موسسه اعتبارسنجی اِساَندپی گلوبال (S&P) هشدار داد طرح دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، برای وضع تعرفههای ۲۵ درصدی علیه محصولات اتحادیه اروپا، میتواند چشمانداز رشد اقتصادی در اروپای مرکزی را تحت تاثیر قرار دهد و به تشدید مشکلات مالی موجود در این منطقه بینجامد.
اساندپی دوشنبه، ۱۳ اسفند، اعلام کرد با وجود محدود بودن وابستگی تجاری مستقیم اروپای مرکزی و شرقی به آمریکا، آسیبپذیری صنعت خودروسازی آلمان در جنگ تعرفهای میتواند بر اقتصاد این مناطق تاثیر منفی بگذارد.
به گفته این موسسه، سیاستهای تعرفهای ترامپ بهطور ویژه بر اقتصاد چک، رومانی، اسلواکی، مجارستان و اسلوونی اثر خواهد گذاشت، زیرا بیش از یکدهم از مجموع صادرات این کشورها به ماشینآلات و تجهیزات حمل و نقل اختصاص دارد که مقصد اصلی آنها آلمان است.
کشورهای اروپای مرکزی در میان اعضای اتحادیه اروپا بیشترین وابستگی را به تجارت خارجی دارند.
بر اساس آمار رسمی اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۳، صادرات در اسلواکی معادل ۹۲ درصد و در جمهوری چک ۶۹ درصد از تولید ناخالص داخلی این کشورها را به خود اختصاص داده است.
در این میان، تنها رومانی با صادراتی معادل ۳۹ درصد از تولید ناخالص داخلی، پایینتر از میانگین اتحادیه اروپا قرار دارد.
در هفتههای اخیر، سیاست ترامپ در اعمال یا افزایش تعرفهها علیه واردات محصولات از اروپا، کانادا، چین و سایر کشورها خبرساز شده است.
ترامپ هشتم اسفند از تصمیم خود برای اعمال تعرفه ۲۵ درصدی بر واردات از اتحادیه اروپا در آیندهای نزدیک خبر داد.
او تاکید کرد این تعرفه «شامل خودروها و همه چیز میشود».
کاهش ارزش پول ملی مجارستان، لهستان و جمهوری چک
خبرگزاری رویترز ۱۳ اسفند گزارش داد با بالا گرفتن احتمال اعمال تعرفههای تجاری جدید علیه اروپا، ارزش فورینت (پول ملی مجارستان) و کرون (پول ملی جمهوری چک) کاهش یافت و زلوتی (پول ملی لهستان) نیز از بالاترین سطح خود در یک دهه گذشته عقب نشست.
با این حال، لهستان که بزرگترین اقتصاد اروپای مرکزی به شمار میرود، نسبت به سایر کشورهای این منطقه در برابر تبعات جنگ تعرفهای، آسیبپذیری کمتری خواهد داشت.
دلیل این موضوع، وابستگی کمتر لهستان به صادرات خودرو، برخورداری از بازار داخلی گسترده و بهرهمندی از میلیاردها یورو بودجه بازسازی اتحادیه اروپا عنوان شده است.
اساندپی در ادامه تحلیل خود نوشت افت تقاضای چین برای خودروهای آلمانی، در مقایسه با تعرفههای تجاری ایالات متحده، احتمالا اثر منفی بیشتری بر رشد اقتصادی اروپای مرکزی خواهد داشت.
این موسسه اعتبارسنجی افزود حدود یکسوم فروش شرکتهای خودروسازی فولکسواگن، مرسدس و بیامو مربوط به بازار چین است، در حالی که سهم بازار آمریکا تنها بین ۱۰ تا ۱۵ درصد برآورد میشود.
اورسولا فون در لاین، رییس کمیسیون اروپا، ۲۳ بهمن در واکنش به شدت گرفتن جنگ تعرفهها میان ایالات متحده و سایر کشورها تاکید کرد اتحادیه اروپا در دفاع از منافع اقتصادیاش تردیدی به خود راه نخواهد داد و دست به اقدامات متقابل خواهد زد.
