واکنشهای بینالمللی به دستگیری اکرم اماماوغلو، شهردار استانبول، همچنان ادامه دارد. اورسولا فون در لاین، رییس کمیسیون اروپا، بازداشت او را «بسیار نگرانکننده» خواند و از آنکارا خواست به ارزشهای دموکرتیک احترام بگذارد.
فون در لاین چهارشنبه ۲۹ اسفند در مصاحبه با خبرنگاران تاکید کرد: «ترکیه باید به ارزشهای دموکراتیک، بهویژه حقوق مقامات منتخب، پایبند باشد.»
او افزود: «ما میخواهیم ترکیه همچنان به اروپا متصل بماند، اما این امر مستلزم تعهدی روشن به معیارها و رویههای دموکراتیک است و مهم است که ترکیه به این اصول اساسی احترام بگذارد.»
ترکیه طی دهههای گذشته خواستار عضویت در اتحادیه اروپا بوده، اما به دلیل برخی اختلافات، بهویژه نگرانیها درباره وضعیت حقوق بشر و دموکراسی، این روند بینتیجه مانده است.
شهردار استانبول صبح ۲۹ اسفند به اتهام «فساد مالی» و حمایت از حزب کارگران کردستان (پکک) بازداشت شد. آنکارا پکک را گروهی تروریستی میداند.
بازداشت اماماوغلو در شرایطی صورت گرفت که او قرار بود یکشنبه سوم فروردین ۱۴۰۴ نامزدی خود را برای انتخابات ریاستجمهوری ترکیه اعلام کند.
فرانسه: بازداشت اماماوغلو پیامدهایی جدی برای دموکراسی ترکیه خواهد داشت
کریستوف لِموآن، سخنگوی وزرات امور خارجه فرانسه، ۲۹ اسفند از بازداشت شهردار استانبول بهشدت ابراز نگرانی کرد.
او گفت: «صبح امروز با نگرانی عمیق از دستگیری اکرم اماماوغلو، شهردار استانبول و از چهرههای اپوزیسیون، بههمراه شماری از شخصیتهای برجسته دیگر آگاه شدیم.»
سخنگوی وزرات خارجه فرانسه هشدار داد این بازداشتها «پیامدهایی جدی برای دموکراسی در ترکیه بهدنبال خواهد داشت».
در واکنشی دیگر به دستگیری اماماوغلو، سخنگوی سازمان ملل متحد از آنکارا خواست «قوانین ترکیه و اصول معمول دادرسی» را رعایت کند.
احزاب مخالف در ترکیه با انتقاد شدید از بازداشت اماماوغلو، رجب طیب اردوغان را مسئول این رویداد دانستهاند.
اوزگور اوزل، رهبر حزب جمهوریخواه خلق، مهمترین حزب مخالف دولت، گفت اردوغان از مسیر دموکراسی منحرف شده و او و دولتش حق انتخاب مردم را نادیده میگیرند.
در پاسخ به انتقادات فزاینده، اداره ارتباطات ریاستجمهوری ترکیه در بیانیهای اعلام کرد این نهاد همچنان از اردوغان در برابر «کارزار بدنامسازی غیرمنطقی» دفاع خواهد کرد.
سقوط بیسابقه پول ملی ترکیه
در پی تحولات اخیر، لیر ترکیه با افت ۱۲.۷ درصدی، رکوردی جدید در کاهش ارزش خود به ثبت رساند و هر دلار آمریکا با ۴۲ لیر معامله شد.
پس از این سقوط تاریخی، لیر بخشی از زیانهای خود را جبران کرد و در ساعت ۱۵:۲۳ به وقت گرینویچ با نرخ ۳۷.۹۱ در برابر هر دلار داد و ستد شد. این در حالی است که این رقم در پایان معاملات سهشنبه ۲۸ اسفند، ۳۶.۶۷ بود.
