دونالد ترامپ رییسجمهوری آمریکا از ولودیمیر زلنسکی همتای اوکراینی خود بهدلیل اینکه گفته پایان جنگ اوکراین هنوز «بسیار بسیار دور» است، بهشدت انتقاد و اعلام کرد که آمریکا این وضع را برای مدتی طولانی تحمل نخواهد کرد. زلنسکی هم بار دیگر بر ضرورت گرفتن تضمینهای امنیتی تاکید کرد.
ترامپ دوشنبه، ۱۳ اسفند، در شبکه اجتماعی خود، سوشیال تروث، نوشت: «این بدترین بیانیهای بود که میتوانست از سوی زلنسکی مطرح شود. آمریکا دیگر این وضعیت را برای مدتی طولانی تحمل نخواهد کرد.»
رییسجمهوری آمریکا افزود که زلنسکی تا زمانی که از حمایت آمریکا برخوردار باشد، خواهان صلح نیست.
زلنسکی پیشتر با تاکید بر این که دستیابی به توافق بین روسیه و اوکراین برای پایان دادن به جنگ زمان میبرد، درباره حمایت واشنگتن از اوکراین گفت: «فکر میکنم روابط ما (با ایالات متحده) ادامه خواهد داشت، زیرا بیش از یک رابطه گاه به گاه است.»
زلنسکی همچنین دوشنبه، ۱۳ اسفند، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس گفت: «البته، ما اهمیت آمریکا را درک میکنیم و از همه حمایتهایی که از ایالات متحده دریافت کردهایم سپاسگزاریم. روزی نبوده که قدردانی نکرده باشیم.»
او افزود: «این قدردانی برای حفظ استقلال ماست، انعطافپذیری ما در اوکراین بر اساس کاری است که شرکای ما برای ما انجام میدهند و برای امنیت خودشان.»
رییسجمهوری اوکراین تاکید کرد: «آنچه ما نیاز داریم صلح است، نه جنگ بیپایان. و به همین دلیل است که میگوییم تضمینهای امنیتی کلید این کار است.»
اما ترامپ درباره اینکه زلنسکی گفته پایان درگیری اوکراین زمان میبرد، گفت: «رهبران اروپا در دیداری که با زلنسکی داشتند، بهصراحت اعلام کردند که بدون آمریکا نمیتوانند این کار را انجام دهند.»
اظهارات اخیر زلنسکی در شرایطی مطرح شد که متحدان آمریکا فشار بر زلنسکی را تشدید کردهاند تا رویکرد خود را در قبال رییسجمهوری ایالات متحده که پایان دادن سریع به جنگ را اولویت اصلی خود قرار داده، بهطرز چشمگیری تغییر دهد.
زلنسکی بارها تاکید کرده که آتشبس در اوکراین باید شامل تضمینهای امنیتی صریح از سوی غرب باشد تا اطمینان حاصل شود که روسیه، که اکنون حدود یک پنجم اراضی اوکراین را در اختیار دارد، دیگر به این کشور حمله نکند.
ترامپ از دادن چنین تضمینی خودداری کرده است.
در مقابل طرح صلح مدنظر ترامپ برای پایان درگیریها در اوکراین، بریتانیا و فرانسه طرحی را پیشنهاد دادند که شامل آتشبس یک ماهه در «آسمان، دریاها و زیرساختهای انرژی» به استنثنای درگیریهای زمینی است. قرار است این طرح به آمریکا هم ارائه شود.
یکشنبه ۱۲ اسفند و دو روز پس از دیدار پر تنش روسای جمهور آمریکا و اوکراین در کاخ سفید، نشستی در لندن برگزار شد و رهبران کشورهای اروپایی در آن، حمایت قاطع خود را از زلنسکی بیان کردند و وعده دادند که اقدامات بیشتری برای کمک به اوکراین انجام دهند.
زلنسکی بامداد دوشنبه ۱۳ اسفند گفت در صورت دعوت مجدد از سوی ترامپ، «برای حل مشکلات واقعی» مهیای دیدار با اوست و افزود که کشورش آماده پذیرش توافق بهرهبرداری از معادن اوکراین است.
از سوی دیگر، برخی نمایندگان پارلمان روسیه نشست رهبران اروپایی در لندن را بیاهمیت دانسته و اعلام کردند این نشست هیچ برنامهای برای حلوفصل جنگ در اوکراین ارائه نکرده است.