بقایی دوشنبه ۱۳ بهمن در نشستی خبری گفت: «برای روابط دوجانبه با ترکیه ارزش بسیار بالایی قائلیم و نسبت به وجود منافع متقابل آگاهیم. ضمن اینکه این امر پوشیدهای نیست که در مورد بعضی از پروندههای منطقهای، میان ما و ترکیه از قدیم اختلافنظرهایی وجود داشته است.»
به گفته بقایی، «هنر دو طرف» در طول سالیان گذشته این بوده که توانستهاند با «رویکردی خردمندانه و رفتاری بسیار منطقی» اختلافنظرها را بدون اینکه خدشهای به روابط خوبِ دوجانبه وارد شود، مدیریت کنند و جمهوری اسلامی این سیاست را کماکان ادامه خواهد داد.
اشاره بقایی به مصاحبه روز دهم اسفند هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، با شبکه خبری الجزیره است که در آن درباره حمایت جمهوری اسلامی از نیروهای مسلح کُرد در سوریه هشدار داده و گفته بود: «اگر میخواهید به شیشه خانهتان سنگ نزنند، شما هم به دیگران سنگ نیندازید.»
فیدان همچنین گفته بود منطقه باید از فرهنگ سلطهجویی یک کشور بر دیگران رها شود و نه عربها، نه ترکها، نه کردها و نه ایرانیها، نباید بهدنبال «تسلط بر دیگری، ایجاد مزاحمت یا تهدید» باشند.
بقایی این سخنان را که بارها هم تکرار شده «بسیار غیرسازنده» توصیف کرد و گفت این اظهارات نیازمند «موضع خیلی روشن و قاطع» جمهوری اسلامی بود.
او با تاکید بر اتفاقاتی که در چند ماه گذشته در منطقه رخ داده و «باعث جری شدن بیشتر اسرائیل بهویژه در سوریه شده» گفت: «شاید لازم باشد دوستان ترک ما در این مورد به نتایج و آثاری که بر سیاستهای آنها عارض شده بیشتر بیندیشند.»
وزیر امور خارجه ترکیه پیش از این نیز به الحدث گفته بود جمهوری اسلامی از وضعیت جدید درس خواهد گرفت. اظهاراتی که رسانههای حکومتی در ایران مانند روزنامه کیهان و خبرگزاری تسنیم، آن را «گزافهگویی» و «کنایهآمیز» خوانده بودند.
شماری از رسانههای داخلی، اظهارات جدید فیدان را هم نوعی تهدید به تلافی با تحریک نیروهای کرد مخالف جمهوری اسلامی در ایران تعبیر کردند.
بقایی همان روز، جمعه دهم اسفند، هم به سخنان فیدان واکنش نشان داده و گفته بود: «ما در مواضع اصولی خود ثابتقدم هستیم و هر روز از سیاستی به سیاستی دیگر تغییر موضع نمیدهیم.»
او همچنین یادآوری کرده بود که جمهوری اسلامی اولین کشوری بود که با کودتای نافرجام سال ۲۰۱۶ علیه دولت اردوغان مخالفت و با کنار گذاشتن سلاح از سوی گروه پکک استقبال کرد.
سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی در سخنان جدید خود، گفت اکنون اولویت باید ایجاد «منطقهای امن و دور از تفرقه» باشد.
او افزود که تهران باور دارد «ترکیه هم نسبت به اهمیت حفظ و ارتقای روابط دو جانبه بر اساس منافع دو طرف اهتمام دارد».
بقایی همچنین گفت جمهوری اسلامی هر اقدامی را برای «خدشه وارد کردن به تمامیت سرزمینی و حاکمیت ملی سوریه» مردود و محکوم میداند و این موضوع باید از سوی همه کشورهای منطقه به صورت جدی مد نظر قرار بگیرد.
تقابل تهران و آنکارا در شرایطی بالا گرفته است که ۲۰ بهمن رییس سازمان امنیت ترکیه در سفر به تهران با وزیر اطلاعات دولت پزشکیان و دبیر شورای عالی امنیت ملی دیدار و درباره موضوعاتی چون وضعیت سوریه و پکک گفتوگو کرد.
دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، دوشنبه ۱۳ اسفند گفت: «آنچه روز جمعه در کاخ سفید رخ داد، نشان داد که زلنسکی کاملا فاقد توانایی دیپلماتیک است و بازگشت به مسیر حلوفصل بحران اوکراین چقدر دشوار خواهد بود.»
پسکوف گفت اوکراین و زلنسکی نه خواهان صلح که «مایل به تداوم جنگاند» و تاکید کرد: «بسیار مهم است که یک نفر زلنسکی را مجبور به تغییر موضعش کند. یکی باید کاری کند که زلنسکی خواهان صلح شود. اگر اروپاییها بتوانند این کار را انجام دهند، باید مورد تقدیر قرار گیرند.»
یکشنبه ۱۲ اسفند نشستی در لندن برگزار شد و رهبران کشورهای اروپایی در آن، حمایت قاطع خود را از زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، بیان کردند و وعده دادند اقدامات بیشتری برای کمک به این کشور انجام دهند.
سخنگوی کرملین تعهدات رهبران اروپایی را برای افزایش کمک مالی به کییف، در کمک به حلوفصل صلحآمیز درگیریها ناکارآمد خواند و گفت تعهداتی مانند قرارداد دو میلیارد دلاری بریتانیا برای تامین موشکهای پدافند هوایی اوکراین، موجب طولانیتر شدن جنگ خواهد شد.
کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا که روز شنبه از زلنسکی در لندن استقبال کرد، در نشست لندن گفت که این کشور همراه با فرانسه، اوکراین و چند کشور دیگر، ائتلافی از علاقهمندان تشکیل داده و طرحی را برای صلح در اوکراین تهیه کرده که قرار است به آمریکا هم ارائه شود.
این طرح شامل آتشبس یک ماهه در «آسمان، دریاها و زیرساختهای انرژی» به استنثنای درگیریهای زمینی است.
پسکوف با اشاره به این رویدادها گفت که رهبران اروپایی باید برای جلب نظر واشینگتن و از بین بردن «پیامدهای ناخوشایند» دیدار زلنسکی با ترامپ، تلاش زیادی کنند.
با این حال ژان نوئل بارو، وزیر خارجه فرانسه، دوشنبه از ظرفیتهای طرح پیشنهادی اروپا برای صلح در اوکراین دفاع کرد و گفت میتوان گفتوگو بین ترامپ و زلنسکی را دوباره آغاز کرد.
زلنسکی یکشنبه دوازدهم اسفند به خبرنگاران گفت معتقد است میتواند روابطش را با ترامپ ترمیم کند اما این مذاکرات باید پشت درهای بسته انجام شوند.
از تهدید غرب به فروپاشی تا عادیسازی روابط آمریکا و روسیه
سخنگوی کرملین در بخش دیگری از سخنان خود در روز دوشنبه گفت: «میبینیم که اجماع غرب، تا حدی شروع به از دست دادن انسجام خود کرده و فروپاشی آن آغاز شده است.»
پوتین در سال ۲۰۲۲ دهها هزار نیروی روسیه را به اوکراین اعزام کرد و بزرگترین رویارویی میان مسکو و غرب را از زمان جنگ سرد رقم زد.
کرملین، دوشنبه درباره اظهارات زلنسکی مبنی بر اینکه هیچ بخشی از سرزمین اوکراین را به روسیه واگذار نمیکند، گفت «واقعیتهای میدانی» از زمان شکست مذاکرات صلح در استانبول تغییر کردهاند اما «به نظر میرسد زلنسکی مایل به دیدن و پذیرفتن این واقعیتها نیست».
پسکوف درباره جزییات این «تغییر واقعیتها» صحبت نکرد اما گفت روسیه به مذاکره با آمریکا برای عادیسازی روابط دوجانبه ادامه میدهد.
او گفت هیچ تماس بیشتری میان ترامپ و پوتین که «بتوان آن را علنی کرد»، انجام نشده است.
ترامپ هفته گذشته گفته بود در «موارد متعددی» با پوتین صحبت کرده است.