با وجود این بهبود نسبی، لیر همچنان بزرگترین کاهش ارزش خود را از ژوئیه ۲۰۲۳ تجربه کرد. سقوط اولیه تا ۴۲ لیر در برابر دلار نیز بهعنوان یکی از شدیدترین نوسانات روزانه در تاریخ این ارز ثبت شد.
پس از بازداشت شهردار استانبول، دسترسی به شبکههای اجتماعی در ترکیه محدود و برگزاری تجمعات تا سوم فروردین ممنوع اعلام شد.
با این حال، گزارشها از برپایی تجمعات اعتراضی در برخی نقاط استانبول حکایت دارد.
در این تماس تلفنی که چهارشنبه ۲۹ اسفند انجام شد، زلنسکی از حمایتهای واشینگتن از کییف در جریان جنگ اوکراین قدردانی کرد.
ترامپ و زلنسکی همچنین توافق کردند هیاتهایی از دو کشور در روزهای آینده در عربستان سعودی گرد هم آیند تا راههای برقراری صلح را مورد بررسی قرار دهند.
طبق اعلام کاخ سفید، دو طرف در این تماس بر سر برقراری یک آتشبس محدود در بخش انرژی توافق کردهاند.
ترامپ پس از این گفتوگو در تروث سوشال، شبکه اجتماعی خود، نوشت: «ما کاملا در مسیر درست قرار داریم.»
ولودیمیر زلنسکی نیز اعلام کرد که گفتوگوی تلفنی او با دونالد ترامپ «مثبت و مفصل» بوده است.
این نخستین مکالمه رهبران دو کشور پس از دیدار جنجالی و جدال لفظی آنها در کاخ سفید در ۱۰ اسفند بود.
واشینگتن پس از این درگیری لفظی، تمامی کمکهای نظامی خود به کییف را متوقف و اعلام کرد تا زمانی که رهبران اوکراین تعهدی «صادقانه» به صلح نشان ندهند، این کمکها از سر گرفته نخواهد شد.
روسیه عملیات نظامی خود را علیه اوکراین اسفند ۱۴۰۰ کلید زد و از آن زمان تاکنون، درگیریهای مرگبار میان دو کشور ادامه داشته است.از زمان آغاز جنگ کنونی، روسیه حدود یک پنجم از خاک اوکراین را به تصرف خود درآورده است.
درخواست زلنسکی برای استقرار سامانه پاتریوت در اوکراین
کاخ سفید ۲۹ اسفند اعلام کرد زلنسکی در گفتوگوی تلفنی با ترامپ، خواستار تقویت سامانههای دفاع هوایی اوکراین برای مقابله با حملات روسیه شد و رییسجمهوری ایالات متحده نیز وعده داد برای تامین تجهیزات نظامی مورد نیاز در اروپا همکاری کند.
کاخ سفید افزود که رهبران دو کشور توافق کردهاند که برای پایان واقعی جنگ همکاری کنند و زلنسکی بار دیگر آمادگی خود را برای یک آتشبس کامل اعلام کرده است.
ترامپ همچنین در این تماس زلنسکی را در جریان گفتوگوی خود روز گذشته خود با ولادیمیر پوتین قرار داد.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا و مایک والتز، مشاور امنیت ملی کاخ سفید تایید کردند زلنسکی خواهان استقرار سامانه دفاع هوایی پاتریوت در اوکراین شده و ترامپ نیز در این زمینه قول همکاری داده است.
تحولات اخیر در منطقه کورسک روسیه از دیگر محورهای گفتوگوی تلفنی روسای جمهوری آمریکا و اوکراین بود.
عملیات اوکراین در کورسک روسیه ۱۶ مرداد آغاز شد و همچنان ادامه دارد. در روزهای اخیر، ارتش روسیه عملیات گستردهای را برای بیرون راندن نظامیان اوکراینی از این منطقه آغاز کرده است.
