گذشته مقامهای جمهوری اسلامی از بازداشت و بازگرداندان اتباع افغانستان به این کشور خبر دادهاند و گزارش هایی نیز در اینباره منتشر شده است.
از جمله ۱۵ دیماه، نادر یاراحمدی، رییس مرکز امور اتباع و مهاجرین خارجی وزارت کشور، از اخراج حدود سه میلیون نفر از «اتباع غیرمجاز» طی سه سال گذشته خبر داده بود.
امیرخان متقی، سرپرست وزارت خارجه طالبان، نیز در دیدار با عراقچی گفت که ایران و افغانستان دو کشور همسایه و مسلمان هستند که در غم و شادی یکدیگر شریک بودهاند.
او اظهار امیدواری کرد که سفر عراقچی به کابل، باعث گسترش روابط طالبان با جمهوری اسلامی شود.
پس از سقوط دولت افغانستان و بازگشت طالبان به قدرت، جمهوری اسلامی یکی از معدود کشورهایی بود که روابط دیپلماتیک خود را با طالبان ادامه داد و تبدیل به یکی از حامیان جدی منطقهای آن شد.
با وجود این روابط دیپلماتیک، هیچ یک از وزیران امور خارجه جمهوری اسلامی طی سه سال و نیم گذشته به کابل سفر نکردند.
سفر عراقچی دو روز پس از تعلیق کمک های خارجی آمریکا انجام شده است. وزارت خارجه امریکا روز جمعه خبر داده بود که بر اساس فرمان اجرایی دونالد ترامپ، تمامی کمکهای خارجی به استثنای کمک به اسرائیل و مصر برای ۹۰ روز متوقف خواهد شد.
عراقچی همچنین با سرپرست وزارت دفاع و تعدادی دیگری از وزرای طالبان، جمعی از زنان ایرانی و اعضای شورای علمای شیعه افغانستان دیدار خواهد کرد.
مطرح شدن حق آبه هیرمند در گفتوگوها
محمد حسین رنجبران مشاور عراقچی گفت که مقامات طالبان در دیدارهای روز یکشنبه تاکید داشتند، «تمام امکانات فنیشان را بسیج کردهاند که آبها به سمت ایران حرکت کند و هدر نرود.»
امیرخان متقی، سرپرست وزارت امور خارجه طالبان، پنجم شهریور ۱۴۰۲ در گفتوگوی تلفنی با حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه کشته شده دولت ابراهیم رئیسی، از او دعوت کرده بود به کابل سفر کند.
در آن گفتوگوی تلفنی، دو طرف بر سر توزیع و مدیریت آب رودخانه هیرمند و به ویژه حقآبه ایران بحث و رایزنی کرده بودند.
ابراهیم رئیسی، رییس دولت سیزدهم جمهوری اسلامی که در حادثه سقوط بالگرد کشته شد، اواخر اردیبهشت سال گذشته در مورد حقآبه به مقامهای طالبان «اخطار» داد و پس از آن، نماینده ویژه او در امور افغانستان، ضربالاجلی یک ماهه برای طالبان تعیین کرد که به سرانجام نرسید.
مسعود پزشکیان، رییس دولت چهاردهم، ۲۱ دی امسال و پس از سفر به استان سیستان و بلوچستان، در یک مصاحبه تلویزیونی تاکید کرد این حقآبه را در گفتوگو با مقامهای طالبان پیگیری میکند.
او تاکید کرد که «برداشت موضع ضعف از نظام مقتدر ایران باعث خطای محاسباتی رییسجمهور جدید آمریکا و افزایش فشارهای اقتصادی بیشتر بر کشور میشود.»
در روزهای گذشته برخی از چهرههای اصولگرا به سخنان ظریف در نشست داووس درباره ترامپ و جلیلی اعتراض کرده و خواستار محاکمه او شده بودند.
محمدجواد ظریف، معاون راهبردی پزشکیان، در مجمع جهانی اقتصاد در داووس گفته بود: «اگر امروز به جای مسعود پزشکیان، سعید جلیلی را به عنوان رییسجمهوری داشتیم، ممکن بود جنگ بزرگی در منطقه در جریان باشد. در ایران دیدگاههای متفاوتی وجود دارد و من به این دیدگاههای متفاوت احترام میگذارم.»
با این حال روزنامه هم میهننوشت که پرسش فرید زکریا مبتنی بر این رویکرد بوده که حضور یا حضور نداشتن نیروهای میانهرو در ساختار سیاسی جمهوری اسلامی، تفاوتی ندارد و ظریف خواسته این موضوع را نفی کند.
این روزنامه تاکید کرد که ظریف با درک این موضوع سعی کرد که تصویری ارائه دهد که در آن، ایران یک بازیگر ضدامنیت جهانی و در تعارض با نظم بینالمللی و تحولات سریع آن نیست.
نویسنده این مطلب در پایان اعلام کرد که ظریف «در میانه زمستان سخت ۱۴۰۳» یکی از «ظرفیتهای معدود و محدود موجود برای ایران در سطح جهانی است.»
انتقاد از سخنان ظریف درباره «ترامپ ۲»
محمد جواد ظریف در اجلاس داووس همچنین گفته بود که ایران تهدیدی امنیتی برای جهان نیست و ابراز امیدواری کرده بود که «ترامپ ۲( ترامپ در دور دوم ریاستجمهوری) » جدیتر، متمرکزتر و واقع بینتر باشد.
مخالفان دولت پزشکیان این گفتهها را سخن گفتن از موضع ضعف دانسته و به ظریف حمله کردند.
امامان جمعه تهران به این سخنان ظریف حمله کردند و در همین حال احمد خاتمی، امام جمعه تهران، گفت که « اگر آمریکا دم از مذاکره میزند برای مقابله با انقلاب است.»
در هفته های گذشته نیز بارها روزنامه کیهان و نزدیکان خامنهای به سخنان مقامات دولت درباره مذاکره با آمریکا حمله کردهاند.
با وجود برخی مخالفتها در خصوص مذاکره با ایالات متحده در فضای سیاسی و رسانهای ایران، وبسایت اکسیوس به نقل از دیپلماتهای اروپایی گزارش داد جمهوری اسلامی خواهان ارسال پیامی به آمریکا شده تا از تمایل تهران برای مذاکره با هدف دستیابی به توافقی جدید و متفاوت از برجام خبر دهد.
«یادآوری مالهکش اعظم»
ظریف در اجلاس داووس همچنین نگرانیهای بینالمللی درباره تلاش جمهوری اسلامی برای دستیابی به سلاح هستهای، حمایت تهران از گروههای شبهنظامی منطقه و نقض گسترده حقوق بشر در ایران را رد کرد.
معاون راهبردی پزشکیان همچنین گفت که جمهوری اسلامی دیگر به زنانی که حجاب ندارند سخت نمیگیرد.
این سخنان انتقادهای گسترده ای را به دنبال داشت و برخی عبارت «ماله کش اعظم» را درباره او یادآوری کردند.
در همین حال سازمان اتحاد علیه ایران هستهای در بیانیهای در واکنش به حضور جواد ظریف، معاون راهبردی مسعود پزشکیان، در مجمع جهانی اقتصاد در داووس، او را «مسئول اصلی تبلیغات حکومت ایران در حمایت از تجاوزگری و تروریسم» توصیف کرد.