رییسجمهوری اوکراین بامداد دوشنبه گفت باور دارد میتواند روابط خود را با ترامپ با وجود مشاجره جمعه نجات دهد اما این گفتوگوها باید پشت درهای بسته انجام شود.
پس از دیدار پر تنش زلنسکی و ترامپ، نگرانیهایی در زمینه قطع حمایت آمریکا از اوکراین و تحمیل یک صلح یکطرفه از طریق مذاکره با روسیه، شکل گرفت.
اروپا در تلاش برای اطمینان از این موضوع است که کییف در هیچکدام از مذاکرات صلح نادیده گرفته نشود.
اساندپی دوشنبه، ۱۳ اسفند، اعلام کرد با وجود محدود بودن وابستگی تجاری مستقیم اروپای مرکزی و شرقی به آمریکا، آسیبپذیری صنعت خودروسازی آلمان در جنگ تعرفهای میتواند بر اقتصاد این مناطق تاثیر منفی بگذارد.
به گفته این موسسه، سیاستهای تعرفهای ترامپ بهطور ویژه بر اقتصاد چک، رومانی، اسلواکی، مجارستان و اسلوونی اثر خواهد گذاشت، زیرا بیش از یکدهم از مجموع صادرات این کشورها به ماشینآلات و تجهیزات حمل و نقل اختصاص دارد که مقصد اصلی آنها آلمان است.
کشورهای اروپای مرکزی در میان اعضای اتحادیه اروپا بیشترین وابستگی را به تجارت خارجی دارند.
بر اساس آمار رسمی اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۳، صادرات در اسلواکی معادل ۹۲ درصد و در جمهوری چک ۶۹ درصد از تولید ناخالص داخلی این کشورها را به خود اختصاص داده است.
در این میان، تنها رومانی با صادراتی معادل ۳۹ درصد از تولید ناخالص داخلی، پایینتر از میانگین اتحادیه اروپا قرار دارد.
در هفتههای اخیر، سیاست ترامپ در اعمال یا افزایش تعرفهها علیه واردات محصولات از اروپا، کانادا، چین و سایر کشورها خبرساز شده است.
ترامپ هشتم اسفند از تصمیم خود برای اعمال تعرفه ۲۵ درصدی بر واردات از اتحادیه اروپا در آیندهای نزدیک خبر داد.
او تاکید کرد این تعرفه «شامل خودروها و همه چیز میشود».
کاهش ارزش پول ملی مجارستان، لهستان و جمهوری چک
خبرگزاری رویترز ۱۳ اسفند گزارش داد با بالا گرفتن احتمال اعمال تعرفههای تجاری جدید علیه اروپا، ارزش فورینت (پول ملی مجارستان) و کرون (پول ملی جمهوری چک) کاهش یافت و زلوتی (پول ملی لهستان) نیز از بالاترین سطح خود در یک دهه گذشته عقب نشست.
با این حال، لهستان که بزرگترین اقتصاد اروپای مرکزی به شمار میرود، نسبت به سایر کشورهای این منطقه در برابر تبعات جنگ تعرفهای، آسیبپذیری کمتری خواهد داشت.
دلیل این موضوع، وابستگی کمتر لهستان به صادرات خودرو، برخورداری از بازار داخلی گسترده و بهرهمندی از میلیاردها یورو بودجه بازسازی اتحادیه اروپا عنوان شده است.
اساندپی در ادامه تحلیل خود نوشت افت تقاضای چین برای خودروهای آلمانی، در مقایسه با تعرفههای تجاری ایالات متحده، احتمالا اثر منفی بیشتری بر رشد اقتصادی اروپای مرکزی خواهد داشت.
این موسسه اعتبارسنجی افزود حدود یکسوم فروش شرکتهای خودروسازی فولکسواگن، مرسدس و بیامو مربوط به بازار چین است، در حالی که سهم بازار آمریکا تنها بین ۱۰ تا ۱۵ درصد برآورد میشود.
اورسولا فون در لاین، رییس کمیسیون اروپا، ۲۳ بهمن در واکنش به شدت گرفتن جنگ تعرفهها میان ایالات متحده و سایر کشورها تاکید کرد اتحادیه اروپا در دفاع از منافع اقتصادیاش تردیدی به خود راه نخواهد داد و دست به اقدامات متقابل خواهد زد.