ترامپ همچنین در گفتوگو با زلنسکی، او را در جریان جزییات مکالمه تلفنی اخیر خود با ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، قرار داد.
پیش از این تماس تلفنی، زلنسکی خواستار نظارت واشینگتن بر آتشبس احتمالی میان مسکو و کییف شده و بر لزوم جلوگیری از حمله به تاسیسات انرژی اوکراین تاکید کرده بود.
تماس تلفنی ترامپ و پوتین
رهبران ایالات متحده و روسیه ۲۸ اسفند درباره خاتمه جنگ اوکراین بهصورت تلفنی گفتوگو کردند.
کاخ کرملین اعلام کرد پوتین با پیشنهاد ترامپ برای توقف متقابل حملات به زیرساختهای انرژی روسیه و اوکراین بهمدت ۳۰ روز موافقت کرده و دستور اجرای آن را به ارتش روسیه داده است.
کاخ سفید ۲۸ اسفند اعلام کرد ترامپ و پوتین در گفتوگوی تلفنی خود علاوه بر جنگ اوکراین، درباره مسائل منطقهای از جمله ایران تبادل نظر کردند.
واشینگتن پیشتر اعلام کرده بود روسای جمهوری آمریکا و روسیه بر سر یک آتشبس محدود ۳۰ روزه در حملات به زیرساختهای انرژی اوکراین توافق کردهاند و مذاکرات برای دستیابی به یک توافق صلح گستردهتر «فورا» آغاز خواهد شد.
در همین حال، دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، گفت پوتین و ترامپ یکدیگر را به خوبی درک میکنند و مصمم هستند که روابط آسیبدیده دو کشور را به وضعیت سابق بازگردانند.
او افزود رهبران دو کشور همچنین درباره تمایل مسکو برای قطع کمکهای نظامی خارجی به اوکراین تبادل نظر کردند.
پسکوف هشدار داد «عدم تمایل رهبران اوکراین به توافق کاملا آشکار است» و موجب نگرانی شده است.
این در حالی است که برخی از مقامهای اروپایی از گفتوگوی تلفنی پوتین و ترامپ استقبال نکردهاند.
بوریس پیستوریوس، وزیر دفاع آلمان، نتیجه این گفتوگو را «هیچ» خواند و گفت پس از آن، حملات به زیرساختهای غیرنظامی اوکراین کاهش نیافته است.
او تاکید کرد پوتین در حال بازی دادن ترامپ است.
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، نیز هشدار داد مسکو قابل اعتماد نیست و نمیخواهد امتیازی بدهد.
پس از مذاکرات مقامهای روسیه و آمریکا در عربستان سعودی، اوکراین با پیشنهاد واشینگتن برای برقراری آتشبسی ۳۰ روزه موافقت کرد.
استیو ویتکاف، نماینده ویژه رییسجمهوری آمریکا، خبر داد دور جدید مذاکرات مقامهای آمریکا و روسیه سوم فروردین در شهر جده در عربستان سعودی برگزار خواهد شد.
مقامهای دادستانی ترکیه دستور بازداشت اماماوغلو و حدود ۱۰۰ نفر دیگر، از جمله شماری از خبرنگاران و بازرگانان را به اتهام فساد در مناقصههای شهرداری صادر کردهاند.
دادستانی همچنین اماماوغلو را به حمایت از حزب کارگران کردستان (پکک) متهم کرده است.
دسترسی به شبکههای اجتماعی از جمله ایکس، یوتیوب، اینستاگرام و تیکتاک نیز در ترکیه محدود و در برخی نقاط مسدود شده است.
تجمع در استانبول
صدها نفر از دانشجویان حامی اماماوغلو در دانشگاه استانبول تظاهرات اعتراضی برپا کردند.
خبرگزاری رویترز در گزارشی نوشت بیش از ۱۰۰ نفر در نزدیکی مقر پلیس استانبول و جایی که اماماوغلو پس از بازداشت به آن منتقل شده، تجمع کردند و شعارهایی در حمایت از شهردار و علیه دولت رجب طیب اردوغان سر دادند.
بر اساس این گزارش، نیروهای امنیتی، پلیس ضد شورش و کامیونهای آبپاش، خیابانهای منتهی به مقر پلیس را مسدود کردند.
حزب جمهوریخواه خلق برای ساعت ۱۴ به وقت محلی در مقابل دفتر مرکزی حزب در استانبول و دیگر دفاتر حزب در سراسر ترکیه، فراخوان تجمع داد.
استانداری استانبول صبح چهارشنبه تظاهرات و تجمعات را تا سوم فروردین و به مدت چهار روز ممنوع اعلام کرد.
واکنشها و تبعات بازداشت اماماوغلو در داخل ترکیه
اوزگور اوزل، رهبر اصلیترین حزب مخالف دولت (جمهوریخواه خلق) گفت اردوغان از مسیر دموکراسی منحرف شده و او و دولتش، حق مردم را برای انتخاب کسانی که میخواهند، از آنها میگیرند.
او در استانبول به خبرنگاران گفت: «دموکراسی قطاری بود که اردوغان تنها وقتی به نفعش بود، سوار آن شد. حالا او از این قطار پیاده شده و به صف کودتاچیان پیوسته است.»
ییلماز تونچ، وزیر دادگستری ترکیه، فراخوان برای تجمع خیابانی در اعتراض به بازداشت اماماوغلو را «غیر قابل قبول» خواند و گفت: «خیابان جای دفاع از عدالت نیست. این وظیفه دادگاههاست.»
او ترکیه را یک کشور قانونمدار و دادگاههایش را «مستقل» خواند و گفت استفاده از واژههایی مانند «کودتا» برای فرایندهای قضایی «خطرناک و نادرست» است.
تونچ در واکنش به سیاسی خواندن این بازداشت از سوی گروهها و نهادهای داخلی و خارج از ترکیه، گفت: «مرتبط کردن پروندههای در جریان به رییسجمهور اردوغان، اقدامی وقیحانه و فراتر از حد است.»
بازداشت اماماوغلو با واکنش گسترده شهروندان در رسانههای اجتماعی و اظهارنظرهای داخلی از سوی گروهها، مقامها و احزاب سیاسی ترکیه مواجه شد.
اِما سینکلر-وب، مدیر دیدهبان حقوق بشر در ترکیه، بازداشت اماماوغلو و دیگر اعضای شهرداری ترکیه را محکوم کرد و آن را «سوءاستفاده آشکار از نظام قضایی» خواند و خواستار آزادی فوری بازداشتشدگان شد.
او در گفتوگو با خبرگزاری رویترز، این بازداشتها را بخشی از «الگوی تحقیقات با انگیزههای سیاسی» دانست که با هدف «تضعیف فعالیتهای اپوزیسیون» انجام میشود.
از سوی دیگر، دولت باحچلی، رهبر حزب حرکت ملی (MHP) و متحد اصلی رییسجمهوری ترکیه، توصیف بازداشت اماماوغلو با عنوان «کودتا» را نشانهای از «انحطاط سیاسی» خواند.
او گفت قوه قضاییه ترکیه «مستقل» است.
در پی بازداشت شهردار استانبول، قیمت ارز و طلا در ترکیه افزایش یافت و ارزش لیر ترکیه با حدود ۱۰ درصد سقوط، به پایینترین سطح خود در برابر دلار آمریکا رسید.
با کاهش حدود هفت درصدی ارزش بورس استانبول، معاملات در این بازار به طور موقت متوقف شد.
رویکردهای جهانی
شورای اروپا، روز چهارشنبه بازداشت شهردار استانبول و رقیب سیاسی اصلی اردوغان را به شدت محکوم کرد و آن را «حرکتی علیه اراده مردم» دانست.