بقایی دوشنبه ۱۳ بهمن در نشستی خبری گفت: «برای روابط دوجانبه با ترکیه ارزش بسیار بالایی قائلیم و نسبت به وجود منافع متقابل آگاهیم. ضمن اینکه این امر پوشیدهای نیست که در مورد بعضی از پروندههای منطقهای، میان ما و ترکیه از قدیم اختلافنظرهایی وجود داشته است.»
به گفته بقایی، «هنر دو طرف» در طول سالیان گذشته این بوده که توانستهاند با «رویکردی خردمندانه و رفتاری بسیار منطقی» اختلافنظرها را بدون اینکه خدشهای به روابط خوبِ دوجانبه وارد شود، مدیریت کنند و جمهوری اسلامی این سیاست را کماکان ادامه خواهد داد.
اشاره بقایی به مصاحبه روز دهم اسفند هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، با شبکه خبری الجزیره است که در آن درباره حمایت جمهوری اسلامی از نیروهای مسلح کُرد در سوریه هشدار داده و گفته بود: «اگر میخواهید به شیشه خانهتان سنگ نزنند، شما هم به دیگران سنگ نیندازید.»
فیدان همچنین گفته بود منطقه باید از فرهنگ سلطهجویی یک کشور بر دیگران رها شود و نه عربها، نه ترکها، نه کردها و نه ایرانیها، نباید بهدنبال «تسلط بر دیگری، ایجاد مزاحمت یا تهدید» باشند.
بقایی این سخنان را که بارها هم تکرار شده «بسیار غیرسازنده» توصیف کرد و گفت این اظهارات نیازمند «موضع خیلی روشن و قاطع» جمهوری اسلامی بود.
او با تاکید بر اتفاقاتی که در چند ماه گذشته در منطقه رخ داده و «باعث جری شدن بیشتر اسرائیل بهویژه در سوریه شده» گفت: «شاید لازم باشد دوستان ترک ما در این مورد به نتایج و آثاری که بر سیاستهای آنها عارض شده بیشتر بیندیشند.»
وزیر امور خارجه ترکیه پیش از این نیز به الحدث گفته بود جمهوری اسلامی از وضعیت جدید درس خواهد گرفت. اظهاراتی که رسانههای حکومتی در ایران مانند روزنامه کیهان و خبرگزاری تسنیم، آن را «گزافهگویی» و «کنایهآمیز» خوانده بودند.
شماری از رسانههای داخلی، اظهارات جدید فیدان را هم نوعی تهدید به تلافی با تحریک نیروهای کرد مخالف جمهوری اسلامی در ایران تعبیر کردند.
بقایی همان روز، جمعه دهم اسفند، هم به سخنان فیدان واکنش نشان داده و گفته بود: «ما در مواضع اصولی خود ثابتقدم هستیم و هر روز از سیاستی به سیاستی دیگر تغییر موضع نمیدهیم.»
او همچنین یادآوری کرده بود که جمهوری اسلامی اولین کشوری بود که با کودتای نافرجام سال ۲۰۱۶ علیه دولت اردوغان مخالفت و با کنار گذاشتن سلاح از سوی گروه پکک استقبال کرد.
سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی در سخنان جدید خود، گفت اکنون اولویت باید ایجاد «منطقهای امن و دور از تفرقه» باشد.
او افزود که تهران باور دارد «ترکیه هم نسبت به اهمیت حفظ و ارتقای روابط دو جانبه بر اساس منافع دو طرف اهتمام دارد».
بقایی همچنین گفت جمهوری اسلامی هر اقدامی را برای «خدشه وارد کردن به تمامیت سرزمینی و حاکمیت ملی سوریه» مردود و محکوم میداند و این موضوع باید از سوی همه کشورهای منطقه به صورت جدی مد نظر قرار بگیرد.
تقابل تهران و آنکارا در شرایطی بالا گرفته است که ۲۰ بهمن رییس سازمان امنیت ترکیه در سفر به تهران با وزیر اطلاعات دولت پزشکیان و دبیر شورای عالی امنیت ملی دیدار و درباره موضوعاتی چون وضعیت سوریه و پکک گفتوگو کرد.