کنگره مقامات محلی و منطقهای شورای اروپا در بیانیهای گفت این اقدام تمام ویژگیهای «فشار بر یک شخصیت سیاسی» را دارد و افزود که کنگره، این موضوع را در جلسهای که هفته آینده برگزار میشود، طرح خواهد کرد.
پیش از این بیانیه، آلمان نیز بازداشت اصلیترین رقیب سیاسی اردوغان را «یک عقبگرد جدی و شدید برای دموکراسی ترکیه» خواند و گفت این موضع را به شکلی «مناسب» با مقامات ترک در میان خواهد گذاشت.
سخنگوی وزارت خارجه آلمان در یک نشست خبری گفت: «برای ما، احترام به اصول دموکراتیک و قانون اساسی، پیشنیاز اصلی یک دموکراسی کارآمد است.»
اماماوغلو در رقابت با «عدالت و توسعه»
رهبر حزب جمهوریخواه خلق از اپوزیسیون خواست متحد شوند و گفت که حزبش بدون توجه به شرایط، سوم فروردین ماه اماماوغلو را بهعنوان کاندیدای ریاستجمهوری انتخاب خواهد کرد.
اوزل گفت: «ترکیه در حال تجربه یک کودتا علیه رییسجمهوری بعدی است. ما با یک تلاش برای کودتا مواجهیم.»
حزب جمهوریخواه خلق، بزرگترین حزب اپوزیسیون ترکیه است و پیشتر گفته بود میخواهد اماماوغلو را به عنوان نامزد خود برای انتخابات ریاستجمهوری سال ۲۰۲۸ معرفی کند.
یک روز پیش از بازداشت اماماوغلو و در ۲۸ اسفند، دانشگاه استانبول مدرک تحصیلی او را به دلیل «نقص در روند اداری» لغو کرد؛ موضوعی که نامزدی او را برای انتخابات ریاستجمهوری در ترکیه با چالش مواجه میکرد.
ساعاتی پس از بازداشت اماماوغلو، دستخطی از او در حساب کاربریاش در ایکس منتشر شد که در آن آمده است: «مردم ترکیه پاسخ لازم و واقعی را به دروغها، توطئهها و تلهها خواهند داد.»
او در ادامه گفت خودش را «اول به خدا و بعد به ملت» میسپارد.
شهردار استانبول پیش از بازداشت و در صبح چهارشنبه هم ویدیویی را در حساب ایکس خود منتشر کرد و خبر داد که صدها پلیس بیرون خانهاش ایستادهاند و قصد بازداشتش را دارند.
او گفت: «ما خود را در برابر یک استبداد بزرگ میبینیم اما تسلیم او نمیشویم.»
اکرم اماماوغلو، عضو حزب جمهوریخواه خلق، در انتخابات سال ۲۰۱۹ توانست به بیش از ۲۰ سال سیطره حزب عدالت و توسعه به رهبری اردوغان بر شهرداری استانبول پایان دهد و به عنوان شهردار این شهر انتخاب شود.
او با حمایت ائتلاف شش حزبی ناسیونالیستها، سکولارها ، لیبرالها، محافظهکاران، اسلامگرایان و مهمترین آنها، کُردها، در انتخابات پیروز شد.
استانبول جمعیت کُرد بسیار بزرگی دارد.
او در فروردین ماه توانست با اختلافی ۱۰ درصدی در رقابت برای شهرداری استانبول، پیشتاز شود. همچنین حزب او موفق شد شهرداری آنکارا را حفظ کند و علاوه بر آن، ۱۵ کرسی دیگر برای شهرداری در شهرهای سراسر کشور به دست آورد.
اماماوغلو که در گذشته به تجارت مشغول بود، ابتدا به عنوان شهردار منطقه کمتر شناختهشده بیلوکدوزو، منطقهای با جمعیت طبقه متوسط، پا به حوزه سیاست گذاشت و پس از آن توانست اداره شهر استانبول را به عنوان شهردار در دست بگیرد.